പ്രാർത്ഥനയുടെ മര്യാദകൾ ഏതെല്ലാമാണ്?
- الباب / الفصل
- قسم الآداب الإسلامية
السؤال
س٢٦: ما آداب الدعاء؟
ചോദ്യം 26: പ്രാർത്ഥനയുടെ മര്യാദകൾ ഏതെല്ലാമാണ്?
الجواب
ج:١. البدء بحمد الله والثناء عليه.
- الصلاة على النبي صلى الله عليه وسلم.
- في الحديث عن النبي صلى الله عليه وسلم:
«إذا صليت، فقعدت، فاحمد الله بما هو أهله، وصل عليَّ ثم ادعه»
رواه الترمذي.
- رفع اليدين أثناء الدعاء.
- قال رسول الله صلى الله عليه وسلم:
«إن ربكم تبارك وتعالى حيي كريم يستحيي من عبده إذا رفع يديه إليه أن يردهما صفرًا»
رواه الترمذي وأبو داود.
- التوبة والاعتراف بالذنب.
- في دعاء موسى عليه السلام:
﴿قَالَ رَبِّ إِنِّي ظَلَمۡتُ نَفۡسِي فَٱغۡفِرۡ لِي فَغَفَرَ لَهُۥٓۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ﴾
[القصص ١٦].
- الإلحاح في الدعاء، يعني إكثاره وتكراره.
- عدم استعجال الإجابة.
- لا تدع بإثم أو قطيعة رحم.
- في الحديث:
«لا يزال يستجاب للعبد ما لم يدع بإثم أو قطيعة رحم، ما لم يستعجل. قيل: يا رسول الله، ما الاستعجال؟ قال: يقول: قد دعوت، وقد دعوت، فلم أر يستجيب لي. فيستحسر عند ذلك، ويدع الدعاء»
رواه البخاري ومسلم.
- خفض الصوت في الدعاء.
- قال تعالى:
﴿ٱدۡعُواْ رَبَّكُمۡ تَضَرُّعٗا وَخُفۡيَةًۚ﴾
[الأعراف: ٥٥].
- حضور القلب أثناء الدعاء.
«ادعوا الله وأنتم موقنون بالإجابة، واعلموا أن الله لا يستجيب دعاء من قلب غافل لاه»
- الإخلاص لله تعالى، وسؤال الله وحده في الشدّة والرخاء.
﴿وَأَنَّ ٱلۡمَسَٰجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدۡعُواْ مَعَ ٱللَّهِ أَحَدٗا﴾
[الجن: ١٨].
- التوسّل إلى الله بأسمائه الحسنى وصفاته.
﴿وَلِلَّهِ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰ فَٱدۡعُوهُ بِهَاۖ﴾
[الأعراف: ١٨٠].
- استقبال القبلة.
في الحديث:
«فما زال يهتف بربه مادًّا يديه مستقبل القبلة، حتى سقط رداؤه عن منكبيه»
رواه مسلم.
- إطابة المأكل والملبس.
«ثم ذكر الرجل يطيل السفر أشعث أغبر يمد يديه إلى السماء: يا رب يا رب، ومطعمه حرام، ومشربه حرام، وملبسه حرام، وغذي بالحرام، فأنى يستجاب لذلك»
ഉത്തരം: 1- അല്ലാഹുവിനെ സ്തുതിക്കുകയും പുകഴ്ത്തുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട് ആരംഭിക്കുക.
നബി -ﷺ- യുടെ മേലുള്ള സ്വലാത്ത്.
നബി (ﷺ) പറഞ്ഞതായി ഹദീഥുകളിൽ ഇപ്രകാരം കാണാം:
"നീ നിസ്കരിച്ച് ഇരുന്നാൽ, അല്ലാഹുവിനെ അവൻ അർഹിക്കുന്ന പ്രകാരം സ്തുതിക്കുകയും, എൻ്റെ മേൽ സ്വലാത്ത് ചൊല്ലുകയും, ശേഷം അവനോട് പ്രാർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്യുക."
(തിർമിദി)
- പ്രാർത്ഥനയിൽ കൈകൾ ഉയർത്തൽ.
നബി -ﷺ- പറഞ്ഞു:
"നിങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവ് അങ്ങേയറ്റം ലജ്ജയുള്ളവനും അത്യുദാരനുമാണ്. തൻ്റെ അടിമ അവനിലേക്ക് ഇരുകരങ്ങൾ ഉയർത്തിയാൽ അവ ശൂന്യമായി തിരിച്ചയക്കുന്നതിൽ നിന്ന് അവൻ ലജ്ജിക്കുന്നു."
(തിർമിദി, അബൂദാവൂദ്)
- തൗബയും കുറ്റം ഏറ്റു സമ്മതിക്കലും.
- മൂസാ -عَلَيْهِ السَّلَامُ- യുടെ പ്രാർത്ഥനയിൽ കാണാം:
"അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: എന്റെ രക്ഷിതാവേ, തീര്ച്ചയായും ഞാന് എന്നോട് തന്നെ അന്യായം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അതിനാല് നീ എനിക്ക് പൊറുത്തുതരേണമേ. അപ്പോള് അദ്ദേഹത്തിന് അവന് പൊറുത്തുകൊടുത്തു. തീര്ച്ചയായും അവന് ഏറെ പൊറുക്കുന്നവനും കരുണ ചൊരിയുന്നവനുമാകുന്നു."
(ഖസ്വസ്: 16)
- ഹദീഥിൽ വന്നിട്ടുള്ള 'ഇൽഹാഹ്' എന്ന പദം കൊണ്ട് അർത്ഥമാക്കുന്നത് ദുആ അധികരിപ്പിക്കലും ആവർത്തിക്കലുമാണ്.
