પયગંબર મુહમ્મદ ﷺ નું સંક્ષિપ્ત જીવનચરિત્ર
લેખ પ્રસ્તાવના શરૂ કરું છું અલ્લાહના નામથી, દરેક પ્રકારના વખાણ ફક્ત અલ્લાહ માટે જ છે, દરૂદ અને સલામતી ઉતરે અંતિમ નબી પર, ત્યારબાદ: આ પુસ્તિકા દરેક પયગંબરો અને નબીઓના સરદાર, અંતિમ પયગંબર અને આદમની સમગ્ર સંતાનના સરદારની સંક્ષિપ્ત જીવનચરિત્ર વિશે છે; આપ ﷺ ઉત્તમ આદર્શ અને શ્રેષ્ઠ નમૂનો છે, જેનું ઉદાહરણ દુનિયાએ ક્યારે પણ નથી જોયું, ખરેખર તેમના અખ્લાક કુરઆન હતા, જ્યારે ઉમ્મુલ્ મુઅમિનીન આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હાને અલ્લાહના પયગંબર ﷺ ના અખ્લાક વિશે પૂછવામાં આવ્યું, તો તેમણે કહ્યું: «શું તમે કુરઆન નથી પઢયું?» મેં કહ્યું: કેમ નહીં, જરૂર પઢયું છે. તેણીએ કહ્યું: «નબી ﷺ ના અખ્લાક કુરઆન (માં વર્ણવેલ આદેશો…
These files are generated automatically from the book's text; their layout may differ from the printed edition.
પયગંબર મુહમ્મદ ﷺ નું સંક્ષિપ્ત જીવનચરિત્ર
લેખ
અલગ અલગ ભાષાઓમાં ઇસ્લામિક કન્ટેન સેવા સંગઠનની વૈજ્ઞાનિક સમિતિ
પ્રસ્તાવના
શરૂ કરું છું અલ્લાહના નામથી, દરેક પ્રકારના વખાણ ફક્ત અલ્લાહ માટે જ છે, દરૂદ અને સલામતી ઉતરે અંતિમ નબી પર, ત્યારબાદ:
આ પુસ્તિકા દરેક પયગંબરો અને નબીઓના સરદાર, અંતિમ પયગંબર અને આદમની સમગ્ર સંતાનના સરદારની સંક્ષિપ્ત જીવનચરિત્ર વિશે છે; આપ ﷺ ઉત્તમ આદર્શ અને શ્રેષ્ઠ નમૂનો છે, જેનું ઉદાહરણ દુનિયાએ ક્યારે પણ નથી જોયું, ખરેખર તેમના અખ્લાક કુરઆન હતા, જ્યારે ઉમ્મુલ્ મુઅમિનીન આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હાને અલ્લાહના પયગંબર ﷺ ના અખ્લાક વિશે પૂછવામાં આવ્યું, તો તેમણે કહ્યું: «શું તમે કુરઆન નથી પઢયું?» મેં કહ્યું: કેમ નહીં, જરૂર પઢયું છે. તેણીએ કહ્યું: «નબી ﷺ ના અખ્લાક કુરઆન (માં વર્ણવેલ આદેશો મુજબ) હતા». [આ હદીષને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ રિવાયત કરી છે], અને અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {અને નિ:શંક તમે ખૂબ જ શ્રેષ્ઠ (ઉત્તમ) ચરિત્રવાળા છો ૪}. [અલ્ કલમ: ૪].
અમે તેમના પવિત્ર જીવનચરિત્રનું વાંચન એટલા માટે જ કરીએ છીએ જેથી તેમાંથી બોધ અને શિક્ષા પ્રાપ્ત કરીએ; કારણકે તેઓ અમારા ઇમામ છે, જેમનું અનુસરણ આપણે ઈમાન, અમલો અને કથનોમાં કરીએ છીએ; અલ્લાહ તઆલાના આ કથનના પાલન રૂપે: {(મુસલમાનો) નિ:શંક તમારા માટે પયગંબર શ્રેષ્ઠ આદર્શ છે, તે દરેક વ્યક્તિ માટે, જેઓ અલ્લાહ તઆલા અને કયામતના દિવસ પર ઈમાન ધરાવતપ હોય અને અલ્લાહને ખૂબ યાદ કરતો હોય ૨૧}. [અલ્ અહઝાબ: ૨૧].
અમે આ સીરત ખૂબ જ સરળ અને ઉમદા શૈલીમાં લખી છે, જે બાલિગ લોકો માટે અનુકૂળ છે અને બાળકોને શીખવવા માટે યોગ્ય છે, એક એવી કથાત્મક શૈલીમાં જેમાં જીવનચરિત્રની ઘટનાઓ અને તેના ફાયદાઓનું એકસાથે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે, અને અમે તેને તરતીબવાર પાઠના સ્વરૂપમાં બનાવી છે, જેનાથી તેને સમજવામાં અને ગ્રહણ કરવામાં સરળતા રહે.
અમે જીવનચરિત્રની શરૂઆત અને તેની મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે, તેની સંપૂર્ણ વિગતની તપાસ કર્યા વિના, જે આપ ﷺ ના જન્મથી શરૂ થઈને આપ ﷺ ની વફાત સુધીની છે.
મહાન અલ્લાહથી દુઆ છે કે આનાથી લોકોને ફાયદો પહોંચાડે, તેને કબૂલ કરી લે અને અમને તથા તમને માફ કરે.
પ્રથમ પાઠ: પયગંબરીના ઉદ્દેશ્યો
દરેક આકાશી પયગંબરી મહાન હેતુઓમાં સમાન છે; અને તેનો સારાંશ નિચે મુજબ આપી શકાય છે:
પહેલું: સર્જનને ફક્ત એક અલ્લાહની ઈબાદત તરફ દઅવત આપવી અને તેના સિવાય અન્યની ઈબાદતને છોડી દેવી, અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {તમારા કરતા પહેલા અમે જેટલા પયગંબરો મોકલ્યા, તેની તરફ આ જ વહી કરવામાં આવતી કે મારા સિવાય કોઈ સાચો ઇલાહ નથી, બસ! તમે સૌ મારી જ બંદગી કરો ૨૫}. [અલ્ અન્બિયા: ૨૫].
બીજું: લોકોને કુફ્ર અને શિર્કના અંધકારમાંથી કાઢી તૌહીદના પ્રકાશ તરફ લાવવા, અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {અલ્લાહ તે લોકોનો દોસ્ત છે, જેઓ ઈમાન લાવ્યા, તે તેઓને (કૂફર અને શિર્કના) અંધકાર માંથી કાઢી પ્રકાશ તરફ લઇ આવે છે અને જે લોકોએ કૂફર કર્યું તેમનો દોસ્ત તાગૂત છે, તે તેઓને પ્રકાશ માંથી કાઢી અંધકાર તરફ લઇ જાય છે, આ લોકો જહન્નમી છે, જે હંમેશા તેમાંજ પડયા રહેશે}. [અલ્ બકરહ: ૨૫૭], અને અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {જેના કારણે અલ્લાહ તઆલા તેઓને સલામતીનો માર્ગ બતાવે છે, જે અલ્લાહની પ્રસન્નતા ઇચ્છતા હોય (તેમને અને તેઓને પોતાની તૌફીક વડે અંધકાર માંથી કાઢી પ્રકાશ તરફ લાવે છે અને સત્યમાર્ગ તરફ તેઓને માર્ગદર્શન આપે છે ૧૬}. [અલ્ માઇદહ: ૧૬].
ત્રીજું: લોકો અલ્લાહને છોડીને બીજાને પાલનહાર ન બનાવે, અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {તમે કહી દો કે હે કિતાબવાળાઓ! એવી ન્યાયવાળી વાત તરફ આવો જે અમારા અને તમારામાં સમાન છે, અને એ વાત એ કે આપણે અલ્લાહ તઆલા સિવાય કોઇની બંદગી ન કરીએ, ન તેની સાથે કોઇને ભાગીદાર ઠેરવીએ, ન તો તમારા માંથી કોઈ વ્યક્તિ અલ્લાહ તઆલાને છોડીને અન્યને રબ બનાવે, જો તેઓ આ વાતથી મોઢું ફેરવી લેં તો તમે કહી દો કે સાક્ષી રહો અમે તો મુસલમાન છે ૬૪}. [આલિ ઇમરાન: ૬૪], અને અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {તે પયગંબર તમને કદાપિ એવું નહીં કહે કે તમે ફરિશ્તાઓ અને પયગંબરોને પાલનહાર બનાવી લો, શું તે તમારા મુસલમાન થઇ જવા છતાં કૂફર કરવાનો આદેશ આપશે? ૮૦} [આલિ ઇમરાન: ૮૦].
ચોથું: તાગૂતનો ઇન્કાર કરવો, અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {...જેણે તાગૂતનો ઇન્કાર કર્યો અને અલ્લાહ પર ઈમાન લાવ્યો, તેણે મજબુત કડાને પકડી લીધો, જે ક્યારેય નહી તુટે અને અલ્લાહ તઆલા સાંભળવાવાળો અને જાણવાવાળો છે}. [અલ્ બકરહ: ૨૫૬], તેથી એક મુસલમાને એ માનવું જરૂરી છે કે અલ્લાહ સિવાય જેની પણ ઈબાદત કરવામાં આવે છે, તે પૂજયો ખોટા અને અમાન્ય છે.
પાંચમું: શિર્ક અને શિર્ક કરનારાઓનો સ્પષ્ટ ઇન્કાર કરવો, અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {(મુસલમાનો) તમારા માટે હઝરતે ઇબ્રાહીમ અને તેમના સાથીઓમાં ઉત્તમ આદર્શ છે, જ્યારે કે તેઓએ પોતાની કોમને સ્પષ્ટ કહીં દીધુ કે અમે તમારાથી અને જેમની પણ તમે અલ્લાહના સિવાય બંદગી કરી રહ્યા છો તે બધાથી તદ્દન બેજાર એ, અમે તમારા (દીનનો) ઇન્કાર કરીએ છીએ, અમારી અને તમારી વચ્ચે હંમેશા માટે વેર અને દુશ્મની ઉભી થઇ ગઇ, જેથી તમે એક અલ્લાહ પર ઈમાન લાવો...} [અલ્ મુમતહીનહ: ૪].
તેથી દરેક પયગંબરોએ પોતાની કોમને આ મહાન સિદ્ધાંતો તરફ બોલાવ્યા.
છઠ્ઠું: સંપૂર્ણ બંદગી અલ્લાહ માટે જ હોય, અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {અને તમે ત્યાં સુધી જિહાદ કરો જ્યાં સુધી ફિતનો બાકી ન રહે, અને દીન સંપૂર્ણ અલ્લાહનો થઈ જાય, અને જો તેઓ પોતાનો સુધારો કરી લે તો અલ્લાહ તઆલા તે કાર્યોને ખૂબ જ સારી રીતે જાણે છે ૩૯}. [અલ્ અન્ફાલ: ૩૯], અને અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {તે જ છે, જેણે પોતાના પયગંબરને હિદાયત અને સાચા દીન સાથે મોકલ્યા, જેથી તેને દીનને દરેક દીન પર વિજય આપે, અને અલ્લાહ તઆલા સાક્ષી માટે પૂરતો છે ૨૮}. [અલ્ ફત્હ: ૨૮], તેથી સર્જન ફક્ત ઇસ્લામ દ્વારા જ ઇબાદત કરે; અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {અને જે વ્યક્તિ ઇસ્લામ વગર બીજો દીન શોધે તેનો દીન કબૂલ કરવામાં નહી આવે અને તે આખિરતમાં નુકસાન ઉઠાવનારાઓ માંથી હશે ૮૫}. [આલિ ઇમરાન: ૮૫].
સાતમું: જીવનની દરેક દીની (ધાર્મિક) અને દુન્યવી બાબતોમાં અલ્લાહની શરીઅત પર અમલ કરવો, અને લોકો અલ્લાહની શરીઅત સિવાય અન્ય કોઈ શરીઅતનું પાલન ન કરે, અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {શું તે લોકોએ એવા (અલ્લાહના) ભાગીદાર (ઠેરવ્યા) છે, જેમણે તેમના માટે દીનનો એવો તરિકો નક્કી કરી દીધો છે, જેની પરવાનગી અલ્લાહએ નથી આપી, જો ફેંસલાના દિવસનું વચન ન આપ્યું હોત તો (હમણા જ) તે લોકો વચ્ચે નિર્ણય કરી દેવામાં આવતો. નિ:શંક જાલિમ લોકો માટે દુ:ખદાયી અઝાબ છે ૨૧}. [અશ્ શૂરા: ૨૧]
બીજો પાઠ: પયગંબર ﷺ નાં જીવનચરિત્રની પ્રસ્તાવના
પ્રથમ: નબી ﷺ નાં જીવનચરિત્રની વ્યાખ્યા:
આ તે જ્ઞાન છે, જે અલ્લાહના પયગંબર ﷺ ના જીવનચરિત્ર, આપની સુન્નત, આપની શારીરિક રચના, આપની નૈતિકતા, આપના યુદ્ધો અને અભિયાનો, આપના જન્મથી લઈને તેમના રફીકે આલા (સર્વોચ્ચ અલ્લાહ)ને મળવા સુધી, આપણા સુધી પહોંચેલી દરેક બાબતોનો સમાવેશ થાય છે.
બીજું: જીવનચરિત્રના અભ્યાસના ફાયદાઓ અને તેની મહત્ત્વતા:
૧- પયગંબરીની ગવાહી સાચી સાબિત કરવી: કારણ કે અલ્લાહના પયગંબર ﷺ ના જીવનચરિત્રનું જ્ઞાન ધરાવવાથી, તેમની પરિસ્થિતિઓથી વાકેફ થવાથી, અને તેમના માર્ગનું અનુસરણ કરવાથી, બંદાના ઈમાન અને પુષ્ટિમાં વધારો થાય છે અને "મુહમ્મદ ﷺ અલ્લાહના પયગંબર છે" ની ગવાહી સાચી સાબિત થાય છે.
૨- આદર્શ અને ઉત્તમ નમૂનો: જેથી નબી ﷺ એવો પ્રકાશસ્તંભ બની રહે જેના દ્વારા આપણે હિદાયત પ્રાપ્ત કરી શકીએ, અને એવા આદર્શ બની રહે જેમનું આપણે આપણા જીવનની દરેક બાબતોમાં અનુસરણ કરીએ, અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {(મુસલમાનો) નિ:શંક તમારા માટે પયગંબર શ્રેષ્ઠ આદર્શ છે, તે દરેક વ્યક્તિ માટે, જેઓ અલ્લાહ તઆલા અને કયામતના દિવસ પર ઈમાન ધરાવતપ હોય અને અલ્લાહને ખૂબ યાદ કરતો હોય}. [અલ્ અહઝાબ: ૨૧].
૩- પવિત્ર કુરઆનની સમજ: જીવનચરિત્ર તે પવિત્ર કિતાબની આયતોનો વ્યવહારિક અમલ છે; કારણ કે આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમનું ચરિત્ર જ કુરઆન હતું, અને તેના દ્વારા અવતરણનો સંદર્ભ તેમજ વહીના ઉદ્દેશ્યો જાણી શકાય છે.
૪- સુન્નતે નબવીની સમજ: આપ ﷺ ના પ્રસંગો અને અમલ દ્વારા, આપણને આપની હદીષોના અર્થ અને તેના પ્રેક્ટીકલ અમલની સ્પષ્ટતા થાય છે.
૫- આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ પ્રત્યે મોહબ્બત પેદા કરવી: કારણકે મોહબ્બત ઓળખથી આવે છે, અને તેમના જીવનની વિગતો તેમજ તેમની કુરબાનીઓ જાણ્યા વિના તેમની મહત્ત્વતા અને મહાનતા જાણવાનો કોઈ માર્ગ નથી.
૭- શિક્ષા અને સમજ પ્રાપ્ત કરવી: આપ ﷺ ના જીવનમાંથી બોધપાઠ અને શિક્ષા પ્રાપ્ત કરવા માટે; કારણકે મુસીબતના સમયે સબર (ધીરજ), નેઅમતોના સમયે શુક્ર, અને દરેક સ્થિતિમાં અડગ રહેવામાં આપ ﷺ એક આદર્શ છે.
૭- બંને જહાનનું સુખ પ્રાપ્ત કરવું: આપ ﷺના અનુસરણ અને માર્ગ અપનાવ્યા વગર ન તો દુનિયામાં કામયાબી મળી શકે છે અને ન તો આખિરતમાં.
ત્રીજું: જીવનચરિત્રનું જ્ઞાન મેળવવા બાબતે સલફનું માર્ગદર્શન:
ખરેખર સલફે સાલેહીન આ ઇલ્મનું મૂલ્ય સમજી ગયા હતા, તેથી તેઓ તેની એવી જ રીતે હિફાજત (દેખરેખ) કરતા હતા જેવી રીતે તેઓ કુરઆને કરીમની હિફાજત (દેખરેખ) કરતા હતા:
ઝૈનુલ આબિદીન અલી બિન્ હુસૈન બિન અલી રઝી અલ્લાહુ અન્હુમએ કહ્યું: "અમને અલ્લાહના પયગંબર ﷺ ના યુદ્ધો અને લશ્કરી અભિયાનો શીખવાડવામાં આવતા હતા, જેવી રીતે અમને કુરઆનની સૂરતો શીખવાડવામાં આવતી હતી".
ઇસ્માઈલ બિન્ મુહમ્મદ બિન્ સઅદ બિન્ અબી વકકાસ રઝી અલ્લાહુ અન્હુમએ કહ્યું: "મારા પિતા અમને અલ્લાહના પયગંબર ﷺ ના મગાઝી (યુદ્ધો) શીખવાડતા હતા, અને કહેતા: હે મારા બાળકો, આ તમારા પૂર્વજોના મહાન કાર્યો છે, તેથી તેના ઝિક્રને નષ્ટ ન કરતા". [જુઓ: ખતીબ બગદાદીની કિતાબ: "અલ્ જામિઅ લિઅખ્લાકિર રાવી વ આદાબિસ સામિઅ", ૨/ ૨૮૭ - ૨૮૮].
ત્રીજો પાઠ: નબી ﷺ નું પવિત્ર વંશ:
પહેલું: પિતા તરફથી તેમનો વંશ:
તેઓ દયાળુ અને માર્ગદર્શક, અને બક્ષવામાં આવેલી નેઅમત છે: અબુલ કાસિમ મુહમ્મદ બિન્ અબ્દુલ્લાહ, બિન્ અબ્દુલ્ મુત્તલિબ, બિન્ હાશિમ, બિન્ અબ્દે મનાફ, બિન્ કુસય્, બિન્ કિલાબ, બિન્ મુર્રહ, બિન્ કઅ્બ, બિન્ લુઅય્, બિન્ ગાલિબ, બિન્ ફહર, બિન્ માલિક, બિન્ નઝર, બિન્ કિનાનહ, બિન્ ખુઝૈમહ, બિન્ મુદ્રિકહ, બિન્ ઇલ્યાસ, બિન્ મુઝર, બિન્ નઝાર, બિન્ મઅદ, બિન્ અદનાન.
અને આ પવિત્ર વંશ અલ્લાહના નબી ઈસ્માઈલ બિન ઈબ્રાહીમ અલૈહિમસ્ સલામ સુધી પહોંચે છે.
બીજું: માતા તરફથી તેમનો વંશ:
તેઓ: આમિનહ બિન્તે વહબ, બિન્ અબ્દે મુનાફ, બિન્ ઝુહરહ, બિન્ કિલાબ બિન્ મુર્રહ છે, અને આપ ﷺ ની માતાનો નસબ આપના પિતાના નસબ સાથે દાદા "કિલાબ બિન્ મુર્રહ" માં મળે છે, જે એ દર્શાવે છે કે આપનું મૂળ બંને તરફથી કુરૈશના સૌથી પ્રતિષ્ઠિત અને પવિત્ર ખાનદાનોમાંથી છે.
વંશથી મળતા ફાયદા:
૧- આપ ﷺ નો વંશ નબીઓના પિતા ઈબ્રાહીમ અલૈહિસ્ સલામ સાથે જોડાય છે, જે આ મુબારક વંશમાં નુબૂવ્વતના સિલસિલાની પુષ્ટિ કરે છે.
૨- આપ ﷺ નો વંશ સંપૂર્ણપણે સૌથી શ્રેષ્ઠ વંશ જ છે, અને હસબમાં સૌથી પવિત્ર તેમજ સૌથી ઉત્તમ છે, અને અલ્લાહ તઆલાએ તેમને સૌથી શ્રેષ્ઠ કબીલાઓ અને સૌથી પ્રતિષ્ઠિત ઘરમાંથી પસંદ કર્યા છે. આ વિશે નબી ﷺ એ કહ્યું: «નિઃશંક અલ્લાહ તઆલાએ ઇસ્માઇલના સંતાનો માંથી કિનાનાને પસંદ કરી લીધા, અને કિનાના માંથી કુરૈશને પસંદ કરી લીધા, અને કુરૈશ માંથી બની હાશિમને પસંદ કરી લીધા, અને બની હાશિમ માંથી મને પસંદ કરી લીધો». [આ હદીષને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ રિવાયત કરી છે].
ત્રીજો પાઠ: આપ ﷺ નો જન્મ અને ઉછેર:
આપના પિતાનું મૃત્યુ: આપ ﷺ ના પિતાનું મૃત્યુ થયું, તે સમયે આપ માતાના પેટમાં હતા.
જન્મ: નબી ﷺ નો જન્મ મક્કાહમાં આમુલ ફીલના (હાથીના વર્ષે) વર્ષમાં, સોમવારના દિવસે થયો, અને આ દિવસની તારીખ અને મહિનાને નક્કી કરવામાં મતભેદ છે, તેથી કહેવામાં આવ્યું છે કે: રબીઉલ્ અવ્વલની બીજી તારીખે, અને કહેવામાં આવ્યું છે કે તેની ત્રીજી તારીખે, અને કહેવામાં આવ્યું છે કે નવમી તારીખે, અને કહેવામાં આવ્યું છે કે દસમી તારીખે, અને કહેવામાં આવ્યું છે કે બારમી તારીખે, અને કહેવામાં આવ્યું છે કે આપનો જન્મ સફર મહિનામાં થયો, અને કહેવામાં આવ્યું છે કે રબીઉલ આખરમાં.
આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમને દૂધ પીવડાવનાર: આપને હલીમા સઅદિયહ અને આપના કાકા અબૂ લહબની દાસી શોબિયહએ દૂધ પીવડાવ્યું, અને તેઓ આપની માતા પછી આપને દૂધ પીવડાવનાર પ્રથમ હતા, અને આપની દેખરેખ ઉમ્મે ઐમન બરકહ હબશિયહએ કરી, જેઓ આપના પિતાની દાસી હતા.
છાતી ચીરવાની ઘટના: આ ઘટના ત્યારે બની જ્યારે આપ ﷺ નાના હતા અને બની સઅદના વિસ્તારમાં હતા; જિબ્રઇલ અલૈહિસ્ સલામ આપની પાસે આવ્યા, તે સમયે આપ બાળકો સાથે રમી રહ્યા હતા અને આપની ઉંમર લગભગ ચાર વર્ષની હતી, તો તેમણે આપની છાતી ચીરી અને તેમાંથી લોહીનો ગઠ્ઠો બહાર કાઢ્યો અને કહ્યું: «આ આપનામાંથી શેતાનનો હિસ્સો છે», પછી તેમના હૃદયને સોનાના થાળમાં ઝમઝમના પાણીથી ધોયું. [આ હદીષને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ રિવાયત કરી છે].
આપ ﷺ ની માતા અને દાદાનું મૃત્યુ: જ્યારે આપ ﷺ છ વર્ષના હતા ત્યારે આપની માતાનું મૃત્યુ થયું, અને આપની દેખરેખની જવાબદારી આપના દાદા અબ્દુલ મુત્તલિબે સંભાળી, પછી આપના દાદાનું મૃત્યુ થયું ત્યારે આપની ઉમર આઠ વર્ષની હતી, અને તેના પછી આપ ﷺ ના ઉછેરની જવાબદારી આપના કાકા અબૂ તાલિબે લીધી.
પ્રાપ્ત થતા ફાયદા:
૧- નબી ﷺ નો જન્મ અનાથ સ્થિતિમાં થયો, અને આપની માતા મૃત્યુ પામી ગયા હતા, જયારે આપ નાના હતા, અને આમાં તે વ્યક્તિ માટે દિલાસો છે જેણે નાનપણમાં પોતાના પિતા અથવા માતાને ગુમાવી દીધા હોય, અને વિશેષ રૂપે તેના માટે જેણે મોટી ઉંમરમાં તે બંનેને ગુમાવ્યા હોય.
૨- તેમના બાળપણથી જ અલ્લાહ દ્વારા પોતાના પયગંબર પ્રત્યેની કાળજી; અને આ અંગે અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {શું તેણે તમને અનાથ જોઇ શરણ ન આપ્યું? ૬} [અઝ્ ઝુહા: ૬]. અર્થાત્: આપને એવી સ્થિતિમાં જોયા કે ન આપના માતા હતા ન પિતા, અને આપના માતાપિતા મૃત્યુ પામી ગયા હતા અને આપ પોતાના માટે કોઈ બંદોબસ્ત નહોતા કરી શકતા, તો અલ્લાહએ આપને આશરો આપ્યો અને આપની રક્ષા કરી, અને આપના દાદા અબ્દુલ મુત્તલિબને આપની દેખરેખ કરવાની જવાબદારી સોંપી, પછી જ્યારે આપના દાદા મૃત્યુ પામ્યા; તો આપના ઉછેરની જવાબદારી આપના કાકા અબૂ તાલિબે લીધી.
૩- આપણે એ જાણવું જોઈએ કે અલ્લાહ જ બંદાનો સાચો રક્ષક અને કાળજી રાખનાર છે; આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ યતીમ તરીકે ઉછર્યા, અને અલ્લાહએ તેમના માટે પાલન-પોષણ કરનારની વ્યવસ્થા કરી, પછી તેમને લોકો માટે મોકલ્યા અને તેમને સમગ્ર માનવજાતમાં સર્વશ્રેષ્ઠ અને સમગ્ર જગત માટે આદર્શ બનાવ્યા.
૪- નબી ﷺ ના દિલનું પાક હોવું અને બાળપણથી જ શૈતાનના વસવસાઓથી આપ ﷺ નું સુરક્ષિત રહેવું; કારણ કે અલ્લાહ તઆલાએ આપ ﷺ ના દિલને શારીરિક અને આંતરિક રીતે પાક કરીને આપ ﷺ ને નુબૂવ્વત માટે તૈયાર કર્યા હતા.
૫- ફાયદો: ન તો અલ્લાહના પયગંબર સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમથી અને ન તો તેમના સહાબાઓથી એ વાત સાબિત છે કે તેમણે જન્મની રાત અથવા દિવસને કોઈ ઉજવણી કે કોઈ ચોક્કસ ઇબાદત માટે ખાસ કર્યો હોય; એટલા માટે સંપૂર્ણ ભલાઈ તેમના માર્ગનું પાલન કરવામાં અને જે કાર્ય તેમણે નથી કર્યું તેને છોડી દેવામાં જ છે.
ચોથો પાઠ: નબી ﷺ નું જીવન પયગંબરી પહેલા, આ એ તબક્કો છે જે વહી ઉતરતા પહેલાનો હતો, અને જેમાં આપ નબી કે પયગંબર ન હતા.
અલ્લાહ તઆલા દ્વારા પોતાના નબીની સુરક્ષા: નબી ﷺ તે સમયના અજ્ઞાની લોકોના રિવાજો અને તેમના શિર્કથી દૂર રહીને ઉછર્યા; તેમણે ક્યારેય કોઈ મૂર્તિને સિજદો ન કર્યો, ન તો દારૂ પીધુ, અને ક્યારેય કોઈ અશ્લીલ કાર્ય ન કર્યું, આપ લોકોમાં સૌથી સારા અખ્લાક (ચરિત્ર) વાળા હતા, અને વાતોમાં સૌથી સાચા હતા, ત્યાં સુધી કે આપ "સાદિક (સાચા) અને અમીન (અમાનતદાર)" તરીકે જાણીતા થયા; આપ સગા-સંબંધીઓ સાથે સારા સંબંધો જાળવતા, મહેમાનોનું સન્માન કરતા, અને ગરીબોની મદદ કરતા હતા.
શામ શહેર તરફ પ્રથમ સફર: જ્યારે આપ ﷺની ઉમર બાર વર્ષની હતી ત્યારે આપ ﷺ એ આપના કાકા અબૂ તાલિબ સાથે શામ તરફ સફર કર્યો.
ફિજારનું યુદ્ધ: આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ તેમાં ભાગ ભજવ્યો અને તે સમયે આપની ઉંમર વીસ વર્ષની હતી, અને આ યુદ્ધ કુરૈશ અને કિનાના દ્વારા કૈસ ઐલાન વિરુદ્ધ હતું, અને તેમાં નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમની ભૂમિકા પોતાના કાકાઓ માટે "યન્બુલ" ની હતી, એટલે કે આપ તેઓને તીર પકડાવતા હતા જેથી તેઓ તીર ચલાવી શકે.
હિલ્ફુલ ફુઝૂલ: તેમણે આ કરારમાં હાજરી આપી હતી, જેમાં મક્કહના કબીલાઓએ કોઈ પણ પીડિતની મદદ કરવાનો કરાર કર્યો હતો, જ્યાં સુધી તેનો છીનવાયેલો હક તેને પરત ન મળી જાય.
કામ અને રોજી: આપ ﷺ મક્કહના લોકો માટે મહેનતાણા પર બકરીઓ ચરાવતા હતા, ત્યારબાદ આપ ﷺ બીજી વખત શામનો સફર ખદીજા રઝી અલ્લાહુ અન્હાનો વેપારનો માલ લઈને ગયા.
આપ ﷺ ના લગ્ન: જ્યારે ખદીજા રઝી અલ્લાહુ અન્હાએ આપ ﷺ ની અમાનતદારી અને વેપારમાં થયેલી બરકતને જોઈ, તો આપ ﷺ સાથે લગ્ન કરવાની ઈચ્છા દર્શાવી, તો આપ ﷺ એ તેમની સાથે લગ્ન કરી લીધા અને તે સમયે આપ ﷺ ની ઉમર પચીસ વર્ષની હતી.
એકલતા અને ઈબાદત: આપ ﷺ ને એકલતા પસંદ હતી અને આપ ગારે હિરામાં અલ્લાહ માટે ઈબાદત કરતા હતા, જ્યાં આપ ખાવા-પીવાનો સામાન લઈને જતાં અને ફરી ત્યાં કેટલી રાતો સુધી રોકાતા, અહીં સુધી કે વહી ઉતારવામાં આવી.
કઅબાનું સમારકામ: જ્યારે આપ ﷺ ની ઉમર પાત્રીસ વર્ષની હતી ત્યારે કુરૈશના લોકોએ કઅબાનું સમારકામ કર્યું અને હજરે અસ્વદને તેની જગ્યા પર કોણ મુકશે તે બાબતે તે લોકો અંદરો અંદર વિવાદ કરવા લાગ્યા, અહીં સુધી કે તેઓ લડવા-મરવા પર આવી ગયા. તેથી તેઓએ એ વાત પર સહમતિ દર્શાવી કે જે વ્યક્તિ સૌથી પહેલાં તેમની પાસે દાખલ થશે તેને તેઓ પોતાનો નિર્ણાયક બનાવશે, અને તે નબી ﷺ હતા. જ્યારે તેઓએ આપ ﷺ ને જોયા, તો કહ્યું: "આ અમાનતદાર છે, અમે તેમનાથી રાજી છીએ". પછી આપ ﷺ એ તેને એક કપડામાં મૂક્યો અને કબીલાઓના સરદારોને આદેશ આપ્યો કે તેના કિનારા પરથી તેને પકડો, પછી આપ ﷺ એ પોતાના પવિત્ર હાથ વડે તેને ઉઠાવ્યો અને તેની જગ્યા પર મૂકી દીધો.
મળતા ફાયદા:
૧- અલ્લાહએ પયગંબરી પહેલા પોતાના નબી ﷺ નું શિર્ક અને ગુનાઓથી રક્ષણ કર્યું, અને આ નબુવ્વતની પ્રારંભિક બાબતો અને તેના પુરાવાઓમાંથી છે.
૨- આપ ﷺ સત્યવાદી અને અમીન (અમાનતદાર) તરીકે જાણીતા હતા, અને આ ગુણો તેમની સત્યતાની સૌથી મજબૂત દલીલ હતી; તો જે વ્યક્તિ લોકો પર જૂઠું બોલવાથી દૂર રહે છે, તે અલ્લાહ પર જૂઠું બોલી ન્ શકે નહીં.
૩- સત્યતા, પ્રમાણિકતા અને અમાનતદારીની મહત્ત્વતા: આ બંને મોમિનના સૌથી મહાન ગુણો છે, અને તેના દ્વારા માણસ લોકોનો વિશ્વાસ અને તેઓની મોહબ્બત પ્રાપ્ત કરે છે.
૪- નબી ﷺ હલાલ રોજી અને પોતાના હાથે કામ કરવાના ખૂબ આગ્રહી હતા, તેથી આપ ﷺ એ બકરીઓ ચરાવી અને વેપાર કર્યો, અને આ આપણને મહેનત કરવા અને અસ્બાબ (સ્ત્રોત) અપનાવવાની શીખ આપે છે.
૫- વિનમ્રતા: નબી ﷺ એ નબી બન્યા પછી પણ બકરીઓ ચરાવવાના પોતાના કામનો ઉલ્લેખ કરવામાં સંકોચ ન કર્યો, જેથી આપણને શીખવાડી શકે કે મહેનત કરવી એ સન્માન છે; આપ ﷺ એ કહ્યું: «અલ્લાહએ મોકલેલા દરેક પયગંબરોએ બકરીઓ ચરાવી છે». [આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ રિવાયત કરી છે].
૬- બુદ્ધિની પરિપક્વતા: હજરે અસ્વદ મુકવાના મામલામાં રક્તપાત અટકાવવા અને સૌને રાજી કરવામાં તેમના વલણે અજોડ બુદ્ધિમત્તા અને હિકમત સાબિત કરી, અને આ એક એવો વિચાર હતો જે કુરૈશ કબીલાઓના મોટા સરદારોને પણ ન સૂઝ્યો.
પાંચમો પાઠ: નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ પર વહીની શરૂઆત અને તેનું ઉતરવું:
વહીની શરૂઆત: જ્યારે નબી ﷺ ચાળીસ વર્ષના થયા ત્યારે વહી અને નુબૂવ્વતની શરૂઆત થઈ.
સાચા સપના: વહીની પ્રથમ શરૂઆત "સાચા સપના" દ્વારા થઈ; આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ જે કંઈ પણ રાત્રે સપનામાં જોતાં તે વાસ્તવિકતામાં સવારના પ્રકાશની માફક જાહેર થતું.
હીરા ગુફામાં: જ્યારે આપ ﷺ હીરા ગુફામાં એકાંતમાં ઈબાદત કરી રહ્યા હતા, ત્યારે જિબ્રઇલ અલૈહિસ્ સલામ નામના એક ફરીશતા અલ્લાહ તઆલા તરફથી વહી લઈને આપ ﷺ પાસે આવ્યો.
ફરિશ્તા જિબ્રઈલ અલૈહિસ્ સલામ આવ્યા અને તેમણે કહ્યું: "પઢો", તો નબી ﷺ એ કહ્યું: "હું પઢેલો નથી", અને આવું ત્રણ વખત થયું, અને ત્રીજી વખતે જિબ્રઈલ અલૈહિસ્ સલામએ તેમને સૂરહ અલકની શરૂઆતની આયતો પઢી સંભળાવી: {પોતાના પાલનહારનું નામ લઈ પઢો, જેણે (દરેક વસ્તુને) પેદા કરી. ૧ જેણે માનવીનું સર્જન જામી ગયેલા લોહીથી કર્યુ . ૨ પઢો, તમારો પાલનહાર ખૂબ જ ઉદાર છે. ૩ જેણે પેન વડે (જ્ઞાન) શીખવાડયું. ૪ માનવીને તે કઈ શીખવાડયું, જે તે નહતો જાણતો. ૫} [અલ્ અલક: ૧-૫]. આ આયતો કુરઆન મજીદની સૌ પ્રથમ ઉતારવામાં આવેલી આયતો હતી.
ખદીજા રઝી અલ્લાહુ અન્હા દ્વારા નબી ﷺ ને સમર્થન: નબી ﷺ પોતાની પત્ની ખદીજા પાસે આવ્યા, તે સમયે ગંભીર પરિસ્થિતિની કારણે આપ ﷺ ધ્રૂજી રહ્યા હતા, અને જે કંઈ બન્યું હતું, તે તેમને જણાવ્યું, તો તેમણે આપ ﷺ ને દિલાસો આપતા કહ્યું: «બિલકુલ નહીં, અલ્લાહની કસમ! અલ્લાહ તમને ક્યારેય અપમાનિત નહીં કરે, તમે સંબંધો જોડો છો, સાચું બોલો છો, નબળાઓનો ભાર ઉઠાવો છો, ફકીરો અને જરૂરિયાતમંદોને કમાવીને આપો છો, મહેમાનોનું ધ્યાન રાખો છો અને પોતાના અધિકારો મેળવવામાં સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહેલા લોકોની મદદ કરો છો».
વહી આવવાનું બંધ થવું અને તેનું ફરી શરૂ થવું: થોડા સમય માટે વહી આવવાનું બંધ થઇ ગયું, ત્યાર પછી સૂરે અલ્ મુદ્દષ્ષિરની શરૂઆતની આયતો ઉતારવામાં આવી: {હે (મુહમ્મદ) જે ચાદર ઓઢી સૂઈ રહ્યા છો. ૧ ઉઠો અને (લોકોને ખરાબ પરિણામથી) ડરાવો. ૨ અને પોતાના પાલનહારની મહાનતા બયાન કરો. ૨ અને પોતાના કપડા પાક સાફ રાખો. ૪ અને ગંદકીથી દૂર રહો ૫}. [અલ્ મુદષ્ષિર: ૧-૫].
મળતા ફાયદા:
૧- ચાલીસ વર્ષની ઉંમર: અલ્લાહએ વહી ઉતારવા માટે આ ઉંમર પસંદ કરી; કારણકે તે બુદ્ધિની પૂર્ણતા અને સમજશક્તિ દર્શાવે છે, જેમ કે અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {...જ્યારે તે પોતાની પુખ્તવયે અને ચાલીસ વર્ષે પહોંચયો...} [અલ્ અહકાફ: ૧૫].
૨- નબી ﷺ નુબૂવ્વત પહેલાં પોતાની કોમમાં ચાળીસ વર્ષ સુધી રહ્યા, તેથી તેમની વચ્ચે આપનું પવિત્ર જીવન ચરિત્ર આપની નુબૂવ્વત અને દઅવત સાચી હોવાનો સૌથી મોટો પુરાવો છે.
૩- અલ્લાહએ પોતાના પયગંબરને વહીના મહાન કાર્ય માટે સાચા સપનાઓ વડે તૈયાર કર્યા અને તેમના માટે એકાંતને પ્રિય બનાવી દીધું.
૪- મુસલમાન માટે એક એવો સમય ફાળવવાનું ખૂબ મહત્વ છે, જેમાં તે પોતાના પાલનહાર સાથે એકાંતમાં રહીને અલ્લાહનો ઝિક્ર કરે અને તેની બાદશાહત વિશે ચિંતન-મનન કરે.
૫- નેક પત્નીનો પ્રભાવ: ખદિજા રઝી અલ્લાહુ અન્હાના વલણ અને પોતાના પતિને સાંત્વના આપવામાં સ્પષ્ટપણે જોવા મળે છે, અને તેઓ મુશ્કેલીના સમયે મદદ અને સહકાર આપવા માટે એક આદર્શ છે.
૬- ખદિજા રઝી અલ્લાહુ અન્હાની નબી ﷺ ના અખ્લાક પરથી દલીલ કે અલ્લાહ તેમનું રક્ષણ કરશે; કારણકે સારા અખ્લાક બુરાઈઓથી બચવાનું કારણ છે.
૭- સૂરહ અલ્ મુદ્દષ્ષિરમાં નબી ﷺ ને સૌ પ્રથમ જે આદેશ આપવામાં આવ્યો તે અલ્લાહની તૌહીદની દઅવત અને શિર્ક વિષે ચેતવણી આપવાનો હતો; કારણકે તૌહીદ જ દીન (ધર્મ) નો આધાર અને સૌથી મહત્વની ફરજ છે.
ઇમામ તબરી રહિમહુલ્લાહએ આ આયતની તફસીરમાં કહ્યું: "અને તેમનું કથન: {ઉઠો અને (લોકોને ખરાબ પરિણામથી) ડરાવો ૨}. ﴾અલ્લાહ તઆલા પોતાના પયગંબર મુહમ્મદ ﷺ ને ફરમાવે છે: પોતાની ઊંઘમાંથી ઉઠો અને પોતાની કોમને અલ્લાહના અઝાબથી ડરાવો, જેમણે અલ્લાહ સાથે શિર્ક કર્યું છે, અને તેના સિવાય બીજાની ઈબાદત કરી છે".
છઠ્ઠો પાઠ: મક્કહમાં નબી ﷺ ની દઅવત:
છુપી રીતે ઇસ્લામનો પ્રચાર: મક્કહ શહેરમાં ઇસ્લામનો પ્રચાર છુપી રીતે શરૂ થયો, જે ત્રણ વર્ષ સુધી ચાલતો રહ્યો; તો સૌ પ્રથમ ઈમાન લાવનાર સ્ત્રી માંથી: તેમની પત્ની ખદિજા બિન્તે ખુવેલિદ, પુરૂષો માંથી: અબૂ બકર સિદ્દીક, બાળકો માંથી: અલી બિન અબી તાલિબ, દાસ માંથી: ઝૈદ બિન હારિષહ અને ગુલામો માંથી: બિલાલ હબશી, અલ્લાહ તે દરેકથી ખુશ થઈ ગયો.
અને અબૂ બકરની દઅવતથી કેટલાક મહાન સહાબાઓ ઈમાન લાવ્યા, જેમાંથી: ઉસ્માન બિન અફ્ફાન, અબ્દુર્ રહમાન બિન ઔફ, સઅદ બિન અબી વક્કાસ, સઈદ બિન ઝૈદ અને અબૂ ઉબૈદહ બિન જર્રાહ છે.
દારુલ અરકમ: શરૂઆતના મુસલમાનો નબી ﷺ સાથે "અરકમ બિન અબી અરકમ" ના ઘરમાં ભેગા થતા હતા, જેથી તેઓ મુશરિકોની નજરોથી દૂર રહીને પોતાના દીન બાબતે શિક્ષા પ્રાપ્ત કરી શકે અને અલ્લાહની ઇબાદત કરી શકે.
જાહેર દાવત: પછી અલ્લાહ તઆલાએ પોતાના પયગંબરને સત્ય વાત જાહેરમાં જણાવવાનો આદેશ આપ્યો, અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {બસ! તમને જે આદેશ આપવામાં આવી રહ્યો છે. ખુલ્લી રીતે જણાવી દો અને મુશરિકો લોકોની પરવા ન કરશો ૯૪}. [અલ્ હિજર: ૯૪]. ફરી સર્વશ્રેષ્ઠ અને મહાન અલ્લાહએ તેમને પોતાના પરિવાર અને સગાસંબંધીઓને બોલાવવાનો આદેશ આપ્યો અને અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {અને (હે નબી) પોતાના સંબંધીઓને સચેત કરી દો ૨૧૪}. [અશ્ શુઅરાઅ: ૨૧૪], તેથી પયગંબર ﷺ એ લોકોમાં પોકાર કરીને તેઓને અલ્લાહની તૌહીદ તરફ બોલાવ્યા, અને ઈમાન લાવનારને જન્નતની ખુશખબરી આપી, તથા કુફ્ર કરનારને જહન્નમથી સચેત કર્યા.
મુશરિક લોકોની તકલીફો અને પ્રથમ હિજરત: જ્યારે મુસલમાનોએ પોતાનો દીન જાહેર કર્યો, ત્યારે મુશરિક લોકોએ મજાક અને અત્યાચાર દ્વારા તેમને ઘણી તકલીફો આપી; તેથી નબી ﷺ એ પોતાના સહાબાઓને પોતાના દીનને બચાવવા માટે હબશહ તરફ હિજરત કરવાની પરવાનગી આપી.