- ഉത്തരം കിട്ടാൻ ധൃതി കാണിക്കാതിരിക്കുക.
- കുറ്റകരമായ കാര്യത്തിനോ, കുടുംബ ബന്ധം വിച്ഛേദിക്കുന്നതിനോ വേണ്ടി പ്രാര്ത്ഥിക്കരുത്.
നബി (ﷺ) യുടെ ഹദീഥിൽ ഇപ്രകാരം വന്നിരിക്കുന്നു:
"അല്ലാഹുവിൻ്റെ ദാസൻ ഒരു തിന്മക്ക് വേണ്ടിയോ കുടുംബ ബന്ധം മുറിക്കുന്നതിനോ അല്ലാതെ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നിടത്തോളം അവന് ഉത്തരം നൽകപ്പെടും; അവൻ ധൃതി കൂട്ടുന്നത് വരെ." സ്വഹാബികൾ ചോദിച്ചു: "അല്ലാഹുവിൻ്റെ റസൂലേ! എന്താണ് ധൃതികൂട്ടൽ?" നബി -ﷺ- പറഞ്ഞു: "അവർ പറയും: ഞാൻ പ്രാർത്ഥിച്ചു. വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രാർത്ഥിച്ചു. എന്നാൽ എനിക്ക് ഉത്തരം നൽകപ്പെടുന്നത് കാണുന്നില്ല. അങ്ങനെ അവൻ മടുപ്പ് കാണിക്കുകയും പ്രാർത്ഥന ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യും."
ഇത് ബുഖാരിയും മുസ്ലിമും ഉദ്ധരിച്ചിരിക്കുന്നു
- പതിഞ്ഞ ശബ്ദത്തിൽ പ്രാർത്ഥിക്കുക.
അല്ലാഹു പറഞ്ഞു:
"താഴ്മയോടു കൂടിയും രഹസ്യമായിക്കൊണ്ടും നിങ്ങള് നിങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവിനോട് പ്രാര്ത്ഥിക്കുക."
(അഅ്റാഫ്: 31)
- മനഃ സാന്നിധ്യത്തോടുകൂടി പ്രാർത്ഥിക്കുക.
"ഉത്തരം ലഭിക്കുമെന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസത്തോടെ നിങ്ങൾ അല്ലാഹുവിനോട് പ്രാർത്ഥിക്കുക, ശ്രദ്ധയില്ലാത്തതും അലക്ഷ്യവുമായ ഹൃദയത്തിൽ നിന്നുള്ള പ്രാർത്ഥനക്ക് അല്ലാഹു ഉത്തരം നൽകുകയില്ലെന്ന് നിങ്ങൾ അറിയുകയും ചെയ്യുക."
- അല്ലാഹുവിനോട് നിഷ്കളങ്കത പുലർത്തുകയും, പ്രയാസത്തിലും സുഖത്തിലും അവനോട് മാത്രം ചോദിക്കുകയും ചെയ്യുക.
"മസ്ജിദുകൾ അല്ലാഹുവിന്നുള്ളതാകുന്നു. അതിനാല് നിങ്ങള് അല്ലാഹുവോടൊപ്പം ആരെയും വിളിച്ചു പ്രാര്ത്ഥിക്കരുത് എന്നും."
[സൂറത്തുൽ ജിന്ന്:18]
- വിശിഷ്ടമായ അല്ലാഹുവിൻ്റെ നാമങ്ങളും വിശേഷണങ്ങളും കൊണ്ട് തവസ്സുൽ ചെയ്യൽ.
"അല്ലാഹുവിന് ഏറ്റവും നല്ല പേരുകളുണ്ട്. അതിനാല് ആ പേരുകളില് അവനെ നിങ്ങള് വിളിച്ചുകൊള്ളുക."
- ഖിബ്'ലക്ക് നേരെ തിരിയുക.
"അവിടുന്ന് ഖിബ്ലക്ക് നേരെ തിരിഞ്ഞ്, തൻ്റെ കൈകൾ നീട്ടിക്കൊണ്ട് റബ്ബിനോട് വിളിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ചുകൊണ്ടേയിരുന്നു; തൻ്റെ മേൽ തട്ടം ചുമലുകളിൽ നിന്ന് താഴെ വീഴുന്നതുവരെ."
(മുസ്ലിം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത്.)
- ഭക്ഷണവും വസ്ത്രവും വിശുദ്ധമാക്കുക.
ശേഷം നബി -ﷺ- ഒരു വ്യക്തിയെ കുറിച്ച് പറഞ്ഞു. അയാൾ ദീർഘദൂരം യാത്ര ചെയ്തിരിക്കുന്നു; അയാളുടെ മുടി ജഢ കുത്തുകയും, (ശരീരമാസകലം) പൊടി പുരളുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു. ആകാശത്തേക്ക് കൈകളുയർത്തി കൊണ്ട് അയാൾ "എൻ്റെ റബ്ബേ! എൻ്റെ റബ്ബേ!" എന്ന് പറയുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ അവൻ ഭക്ഷിച്ചത് നിഷിദ്ധമാണ്, അവൻ്റെ വസ്ത്രവും നിഷിദ്ധമാണ്; അവൻ്റെ പാനീയവും നിഷിദ്ധമാണ്. അവൻ നിഷിദ്ധത്തിൽ മുങ്ങി കുളിച്ചിരിക്കുന്നു. അപ്പോൾ എങ്ങനെയാണ് ആ പ്രാർത്ഥനക്ക് ഉത്തരം നൽകപ്പെടുക?