અલ્લાહ દ્વારા પોતાના પયગંબરનું રક્ષણ: મુશરિક લોકોએ નબી ﷺ ને કતલ કરવાનો ઈરાદો કર્યો, પરંતુ અલ્લાહએ આપ ﷺ નાં કાકા અબૂ તાલિબ દ્વારા આપનું રક્ષણ કર્યું; કારણ કે પોતાની કોમના દીન પર કાયમ રહેવા છતાં તેઓ આપ ﷺ નો બચાવ કરતા હતા.
હમઝહ અને ઉમરનો ઇસ્લામ: નબી ﷺ ના કાકા હમઝહ બિન અબ્દુલ મુત્તલિબ અને ઉમર બિન ખત્તાબ રઝી અલ્લાહુ અન્હુના ઇસ્લામ લાવવાથી મુસલમાનોની તાકાત વધી ગઈ; ઇબ્ને મસ્ઊદ રઝી અલ્લાહુ અન્હુએ કહ્યું: «જ્યારથી ઉમર રઝી અલ્લાહુ અન્હુ ઇસ્લામ લાવ્યા, અમે હંમેશાં શક્તિશાળી રહ્યા છીએ».
બહિષ્કાર અને ઘેરાબંધી: કુરૈશના લોકોએ ભેગા થઇ બની હાશિમ અને બની મુત્તલિબનો બહિષ્કાર કરવાનું નક્કી કર્યું; કે તેઓ તેમને કઈ પણ વેચશે નહીં અને તેમની પાસેથી કઈ પણ ખરીદશે નહીં, ન તો તેમની સાથે લગ્નસંબંધ બાંધશે અને ન તો તેમની સાથે ઉઠશે-બેસશે. અને આ કઠોર ઘેરાબંધી "શિઅબ અબી તાલિબ" માં ત્રણ વર્ષ સુધી ચાલુ રહી, અહીં સુધી કે કુરૈશના કેટલાક સમજદાર લોકોએ આ અત્યાચારી કરારનામાને તોડવા અને ઘેરાબંધી ખતમ કરવાનું પગલું ભર્યું, અને તેઓએ જોયું કે ઊધઈએ કરારનામાને ખાઈ લીધું હતું સિવાય કે "બિસ્મિકલ્લાહુમ્મ", અને તેમાં અલ્લાહનું જે પણ નામ હતું તેને ઊધઈએ ખાધું ન હતું.
દઅવત રજૂ કરવી: નબી ﷺ સતત હજ્જના સમયમાં કબીલાઓ સમક્ષ ઇસ્લામની દઅવત રજૂ કરતા રહ્યા, ત્યાં સુધી કે મદીના શહેરના અન્સાર લોકો સાથે મુલાકાત કરી, બસ તેઓ ઈમાન લાવ્યા અને આપને મદદ કરવાનું વચન આપ્યું.
મળતા ફાયદા:
૧- પરિવર્તનમાં તરતીબનો ખ્યાલ કરવા, શરૂઆતના મુસલમાનોના રક્ષણ માટે અને મદદગારો તથા સહાયકોને એકઠા કરવા માટે ઇસ્લામનો પ્રચાર છુપી રીતે શરૂ કરવામાં આવ્યો.
૨. ખદિજહ, અબૂ બકર અને સૌ પ્રથમ ઇસ્લામ કબૂલ કરનારાઓની મહાન વિશેષતા છે; કે તેમણે મુશ્કેલીના સમયે પોતાના પ્રાણ અને માલ કુરબાન કર્યા અને તકલીફો પર સબર કri.
૩- નબી ﷺ એ પોતાના ઘરવાળાઓ અને પત્નીને દઅવત આપવાથી શરૂઆત કરી, તેથી દઅવત આપનારે પોતાના ઘરવાળાઓને અલ્લાહ તરફ દઅવત આપવા, તેમને શિક્ષણ આપવા અને નસીહત કરવામાં અવગણના ન કરવી જોઈએ.
૪- નેક કામોમાં ઉત્સુકતા: આપણે તેઓની સીરતમાંથી કોઈપણ ખચકાટ વિના હકમાં દાખલ થવા અને તેના પર અમલ કરવામાં પહેલ કરવાનું મહત્ત્વ શીખીએ છીએ.
૫- ઇસ્લામના પ્રચારના માર્ગમાં લાંબી ધીરજની જરૂર હોય છે; ખરેખર નબી ﷺ એ ઘણા લાંબા વર્ષો સુધી સબર કર્યું અને શરૂઆતમાં આપની સાથે માત્ર થોડાક જ લોકો ઈમાન લાવ્યા હતા.
૬- ઉમર બિન ખત્તાબ અને હમઝા રઝી અલ્લાહુ અન્હુમાનું ઇસ્લામ કબૂલ કરવું મુસલમાનો માટે વિજય અને ગૌરવ હતું, જેનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે દઅવતને એવી શક્તિની જરૂર છે, જે તેનું રક્ષણ કરે.
૭- દારુલ અરકમમાં સહાબાઓનું એકઠા થવું એ આપસી સંબંધો, સંપર્ક અને નેકી તેમજ તકવાના કામોમાં સહકાર આપવા, અને સારા લોકો સાથે રહેવા માટે મહત્વનો પુરાવો હતો.
૮- તૌહીદનું મહત્વ: તોહીદ સૌ પ્રથમ ફરજ છે; તેથી નબી ﷺ એ પોતાની દઅવતમાં સૌ પ્રથમ "લા ઇલાહ ઇલ્લલ્લાહ" નું જાહેરમાં એલાન કર્યું.
૯- એક મુસલમાને પોતાના દીનથી શરમાવવું ન જોઈએ, પરંતુ ફકત અલ્લાહની પ્રસન્નતા પ્રાપ્ત કરવા માટે સ્પષ્ટતા અને હિકમતથી તેને જાહેર કરવો જોઈએ.
૧૦- અત્યાચાર, મજાક અને પરેશાનીઓ એવી જૂની પદ્ધતિઓ છે, જેનો નબીઓ અને તેમના અનુયાયીઓએ સામનો કર્યો છે, અને આપણા માટે નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ અને તેમના સહાબીઓની મક્કમતા એક આદર્શ છે.
૧૧- હિજરતનું ધર્મસંમત હોવું: જે વ્યક્તિ પોતાના દીનને કાયમ ન કરી શકતો હોય, તેના માટે અકીદાના માર્ગમાં વતન અને માલ-મિલકત છોડી દેવા હિજરત કરી શકે છે, કારણ કે દીન એ મનુષ્યની સૌથી મૂલ્યવાન સંપત્તિ છે.
૧૨- દીનમાં ઈમાનનો સંબંધ જ મૂળ આધાર છે, નહીં કે વંશ અથવા ખાનદાનનો સંબંધ, જેવી રીતે નબી ﷺ એ પોતાની દઅવતને જાહેર કરી અને લોકોને એક અલ્લાહની ઇબાદત કરવાની દઅવત આપી, તેવી જ રીતે અલ્લાહ તઆલાએ તેમને આદેશ આપ્યો કે તેઓ પોતાના કુટુંબ અને કબીલાને દઅવત આપો, જેથી પહેલી જ ક્ષણથી લોકો સમક્ષ રિસાલતના હેતુ અને ઉદ્દેશ્ય વિશે એક સ્પષ્ટ પુરાવો બની જાય.
૧૩- ઇસ્લામની દઅવત આપવી એ દરેક મુસ્લિમની જવાબદારી છે: આ મહાન સહાબી અરકમ બિન અબિલ અરકમ મખ્ઝૂમી રઝી અલ્લાહુ અન્હુનું છે, જેમના ઘરને નબી ﷺ એ શરૂઆતના સમયમાં દઅવતનું કેન્દ્ર બનાવ્યું હતું, તેઓ એક નવજુવાન હતા, જેમણે લગભગ સોળ વર્ષની ઉંમરે ઇસ્લામ કબૂલ કર્યો હતો, અને ત્યારબાદ નબી ﷺ ની સાથે દરેક લડાઈઓમાં સામેલ રહ્યા, અને તે સમયે તેમની નાની ઉંમર પણ તેમને પોતાની ક્ષમતા મુજબ ઇસ્લામની દઅવતમાં ભાગ લેવાથી રોકી શકી નહીં.
સાતમો પાઠ: ખદિજા અને અબૂ તાલિબનું મૃત્યુ, અને તાઇફના લોકોને દઅવત:
દુઃખનું વર્ષ: પયગંબરીના દસમા વર્ષે, ઉમ્મુલ્ મુઅમિનીન (મોમીનોની માતા) ખદીજા રઝી અલ્લાહુ અન્હા મૃત્યુ પામ્યા, અને નબી ﷺ ના કાકા અબૂ તાલિબ મૃત્યુ પામ્યા, જેઓ ખરેખર આપ ﷺ ની દેખરેખ રાખતા અને આપનો બચાવ કરતા હતા, અને તેઓ કુફ્ર પર મૃત્યુ પામ્યા. અને આ બંનેના મૃત્યુ પછી નબી ﷺ પર કુરૈશની તકલીફો પહેલા કરતા વધારે વધી ગઈ.
તાઈફના લોકોને દઅવત: આપ ﷺ તાઈફ તરફ એ આશા સાથે નીકળ્યા કે તેઓ પોતાના દીન માટે મદદ કરશે, પરંતુ તેઓએ આપ ﷺ ની દઅવતનો ઇન્કાર કરી દીધો અને મજાક ઉડાવી, તેઓએ પોતાના અજ્ઞાની લોકોને આપ ﷺ ની વિરુદ્ધ ઉશ્કેર્યા અને આપ ﷺ પર પથ્થરમારો કર્યો, અહી સુધી કે આપ ﷺ ના પવિત્ર પગ લોહીલુહાણ થઈ ગયા.
દયાનો પ્રસંગ: નબી ﷺ ઉદાસ અવસ્થામાં તાઇફથી રવાના થયા, અને પરત ફરવાના માર્ગમાં અલ્લાહએ તેમની પાસે જિબ્રઈલ અલૈહિસ્ સલામને મોકલ્યા અને તેમની સાથે પર્વતોના ફરિશ્તા હતા, તેમને એ વિકલ્પ આપવા કે જો આપ ﷺ ઇચ્છે તો મક્કાહના લોકોને નષ્ટ કરવા માટે તેમના પાલનહાર બે પર્વતો (અખ્શબૈન) ને ભેગા કરી દે.
આપ ﷺ નો મુબારક જવાબ: આપ ﷺ એ પર્વતોના ફરિશ્તાને સબર કરનારની રહેમદિલી સાથે જવાબ આપતા કહ્યું: «પરંતુ, હું આશા રાખું છું કે અલ્લાહ તેમના વંશજ માંથી એવા લોકોને પેદા કરશે, જેઓ એક જ અલ્લાહની બંદગી કરશે અને તેની સાથે કોઈને પણ ભાગીદાર ન ઠેરવે». [આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહ અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ રિવાયત કરી છે].
મળતા ફાયદા:
૧- નબી ﷺ ની અડગતા: એક જ વર્ષમાં પોતાના સૌથી મોટા સમર્થકો (ખદીજા અને અબૂ તાલિબ) ને ગુમાવવાનું સહન કરવામાં આપ ﷺ ની સબર પ્રગટ થઈ, આમ છતાં આ મુસીબતે તેમને પોતાની દઅવત ચાલુ રાખવાથી ડગાવ્યા નહીં.
૨- અબૂ તાલિબ દ્વારા નબી ﷺ નો બચાવ તેમને જહન્નમથી બચવામાં કોઈ ફાયદો ન પહોંચાડી શક્યો; કારણ કે તેઓ શિર્કની સ્થિતિમાં મૃત્યુ પામ્યા; આખિરતમાં વ્યક્તિને તેનો અમલ કોઈ ફાયદો નહીં પહોંચાડે, સિવાય કે તે અલ્લાહ પરના ઈમાન અને તેના પ્રત્યેના ઇખ્લાસના પાયા પર આધારિત હોય.
૩- તાઈફમાં નબી ﷺ ને જે શારીરિક અને માનસિક તકલીફ પહોંચી, તે મુસલમાનો માટે અલ્લાહના કલમાને બુલંદ કરવા ખાતર કુરબાની અને સહનશીલતાનો પાઠ છે.
૪- શક્તિ હોવા છતાં સંપૂર્ણપણે માફ કરી દેવું: નબી ﷺ એ પોતાને તકલીફ આપનારાઓને હલાક કરવાનો ઇનકાર કર્યો, અને તેમના પર સબ્ર કરવાને પ્રાધાન્ય આપ્યું, જેથી કદાચ અલ્લાહ તેમના સંતાનોને હિદાયત આપે.
૫- આપ ﷺ લોકો પ્રત્યે દયાળુ હતા, આપ તેમના માટે હિદાયત ઇચ્છતા હતા, નષ્ટતા નહીં, જેના પ્રમાણરૂપે અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {અને અમે તમને સૃષ્ટિના લોકો માટે દયાળુ બનાવીને જ મોકલ્યા છે ૧૦૭}. [અલ્ અન્બિયા: ૧૦૭].
૬- ફરજો અદા કરવી અને સ્ત્રોતોનો ઉપયોગ કરવો: મુસલમાને હંમેશા અલ્લાહ પર ભરોસો રાખીને પોતાના જાઈઝ હેતુને પ્રાપ્ત કરવા માટે પ્રયત્ન કરતા રહેવું જોઈએ, અને તેણે આ હેતુની પ્રાપ્તિ માટે તમામ ઉપલબ્ધ સ્ત્રોતોનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ; અને જો તેમાંથી કોઈ સ્ત્રોત ન મળે અથવા તેને સાથ આપનારાઓ ઓછા થઈ જાય, તો તેનાથી તેણે લાચાર ન થવું જોઈએ.
આઠમો પાઠ: ઈસ્રા (નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમનું મસ્જિદે અકસા તરફ જવું) અને મેઅરાજ (નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ નું આકાશો અને જન્નત તરફ ચઢવું) અને ચંદ્રના ટુકડા થવાનો મુઅજિઝો:
ઇસ્રા અને મેઅરાજનો સફર: આ મહાન મુઅજિઝો આપ ﷺ ની પચાસ વર્ષની ઉંમર પછી થયો.
નબી ﷺ છાતી ચિરવી: અબૂ ઝર રઝી અલ્લાહુ અન્હુ રિવાયત કરતા હતા કે અલ્લાહના પયગંબર ﷺ એ કહ્યું: «જ્યારે હું મક્કામાં હતો ત્યારે મારા ઘરની છત ખોલવામાં આવી, પછી જિબ્રઇલ અલૈહિસ્ સલામ નીચે ઉતર્યા, પછી તેમણે મારી છાતી ખોલી, પછી તેને ઝમઝમના પાણીથી ધોઈ, પછી તેઓ સોનાનો એક થાળ લાવ્યા જે હિકમત અને ઈમાનથી ભરેલો હતો, પછી તેને મારી છાતીમાં ઠાલવી દીધો, પછી તેને બંધ કરી દીધી». [આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહ અને ઈમામમુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ રિવાયત કરી છે].
અલ્ ઇસ્રા: તે નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમની રાત્રિમાં મક્કહની મસ્જિદે હરામથી લઈ બૈતુલ મુકદ્દસની મસ્જિદે અકસા સુધીનો સફર છે.
મેઅરાજ: તે મસ્જીદે અક્સાથી લઇ ઉચ્ચ આકાશો તરફ તેમનું ચઢવું અને "સિદરતુલ્ મુન્તહા" સુધી પહોંચવું છે, જે સાતમાં આકાશમાં એક ખૂબ જ વિશાળ વૃક્ષ છે.
અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {પવિત્ર છે તે ઝાત (અલ્લાહ તઅલા), જેણે એક રાત્રિમાં પોતાના બંદાને મસ્જિદે હરામથી મસ્જિદે અકસા સુધી લઇ ગયો, જેની આજુબાજુ અમે બરકત આપી રાખી છે, એટલા માટે કે અમે અમારા બંદાને અમારી (કુદરતની) કેટલીક નિશાનીઓ બતાવીએ. નિ:શંક અલ્લાહ તઆલા ખૂબ સાંભળવાવાળો અને જોવાવાળો છે ૧}. [અલ્ ઇસ્રા: ૧].
રહમત અને કુદરતના દ્રશ્યો: અલ્લાહના પયગંબર સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ આ રાત્રે પોતાના પાલનહારની મોટી નિશાનીઓ જોઈ; તો આપ ﷺ એ જન્નત અને જહન્નમ જોઈ, અને પયગંબરો અલૈહિમુસ્ સલામ સાથે મુલાકાત કરી અને મસ્જિદે અકસામાં તેઓને નમાઝ પઢાવી, અને અલ્લાહ તઆલાએ કોઈપણ માધ્યમ વિના પડદા પાછળથી તેમની સાથે વાતચીત કરી, અને તેમના પર પાંચ વખતની નમાઝ અનિવાર્ય કરી.
લોકોની સ્થિતિ: જ્યારે નબી ﷺ સવારે મક્કહમાં હતા અને લોકોને જે ઘટના બની હતી તેની જાણ કરી, તો ઈમાનવાળાઓના ઈમાન અને વિશ્વાસમાં વધારો થયો, જ્યારે કાફિરોની હઠ અને તેમને જુઠલાવવામાં વધુ તીવ્રતા આવી ગઈ.
ચંદ્રના ટુકડા થઈ જવા: મુશરિકોએ નબી ﷺ પાસે એવી પ્રત્યક્ષ નિશાનીની માંગ કરી, જે તેમના સાચા હોવાનો પુરાવો હોય, તો અલ્લાહ તઆલાએ તેમના માટે ચંદ્રને બે ભાગમાં વહેંચી દીધો, જેથી લોકોએ તેને પોતાની આંખે જોયો, તેમ છતાં કુરૈશના કાફિરોએ મોઢું ફેરવી લીધું અને કહ્યું કે આ જાદુ છે.
અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {કયામત નજીક આવી ગઇ અને ચંદ્ર ફાટી ગયો. ૧ આ (કાફિર) જો કોઇ નિશાની જોઇ લે છે, તો મોઢું ફેરવી લે છે અને કહી દે છે કે આ તો જાદુ છે, જે પહેલાથી ચાલતું આવ્યું છે ૨}. [અલ્ કમર: ૧-૨].
મળતા ફાયદા:
૧- પવિત્ર અલ્લાહ દરેક વસ્તુ પર કુદરત ધરાવે છે, અને ઇસ્રા અને મેઅરાજ તથા ચંદ્રના બે ટુકડા થવાના મુઅજિઝાઓ પવિત્ર અલ્લાહની સંપૂર્ણ કુદરતના પુરાવાઓ માંથી એક પુરાવો છે.
૨- આ સફર ગમના વર્ષ પછી થયો હતો, જાણે કે તે નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ માટે એક મહાન સન્માન હતું, અને દઅવતના માર્ગમાં લાંબા વર્ષોના થાક અને તકલીફો પછી તેમના હૃદયને દ્રઢતા અને તેમને દિલાસો આપવા માટે હતો.
૩- નમાઝ એકમાત્ર એવી ઈબાદત છે, જે આસમાનમાં અનિવાર્ય કરવામાં આવી છે, અને તે અલ્લાહ તરફથી ફરિશ્તા જિબ્રઈલ અલૈહિસ્ સલામના માધ્યમ વિના સીધા જ તેના પયગંબરને આપવામાં આવી છે, જે મુસલમાનના જીવનમાં તેનું મહાન સ્થાન અને મહત્વ દર્શાવે છે.
૪- અલ્લાહ તઆલાએ આ મુઅજિઝાઓને નબૂવ્વતની સત્યતાની સ્પષ્ટ દલીલ બનાવી છે, પરંતુ જેણે સત્ય માટે પોતાનું હૃદય બંધ કરી દીધું છે, તેને નિશાનીઓ ફાયદો પહોંચાડતી નથી ભલે તે કેટલી પણ મહાન કેમ ન હોય.
૫- ફાયદો: અલ્લાહના પયગંબર સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ અને આપના સહાબા રઝી અલ્લાહુ અન્હુમથી ઇસ્રા અને મેઅરાજની રાત્રે ઉજવણી કરવી અથવા કોઈ ખાસ ઈબાદત કરવી સાબિત નથી; તેથી સંપૂર્ણ ભલાઈ તેમના માર્ગને અનુસરવામાં અને તેમણે જે કાર્ય નથી કર્યું તેને છોડી દેવામાં છે.
૬- ઇસ્રા અને મેઅરાજની યાત્રા રૂહ (આત્મા) અને શરીર બંને સાથે થઈ હતી અને નબી ﷺ જાગૃત અવસ્થામાં હતા, અને આ ચમત્કારની મહાનતા અને અલ્લાહ તઆલાની સંપૂર્ણ શક્તિ દર્શાવે છે.
૭- ખરેખર મુશ્કેલીની સાથે સરળતા છે: મુસલમાન માટે જરૂરી છે કે તે પોતાના માર્ગમાં આગળ વધતો રહે, અને તેને જે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે તેની ચિંતા ન કરે, અને અલ્લાહ પર ભરોસો રાખે, અને જાણે કે મદદ સબરની સાથે છે, અને તકલીફની સાથે વિપુલતા છે, અને મુશ્કેલીની સાથે સરળતા છે.
નવમો પાઠ: અન્સાર અને ઉકબાની પહેલી અને બીજી બૈઅત (પ્રતિજ્ઞા):
અન્સાર સાથે મુલાકાત: નુબૂવ્વતના અગિયારમા વર્ષે, નબી ﷺ મક્કહ નજીક મિનામાં ઉકબાહ પાસે અન્સાર (મદીનહના લોકો) ના કેટલાક લોકો સાથે મળ્યા, પછી આપ ﷺ તેઓની સાથે બેઠા અને તેમને ઇસ્લામ તરફ બોલાવ્યા, તો તેઓએ આપ ﷺ ની વાત માની લીધી અને આપ ﷺ ને સાચા માન્યા, અને જયારે તેઓ મદીનહ પાછા ફર્યા, તો તેમણે પોતાની કોમને આપ ﷺ વિશે અને આપ ﷺ ના આદેશ વિશે ખબર આપી, ત્યાં સુધી કે તેમનામાં ઇસ્લામ ફેલાઈ ગયો, અને અન્સારના ઘરોમાંથી કોઈ ઘર એવું ન બચ્યું જેમાં નબી ﷺ નો ઉલ્લેખ ન થતો હોય.
ઉકબાની પહેલી બૈઅત: બિઅસતના બારમા વર્ષે, ઔસ અને ખઝરજ (અન્સાર) નું એક પ્રતિનિધિમંડળ આવ્યું, અને નબી ﷺ ના હાથ પર "ઉકબાની પહેલી બૈઅત" કરી, તો તેમણે તેઓને ઇસ્લામ શીખવાડ્યો અને પોતાની સાથે બૈઅત કરવા માટે આહવાન આપ્યું, તો તેઓએ આ વાતો પર બૈઅત કરી કે: તેઓ અલ્લાહ સાથે કોઈને ભાગીદાર નહીં બનાવે, ચોરી નહીં કરે, વ્યભિચાર નહીં કરે, પોતાના સંતાનનું કતલ નહીં કરે, અને ન તો જાણી જોઈને કોઈના પર આરોપ મુકશે, અને સત્કાર્યોમાં નબી ﷺ ની અવજ્ઞા નહીં કરે.
ફરી તેમને બદલો જણાવતા કહ્યું: «તો તમારા માંથી જે કોઈ તેને પૂરું કરશે તો તેનો બદલો અલ્લાહ પાસે છે, અને જે કોઈ આમાંથી કોઈ ગુનોહ કરે અને તેને દુનિયામાં સજા આપવામાં આવે તો તે તેના માટે કફ્ફારો બની જશે, અને જે વ્યક્તિ આમાંથી કોઈ ગુનોહ કરે પછી અલ્લાહ તેને છુપાવી દે તો તેની બાબત અલ્લાહના શિરે હશે; તે ઇચ્છશે તો માફ કરશે અને ઇચ્છશે તો સજા આપશે». [આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહ અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ રિવાયત કરી છે].
ઇસ્લામના પ્રથમ રાજદૂત: અને પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ થયા પછી અને હજ્જનો સમય પૂરો થયા પછી, આપ ﷺ એ આ બૈઅત કરનારાઓ સાથે ઇસ્લામના પ્રથમ રાજદૂતને રવાના કર્યા; જેથી તેઓ મદીનામાં નવા મુસલમાનોને ઇસ્લામની શિક્ષાઓ શીખવાડે, અને તેમને દીનની સમજ આપે, અને આ કાર્ય માટે ઇસ્લામના યુવાનોમાંથી એવા યુવાનની પસંદગી કરી જેઓ સૌથી પહેલા ઈમાન લાવનારાઓમાંથી હતા, અને તે મુસ્અબ બિન ઉમૈર રઝી અલ્લાહુ અન્હુ હતા.
ઉકબાની બીજી બૈઅત: નબુવ્વતના તેરમા વર્ષે, એક મોટું પ્રતિનિધિમંડળ નબી ﷺ ની મુલાકાત માટે નીકળ્યું અને તેમણે "ઉકબાની બીજી બૈઅત" કરી કે, જો આપ ﷺ હિજરત કરીને તેમની પાસે આવશે, તો તેઓ આપનું રક્ષણ કરશે અને મદદ કરશે, અને તેઓ આપનો એ જ રીતે બચાવ કરશે જેવી રીતે તેઓ પોતાના જીવ, પોતાના પરિવાર અને બાળકોનો બચાવ કરે છે.
ભવ્ય ફાયદો : અન્સારના લોકોએ અલ્લાહના પયગંબર ﷺ ને સવાલ કર્યો: «હે અલ્લાહના પયગંબર! જો અમે આ બૈઅત (પ્રતિજ્ઞા) પૂરી કરીએ તો અમારા માટે શું છે?», તો આપ ﷺ એ તેમને એક જ શબ્દમાં જવાબ આપ્યો: «તમારા માટે જન્નત છે», પછી તેઓએ સંપૂર્ણ સચ્ચાઈ અને ખુશીથી આપ ﷺ ના હાથ પર બૈઅત કરી.
મળતા ફાયદા:
૧- નબી ﷺ નું થાક્યા કે કંટાળ્યા વિના તમામ લોકો સમક્ષ સતત ઇસ્લામની દઅવત રજૂ કરતા રહેવું, એ દાઈઓ (ઇસ્લામનો પ્રચાર કરનારાઓ) માટે એક મહાન ઉદાહરણ છે; કારણ કે અડગતા અને યકીન જ સફળતાની ચાવી છે.
૨- અન્સારની મહત્ત્વતા: મદીનાના લોકોનું સ્થાન સત્ય પર ઝડપથી અમલ કરવામાં, અને પોતાના સગા-સંબંધીઓ અને પડોશીઓમાં ઇસ્લામ ફેલાવવા પ્રત્યે તેમની ઉત્સુકતામાં સ્પષ્ટ થાય છે, અહીં સુધી કે તેમના વિસ્તારોમાં ભલાઈ ફેલાઈ ગઈ.
૩- ઉકબાની બન્ને બૈઅતો ઇસ્લામી રાજ્યની સ્થાપનામાં પાયાનો પથ્થર હતી; જેમાં આધીન રહેવા, નબી ﷺ ની સુરક્ષા કરવા અને તેમના દીનની મદદ કરવા બાબતે કરાર સામેલ હતો.
૪. નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ અન્સારને તેમની મદદ કરવાના બદલામાં કોઈ હોદ્દાઓ કે માલનું વચન ન આપ્યું, બલ્કે તેમને જન્નતનું વચન આપ્યું; જેથી આપણને એ શીખવા મળે કે મોમિન માટે સાચી સફળતા અલ્લાહની પ્રસન્નતા અને તેની હમેંશા બાકી રહેનારી નેઅમતો છે.
૫- અન્સાર રઝી અલ્લાહુ અન્હુમએ અલ્લાહ અને તેના પયગંબરની મોહબ્બતમાં પોતાના પ્રાણ અને માલ કુરબાન કરવા માટે નબી ﷺ સાથે બૈઅત કરી, જેથી તેઓ એ વાતના હકદાર બન્યા કે તેમનો બદલો જન્નત હોય.
૬- ફાયદો: ઉકબા એ મક્કહની નજીક "મિના" માં આવેલો એક વિસ્તાર છે, જેને આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ અન્સાર સાથે ગુપ્ત રીતે મુલાકાત કરવા માટે પસંદ કર્યો હતો; કારણ કે તે પર્વતો વચ્ચે આવેલી એક છુપાયેલી જગ્યા હતી, જે કુરૈશની નજરોથી દૂર હતી.
દસમો પાઠ: નબી ﷺ ની મદિનહ તરફ હિજરત
અને આ એ ઐતિહાસિક અને નિર્ણાયક સફર છે, જેણે ઇતિહાસનો પ્રવાહ બદલી નાખ્યો, અને તેનાથી ઇસ્લામી રાજ્યના નિર્માણનો તબક્કો શરૂ થયો:
હિજરતની પરવાનગી અને સફરની શરૂઆત: જ્યારે ઉકબાની બીજી બૈઅત પૂર્ણ થઈ ગઈ અને અલ્લાહના પયગંબર ﷺ ને મદીનાના લોકોની મદદની ખાતરી થઈ ગઈ, ત્યારે તેમણે પોતાના સહાબાઓને હિજરત કરવાની પરવાનગી આપી, જેથી તેઓ શાંતિ અને સુરક્ષામાં રહી શકે; તેથી સહાબાઓ અલ્લાહ પાસેના સવાબની આશામાં નીકળી ગયા, તેઓએ પોતાના ઘરો, માલ-મિલકત અને પરિવારજનોને છોડી દીધા, અને કુરૈશની નજરોથી છુપાઈને અલગ-અલગ જૂથોમાં રવાના થયા, જેમાં કેટલાક પગપાળા હતા અને કેટલાક સવારી પર હતા, અને નબી ﷺ મક્કહ શહેરમાં જ રોકાયા અને પોતાના પાલનહાર તરફથી બહાર નીકળવાની પરવાનગીની રાહ જોતા રહ્યા, અને તેમની સાથે તેમના સાથી અબૂ બકર અને અલી બિન અબી તાલિબ રઝી અલ્લાહુ અન્હુમા હતા.
દારૂન્ નદવાહનું ષડયંત્ર અને અલ્લાહ દ્વારા પોતાના નબીની સુરક્ષા: જ્યારે કુરૈશના લોકોએ જોયું કે નબી ﷺ ના સાથીઓ મદીનામાં સુરક્ષિત અને શક્તિશાળી થઈ ગયા છે, તો તેઓને દીનના ફેલાવાનો ડર લાગ્યો, તેથી તેમના મોટા કાફિરો "દારૂન્ નદવાહ" માં સલાહ-સૂચન કરવા માટે ભેગા થયા, અને તેઓએ દરેક કબીલામાંથી એક એક વ્યક્તિ દ્વારા હુમલો કરી નબી ﷺ ને કતલ કરવાનું નક્કી કર્યું જેથી આપનું લોહી કબીલાઓ વચ્ચે વહેંચાઈ જાય; પરંતુ અલ્લાહ તઆલાએ પોતાના નબીને તેમના આ ષડયંત્રની જાણ કરી દીધી અને આપને હિજરત કરવાની પરવાનગી આપી, તેથી નબી ﷺ એ અલી બિન અબી તાલિબ રઝી અલ્લાહુ અન્હુ (અલ્લાહ તેમનાથી રાજી થાય) ને પોતાની પથારી પર સૂઈ જવાનો આદેશ આપ્યો; જેથી કાફિરોને એવો ભ્રમ રહે કે આપ હજુ પણ ઘરમાં જ છે, અને લોકોની અમાનતો તેમના માલિકોને પાછી પહોંચાડી દે, અને આપ ﷺ તેઓની વચ્ચેથી એવી રીતે નીકળી ગયા કે તેઓ આપને જોઈ શક્યા નહીં, અને અલ્લાહએ તેમની આંખો અંધ કરી દીધી હતી.
ગારે ષોર અને ઈલાહી સાથ: નબી ﷺ પોતાના સાથી અબૂ બકર સિદ્દીક સાથે નીકળ્યા અને તેમાં છુપાવવા માટે "ગારે ષોર" તરફ ગયા, અને ત્યાં ત્રણ દિવસ રોકાયા. આ દરમિયાન, કુરૈશે તેમને શોધવા માટે પોતાનો પૂરો પ્રયાસ કર્યો અને તેમને મારી નાખનાર અથવા પકડી લાવનાર માટે એક મોટું ઇનામ (સો ઊંટો) ની જાહેરાત કરી. અને જ્યારે મુશરિકો ગારના દરવાજા પર આવીને ઊભા રહ્યા, તો અબૂ બકર નબી ﷺ ના જીવ માટે ભયભીત થઈ ગયા અને કહ્યું: «તેમાંથી એક પણ જો પોતાના પગ નીચે જોઈ લેશે, તો આપણે બન્ને નજર આવી જઈશું», તો અલ્લાહના પયગંબર સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ સંપૂર્ણ યકીન સાથે તેમને દિલાસો આપતા કહ્યું: «હે અબૂ બકર! તે બે વ્યક્તિઓ માટે તમારું શું અનુમાન છે, જેમની સાથે ત્રીજો અલ્લાહ હોય?», તેથી અલ્લાહએ મુશરિક લોકોને તેમની અત્યંત નજીક હોવા છતાં તેમનાથી દૂર કરી દીધા.
મસ્જિદે કુબાનું નિર્માણ અને મદીનહમાં પ્રવેશ: ગુફામાંથી બહાર આવ્યા પછી, આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ કાફિરોની નજરોથી દૂર એક રસ્તો પસંદ કર્યો ત્યાં સુધી કે આપ "કુબા" વિસ્તારમાં પહોંચ્યા, અને ત્યાં ઇસ્લામની પ્રથમ મસ્જિદ બનાવી જે "મસ્જિદે કુબા" છે, પછી કેટલાક દિવસો બાદ આપ મદીનહ શહેર તરફ રવાના થયા, તો ત્યાંના લોકોએ અવર્ણનીય ખુશી અને આનંદ સાથે આપનું સ્વાગત કર્યું, અને આપના પવિત્ર આગમનની ખુશીમાં ઘરો તકબીર અને તહમીદના અવાજોથી ગુંજી ઉઠ્યા.
રાજ્યની સ્થાપના અને જિહાદનો આદેશ: આપ ﷺ મદીના શહેરમાં સ્થાયી થતાની સાથે જ, આપ ﷺ એ "મસ્જિદે નબવી" બનાવવાનું શરૂ કર્યું, જેથી તે રાજ્યનું મુખ્ય મથક બની શકે, અને મુહાજિરો તથા અન્સારો વચ્ચે ભાઈચારો સ્થાપિત કર્યો, જેથી તેઓ એક થઈ જાય, અને જ્યારે પરિસ્થિતિ સ્થિર થઈ ગઈ અને મુસલમાનો પાસે શક્તિ અને તાકાત આવી ગઈ, ત્યારે અલ્લાહ તઆલાએ તેમને અત્યાચારને દૂર કરવા માટે અલ્લાહના માર્ગમાં જિહાદ કરવાની પરવાનગી આપી, તો અલ્લાહ તઆલાએ પોતાનું આ ફરમાન ઉતાર્યું: {જે (કાફિરો મુસલમાનો સાથે) યુદ્વ કરી રહ્યા છે, તેમને (મુસલમાનોને) પણ યુદ્વની પરવાનગી આપવામાં આવે છે, કારણકે તે પીડિત છે, નિ:શંક તેમની મદદ કરવા માટે અલ્લાહ કુદરત ધરાવે છે ૩૯}. [અલ્ હજ્જ: ૩૯].
મળતા ફાયદા:
૧- કુરબાનીની મહાનતા: નબી ﷺ અને તેમના સહાબીઓની હિજરત અને તેમનું વતન તેમજ માલ-મિલકતને છોડવું ફક્ત અલ્લાહ તઆલા માટે જ હતું, અને આ આપણને શીખવાડે છે કે દીન દરેક વસ્તુ કરતાં વધુ કિંમતી છે.
૨- અબૂ બકર સિદ્દીકની મહાનતા: જેમાં તેમણે સૌથી મહાન સફરમાં નબી ﷺ ના સાથી બનવાનું સન્માન પ્રાપ્ત કર્યું, અને અલ્લાહના પયગંબર ﷺ ના સૌથી નજીકના વ્યક્તિ તરીકે તેમના ઉચ્ચ સ્થાનની સાબિતી મળે છે.
૩- અલ્લાહ તઆલાએ પોતાના પયગંબર ﷺ ના રક્ષણની જવાબદારી લીધી છે અને કાફિરોના ષડયંત્રોને તેમનાથી દૂર કર્યા છે, તો જેની સાથે અલ્લાહ હોય, તેના પર કોઈ વિજય મેળવી શકતું નથી.
૪- ગારની અંદર સૌથી મુશ્કેલ ક્ષણોમાં અલ્લાહના પયગંબર સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમનો પોતાના રબ પરનો ભરોસો સ્પષ્ટ જોવા મળ્યો, જેનાથી આપણને એ શીખવા મળે છે કે રાહત એ સબર અને અલ્લાહના સાથ હોવાના યકીન સાથે જ આવે છે.
૫- અન્સારની મહત્ત્વતા: જ્યાં મદીનાના લોકોનો નબી ﷺ પ્રત્યેનો પ્રેમ અને ખુશી પ્રગટ થઈ; જેણે તેમના ઉત્તમ સ્વભાવને દર્શાવ્યો, અને કઈ રીતે તેઓએ સાચા દિલથી અલ્લાહ અને તેના પયગંબરની મદદ કરી.
૬- રાજ્યની સ્થાપના અને તેના પર સક્ષમ થયા પછી, યોગ્ય સમયે જિહાદ (યુદ્ધ) વાજિબ કરવામાં આવ્યું, અને મુસલમાનોની પરિસ્થિતિઓની કાળજી લેવામાં આ અલ્લાહની રહમત અને તેની હિકમત છે.
૭- મુસલમાનોના જીવનમાં મસ્જિદનું મહત્ત્વ: મુસલમાનોના જીવનમાં મસ્જિદના સ્થાન અને મહત્ત્વને ધ્યાનમાં રાખીને, આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ જ્યારે મદીનહના રસ્તામાં હતા ત્યારે તેમણે સૌથી પહેલું કાર્ય મસ્જિદે કુબા બનાવવાનું કર્યું, અને ત્યારબાદ જ્યારે આપ મદીનહમાં દાખલ થયા ત્યારે હાલની જાણીતી જગ્યા પર મસ્જિદે નબવી બનાવી.
અગિયારમો પાઠ: અલ્લાહ તઆલાના માર્ગમાં જિહાદની શરૂઆત, અને ગઝવએ બદર કુબ્રા:
યુદ્ધો અને છાવણીઓની શરૂઆત:
અલ્લાહના પયગંબર સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ એકવીસ યુદ્ધો કર્યા, જેમાં પહેલું અબવા (વદ્દાન) નું યુદ્ધ હિજરતના બીજા વર્ષમાં થયું, અને છેલ્લું તબૂક (અલ્ ઉસ્રહ) નું યુદ્ધ હિજરતના નવમા વર્ષે રજબ મહિનામાં થયું, અને આપ છાવણીઓ મોકલતા હતા.
અને ગઝ્વા (યુદ્ધો): તે છે, જેમાં નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ પોતે સામેલ થયા હોય, અને જાતે મુસ્લિમોની આગેવાની કરી હોય, પછી ભલે તેમાં યુદ્ધ થયું હોય કે ન થયું હોય.
અને સરિય્યા: જેમાં નબી ﷺ સામેલ ન થયા હોય, તેમાં કદાચ યુદ્ધ થાય, અને કદાચ ન પણ થાય, અને મોટેભાગે સરિય્યાની સંખ્યા ઓછી હોય છે.
ગઝવએ બદર કુબ્રા હિજરતના બીજા વર્ષમાં:
આ અભિયાનનું કારણ એ હતું કે નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમને કુરૈશના એક મોટા કાફલાના શામથી આવવાની જાણ થઈ જેમાં પુષ્કળ ધન-સંપત્તિ હતી, તો આપે લોકોને તેને રોકવા માટે આહ્વાન કર્યું, અને આપ ત્રણસો અને કેટલાક માણસો સાથે રવાના થયા, આ કુરૈશ માટે એક સજા હતી; કારણ કે તેમણે મુહાજિરોને તેમના શહેરમાંથી કાઢી મૂક્યા હતા, તેમના ઘરો અને મિલકતો પર કબજો કરી લીધો હતો અને તેમની ધન-સંપત્તિ લૂંટી લીધી હતી. બસ જ્યારે આ વાતની જાણ કુરેશને પહોંચી, તો તેમણે એક હજાર ત્રણસો કે તેથી વધુ લડવૈયાઓ એકત્ર કર્યા, અને નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ પોતાના સહાબાઓ સાથે મશવરો કર્યો, અને તેઓએ સામનો કરવાનો નિશ્ચય કર્યો, અને આ યુદ્ધ રમઝાન મહિનામાં થયું હતું, અને તેમાં ઇસ્લામની સેના અને કુફ્રની સેના વચ્ચે મુકાબલો થયો અને લડાઈ ઉગ્ર બની, તો અલ્લાહએ તેમાં પોતાના નબીને મહાન અને નિર્ણાયક વિજય પ્રદાન કર્યો, અને મુસલમાનોમાંથી ચૌદ માણસો શહીદ થયા, અને કાફિરોમાંથી સિત્તેર માર્યા ગયા અને સિત્તેરને બંદી બનાવવામાં આવ્યા, અને તેમાંના મોટાભાગના કુરેશના મોટા કાફિરો અને તેમના સરદારો હતા, આમ અલ્લાહએ ઇસ્લામ અને મુસલમાનોને ગૌરવ બક્ષ્યું, અને શિર્ક તથા મુશરિકોને અપમાનિત કર્યા, અને તમામ પ્રશંસા સમગ્ર જગતના પાલનહાર અલ્લાહ માટે જ છે.
મળતા ફાયદા:
૧- અલ્લાહના માર્ગમાં જિહાદ (યુદ્ધ) કરવાનું અનિવાર્ય હોવું, જે અલ્લાહનો કલિમો બુલંદ કરવા, ઇસ્લામનો ફેલાવો કરવા, ન્યાય સ્થાપિત કરવા અને અત્યાચાર તથા અન્યાયને નષ્ટ કરવા માટે છે.
૨- નબી ﷺ આદર્શ નેતા અને બહાદુર આદર્શ છે: જેઓ કાફિરો સાથે યુદ્ધ કરવા માટે પોતે નીકળતા.
૩- યુદ્ધ કરનાર કાફિરોના માલ પર કબજો કરવાની પરવાનગી, અને કુરૈશનો વેપારી માર્ગ બંધ કરી તેમને આર્થિક રીતે નબળા પાડવા; અને આ જ ગઝવએ બદર કુબ્રાનું મુખ્ય કારણ હતું.
૪- નબી ﷺ નું પોતાના સહાબીઓ સાથે બહાર નીકળવા અને મુકાબલો કરવા બાબતે મશવરો કરવો: અને આમાં દરેક બાબતોમાં અને ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ બાબતોમાં મશવરો (શૂરા) કરવો જાઈઝ છે.
૫- અલ્લાહ ઓછી સંખ્યાવાળા મોમિન જૂથની મોટી સંખ્યાવાળા કાફિર જૂથ સામે મદદ કરે છે: જેવી રીતે તેમણે નબી ﷺ અને તેમના સહાબાની કુરૈશના કાફિરો સામે મદદ કરી, અને તેમની સંખ્યા મુસલમાનોની સંખ્યા કરતાં અનેક ગણી હતી.
૬- નબી ﷺ અને તેમના સહાબાઓની બહાદુરી: ખરેખર તેમણે પોતાની સંખ્યા અને યુદ્ધ સામગ્રી કરતાં અનેક ગણા દુશ્મનોનો સામનો કર્યો.
૭- અલ્લાહ જ છે, જેને ઈચ્છે, તેને ઇઝ્ઝત આપે છે અને જેને ઈચ્છે, તેને અપમાનિત કરે છે: ખરેખર તેણે બદરમાં અહલે ઇસ્લામને ઇઝ્ઝત આપી અને અહલે શિર્કને અપમાનિત કર્યા.
૮- અલ્લાહના માર્ગમાં જિહાદના આદેશની કેટલીક હિકમતો:
અ- ઇસ્લામ તરફ લોકોને બોલાવવા અને તેઓને બંદાઓની ઈબાદતમાંથી કાઢીને બંદાઓના પાલનહારની ઈબાદત તરફ લાવવા; અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {તેઓની સાથે લડો જ્યાં સુધી કે ફિતનો ખતમ ન થઇ જાય અને દીન અલ્લાહ તઆલા માટે જ થઈ જાય, પછી જો આ લોકો અટકી જાય (તો તમે પણ અટકી જાવ) અતિરેક તો ફકત અત્યાચારીઓ પર જ છે ૧૩૯}. [અલ્ બકરહ: ૧૯૩].
બ- મુસલમાનો પર થતા આક્રમણનો પ્રતિકાર કરવો; અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {અલ્લાહના માર્ગમાં તે લોકોની સાથે લડો, જેઓ તમારી સાથે લડે છે અને અતિરેક ન કરશો, (કારણકે)અલ્લાહ તઆલા અતિરેક કરનારને પસંદ નથી કરતો ૧૯૦}. [અલ્ બકરહ: ૧૯૦].
બારમો પાઠ: ગઝ્વએ ઉહદ અને તેના પછી:
આ તે યુદ્વ છે, જેમાં આજ્ઞાકારીના મહાન બોધ પ્રગટ થાય છે, અને તેમાં સહાબાની નબી ﷺ સાથેની સાચી મોહબ્બત અને પોતાની જાનની કુરબાની જોવા મળે છે.
યુદ્ધના કારણો અને તેની તૈયારી: હિજરીસન ત્રણમાં થયેલ ઉહદના યુદ્ધના કેટલાક કારણો હતા; જેમાં સૌથી મહત્ત્વનું કારણ: બદરના દિવસે થયેલી તેમની હાર અને માર્યા ગયેલા લોકોનો બદલો લેવાનો મુશરિકોનો ઈરાદો હતો; તેથી તેમાં કુરૈશના ત્રણ હજાર લડવૈયાઓ અબૂ સુફયાનના નેતૃત્વમાં એકઠા થયા, અને તેના મુકાબલામાં, નબી ﷺ પોતાના એક હજાર સહાબાઓ સાથે તેમનો સામનો કરવા નીકળ્યા, જ્યારે લશ્કર રસ્તામાં હતું, મુનાફિકોનો સરદાર અબ્દુલ્લાહ બિન ઉબય્ય બિન સલૂલ લશ્કરના ત્રીજા ભાગ સાથે પાછો ફરી ગયો, અને તેઓ યુદ્ધમાં સામેલ ન થયા.
યુદ્ધની ઘટનાઓ અને અવજ્ઞાકારીની અશુભતા: ઉહદમાં બંને લશ્કરોનો સામનો થયો, અને ઘમાસાણ યુદ્ધ થયું, જેની શરૂઆતમાં મુશરિકોની હાર થઈ, પછી મુસલમાનોમાંથી તીરંદાજો પહાડ પરથી નીચે ઉતરી ગયા, જોકે નબી ﷺએ તેમને આદેશ આપ્યો હતો કે કોઈપણ સંજોગોમાં નીચે ન ઉતરે, અને તીરંદાજો દ્વારા આ આદેશની અવજ્ઞાના કારણે, કાફિરોના લશ્કરે મુસલમાનોને ઘેરી લીધા, અને મોટી સંખ્યામાં મુસલમાનો શહીદ થઈ ગયા. અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {અલ્લાહ તઆલાએ જે વચન તમને આપ્યું હતું તે પૂરું કરી બતાવ્યું, જ્યારે કે તમેં(ઉહદના યુદ્ધમાં શરૂ શરૂમાં) અલ્લાહના આદેશથી કાફિરોને ખૂબ કતલ કરી રહ્યા હતા, અહીં સુધી કે જ્યારે તમે કમજોરી દાખવી અને પયગંબરના કાર્યમાં ઝઘડો કરવા લાગ્યા અને પોતાની પસંદની વસ્તુ (ગનીમતનો માલ) જોઈ લીધા પછી તમે (પોતાના સરદારના આદેશની) અવજ્ઞા કરી, તમારા માંથી કેટલાક તો દુનિયા ઇચ્છતા હતા અને કેટલાક તો આખિરતની ઈચ્છા કરતા હતા, પછી અલ્લાહ તઆલાએ તમને કાફિરો વિરુદ્ધ કમજોર કરી દીધા, જેથી તેં તમારી આઝમાયશ કરે, અને ખરેખર અલ્લાહ તઆલાએ તમારો આ ગુનોહ માફ કરી દીધો, કારણકે તે મોમિનો માટે ઘણો કૃપાળુ છે ૧૫૨}. [આલિ ઇમરાન: ૧૫૨].
સખત અજમાયશ અને સહાબાના બલિદાનો: ઉહદનું યુદ્ધ નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ પર આવનારા સૌથી મુશ્કેલ યુદ્ધોમાંથી એક હતું; જેમાં તેમના આગળના દાંત તૂટી ગયા, અને મિગ્ફર - જે માથાના રક્ષણ માટેની એક વસ્તુ છે - ની બે કડીઓ તેમના પવિત્ર ચહેરામાં ઘૂસી ગઈ, અને તેમના પર મુશ્કેલી વધી ગઈ પરંતુ અલ્લાહ તઆલાએ તેમની સુરક્ષા કરી, અને આ યુદ્ધમાં સહાબા રઝી અલ્લાહુ અન્હુમમાંથી સિત્તેર લોકો શહીદ થયા, અને તેમાં શહીદોના સરદાર, નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમના કાકા હમઝહ બિન્ અબ્દુલ મુત્તલિબ પણ સામેલ હતા, અને આમાં સહાબાની પોતાના નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ સાથેની સાચી મોહબ્બત જોવા મળી, તેથી તેઓએ તેમની સુરક્ષા માટે પોતાના પ્રાણ કુરબાન કરી દીધા અને યુદ્ધ પૂર્ણ થયા પછી અને શહીદોને દફનાવ્યા પછી, નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ અને તેમના સહાબા મદીનહ પરત ફર્યા.
અને એક પ્રસંગ એવો પણ છે કે નબી ﷺ ઉહદના શહીદો પાસે ગયા તો તેમના માટે રડ્યા, અને કહ્યું: «હું કયામતના દિવસે આ લોકો પર સાક્ષી છું», અને આપ ﷺ એ તેઓને ગુસલ આપ્યા વગર તેમના લોહી અને તેમના કપડાંમાં જ દફન કરવાનો આદેશ આપ્યો, અને આપ ﷺ એક કબરમાં બે માણસોને ભેગા કરતા હતા, તો તેઓની શાન વધારવા માટે તેમનામાંથી જેને કુરઆન વધુ યાદ હતું, તેને આગળ કરતા હતા. ફરી જીવિત લોકોની ખબર લીધી, તેમના ઘા લૂછ્યા અને તેમની હિંમત વધારી, અને ઉમ્મે અમ્મારહ અને તેમના ઘરવાળાઓની બહાદુરીના વખાણ કર્યા, અને જ્યારે આપ ﷺ એ તેમની મહાન દ્રઢતા અને પોતાનો બચાવ જોયો, તો તેમના માટે જન્નતમાં પોતાના સાથ માટે દુઆ કરી, અને જ્યારે તેઓ દફનથી ફારિગ થયા, તો આપ ﷺ એ તમામ સહાબાઓને પોતાની પાછળ સફમાં ઊભા કર્યા, તો તેઓએ અલ્લાહની પ્રશંસા અને તેના વખાણ કર્યા, તેના આદેશ સામે સમર્પિત થઈને, સબર અને જિહાદની નેઅમત પર તેનો આભાર વ્યક્ત કરતા.
હમરાઉલ અસદનું યુદ્ધ: આ યુદ્ધ ઉહદના માત્ર એક દિવસ પછી થયું, અને તેનું કારણ એ હતું કે અલ્લાહના પયગંબર ﷺ ને અબૂ સુફયાન બિન હર્બ વિશે ખબર મળી કે તે કુરૈશને લઈને મદીનહ પાછા ફરવા માંગે છે જેથી નબી ﷺ ના બાકી રહેલા સાથીઓને સંપૂર્ણપણે ખતમ કરી નાખે, તો નબી ﷺ એ લોકોને નીકળવાનો આદેશ આપ્યો, અને શરત રાખી કે તેમની સાથે માત્ર તે જ લોકો નીકળે જેઓ ઉહદના દિવસના યુદ્ધમાં સામેલ હતા; તેથી તેઓ પોતાના ઘાવ (ઈજાઓ) હોવા છતાં નીકળ્યા, પછી જ્યારે અબૂ સુફયાને તેમના વિશે સાંભળ્યું તો તે ડરી ગયો અને પોતાની સાથેના લોકોને લઈને મક્કહ પાછો ફરી ગયો.
મળતા ફાયદા:
૧- ગુનાહો અને અવજ્ઞાનું ખરાબ પરિણામ: ખરેખર, તીરંદાજો દ્વારા અલ્લાહના પયગંબર સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમની જે અવગણના થઈ, તેના પરિણામે મુસલમાનોને ખૂબ જ મોટું અને ભારે નુકસાન થયું.
૨- નબી ﷺ નો દરજ્જો અને તેમની બહાદુરી: તેમણે પોતે યુદ્ધ કર્યું અને અલ્લાહના માર્ગમાં ઘાયલ થયા, અલૈહિસ્ સલાતુ વસ્સલામ.
૩- સહાબા રઝી અલ્લાહુ અન્હુમની મહત્ત્વતા: તેમની અલ્લાહના માર્ગમાં પોતાના જાનની કુરબાની આપવી અને અલ્લાહના પયગંબર ﷺ નું રક્ષણ કરવું.
૪- મોમિન અને મુનાફિક વચ્ચેનો તફાવત: મુનાફિકો પાછા ફરી ગયા અને ઉહદના યુદ્ધમાં સામેલ ન થયા, અને તેમાં સૌથી આગળ મુનાફિકોનો સરદાર ઇબ્ને સલૂલ હતો.
૫- સહાબાની કુરબાનીઓની અસર: જો અલ્લાહ અને પછી સહાબા રઝી અલ્લાહુ અન્હુમની કુરબાનીઓ ન હોત તો ઇસ્લામ કોઈના સુધી ન પહોંચ્યો હોત, ખરેખર અલ્લાહએ તેઓને જ કારણ બનાવ્યા છે; ઇમામ ઇબ્ને કય્યિમ રહિમહુલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું:
તે લોકો નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમના અનુયાયીઓ અને તેમનું જૂથ છે.. જો તેઓ ન હોત તો ધરતી પર કોઈ મુસલમાન ન હોત.
૬- "ઉહદ" ના યુદ્ધના માત્ર એક દિવસ પછી લોહી વહેતા ઘા સાથે સહાબાનું "હમરાઉલ અસદ" માટે નીકળવું, અને નબી ﷺ ના આદેશ પર તેમનું અમલ કરવું એ ઈમાનની મજબૂતી અને ઉચ્ચ મનોબળનો સૌથી મોટો પુરાવો હતો જેને પીડાઓ હરાવી શકતી નથી.
તેરમો પાઠ: ખન્દક (અલ્ અહઝાબ) નું યુદ્ધ હિજરતના પાંચમા વર્ષમાં:
આ યુદ્ધની ઘટનાઓ ત્યારે શરૂ થઈ જ્યારે યહૂદીઓએ તે કરાર તોડ્યો, જે તેઓએ અલ્લાહના પયગંબર ﷺ સાથે કર્યો હતો, અને અરબના વિવિધ કબીલાઓને ઉશ્કેર્યા અને મુસલમાનો તથા તેમના ઉભરતા રાજ્યને ખતમ કરવાના હેતુથી મદીનહ પર હુમલો કરવા માટે તેમને ભેગા કર્યા, તેથી અબૂ સુફ્યાન બિન હર્બના નેતૃત્વમાં મુશરિક કબીલાઓમાંથી દસ હજાર લડવૈયાઓનું એક વિશાળ લશ્કર ભેગું થયું, જ્યારે નબી ﷺ ના લશ્કરની સંખ્યા માત્ર ત્રણ હજાર લડવૈયાઓની જ હતી.
અને જ્યારે નબી ﷺ ને તેમના આવવાની જાણ થઈ, તો તેમણે પોતાના સહાબાઓ સાથે મશવરો કર્યો, તેથી મહાન સહાબી સલમાન ફારસી રઝી અલ્લાહુ અન્હુએ તેમને મદીનાની ચારેબાજુ "ખન્દક" ખોદવાની સલાહ આપી જેથી તે એક મજબૂત આડ બની જાય જે દુશ્મનોના પ્રવેશથી તેનું રક્ષણ કરે. નબી ﷺ ને તેમનો આ વિચાર પસંદ આવ્યો અને તેના અમલનો આદેશ આપ્યો. અને નબી ﷺ એ માત્ર માર્ગદર્શન આપીને જ બસ ન કર્યું, પરંતુ ખન્દક ખોદવામાં સહાબાઓ સાથે પ્રત્યક્ષ ભાગ લઈને અને તેમની સાથે કષ્ટ સહન કરીને આજીજી અને ઉત્તમ આદર્શનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું.
લશ્કરો મદીનહ પર ઉમટી પડ્યા અને મદીનહની ઘેરાબંધી કરી લીધી, અહીં સુધી કે લાંબી ઘેરાબંધીના કારણે મુસલમાનો પર મુસીબત વધી ગઈ, અને ડરની સાથે સખત ભૂખ પણ, અને કુરઆને આ કપરી પરિસ્થિતિનું વર્ણન અલ્લાહ તઆલાએ આયતમાં વર્ણન કર્યું છે: {જ્યારે તેઓ તમારા પર ઉપર અને નીચેથી ચઢાઇ કરી રહ્યા હતા અને જ્યારે આંખો પથરાઇ ગઇ અને કાળજાં મોઢામાં આવી ગયા હતા અને તમે અલ્લાહ તઆલા વિશે અનુમાન કરવા લાગ્યા હતા. ૧૦ તે સમયે ઈમાનવાળાઓની કસોટી કરવામાં આવી અને સંપૂર્ણ રીતે હચમચાવી નાંખવામાં આવ્યા ૧૧}. [અલ્ અહઝાબ: ૧૦-૧૧].
આ કટોકટીની વચ્ચે, નબી ﷺ ના મુઅજિઝા પ્રગટ થયા, બસ અલ્લાહ તઆલાએ થોડા ખાવામાં બરકત આપી જેથી તે આખા લશ્કર માટે પૂરતું થઈ ગયું, અને તંગીની સ્થિતિ હોવા છતાં, સહાબાઓનું મનોબળ વધારવા માટે તેમને ફારસ અને રોમના વિજયની ખુશખબરી આપી, અને જ્યારે મુશ્કેલી વધી ગઈ, ત્યારે નબી ﷺ એ મુસલમાનોની તકલીફો દૂર કરવા માટે પોતાના પાલનહાર પાસે સાચા દિલથી દુઆ કરી, બસ અલ્લાહ તઆલાએ તેમની દુઆ કબૂલ કરી અને અહઝાબના લશ્કરો પર સખત પવન મોકલ્યો જેણે તેમના તંબુઓને ઉખાડી નાખ્યા, અને ફરિશ્તાઓ ઉતાર્યા જેઓએ તેમના દિલોમાં ભય નાખી દીધો, જેથી તેઓ વિખેરાઈ ગયા અને નિષ્ફળ થઈને પાછા ફર્યા, અને મદીનહમાં ફરીથી શાંતિ સ્થપાઈ ગઈ, અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {હે ઈમાનવાળાઓ! અલ્લાહ તઆલાના તેઉપકારને યાદ કરો, જ્યારે તમારી સાથે યુદ્ધ કરવા માટે લશ્કરોના લશ્કર આવ્યા, પછી અમે તેમના પર સખત વાવાઝોડું અને એવા લશ્કરો મોકલ્યા, જેમને તમે જોયા જ નથી અને જે કંઈ તમે કરી રહ્યા હતા અલ્લાહ તેને જોઈ રહ્યો હતો ૯}. [અલ્ અહઝાબ: ૯].
બીજી એક જગ્યાએ પવિત્ર અલ્લાહએ કહ્યું: {અને અલ્લાહ તઆલાએ કાફિરોના લશ્કરોને ગુસ્સા સાથે પાછા મોકલી દીધા, તે લોકોને કંઈ ફાયદો ન પહોંચ્યો અને તે યુદ્ધમાં અલ્લાહ તઆલા પોતે જ ઈમાનવાળાઓ માટે પૂરતો થઇ ગયો, અલ્લાહ તઆલા ઘણો જ શક્તિશાળી અને વિજયી છે ૨૫}. [અલ્ અહઝાબ: ૨૫].
મળતા ફાયદા:
૧- ઇસ્લામના દુશ્મનો પોતાની માન્યતાઓમાં મતભેદ હોવા છતાં મુસલમાનો વિરુદ્ધ લડવા માટે એકત્ર થઈ શકે છે, અને આ અલ્લાહનો તેના સર્જન માટે નિયમ છે કે હક અને બાતિલ વચ્ચે હંમેશા સંઘર્ષ ચાલતો રહેશે, જેના કારણે કાયમી સાવચેતી અને સારી તૈયારી રાખવી જરૂરી બને છે.
૨. યુદ્ધમાં સલમાન ફારસી રઝી અલ્લાહુ અન્હુનું મહત્વ અને ઇસ્લામમાં મશવરાની મહત્ત્વતા દર્શાવે છે.
૩- નબી ﷺ નું તેમના સહાબાઓ સાથે થાકમાં સાથ આપવો એ વાતની પુષ્ટિ કરે છે કે સફળ નેતા એ છે, જે કામમાં પહેલ કરે, પોતાની પ્રજા સાથે આજીજીભર્યો વ્યવહાર કરે, અને તેમના માટે શ્રેષ્ઠ આદર્શ બને.
૪- ખન્દક (ખાડો) ખોદવાનું આપણને એ શીખવાડે છે કે તમામ શક્ય પ્રયાસો કરવા, ઉપલબ્ધ જાયઝ સાધનોનો ઉપયોગ કરવો અને સ્ત્રોતો અપનાવવા જરૂરી છે, સાથે સાથે નેકી અને તકવાના કાર્યોમાં એકબીજાને સહકાર આપવો.
૫- યકીન અને સબરનું મહત્વ: ઘેરાબંધી હોવા છતાં સહાબાઓએ મહાન અડગતા દર્શાવી, તેથી અલ્લાહના વચન પર યકીન રાખનાર અને સબર કરનારાઓને વિજય પ્રાપ્ત થયો, અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {ઈમાનવાળાઓમાં કેટલાક એવા લોકો પણ છે, જેમણે અલ્લાહ સાથે જે વચન કર્યું હતું, તેને સાચું કરી બતાવ્યું, તેમના માંથી કોઈએ પોતાનું વચન પૂરું કરી દીધું અને કેટલાક રાહ જોઇ રહ્યા છે અને તે લોકોએ પોતાના વચનમાં કોઇ ફેરફાર નથી કર્યો ૨૩}. [અલ્ અહઝાબ: ૨૩].
૬- અલ્લાહ તઆલાનો પોતાના બંદાઓ પર ઉપકાર, કે નબી ﷺ એ પોતાના સહાબાઓને સૌથી મુશ્કેલ સમયમાં આવનારા વિજયોના શુભસમાચાર આપ્યા.
૭- દુઆ વિજયની ચાવી છે, નબી ﷺ દ્વારા પોતાના પાલનહારના શરણમાં સાચા દિલથી જવાના કારણે યુદ્ધનું પાસું પલટાઈ ગયું હતું, અને આમાં જ દુઆનું મહત્ત્વ રહેલું છે.
૮- મદદ તો અલ્લાહ તઆલા તરફથી જ છે: દુશ્મનોની તાકાત અને તેમની સંખ્યા ભલે ગમે તેટલી વધુ હોય, ખરેખર અલ્લાહ જ શક્તિશાળી અને વિજયી છે, જે પોતાના બંદાઓની મદદ કરે છે.
ચૌદમો પાઠ: હુદૈબિયહનો કરાર, ખૈબરના યુદ્ધ અને ઉમરતુલ કઝા (સ્પષ્ટ વિજય):
નબી ﷺ એ સપનામાં જોયું કે આપ અને આપના સહાબાઓ સુરક્ષિત રીતે પોતાના માથા મુંડાવીને અને વાળ ટૂંકા કરાવીને મસ્જિદે હરામમાં પ્રવેશી રહ્યા છે, અને નબીઓના સપના વહી હોય છે, બસ આપે પોતાના સહાબાઓને જણાવ્યું તો તેઓ ખૂબ ખુશ થઈ ગયા.
નબી ﷺ હિજરતના છઠ્ઠા વર્ષના ઝીલ કઅદહ મહિનહમાં લગભગ એક હજાર અને ચારસો મુહાજિરો અને અન્સારી સહાબાઓ સાથે નીકળ્યા, તેઓ બૈતુલ્લાહના સન્માન માટે કુરબાનીનું જાનવર સાથે લઈને ચાલી રહ્યા હતા, અને મુસાફરના હથિયાર (મ્યાનમાં તલવારો) સિવાય બીજું કંઈ ઉઠાવી રહ્યા ન હતા, જેથી તેઓ કુરૈશને ખાતરી કરાવી શકે કે તેઓ ઉમરહ કરનારા છે, યુદ્ધ કરનારા નથી.
રોકવું અને બૈઅતે (પ્રતિજ્ઞા) રિઝવાન: જ્યારે કુરૈશને તેમના આવવાની જાણ થઈ, ત્યારે તેઓએ તેમને બળજબરીથી રોકવાનો નિર્ણય લીધો અને "ઝી તુવા" માં પડાવ નાખ્યો, તેથી નબી ﷺ એ પોતાનો રસ્તો બદલી નાખ્યો અહીં સુધી કે હુદૈબિયહમાં પડાવ નાખ્યો, અને ત્યાં લાંબી વાટાઘાટો ચાલી, જે દરમિયાન નબી ﷺ એ ઉષ્માન બિન અફ્ફાન રઝી અલ્લાહુ અન્હુને તેમની સાથે વાટાઘાટો કરવા મોકલ્યા, ત્યારે તેમના કતલના સમાચાર ફેલાઈ ગયા, અહીં નબી ﷺ એ પોતાના સહાબાઓને એ વાત પર બૈઅત (પ્રતિજ્ઞા) કરવા માટે બોલાવ્યા કે તેઓ યુદ્ધમાંથી ભાગશે નહીં, તેથી તેઓએ સમુરહ વૃક્ષની નીચે બૈઅત કરી, અને આ જ "બૈઅતે રિઝવાન" છે જેના વિશે અલ્લાહએ અઅઅ આયત વર્ણન કરી. {નિ:શંક અલ્લાહ તઆલા ઇમાનવાળોથી ખુશ થઇ ગયો, જ્યારે કે તેઓ વૃક્ષની નીચે તમારાથી પ્રતિજ્ઞા લઇ રહ્યા હતા...} [અલ્ ફત્હ : ૧૮].
સમાધાનની શરતો: સુહૈલ બિન અમ્ર કુરૈશના પ્રતિનિધિ તરીકે આવ્યા, અને એક સુલેહ પર કરાર થયો જેમાં એવી શરતો સામેલ હતી જે દેખીતી રીતે અઘરી હતી, જેમાંથી કેટલીક આ મુજબ છે: દસ વર્ષ સુધી યુદ્ધ રોકવું, અને મુસલમાનો આ વર્ષે ઉમરહ કર્યા વિના પાછા ફરે, એ શરતે કે તેઓ આવતા વર્ષે પાછા આવે અને પોતાનો ઉમરહ પૂરો કરે અને મક્કહમાં ફક્ત ત્રણ દિવસ રોકાય, અને કુરૈશમાંથી જે કોઈ પોતાના જવાબદારની પરવાનગી વિના મુહમ્મદ ﷺ પાસે આવે, તેને તેઓ તેમની પાસે પાછો મોકલી દેશે. કેટલાક સહાબાઓને આ શરતોથી તકલીફ હોવા છતાં, નબી ﷺ એ પોતાના પાલનહારના આદેશનું પાલન કરતા તેને મંજૂર કરી દીધી, અને પોતાની કુરબાની કરી અને એહરામ ખોલી નાખ્યો, તેથી મુસલમાનોએ પણ તેમનું અનુસરણ કર્યું, અને ત્યારબાદ અલ્લાહએ, જ્યારે તેઓ મદીનહ પરત ફરવાના માર્ગ પર હતા ત્યારે, આ આયત ઉતરી {નિ:શંક (હે પયગંબર)! અમે તમને એક ખુલ્લી જીત આપી દીધી. ૧ જેથી અલ્લાહ તમારી આગળ-પાછળને દરેક ભૂલચૂક માફ કરી દે અને તમારા પર પોતાની કૃપા પૂરી કરી દે, અને તમને સત્ય માર્ગ પર ચલાવે. ૨ અને તમને એક પ્રભાવશાળી સહાયતા આપે ૩}. [અલ્ ફત્હ: ૧-૩]
ખૈબરનું યુદ્ધ (કરારનું તાત્કાલિક ફળ): કરારના સૌથી મહાન ફાયદામાંથી એક કુરૈશ સાથેના દક્ષિણી મોરચાની સ્થિરતા અને મદિનહના પાછળના ભાગની સુરક્ષા હતી, તેથી નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ હિજરતના સાતમા વર્ષના મુહર્રમ મહિનામાં ઉત્તરીય મોરચા તરફ રવાના થયા; જે ખૈબરના યહૂદીઓનો ગઢ હતો, જેમણે અહઝાબ (જૂથો) ને ઉશ્કેર્યા હતા અને મુસલમાનો વિરુદ્ધ ષડયંત્રો રચ્યા હતા, અને નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ ઇનામ સ્વરૂપે માત્ર તે જ લોકોને પોતાની સાથે જવાની પરવાનગી આપી જેઓ હુદૈબિયહમાં હાજર હતા (બૈઅતે રિઝવાનના લોકો), મુસલમાનોએ ખૈબરના મજબૂત કિલ્લાઓને એક પછી એક ઘેરી લીધા, અને અલ્લાહએ તેમને કિલ્લાઓ પર વિજય અપાવ્યો અને યહૂદીઓના હૃદયોમાં ભય નાખી દીધો, તેથી તેઓએ પોતાનો જીવ બચાવવા માટે કરારની માંગણી કરી જેના બદલામાં તેઓ પોતાની સંપત્તિ અને જમીનો મુસલમાનો માટે છોડી દેશે, એ શરતે કે તેઓ તેમાં ખેતી કરશે અને તેમને અડધું ફળ (ઉપજ) મળશે, જેથી તાત્કાલિક "પુષ્કળ ગનીમત" સાથે વિજયની અલ્લાહની ખુશખબર સાકાર થઈ.
ઉમરતુલ કઝા (સ્વપ્નનું સાચું પડવું): ત્યાર પછીના વર્ષે (હિજરતના સાતમા વર્ષના ઝુલ્ કઅદહમાં), અલ્લાહના પયગંબર સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ પોતાના તે સહાબા સાથે નીકળ્યા જેઓ હુદૈબિયહમાં હાજર હતા, જેથી પોતાના તે ઉમરહની કઝા કરી શકે જેનાથી તેઓને રોકવામાં આવ્યા હતા. અલ્લાહના પયગંબર સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ તલ્બિયહ પઢતાં મક્કહમાં પ્રવેશ્યા, અને મુસલમાનો તેમની આસપાસ તહલીલ અને તકબીર પઢી રહ્યા હતા, અને તેઓએ અમન અને શાંતિ સાથે પોતાના કાર્યો (અરકાન) પૂર્ણ કર્યા, અને કુરૈશ પહાડો તરફ જતા રહ્યા અને તેઓને પ્રભાવ અને આશ્ચર્યથી જોઈ રહ્યા હતા, તો આ ઉમરહ અલ્લાહના પયગંબર સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમના સ્વપ્નની પુષ્ટિ હતી, અને તેને "ઉમરતુલ કઝા" અથવા "ઉમરતુલ કઝિય્યહ" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
૧- આ સંધિએ મુસલમાનોને તેમની દઅવત સુરક્ષાપૂર્વક ફેલાવવા માટે સક્ષમ બનાવ્યા, જેથી લોકો અલ્લાહના ધર્મમાં પહેલા કરતા અનેકગણા વધારે દાખલ થયા, અને તેથી જ, વિજય હંમેશા તલવાર વડે ન હતો.
૨- આ યુદ્ધે સાબિત કર્યું કે સફળતા અલ્લાહ અને તેમના રસૂલ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમના આદેશનું અનુસરણ કરવામાં છે, ભલે શરૂઆતમાં બુદ્ધિને તેની હિકમત સ્પષ્ટ ન થાય (જેમ કે કરારની શરતોમાં થયું હતું).
૩- બૈઅત કરનારાઓનો દરજ્જો: સહાબાએ મહાન સન્માન પ્રાપ્ત કર્યું કારણકે અલ્લાહ તેમનાથી પ્રસન્ન થયો અને આ બૈઅતને "બૈઅતે રિઝવાન" નામ આપવામાં આવ્યું, અને તે સાત આસમાનોની ઉપરથી તેમના ઈમાનની સત્યતાની અલ્લાહ તરફથી ગવાહી છે.
૪- કરારો કરવા જાઈઝ છે, તેથી જો તેમાં હિત હોય તો મુસલમાનો માટે દુશ્મન સાથે સંધિ કરવાની પરવાનગી છે, અને આ હિકમત અને શરઈ રાજનીતિનો એક ભાગ છે.
૫- પછીના વર્ષે "ઉમરતુલ કઝા" માં નબી ﷺ ના પાછા ફરવાએ તેમના સ્વપ્નની સત્યતા સાબિત કરી, કુરૈશનો અહંકાર તોડ્યો, અને મક્કહના હૃદયમાં ઇસ્લામનું ગૌરવ પ્રગટ કર્યું.
૬. નબી ﷺ એ કરારો અને વાયદાઓનું પાલન કરવા અને તેને પૂર્ણ કરવા બાબતે શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણો પૂરા પાડ્યા છે, જેનાથી લોકોમાં ઇસ્લામના અખ્લાક અને તેના દીન પ્રત્યે પ્રેમ ઉત્પન્ન થયો.
૭- નબી ﷺ ના આદેશોનું પાલન કરવાની બરકત: જેમ કે અમે ઉહદ યુદ્ધમાં ઉલ્લેખ કર્યો છે કે અવજ્ઞાની નહૂસતના કારણે મુસલમાનોને તેમના દુશ્મનોનો સામનો કરતી વખતે પરાજયનો સામનો કરવો પડી શકે છે, તો નિઃશંક નબી ﷺ નું અનુસરણ કરવા અને તેમના આદેશોનું પાલન કરવામાં એવી બરકત છે, જેનાથી મુસલમાનોને વિજય પ્રાપ્ત થાય છે, અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {...અને જો તમે પયગંબરની આજ્ઞાનું પાલન કરશો તો હિદાયત પામી લેશો...} [અન્ નૂર: ૫૪].
હુદૈબિયહના કરાર પછી નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમના બાદશાહો અને શાસકોને પત્ર લખયી
જ્યારે સુલેહ હુદૈબિયહની બાબત નક્કી થઈ ગઈ અને યુદ્ધનો અંત આવી ગયો, ત્યારે નબી ﷺ કુરૈશ તરફથી સુરક્ષિત થઈ ગયા, અને ઇસ્લામની દઅવતને વૈશ્વિક બનાવવા તથા તેને ધરતીના ખૂણે ખૂણે ફેલાવવા તરફ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું; તેથી તેમણે પૃથ્વીના બાદશાહો અને અરબ તથા અજમના અમીરોને પત્રો લખવાનો અને તેમને ઇસ્લામ તરફ બોલાવવાનો સંકલ્પ કર્યો. અને પોતાની ઉમ્મત પ્રત્યેની દયા અને ઉત્તમ આયોજનના કારણે, આપ ﷺ એ ચાંદીની એક મહોર બનાવી જેના પર «મુહમ્મદ રસૂલુલ્લાહ» કોતરેલું હતું, જેથી તેના વડે પત્રો પર મહોર લગાવી શકાય, કારણ કે બાદશાહોનો આ રિવાજ અને શરત હતી કે તેઓ ત્યાં સુધી કોઈ પત્ર વાંચતા ન હતા જ્યાં સુધી તેના પર મહોર લાગેલી ન હોય. પછી તેમણે આ મહાન અમાનતને અદા કરવા માટે પોતાના ઉત્તમ સહાબાઓમાંથી, અલ્લાહ તેમનાથી ખુશ થઈ ગયો, એવા સંદેશવાહકોની પસંદગી કરી જેઓ વાણીની છટાદારતા, હૃદયની મજબૂતી અને બુદ્ધિની પરિપક્વતાનો સમન્વય ધરાવતા હતા.
તો નબી ﷺ એ દિહ્યા બિન ખલીફા અલ કલ્બી રઝી અલ્લાહુ અન્હુને રૂમના મહાન શાસક હિરક્લ તરફ મોકલ્યા, અને અબ્દુલ્લાહ બિન હુઝાફા અલ સહમી રઝી અલ્લાહુ અન્હુને ફારસના બાદશાહ ખુસરું તરફ મોકલ્યા, અને અમ્ર બિન ઉમય્યા અદ્ દમરી રઝી અલ્લાહુ અન્હુને હબશાના બાદશાહ નજ્જાશી તરફ મોકલ્યા, અને હાતિબ બિન અબી બલતઆ રઝી અલ્લાહુ અન્હુને મિસ્રના કિબ્તીઓના સરદાર મકૂકસ તરફ મોકલ્યા, તેવી જ રીતે શામ અને યમામાના શાસકો જેવા કે હારિસ બિન અબી શમ્ર અલ ગસ્સાની અને હૌઝા બિન અલી અલ હનફીને પણ પત્ર લખ્યા, તો આ મુબારક એલચીઓ હિદાયતના પત્રો લઈને નીકળી પડ્યા, જેમાં તેઓ ઇસ્લામની શુદ્ધ દઅવત અને હિકમતભર્યો સંદેશ લઈ જઈ રહ્યા હતા, જે સંદેશ મગજ અને હૃદયોને સંબોધતો હતો, અને તેઓને એક સમાન વાત તરફ બોલાવતો હતો કે તેઓ અલ્લાહ સિવાય કોઈની ઈબાદત ન કરે, અને તેઓને પોતાની પ્રજાને સત્ય અને હિદાયતના પ્રકાશથી રોકવાના ભયાનક પરિણામોથી સચેત કરતો હતો.
આ પવિત્ર પત્રો અને લખાણો પ્રત્યે રાજાઓનાં વલણો અલગ અલગ રહ્યા; તેમનામાંથી કેટલાક એવા હતા જેમના હૃદય નરમ પડ્યા અને તેમનો જવાબ વિનમ્ર રહ્યો; જેવા કે મુકૌકિસ, નજ્જાશી અને હિરક્લ, જેણે અબુ સુફયાન પાસેથી નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમની વિશેષતાઓ વિશે જાણકારી મેળવી, અને તેને આપની નબુવ્વતની સત્યતા પર સંપૂર્ણ યકીન થઈ ગયો, જોકે તેની બાદશાહતે તેને સત્યનું અનુસરણ કરતા રોક્યો. અને કેટલાક એવા હતા જેમણે અત્યાચાર અને અહંકાર કર્યો અને પત્રને ફાડી નાખ્યો, જેમ કે ખુસરું, જેથી નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ તેના વિરુદ્ધ બદદુઆ કરી કે તેની બાદશાહતના ટુકડે ટુકડા થઈ જાય, અને અલ્લાહએ આપની દુઆ કબૂલ કરી અને તેની બાદશાહત ઝડપથી નષ્ટ થઈ ગઈ. આ પત્રોના માધ્યમથી, ઇસ્લામનું આમંત્રણ દુનિયાના રાજાઓ અને નેતાઓ સુધી પહોંચ્યું, અને મોટા સામ્રાજ્યને સાચા દીન વિશે જાણકારી મળી. આ પગલું ઇસ્લામના પ્રસારના વૈશ્વિક તબક્કાની, અને અરબ દ્વીપકલ્પની સરહદોમાંથી બહાર નીકળીને વિશ્વના અન્ય દેશો સુધી તેના પહોંચવાની શરૂઆત હતી.
મળતા ફાયદાઓ:
૮- આ સ્પષ્ટ પુરાવો છે કે મુહમ્મદ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમની પયગંબરી અરબ અને અજમ સહિત સમગ્ર માનવજાતિ માટે છે, અને તે માત્ર અરબ દ્વીપકલ્પના લોકો પૂરતી મર્યાદિત નથી, જેની પુષ્ટિમાં અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {અમે તમને દરેક લોકો માટે...} [સબા: ૨૮].
૯- શરઈ સિયાસતનો અમલ: આ બાબત દીન અને દઅવત ફેલાવવા માટે શાંતિ અને સંધિના સમયનો સારી રીતે ઉપયોગ કરવાથી સ્પષ્ટ થાય છે; કારણકે નબી ﷺ એ હુદૈબિયહની સંધિ અને આંતરિક સુરક્ષાનો લાભ ઉઠાવ્યો જેથી તેઓ દુનિયાના રાજાઓ અને સરદારોને સંબોધિત કરવા અને દઅવત આપવા માટે ફારિગ થઈ શકે.
૧૦- પત્રવ્યવહાર અને સંદેશાવ્યવહારમાં દેશોના રિવાજોને ધ્યાનમાં રાખવાની છૂટ છે, જ્યાં સુધી તે શરીઅતની વિરુદ્ધ ન હોય, તેની દલીલ એ છે કે જ્યારે આપ ﷺ ને કહેવામાં આવ્યું કે તેઓ મહોર લગાવ્યા વિના કોઈ પત્ર વાંચતા નથી, ત્યારે આપ ﷺ એ વીંટી અપનાવી, જેથી પુરાવો પહોંચાડવો અને દઅવતનું કાર્ય સરળ બને.
પંદરમો પાઠ: હિજરતના આઠમા વર્ષમાં ફત્હે મક્કહનું યુદ્ધ:
સૌથી મહાન વિજય: આ જ તે સૌથી મોટો અને મુબારક વિજય છે, મક્કહ વિજય; તે દિવસ જેમાં અલ્લાહએ પોતાના દીનને ગૌરવ પ્રદાન કર્યું અને પોતાના પયગંબરની મદદ કરી, અને પોતાના પવિત્ર શહેર અને પોતાના પ્રાચીન ઘરને શિર્કથી પવિત્ર કર્યા.
લશ્કરની તૈયારી: નબી ﷺ એ યુદ્ધ માટે તૈયારી કરી અને પોતાના સહાબાને તૈયારી કરવાનો આદેશ આપ્યો, અને નબી ﷺ તથા તેમની સાથે તેમના સહાબા રઝી અલ્લાહુ અન્હુમ દસ હજાર સૈનિકો સાથે રવાના થયા, અહીં સુધી કે તેઓ મક્કહની આસપાસ પહોંચી ગયા; અને જ્યારે અબૂ સુફયાને મુસલમાનોના લશ્કરની તાકાત અને તેમની સંખ્યા જોઈ જે દસ હજાર સૈનિકો સુધી પહોંચી ચૂકી હતી, તો તેઓ સંપૂર્ણપણે સમજી ગયા કે મક્કહના લોકોમાં સામનો કરવાની કોઈ તાકાત નથી, તેથી તેઓ શરણાગતિ સ્વીકારવા માટે તૈયાર થઈ ગયા, પછી અલ્લાહએ તેમના પર ઇસ્લામની કૃપા કરી અને તેઓ મુસલમાન થઈ ગયા.
મક્કહમાં પ્રવેશ: અલ્લાહના પયગંબર સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ એક ભવ્ય દ્રશ્યમાં મક્કહના ઉપરના ભાગથી દાખલ થયા, અલ્લાહ સમક્ષ નમ્રતા, આધીનતા અને તેનો આભાર વ્યક્ત કરતા આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમનું માથું ઝુકેલું હતું, આપની આસપાસ મુહાજિરો અને અન્સાર હતા જેઓ ક્ષિતિજ સુધી છવાયેલા હતા.
કઅબહને પવિત્ર કરવું: નબી ﷺ એ કઅબહની અંદર અને તેની આસપાસ રહેલી મૂર્તિઓને તોડી નાખવાનો અને ચિત્રોને દૂર કરવાનો આદેશ આપ્યો, જેથી તૌહીદ માત્ર અલ્લાહ માટે શુદ્ધ થઈ જાય.
ફતહ (વિજય) ના દિવસે લોકોની બૈઅત: પયગંબર સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ મક્કહના લોકોને સુરક્ષા આપ્યા પછી, તેમનામાંથી ઘણા લોકો રાજીખુશીથી સફા પહાડી પાસે આવ્યા અને ઇસ્લામ તથા આજ્ઞાપાલન પર આપની સામે બૈઅત કરી, જ્યારે કે કેટલાક અન્ય લોકો પાછળ રહી ગયા અને ડરના કારણે ભાગી ગયા, પછી પયગંબર સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ તેમને સુરક્ષા આપી જેથી તેઓએ પછીથી ઇસ્લામ કબૂલ કર્યો; તેથી તેઓનું દીનમાં દાખલ થવું બળજબરીપૂર્વક ન હતું, પરંતુ પયગંબરની ઉમદા માફી પછી હતું, જેના કારણે તેઓના દિલ બદલાઈ ગયા હતા.
ફતહ (વિજય) ની અસર: આ વિજયની ખુબ જ મોટી અસર થઈ; તો નબી ﷺ ના કુરૈશ (જે અરબોના સરદાર હતા) પર વિજય મેળવ્યા પછી અને ત્યારબાદ પ્રાપ્ત થયેલા વિજયથી, દરેકને તેમની નુબુવ્વતની સત્યતાની ખાતરી થઈ ગઈ, જેથી અલ્લાહના દીનમાં જુથો અને ટોળેટોળા બની દાખલ થવા માટે દરેક જગ્યાએથી પ્રતિનિધિમંડળો આવવા લાગ્યા.
મળતા ફાયદા:
૧- અલ્લાહએ અલ્લાહના પયગંબર સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ અને તેમના સહાબીઓ માટે યુદ્ધની જરૂરિયાત વિના મક્કહનો વિજય આસાન કરી દીધો, અને આ માત્ર અલ્લાહની કૃપા છે કે તેણે તેઓનું લોહી વહેતું અટકાવ્યું અને તેઓને સલામતી સાથે મદદ પ્રદાન કરી.
૨- વિજય સમયે વિનમ્રતાનો ગુણ: આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ મક્કહમાં પ્રવેશ્યા ત્યારે આપ અલ્લાહ સમક્ષ અત્યંત આજીજી અને વિનમ્રતાની સ્થિતિમાં હતા, જેથી આપણને એ શીખવાડે કે તમામ ફઝલ (કૃપા) માત્ર અલ્લાહનો જ છે, તે જ મદદગાર અને સહાયક છે, અને મોમિનની તાકાત ગમે તેટલી વધી જાય, તે પોતાના પાલનહાર સમક્ષ વધુ વિનમ્ર બની જાય છે.
૩- તૌહીદનું મહત્વ: નબી ﷺ એ સૌ પ્રથમ જે કામ કર્યું તે મૂર્તિઓને તોડી નાખવાનું હતું, અને આ સાબિત કરે છે કે આ દીન (ધર્મ)નો પાયો અને તેની તાકાત "તૌહીદ" માં છે, અને અલ્લાહ સિવાય જેની પણ ઈબાદત કરવામાં આવે છે તેનાથી દિલો અને ઘરોને પાક (શુદ્ધ) કરવામાં છે.
૪- અરબના કબીલાઓ સંઘર્ષના પરિણામની રાહ જોઈ રહ્યા હતા, પછી જ્યારે તેમણે નબી માટે તેમની કૌમ પર અલ્લાહની મદદ જોઈ, તો ઇસ્લામ સ્વીકારવાની જાહેરાત કરતા પ્રતિનિધિમંડળો એક પછી એક આવવા લાગ્યા, તેથી મક્કા વિજય એ ચાવી હતી જેણે આખા અરબ દ્વીપકલ્પના હૃદયો ઇમાન માટે ખોલી દીધા.
૫- કુરઆનની ખુશખબરી: અલ્લાહ તઆલાએ આ મહાન ઘટનાને પોતાની પવિત્ર કિતાબમાં આ પ્રમાણે વર્ણન કરી દીધી: {જ્યારે અલ્લાહની મદદ અને વિજય આવી ગયો. ૧ અને તમે જોયું કે લોકોનાં જૂથના જૂથ અલ્લાહના દીનમાં દાખલ થઇ રહ્યા છે. ૨ તમે પોતાના પાલનહારની પ્રશંસા “તસ્બીહ” સાથે કરો, અને તેનાથી માફી માંગતા રહો, નિ:શંક તે ખૂબ જ માફ કરવાવાળો છે ૩}. [અન્ નસ્ર: ૧-૩].
સોળમો પાઠ: હુનૈનનું યુદ્ધ:
યુદ્ધનું કારણ: ફત્હે મક્કહ પછી, નબી ﷺ ને સમાચાર મળ્યા કે "હવાઝિન" કબીલાઓ (તાઈફના લોકો) આપ ﷺ સામે યુદ્ધ કરવા માટે એક ખૂબ મોટી સેના એકઠી કરી રહ્યા છે, તેથી નબી ﷺ એ નિર્ણય લીધો કે તેઓ પોતે મક્કહ આવે તે પહેલાં આપ ﷺ તેમની જગ્યા પર જ તેમની તરફ નીકળે.
બંને લશ્કરોની તાકાત: હવાઝિન કબીલામાંથી લગભગ વીસ હજાર લડવૈયાઓ ભેગા થયા, અને તેઓ નીકળ્યા અને તેમની સાથે તેમનો માલ, તેમની સ્ત્રીઓ અને તેમના બાળકો પણ હતા (જેથી તેઓ ભાગી ન જવા માટે પોતાને હિંમત આપી શકે), અને રહી વાત મુસલમાનોની તો તેઓ એક વિશાળ લશ્કરમાં નીકળ્યા જેની સંખ્યા બાર હજાર લડવૈયાઓની હતી; તેમાંથી બે હજાર મક્કહના તે લોકો હતા જેઓએ તાજેતરમાં જ ઈસ્લામ કબૂલ કર્યો હતો.
મોટી સંખ્યાનો પાઠ: જ્યારે કેટલાક મુસલમાનોએ પોતાની મોટી સંખ્યા જોઈ, તો તેઓએ ગર્વથી કહ્યું: "આજે આપણે ઓછી સંખ્યાના કારણે પરાજિત થઈશું નહીં", તો પોતાની જાત પરનો આ ગર્વ કઠિન કસોટીની શરૂઆત હતી.
અણધારી મુશ્કેલી: જ્યારે મુસલમાનોએ "હુનૈન" ની ખીણમાં પ્રવેશ કરવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારે હવાઝિનના લડવૈયાઓએ તેમના માટે છૂપી ઘાત લગાવી રાખી હતી, અને અચાનક તેઓએ મુસલમાનોના લશ્કર પર એકજૂથ થઈને હુમલો કરી દીધો અને તેમના પર તીરોનો વરસાદ વરસાવ્યો, જેના પરિણામે આ અચાનક થયેલા હુમલાના કારણે લશ્કરમાંથી ઘણા લોકો પાછા હટી ગયા અને ભાગવા લાગ્યા.
નેતાની અડગતા: તે મુશ્કેલ ઘડીમાં, નબી ﷺ અસાધારણ બહાદુરી સાથે પોતાની જગ્યા પર અડગ રહ્યા, અને તેમની સાથે મુહાજિરીન અને અન્સારમાંથી થોડાક જ લોકો હતા, જેમાં અબૂ બકર, ઉમર અને અલી રઝી અલ્લાહુ અન્હુમ પણ હતા.
નબવી બહાદુરી: અલ્લાહના પયગંબર ﷺ પોતાના ખચ્ચર પર મુશરિકોના લશ્કર તરફ આગળ વધ્યા અને પોતાના સહાબાના દિલોમાં વિશ્વાસ પાછો લાવવા માટે બુલંદ અવાજે પોકારી રહ્યા હતા: «હું નબી છું, આ કોઈ જૂઠ નથી, હું અબ્દુલ મુત્તલિબનો પુત્ર છું», અને યુદ્ધ ફરીથી તીવ્ર બન્યું.
અલ્લાહ અને ફરિશ્તાઓની સહાયતા: જયારે સહાબાઓ પાછા ફર્યા અને પોતાના નબી ﷺ ની આસપાસ એકઠા થયા અને યુદ્ધ ઉગ્ર બન્યું, ત્યારે અલ્લાહ તઆલાએ ફરિશ્તાઓને ઉતારીને મોમીનોની સહાયતા કરી, જેમણે કાફિરોના દિલોમાં ભય નાખી દીધો અને તેમના પગ ડગમગાવી દીધા.
અંત અને ગનીમત: કાફિરો હારી ગયા અને ભાગી છૂટ્યા, અને મુસલમાનોએ તેમનો પીછો કર્યો. કાફિરો પોતાની પાછળ ગનીમત અને પુષ્કળ માલ છોડી ગયા, જે અલ્લાહની કૃપાથી મુસલમાનોની માલિકીનો બની ગયો. અને નબી ﷺ દ્વારા હવાઝિનના દિલોને આકર્ષિત કરવા માટેની એક બાબત એ હતી કે તેમણે થોડો સમય વીત્યા પછી જ ગનીમતને વિભાજીત કરી લીધો, જેથી કદાચ તેઓ પાછા ફરે અને ઇસ્લામ સ્વીકારી લે, અને આપની પાસે આવીને પોતાનો ગનીમતનો માલ પાછો આપવાની માંગણી કરે, પરંતુ જ્યારે તેઓએ આવવામાં વિલંબ કર્યો, ત્યારે આપ ﷺ એ તેને વિભાજીત કરી દીધો.
મળતા ફાયદા:
૧- અલ્લાહ પર ભરોસો રાખવો, સંખ્યા પર નહીં. મુસલમાનોને હુનૈનમાં એ શીખવા મળ્યું કે વિજય ફકત અલ્લાહ તરફથી જ પ્રાપ્ત થાય છે, અને જો દિલોમાં ઘમંડ આવી જાય તો વધારે સંખ્યા કંઈ કામમાં આવતી નથી.
૨- બદરના યુદ્ધમાં મુસલમાનો એ શીખ્યા કે સબર (ધીરજ) અને તકવા (અલ્લાહના ડર ) સાથે "ઓછી સંખ્યા" નુકસાન નથી પહોંચાડતી, અને હુનૈનમાં તેઓ એ શીખ્યા કે જો સબર અને અલ્લાહ પર ભરોસો ન હોય તો "વધુ સંખ્યા" કોઈ ફાયદો નથી આપતી.
૩- નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ અને તેમની સાથેના લોકો પોતાના મજબૂત ઈમાનના કારણે અડગ રહ્યા, જે આપણને શીખવે છે કે અલ્લાહ સૌથી મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાં સાચા દિલોને અડગ રાખે છે.
૪- આ યુદ્ધમાં નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ મહાન બહાદુરી બતાવી, લશ્કરના પાછળ હટવા છતાં, તેઓ પોતે દુશ્મનનો સામનો કરવા આગળ વધ્યા અને પૂરા ગર્વ અને યકીન સાથે પોતાનું નામ પોકારી રહ્યા હતા.
૫- અલ્લાહએ પોતાના પયગંબર અને મુસલમાનોની મદદ ફરિશ્તાઓના એવા લશ્કર દ્વારા કરી જેને તેઓએ જોયા ન હતા, અને આ વાત સાબિત કરે છે કે અલ્લાહ હંમેશા પોતાના દોસ્તોની સાથે છે.
૬- કઠિણાઈ અને તકલીફ પછી, અલ્લાહ તઆલાએ મુસલમાનોને તેમના સબર અને અડગતાના બદલારૂપે વિજય અને પુષ્કળ માલ-એ-ગનીમતથી નવાજ્યા.
૭- પવિત્ર આયતો કે જેણે યાદગારીને અમર કરી દીધી: અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {અલ્લાહએ (આ પહેલા) ઘણી જગ્યાઓ પર તમારી મદદ કરી છે, અને "હુનૈન"ની લડાઇ વખતે પણ, (તમારી મદદ કરી) જ્યારે કે તમને પોતાના મોટા લશ્કર પર ઘમંડ હતું, પરંતુ તે વધારો તમને કંઈ પણ કામમાં ન આવ્યો, વિશાળ ધરતી હોવા છતાં તે તમારા માટે તંગ થઇ ગઇ, પછી તમે પીઠ બતાવી ભાગવા લાગ્યા. ૨૫ પછી અલ્લાહએ પોતાના પયગંબર પર અને ઈમાનવાળાઓ શાંતિ ઉતારી અને પોતાના તે લશ્કરો મોકલ્યા જેને તમે જોઇ નથી રહ્યા અને કાફિરોને સખત સજા આપી, તે કાફિરોનો આ જ બદલો હતો. ૨૬ ત્યારબાદ જેને ઇચ્છશે તેને તૌબા કરવાની તૌફીક આપી દેશે, અને તે દરગુજર કરવાવાળો અને રહેમ કરવાવાળો છે ૨૭}. [અત્ તૌબા: ૨૫-૨૭].
૮- અલ્લાહ પોતાના બંદાઓને બદલો તે પ્રમાણે જ આપે છે, જેવો તે અમલ કરે છે: જ્યારે નબી ﷺ યુદ્ધમાં પોતાના થોડાક આદરણીય સહાબીઓ સાથે અડગ રહ્યા, ત્યારે તેમને વિજય પ્રાપ્ત થયો જેમ કે સર્વશ્રેષ્ઠ અલ્લાહએ વચન આપ્યું હતું, અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {હે ઇમાનવાળાઓ! જો તમે અલ્લાહના (દીનની) મદદ કરશો તો તે તમારી મદદ કરશે અને તમને સાબિત રાખશે ૭}. [મુહમ્મદ: ૭], અને આ સામાન્ય છે; મુસલમાનને સર્વશક્તિમાન અલ્લાહએ વિજય અને મદદનું વચન આપ્યું છે, જો તે અલ્લાહના દીનની મદદ કરે, તેના તરફ દઅવત આપે અને તેના માર્ગમાં જિહાદ કરે, અને તેના વડે સર્વશક્તિમાન અલ્લાહની પ્રસન્નતા ઈચ્છતો હોય.
સત્તરમો પાઠ: વફદ (પ્રતિનિધિમંડળો) નું સ્વાગત અને હજ્જતુલ્ વિદાઅ:
મક્કહના વિજય અને મુસલમાનોની જીત પછી, અરબના કબીલાઓ ચારે બાજુથી પોતાનો ઇસ્લામ જાહેર કરવા માટે મદીનહ શહેર તરફ આવ્યા, અને હિજરતના નવમા વર્ષને "પ્રતિનિધિમંડળોના વર્ષ" તરીકે ઓળખવામાં આવ્યું. તેથી આપ ﷺ એ ઘણા પ્રતિનિધિમંડળોનું સ્વાગત કર્યું, જેમાં બનુ તમીમનું પ્રતિનિધિમંડળ, નજરાનનું પ્રતિનિધિમંડળ અને તય્યનું પ્રતિનિધિમંડળ (જેમાં અદી બિન હાતિમ પણ સામેલ હતા) સૌથી મહત્વપૂર્ણ હતા. ઇસ્લામના ઝંડા હેઠળ અરબ દ્વીપકલ્પને એકજૂથ કરવામાં આ પ્રતિનિધિમંડળોનો મહાન પ્રભાવ રહ્યો, જ્યાં તેઓએ દીનના અરકાન શીખ્યા અને પોતાની કોમને દઅવત આપવા માટે પાછા ફર્યા, જેનાથી ઇસ્લામ દીનના પ્રચાર માટે માર્ગ સરળ થયો.
અને દસ હીજરીસનમાં, લોકોમાં એલાન કરવામાં આવ્યું કે નબી ﷺ તે વર્ષે હજ કરવાનો ઈરાદો રાખે છે, તેથી દરેક જગ્યાએથી મોટી સંખ્યામાં લોકો મદીનહ શહેરમાં આવ્યા, તે બધા નબી ﷺ ની સાથે રહેવાની ઈચ્છા ધરાવતા હતા જેથી તેઓ આપ ﷺ પાસેથી શીખી શકે અને હજના મનાસિક (ઈબાદતો) માં આપ ﷺ નું અનુસરણ કરી શકે.
નામ પડવાનું કારણ: આ નામ "હજ્જતુલ્ વદાઅ" એટલા માટે પડ્યું કે નબી ﷺ એ તેમાં પોતાના શબ્દોથી લોકોને અલ્ વિદાઅ કહ્યું, કારણ કે નબી ﷺ એ તેના પછી ક્યારેય હજ કરી નથી.
હાજીઓનો સમૂહ: આ પવિત્ર સફરમાં નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ સાથે એક લાખથી વધારે હાજીઓ નીકળ્યા, અને આપે પોતાની નવ પત્નીઓ રઝી અલ્લાહુ અન્હુન્ન ને પણ પોતાની સાથે લીધી.
નેઅમતની પરિપૂર્ણતા: જ્યારે નબી ﷺ હજના મનાસિક (ઈબાદત) અદા કરી રહ્યા હતા, ત્યારે અરફાના દિવસે તેમના પર અલ્લાહ તઆલાનું આ કથન નાઝિલ થયું: {...આજે મેં તમારા માટે દીનને સંપૂર્ણ કરી દીધો અને તમારા પર મારી કૃપા પુરી કરી દીધી અને તમારા માટે ઇસ્લામના દીન હોવા પર રાજી થઇ ગયો... [અલ્ માઈદહ: ૩], તો આ આયત રિસાલત સંપૂર્ણ થવાની જાહેરાત હતી.
મહાન વસીયત: નબી ﷺ એ અરફાના દિવસે અને કુરબાનીના દિવસે લોકોને મહત્વના ખુતબા આપ્યા, જેમાં આપ ﷺ એ મુસલમાનના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો, તૌહીદ, સુન્નતના અનુસરણ અને મુશરિકોના વિરોધની તાકીદ કરી, અને મુસલમાનોના અધિકારો તથા પતિ-પત્નીના અધિકારોનું વર્ણન કર્યું, અને તેમાં આપ ﷺ એ જે કહ્યું તે એ કે: «નિઃશંક અલ્લાહ તઆલાએ તમારા પર તમારી જાન, તમારો માલ તમારી ઇઝ્ઝતને એવી રીતે હરામ કરી દીધી છે જેવી રીતે કે આ દિવસને, આ મહિનાને અને આ શહેરને હરામ કર્યો છે. શું મેં પહોંચાડી નથી દીધું?»; એક મુસલમાનના જીવન, સંપત્તિ અને માન સન્માનની મહત્ત્વતા પર ભાર આપવા માટે.
અને તેમણે ગુમરાહીથી દૂર રહેવા વસિયત કરતા કહ્યું: «અને મેં તમારી વચ્ચે એવી વસ્તુ છોડી છે, જેને જો તમે પકડી રાખશો તો તેના પછી કદાપી ગુમરાહ (પથભરષ્ટ) નહીં થાઓ: અલ્લાહની કિતાબ» [આ હદીષને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ રિવાયત કરી છે].
પરત ફરવું: જ્યારે નબી ﷺ એ હજ્ના કાર્યો પૂર્ણ કરી લીધા અને લોકોને તેમનો દીન શીખવાડી દીધો, ત્યારબાદ મદીનહ પરત ફર્યા.
મળતા ફાયદા:
૧- પ્રતિનિધિમંડળોનું સ્વાગત આપણને શીખવે છે કે ઈસ્લામની તાકાત સત્ય પર સંગઠન અને એકતા, તેમજ ઇલ્મ ફેલાવવામાં છે, અને એક સફળ આગેવાન તે છે, જે ભલાઈ ફેલાવવા માટે સંપર્કનો સેતુ બાંધે છે.
૨- કુરઆન અને સુન્નતને મજબૂતી સાથે પકડી રાખવાની પયગંબર ﷺ ની વસિયત મુસલમાનો માટે મુક્તિનો માર્ગ છે; કારણ કે આ બંનેમાં જ દરેક સમય અને સ્થળ પર હિદાયત છે અને પથભ્રષ્ટતા તથા ગુમરાહીથી બચાવ છે.
૩- નબી ﷺ પોતે હજના મનાસિક અદા કરવા માટે નીકળ્યા, અને લોકોને માત્ર કથન દ્વારા જ નહીં પરંતુ "અમલ" દ્વારા શીખવાડવા માટે, જેથી આપ એક જીવંત આદર્શ બની શકે, જેને દરેક લોકો જુએ અને તેનું અનુસરણ કરે, નબી ﷺ એ કહ્યું: «તમે મારી પાસેથી હજના કાર્યો શીખી લો» [આ હદીષને ઈમામ બૈહકી રહિમહુલ્લાહ, ઈમામ અબૂ દાવૂદ રહિમહુલ્લાહ અને ઈમામ નસાઈ રહિમહુલ્લાહએ રિવાયત કરી છે], સહીહ મુસ્લિમની બીજી એક રિવાયતમાં છે: «તમે હજના કાર્યો શીખી લો».
૪- અલ્લાહ તઆલાએ વર્ણન કર્યું છે કે તેણે આપણા માટે દીનને સંપૂર્ણ કરી દીધો છે અને પોતાની નેઅમત પૂરી કરી દીધી છે; તેથી કોઈના માટે પણ જાઈઝ નથી કે તે પોતાની તરફથી દીનમાં કોઈ "નવી વાત" વધારે અથવા તેમાં કોઈ ઘટાડો કરે; કારણ કે ઇસ્લામ દીનમાં તે દરેક બાબતોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે, જે લોકોના દુનિયા અને આખિરતના જીવનને સુધારે છે, અને નબી ﷺ ના મૃત્યુ અને વહીના બંધ થવા સાથે જ શરીઅત સંપૂર્ણ થઈ ગઈ છે.
૫- મુસલમાનની મહત્ત્વતા: નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ મુસલમાનોના પ્રાણ, તેમની આબરૂ અને તેમના માલની મહત્ત્વતા પર તાકીદ કરી છે, અને અયોગ્ય રીતે તેના પર અત્યાચાર કરવો જાઈઝ નથી.
અઢારમો પાઠ: નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમનું મૃત્યુ:
હિજરતના અગિયારમા વર્ષે, રબીઉલ અવ્વલ મહિનાની બારમી તારીખે સોમવારના સવારના સમયે, નબી ﷺ ની બીમારી અત્યંત વધી ગઈ, અને તે સમયે આપ પોતાની પત્ની આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હાના ઘરમાં હતા.
મોતની કઠિનતા: નબી ﷺ એ મૃત્યુના દુઃખ અને તેની સખતીઓ સહન કરી, જેથી આપ પોતાના ચહેરા પર પાણી ફેરવતા, અને કહેતા: «લા ઇલાહ ઇલ્લલ્લાહ, ખરેખર મૃત્યુની પણ તકલીફો હોય છે» [આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ રિવાયત કરી છે].
વફાત (મૃત્યુ): આપ ﷺ ની પવિત્ર રૂહ ત્યારે વિદાય થઈ જ્યારે આપ આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હા ના સીના પર ટેકેલા હતા, અને તે સમયે આપ ﷺ ની ઉંમર ત્રેસઠ વર્ષની હતી.
દફનવિધિ: નબી ﷺ ને તે જગ્યાએ દફન કરવામાં આવ્યા, જ્યાં આપનું મૃત્યુ થયું હતું, અને તે આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હાનું ઘર હતું.
સંપૂર્ણ અમાનત: નબી ﷺ નું મૃત્યુ સંપૂર્ણ અમાનત અદા કર્યા પછી જ થયું, અને તેમણે પોતાની કોમને એવા સ્પષ્ટ માર્ગ પર છોડ્યા, જે ભરબપોરના સૂર્યની જેમ સ્પષ્ટ છે, કોઈ એવી ભલાઈ નથી જેનો તેમણે આપણને માર્ગ ન બતાવ્યો હોય, અને કોઈ એવી બુરાઈ નથી જેનાથી તેમણે આપણને સાવચેત ન કર્યા હોય.
મળતા ફાયદાઓ:
૧- આ ઘટના પરથી ઉમ્મુલ્ મુઅમિનીન આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હાની મહત્તવતા અને નબી ﷺ પાસે તેમનો ઉચ્ચ દરજ્જો સ્પષ્ટ થાય છે, કેમકે આપ ﷺ એ પોતાના અંતિમ દિવસો તેમના ઘરમાં પસાર કરવાનું પસંદ કર્યું, અને આપનું મૃત્યુ તેમના ખોળામાં થયું.
૨- મૃત્યુ એ તેના સર્જનમાં અલ્લાહનો નિયમ છે, તો જો કોઈ વ્યક્તિ દુનિયામાં હંમેશા માટે રહેવાની હોત, તો તેમાં અલ્લાહના પયગંબર ﷺ હંમેશા માટે રહેત, જેમ કે અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {(હે પયગંબર) ખરેખર તમને પણ મૃત્યુ આવશે અને આ સૌ લોકો પણ મૃત્યુ પામશે ૩૦}. [અઝ્ ઝુમર: ૩૦].
૩- ખરેખર નબી ﷺ ની વફાત મુસલમાનો પર આવેલી સૌથી મોટી મુસીબત છે, અને જે કોઈ નબી ﷺ ને ગુમાવવાની મુસીબતને યાદ કરે છે તેના પર બીજી દરેક મુસીબત હળવી થઈ જાય છે, અને જેમ કે રસૂલના કવિ હસ્સાન બિન સાબિત રઝી અલ્લાહુ અન્હુએ કહ્યું છે:
અને પહેલાના લોકોએ મુહમ્મદ ﷺ જેવા કોઈને ગુમાવ્યા નથી.. અને કયામત સુધી તેમના જેવા કોઈને ગુમાવવામાં પણ નહીં આવે.
૪- દઅવત આપનારાઓ માટે સંદેશ: દીનનું જ્ઞાન ધરાવનાર દરેક વ્યક્તિ માટે જરૂરી છે કે તે તેનો પ્રચાર કરવા અને લોકોને શીખવવામાં પોતાનો સંપૂર્ણ પ્રયાસ કરે, ત્યાં સુધી કે તે અલ્લાહને એવી સ્થિતિમાં મળે કે તેણે પોતાની જવાબદારી અદા કરી દીધી હોય, જેવી રીતે નબી ﷺ એ કર્યું.
૫- ખરેખર નબી ﷺ આપણને સ્પષ્ટ સત્ય અને સાચા માર્ગ પર છોડી ગયા છે, અને આ માર્ગથી માત્ર તે જ વિચલિત થાય છે જે બિદઅત (ધર્મમાં નવીનતા) અથવા શહવત (મનેચ્છા) ના ફિતનામાં પડી ગયો હોય, તેથી સંપૂર્ણ ભલાઈ નબી ﷺ ના માર્ગદર્શનના અનુસરણમાં જ છે.
ઓગણીસમો પાઠ: નબી ﷺ ની પવિત્ર પત્નીઓ:
આપ અલૈહિસ્ સલાતુ વસ્સલામની પત્નીઓ:
૧. ખદીજા બિન્તે ખુવૈલિદ રઝી અલ્લાહુ અન્હા.
૨. સવદહ બિન્તે ઝમઅહ રઝી અલ્લાહુ અન્હા.
૩. આયશા બિન્તે અબી બકર રઝી અલ્લાહુ અન્હા.
૪. હફસહ બિન્તે ઉમર બિન્ ખત્તાબ રઝી અલ્લાહુ અન્હા.
૫. ઝૈનબ બિન્તે ખુઝૈમહ રઝી અલ્લાહુ અન્હા.
૬. ઉમ્મે સલમા (હિન્દ બિન્તે અબી ઉમેય્યહ) રઝી અલ્લાહુ અન્હા.
૭. ઉમ્મે હબિબહ (રમલહ બિન્તે અબી સુફયાન) રઝી અલ્લાહુ અન્હા.
૮. જુવૈરિયહ બિન્તે હારિષ રઝી અલ્લાહુ અન્હા.
૯. મૈમુનહ બિન્તે અલ્ હારિષ રઝી અલ્લાહુ અન્હા.
૧૦. સફીય્યહ બિન્તે હુયેય રઝી અલ્લાહુ અન્હા.
૧૧. ઝૈનબ બિન્તે જહશ રઝી અલ્લાહુ અન્હા.
મળતા ફાયદા:
૧. ઉમ્મહાતુલ્ મુઅમિનીન" (મોમિનોની માતાઓ): નબી ﷺ ની પત્નીઓ પવિત્ર કુર્આનના આદેશ અનુસાર "મોમિનોની માતાઓ" છે, અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {પયગંબર, ઈમાનવાળાઓ કરતા વધારે અધિકાર ધરાવે છે અને પયગંબરની પત્નીઓ ઈમાનવાળાઓની માતા છે...} [અલ્ અહઝાબ: ૬], નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ ઉછેર અને દયાની બાબતમાં મોમિનો માટે પિતાની સ્થિતિ ધરાવે છે, તેથી તેમની પત્નીઓ આપણા માટે માતાઓ સમાન બની ગઈ છે, જેથી તેણીઓ આદર અને સન્માનને પાત્ર છે અને તેમની સાથે લગ્ન કરવા હરામ (પ્રતિબંધિત) છે, પરંતુ તેણીઓ "મહરમિયત" ની બાબતમાં માતાઓ સમાન નથી કે જે તેમની સાથે એકાંતમાં મળવાની અથવા હિજાબ ખોલવાની પરવાનગી આપે.
૨. નબી ﷺ ના સ્થાનનું સન્માન: નબી ﷺ ની પવિત્ર પત્નીઓની વિશેષતાઓમાંથી એ છે કે આપ ﷺ ની વફાત પછી ક્યારેય પણ કોઈના માટે તેમની સાથે નિકાહ કરવું જાઈઝ નથી, અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {...અને ન તમારા માટે એ હલાલ છે કે પયગંબરના (મૃત્યુ પછી) પયગંબરની પત્નીઓ સાથે લગ્ન કરો, અલ્લાહની નજીક આ ઘણો જ મોટો ગુનોહ છે}. [અલ્ અહઝાબ: ૫૩], આ નબી ﷺ ના દરજ્જાની જાળવણી અને તેમનું સન્માન છે; કારણ કે આપ ﷺ અને તેઓની વચ્ચેનો દામ્પત્ય સંબંધ અલ્લાહના હુકમથી જન્નતમાં પણ બાકી અને ચાલુ રહેશે.
૩. મોટી જવાબદારી અને બમણો સવાબ: જ્યારે નબી ﷺ એ પોતાની પત્નીઓને દુનિયાના શણગાર અને પોતાની સાથે રહેવા તેમજ જીવનની તંગી પર સબર કરવા વચ્ચે પસંદગી આપી, તો તેઓએ અલ્લાહ, તેના રસૂલ અને આખિરતને પસંદ કર્યા, અને કારણકે તેમનો દરજ્જો ઉચ્ચ છે, એટલા માટે અલ્લાહ તઆલાએ તેમના નેક કામોનો સવાબ બમણો કરી આપ્યો છે, એવી જ રીતે તેમનાથી થવાવાળી કોઈપણ ભૂલનો હિસાબ બીજાઓ કરતા વધુ કઠોર બનાવ્યો છે, જેથી તેમની સાવચેતી અને અલ્લાહનો શુકર હંમેશા ઉચ્ચ દરજ્જા પર બાકી રહે.
૪. તેઓ નબી ﷺ ના અહલે બૈતમાંથી છે: નબી ﷺ ની પત્નીઓ "અહલે બૈત" માં સામેલ છે, જેમની પવિત્રતા વિશે અલ્લાહ તઆલાએ જણાવ્યું છે, અલ્લાહ તઆલાએ તેમના સંદર્ભમાં કહ્યું: {...અલ્લાહ તઆલા ઇચ્છે છે કે તમારાથી નાપાકીને દૂર કરી દે અને તમને પાક સાફ બનાવી દે, હે અહલે બૈત (પયગંબરના ઘરવાળાઓ !)} [અલ્ અહઝાબ: ૩૩] તેથી તેમની સાથે મોહબ્બત કરવી, તેમના માટે અલ્લાહની પ્રસન્નતાની દુઆ કરવી અને તેમની ઇઝ્ઝતનું રક્ષણ કરવું એ દરેક મુસ્લિમ પર જરૂરી છે, કારણ કે તેઓ પવિત્ર આદર્શ છે.
૫. તેમના ઘરોમાં વહી નાઝિલ થવી: તેમની સૌથી મહાન મહત્તવતા માંથી છે કે જ્યારે નબી ﷺ તેમના ઘરોમાં હોતા ત્યારે કુરઆન કરીમ નાઝિલ થતું હતું, અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {અને તમારા ઘરોમાં અલ્લાહની જે આયતો અને પયગંબરની જે હદીષો (વાતો) પઢવામાં આવે છે, તેને યાદ રાખો...} [અલ્ અહઝાબ: ૩૪]. અને નબી ﷺ ની નજીક હોવાના કારણે, તેમણે આપણા સુધી ઘરમાં તેમની સુન્નત અને માર્ગદર્શનને લગતી દરેક નાની નાની બાબતો પણ વર્ણન કરી દીધી, આ રીતે તેમાંથી દરેકે કોમને આ જ્ઞાન પહોંચાડીને દીનની ખિદમત કરી.
વીસમો પાઠ: નબી ﷺ ની સંતાન:
નબી ﷺ ને સાત સંતાન પ્રાપ્ત થઈ, જે નીચે મુજબ છે:
પ્રથમ: પુત્રો (ત્રણ): ક઼ાસિમ: અને તેમના નામ પરથી જ નબી ﷺ ની કુન્નિયત હતી તેથી આપને "અબુલ ક઼ાસિમ" કહેવામાં આવતા હતા, અબ્દુલ્લાહ, ઇબ્રાહિમ.
બીજું: પુત્રીઓ (ચાર): ઝૈનબ, રૂક઼ય્યા, ઉમ્મે કુલ્ષૂમ, ફાતિમહ.
આપની દરેક સંતાન આપની પત્ની ખદીજા રઝી અલ્લાહુ અન્હાના પેટથી હતી, સિવાય ઈબ્રાહીમના, જેઓ આપની દાસી મારિયહ કિબતીય્યહથી હતા, અને દરેક નબી ﷺ ના હયાતમાં જ મૃત્યુ પામ્યા, સિવાય ફાતિમહના, તેઓ આપના પછી છ મહિના જીવિત રહ્યા અને પછી આપને જઈ મળ્યા.
મળતા ફાયદા:
૧- આપણે નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ પાસેથી સંતાન ગુમાવવા પર સબર કરવા અને સવાબની અપેક્ષા રાખવાનું શીખીએ છીએ, કારણ કે તેમણે પોતાના જીવનમાં છ સંતાનોના મૃત્યુથી વિયોગની કડવાશ ચાખી હતી, આમ છતાં તેઓ અડગ રહ્યા અને પોતાના પાલનહારનો શુકર અદા કર્યો.
૨- ફાતિમહ રઝી અલ્લાહુ અન્હાની મહત્વતા: અલ્લાહએ તેમને એ વિશેષતા આપી કે તેઓ જ એકમાત્ર હતા જેઓ આપના પછી જીવિત રહ્યા, અને તેઓએ ધીરજ રાખી અને સવાબની આશા રાખી ત્યાં સુધી કે તેઓ પોતાના પિતા ﷺ ને જઈ મળ્યા.
૩- નબી ﷺ ના દીકરા "ઈબ્રાહીમ" જેઓ નાનપણમાં જ મૃત્યુ પામ્યા, તેમની માતા મારિયહ કિબતીય્યહ હતા, અને તેઓ નબી ﷺ ની દાસીઓમાંથી હતા અને આપ ﷺ ની પત્નીઓ ઉમ્મહાતુલ મોઅમિનીનમાંથી ન હતા.
એકવીસમો પાઠ: નબી ﷺ ના કેટલાક શરીરના ગુણો અને અખ્લાક:
નબી ﷺ લોકોમાં સૌથી વધારે ઉત્તમ શારીરિક રચના વાળા હતા, અને તેમના ગુણો:
લંબાઈ: આપ માણસોમાં મધ્યમ હતા, ન તો વધારે લાંબા અને ન તો બટકા, પરંતુ આપ સંતુલિત હતા.
રંગ: આપનો રંગ સફેદ હતો, એવી સફેદી જેમાં આછી લાલાશ ભળેલી હતી, જે આપને સુંદરતા અને તાજગી પ્રદાન કરતી હતી.
ચહેરો: બન્ને આંખો પહોળી હતી, મુખ પહોળું અને સુંદર હતું, ગાઢ દાઢી હતી, અને વાળ એકદમ કાળા હતા, અને જ્યારે આપ મોટી ઉંમરના થયા ત્યારે આપની દાઢી અને લમણાંમાં થોડાક સફેદ વાળ દેખાયા જે વીસ વાળ સુધી પણ પહોંચતા ન હતા..
શરીર: બંને ખભાઓ વચ્ચેથી પહોળું, હંમેશા સારી સુગંધ ધરાવતું, ભલે ખુશ્બૂ ન લગાવી હોય.
અને તેમના નૈતિક ગુણો (અખ્લાક):
નબી ﷺ અદબ પ્રમાણે લોકોમાં સૌથી વધારે સંપૂર્ણ હતા, અને અલ્લાહ તઆલાએ તેમનામાં દરેક સારા અખ્લાક એકઠા કરી દીધા હતા, જેમાંથી કેટલાક આ પ્રમાણે છે:
સત્યતા અને અમાનતદારી: તેઓ લોકોમાં સૌથી વધુ સાચું બોલનારા અને વચનના પાકા હતા, એટલે સુધી કે નબી બનતા પહેલા તેમને "સાદિક અને અમીન" (સાચા અને અમાનતદાર) નું ઉપનામ આપવામાં આવ્યું હતું.
ઉદારતા અને દાનવીરતા: આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ દરેક લોકો કરતાં સૌથી વધારે દાનવીર હતા, તેઓ માંગનારને ખૂબ આપતા હતા, આપને થોડો પણ ગરીબી કે લાચારીનો ભય ન હતો, અને તેમની પાસે ક્યારેય કોઈ વસ્તુ માંગવામાં આવી હોય અને તેમણે "ના" કહ્યું હોય તેવું બન્યું નથી.
સહનશીલતા અને દરગુજર: તેઓ લોકોમાં ગુસ્સાથી સૌથી વધુ દૂર અને સૌથી જલ્દી રાજી થવાવાળા હતા, જેણે તેમની સાથે અન્યાય કર્યો હોય તેને તેઓ માફ કરી દેતા અને જે તેમનાથી સંબંધ તોડે તેની સાથે તેઓ સંબંધ જોડતા, અને અજ્ઞાનીની અજ્ઞાનતા તેમની સહનશીલતામાં માત્ર વધારો જ કરતી.
નમ્રતા અને દયા: આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ મોમિનો સાથે વિનમ્રતા ભર્યો વ્યવહાર કરતા, પોતાનું કામ જાતે કરતા, પોતાના પગરખાં જાતે સીવતા, પોતાના ઘરવાળાઓના કામમાં મદદરૂપ થતા, મહેમાનોનું સન્માન કરતા અને જે પણ તેમને મળતું તેની સામે સ્મિત કરતા, અને આપ કમજોર લોકો, બાળકો અને જાનવરો પ્રત્યે પણ સૌથી વધુ દયા કરનારા હતા.
બહાદુરી: આપ ﷺ લોકોમાં સૌથી વધારે બહાદુર દિલવાળા હતા, જ્યારે યુદ્ધ ઉગ્ર બની જતું ત્યારે આપના સહાબીઓ આપની તરફ દોડી આવતા અને આપ તેઓમાંથી દુશ્મનની સૌથી વધારે નજીક રહેતા.
અને ખરેખર તેઓ એવા જ હતા જેવું મોમિનો માતા આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હાએ એક ખૂબ સારા વાક્યમાં તેમનું વર્ણન કર્યું: "તેમના અખ્લાક કુરઆન હતા".
મળતા ફાયદા:
૧- આપના શારીરિક લક્ષણો જાણવાના ફાયદાઓમાંથી એક એ છે કે અલ્લાહ તમને સ્વપ્નમાં આપને જોવાનું સન્માન પ્રદાન કરે, તો જેણે આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમને તેમના જાણીતા લક્ષણોમાં જોયા, તેણે ખરેખર આપને જોયા છે; કારણ કે શૈતાન આપનું સ્વરૂપ અપનાવી શકતો નથી, જેમકે આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ કહ્યું: «જેણે મને સ્વપ્નમાં જોયો, તેણે મને જ જોયો છે, કારણ કે શૈતાન મારું સ્વરૂપ અપનાવી શકતો નથી». [આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહ અને મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ રિવાયત કરી છે].
૨- સાચો મુહબ્બત કરનાર પોતાના મહેબૂબની દરેક વિગત જાણવા માટે ઉત્સુક હોય છે, અને તેમાં સૌથી મહાન બાબત સર્જનોના સરદાર આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમનું સ્વરૂપ અને તેમની સીરત જાણવી છે.
૩- આપણને નબી ﷺ સાથે સહાબાની મોહબ્બત અને લગાવનો ખ્યાલ આવે છે, કારણ કે તેમણે આપણા સુધી આપના જીવનની અત્યંત ઝીણવટભરી વિગતોનું વર્ણન કર્યું છે, અને તેમના પછી ઉમ્મતે આ મહાન વારસાને સુરક્ષિત રાખ્યો છે.
૪- સંપૂર્ણ અને ઉત્તમ આદર્શ: આ ગુણોનો અભ્યાસ એક મુસલમાનને પોતાના બાહ્ય દેખાવમાં સ્વચ્છતા અને સુગંધ દ્વારા, તેમજ આંતરિક ચરિત્રમાં સત્યતા, સહનશીલતા, વિનમ્રતા વગેરે દ્વારા પોતાના નબી ﷺ નું અનુસરણ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે.
પૂર્ણ થયું
અંતમાં, સહીહ સુન્નત અને પયગંબર ﷺના જીવનચરિત્રની કિતાબો ઘણી બધી છે, તેથી મુસલમાને પયગંબર ﷺનું જીવનચરિત્ર, તેમના અખલાક અને તેમના ગુણો જાણવા માટે આ કિતાબોનું વાંચન કરવું જોઈએ, તેમાંથી અમુક નીચે મુજબ છે:
૧- હાફિઝ ઇબ્ને કષીર (રહિમહુલ્લાહ) ની સીરતે નબી (નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ (તેમના પર દરૂદ અને સલામતી) નું જીવનચરિત્ર).
૨- અલ્લામહ ઇબ્ને કય્યિમ રહિમહુલ્લાહની કિતાબ, "ઝાદુલ્ મઆદ".
૩- ઈમામ તિર્મિઝી રહિમહુલ્લાહની કિતાબુશ્ શમાઈલ.
અમે મહાન અલ્લાહથી દુઆ કરીએ છીએ કે તે આ કાર્યને ફક્ત તેની પ્રસન્નતા માટે નિખાલસ બનાવે, અને અમને તેમજ તમને તેના આદરણીય નબી ﷺ નું ઉત્તમ રીતે અનુસરણ કરવાની તૌફીક આપે, અને આ પ્રયાસને દરેક મુસલમાનો માટે ફાયદાકારક બનાવે અને તેને કયામતના દિવસે અમારા માટે જમાપૂંજી બનાવે.
અને દરેક પ્રકારની પ્રશંસા તે અલ્લાહ માટે જ છે, જે સમગ્ર સૃષ્ટિનો પાલનહાર છે, અને અલ્લાહની રહેમત ઉતરે આપણા સરદાર મુહમ્મદ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ પર, તેમના ઘરવાળાઓ અને તેમના દરેક સહાબાઓ પર.
Related books
All books
رسول الإسلام محمد صلى الله عليه وسلم81 ભાષાઓرسولمحمدرسول الإسلام محمد صلى الله عليه وسلم
શરૂ કરું છું અલ્લાહના નામથી જે અત્યંત કૃપાળુ અને મહેરબાન છે. ઇસ્લામના પયગંબર મુહમ્મદ ﷺ તેમના પર દરુદ અને અલ્લાહની સલામતી. ઇસ્લામના પયગંબર મુહમ્મદ ﷺનો ટૂંકમાં પરિચય, જેમાં મેં તેમનું નામ, તેમનું ખાનદાન, તેમનું શહેર, તેમની પત્નીઓ, તેમની પયગંબરી જેના તરફ તેઓએ લોકોને બોલાવ્યા, તેમની નુબૂવ્વતની નિશાનીઓ અને શરીઅત અને તેમના વિરોધ કરનારના મંતવ્ય વર્ણન કર્યા છે. મેં એ વાતનું ધ્યાન રાખ્યું છે મેં ભાષાતર કરતી વખતે રસૂલ અને મુહમ્મદ આ બન્ને શબ્દો સાથે વર્ણન કર્યા છે. ધ્યાનમાં રાખજો. ૧- તેમનું નામ, ખાનદાન, અને તેઓ જ્યાં પેદા થયા અને જ્યાં તેમની પરવરીશ થઈ ઇસ્લામના પયગંબર, મુહમ્મદ બિન અબ્દુલ્લાહ બિન અબ્દુલ્…
નવા મુસ્લિમ થયેલ ભાઈઓ માટે ઉપયોગી વાતો.32 ભાષાઓનવા મુસ્લિમ થયેલ ભાઈઓ માટે ઉપયોગી વાતો.
લેખ મુહમ્મદ અશ્ શહરી ૧૪૪૧ - ૨૦૨૦ શરૂ કરું છું અલ્લાહના નામથી જે અત્યંત કૃપાળુ અને દયાળુ છે. પ્રસ્તાવના
નબી ﷺ ની સુન્નત પર અમલ કરવો જરૂરી છે અને તેનો ઇન્કાર કરવો કુફ્ર છે23 ભાષાઓનબી ﷺ ની સુન્નત પર અમલ કરવો જરૂરી છે અને તેનો ઇન્કાર કરવો કુફ્ર છે
લેખક: અબ્દુલ્ અઝીઝ બિન અબ્દુલ્લાહ બિન બાઝ રહ. શરૂ કરું છું અલ્લાહના નામથી જે અત્યંત કૃપાળુ અને મહેરબાન છે. પ્રસ્તાવના દરેક પ્રકારના વખાણ ફક્ત અલ્લાહ માટે જ છે, અને પરહેજગારો માટે (શ્રેષ્ઠ) પરિણામ છે, અને દરૂદ અને સલામતી ઉતરે તેના બંદા અને તેના પયગંબર અને આપણા નબી મુહમ્મદ ﷺ પર જે સમગ્ર સૃષ્ટિ માટે રહેમત છે, જે દરેક લોકો માટે પુરાવો છે, અને તેમના સંતાન અને તેમના સાથીઓ પર પણ, જેમણે પોતાના પવિત્ર પાલનહારની કિતાબ અને પોતાના નબીની સુન્નતને પોતાના પછીના આવનારા લોકો માટે સંપૂણ પ્રામાણિકતા અને સંપૂણ સુરક્ષા સાથે જેના અર્થ અને શબ્દો સાથે ઉઠાવી, અલ્લાહ તેમનાથી રાજી થયો અને તેઓ અલ્લાહથી રાજી થયા, અને…
એવી દુઆઓ જે સવાર-સાંજ પઢવામાં આવે છે.57 ભાષાઓએવી દુઆઓ જે સવાર-સાંજ પઢવામાં આવે છે.
(શરૂ કરું છું) અલ્લાહના નામથી, જે અત્યંત કૃપાળુ અને દયાળુ છે. {અલ્લાહ સિવાય કોઈ જ ઇલાહ નથી, જે હંમેશાથી જીવિત છે અને સૌને સંભાળી રાખનાર છે, જેને ન ઉંઘ આવે છે ન નિંદ્રા, આકાશો અને ધરતીમાં જે કંઈ પણ છે, દરેક તેનું જ છે કોણ છે, જે તેની પરવાનગી વગર તેની સામે ભલામણ કરી શકે? જે કંઈ લોકોની સામે છે, તે તેને પણ જાણે છે અને જે કંઈ તેમનાથી અદ્રશ્ય છે, તેને પણ જાણે છે, તેઓ તેના જ્ઞાન માંથી કોઇ વસ્તુનો ઘેરાવ નથી કરી શકતા પરંતુ જેટલું તે ઇચ્છે, તેની કુરસીની ચોડાઇએ ધરતી અને આકાશને ઘેરી રાખ્યા છે અને અલ્લાહ તઆલા તેની દેખરેખથી થાકતો નથી, તે તો ઘણો જ મહાન અને ઘણો જ મોટો છે} આયતુલ્ કુરસી: અલ્ બકરહ ૨૫૫. {પયગંબરો…