السؤال
س٢٦: ما آداب الدعاء؟
پ26: تۆره و ئادابێن دوعایێ چنه؟
الجواب
ج:١. البدء بحمد الله والثناء عليه.
- الصلاة على النبي صلى الله عليه وسلم.
- في الحديث عن النبي صلى الله عليه وسلم:
«إذا صليت، فقعدت، فاحمد الله بما هو أهله، وصل عليَّ ثم ادعه»
رواه الترمذي.
- رفع اليدين أثناء الدعاء.
- قال رسول الله صلى الله عليه وسلم:
«إن ربكم تبارك وتعالى حيي كريم يستحيي من عبده إذا رفع يديه إليه أن يردهما صفرًا»
رواه الترمذي وأبو داود.
- التوبة والاعتراف بالذنب.
- في دعاء موسى عليه السلام:
﴿قَالَ رَبِّ إِنِّي ظَلَمۡتُ نَفۡسِي فَٱغۡفِرۡ لِي فَغَفَرَ لَهُۥٓۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ﴾
[القصص ١٦].
- الإلحاح في الدعاء، يعني إكثاره وتكراره.
- عدم استعجال الإجابة.
- لا تدع بإثم أو قطيعة رحم.
- في الحديث:
«لا يزال يستجاب للعبد ما لم يدع بإثم أو قطيعة رحم، ما لم يستعجل. قيل: يا رسول الله، ما الاستعجال؟ قال: يقول: قد دعوت، وقد دعوت، فلم أر يستجيب لي. فيستحسر عند ذلك، ويدع الدعاء»
رواه البخاري ومسلم.
- خفض الصوت في الدعاء.
- قال تعالى:
﴿ٱدۡعُواْ رَبَّكُمۡ تَضَرُّعٗا وَخُفۡيَةًۚ﴾
[الأعراف: ٥٥].
- حضور القلب أثناء الدعاء.
«ادعوا الله وأنتم موقنون بالإجابة، واعلموا أن الله لا يستجيب دعاء من قلب غافل لاه»
- الإخلاص لله تعالى، وسؤال الله وحده في الشدّة والرخاء.
﴿وَأَنَّ ٱلۡمَسَٰجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدۡعُواْ مَعَ ٱللَّهِ أَحَدٗا﴾
[الجن: ١٨].
- التوسّل إلى الله بأسمائه الحسنى وصفاته.
﴿وَلِلَّهِ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰ فَٱدۡعُوهُ بِهَاۖ﴾
[الأعراف: ١٨٠].
- استقبال القبلة.
في الحديث:
«فما زال يهتف بربه مادًّا يديه مستقبل القبلة، حتى سقط رداؤه عن منكبيه»
رواه مسلم.
- إطابة المأكل والملبس.
«ثم ذكر الرجل يطيل السفر أشعث أغبر يمد يديه إلى السماء: يا رب يا رب، ومطعمه حرام، ومشربه حرام، وملبسه حرام، وغذي بالحرام، فأنى يستجاب لذلك»
ب: 1. دهستپێكرن ب سوپاسیكرن و پهسنكرنا خودێ.
- صهلهواتدان ل سهر پێغهمبهری.
- فهرموودهیهك ژ پێغهمبهری دهێته ڤهگوهاستن كو گۆتییه:
ئانکو: ((ئەگەر تە نڤێژ کر و تۆ ڕوینشتییە خوار دا بۆ خۆ دوعا بکەی، هنگی تۆ سوپاسییا خودێ بکە وەکی خودێ یێ ژ هەژی بیت و پاشی صەلەواتان بدە سەر من، پاشی دوعا بکە)).
تیرمذی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
- بلندكرنا ههردوو دهستان ل دهمێ دوعاكرنێ.
پێغهمبهرێ خودێ گۆتییه:
ئانکو: ((مسوگەر خودایێ هەوە یێ ب شەرم و مەردە، شەرمێ ژ عهبدێ خۆ دکەت ئەگەر عەبدێ وی دەستێن خۆ بۆ لایێ وی بلندکرن، ئەو وان دەستان ڤالا بزڤڕینیت)).
تیرمذی و ئهبو داوود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
- تهوبهكرن و دانپێدان ب گونههێ.
- د دوعایا موسایدا (سلاڤ لێ بن)).
ئانكو: ((مووساى گۆت: خودايێ من، من زۆردارى ل نهفسا خۆ كر ب كوشتنا وێ نهفسا ته فهرمان ب كوشتنا وێ ل من نهكرى ڤێجا تۆ وێ گونههێ بۆ من ژێ ببه، ئينا خودێ ئهو بۆ وى ژێ بر. هندى خودێیه باش گونههـ ژێبرێ گونههێن بهنییێن خۆيه، يێ دلۆڤانكاره ب وان)).
- داكوكیكرن و ڕژدبوون د دوعاكرنێدا، ئانكو گهلهك دوعاكرن و دووبارهكرنا وێ.
- لهزنهكرنا د بهرسڤدان و قهبویلبوونا دوعایێدا.
- چێنابیت دوعا بۆ تشتهكێ گونهھ تێدا بیت یان بۆ بڕینا بهندكێ مرۆڤاینییێ بهێته كرن.
د فهرموودهیێدا هاتییه:
ئانکو: ((بەردەوام بەرسڤا دوعایێن مرۆڤی دهێتە دان هندی ئەو دوعایان بۆ گونەهەکێ یان بڕینا بەندکێ مرۆڤاینییێ نەکەت، و هندی ئەو لەزێ د بەرسڤدانێدا نەکەت. هاتە گۆتن: ئەی پێغەمبەرێ خودێ، ئەرێ لەزکرن د بەرسڤدانێدا چییە؟ گوت: ئەڤەیە دێ بێژیت: من هەر دوعا کرن و دوعا کرن بەلێ من نەدیت بەرسڤا من بهێتە دان. ل ڤێرێ دێ وەستییێت و بێهیڤی بیت و دێ کرنا دوعایان هێلیت)).
بۆخاری و موسلم ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
- نزمكرنا دهنگی ل دهمێ دوعاكرنێ.
خودێ كهرهم دكهت:
ئانكو: ((هوين ئاشكهرا و ڤهشارتى ب خۆشكاندنڤه دوعایێ ژ خودايێ خۆ بكهن، و بلا ئهو دوعا يا ب ترسڤه بیت دوير ژ ڕيمهتییێ)).
[الأعراف: ٣١].
- ئامادهبوونا دلی ل دهمێ دوعاكرنێ.
ئانکو: ((دوعا ژ خودێ بکەن و هوین د پشتراستن کو دێ بەرسڤا هەوە هێتە دان، و بزانن کو خودێ بەرسڤا دوعا و گازییەکێ نادەت کو ب دلەکێ بێئاگەهــ و مژویل هاتبیتە کرن)).
- دلسۆزی و (ئیخلاص)ـا بۆ خودێ و دوعاكرنا ژ خودێ ب تنێ ل دهمێ بهرتهنگی و بهرفرههییێدا.
ئانكو: ((و هندى مزگهفتن بۆ پهرستنا خودێ ب تنێنه، ڤێجا هوين پهرستنا كهسێ دى لێ نهكهن، و هوين دوعا و پهرستنێ بۆ وى ب تنێ لێ بكهن؛ چونكى مزگهفت نههاتينه ئاڤاكرن بۆ تشتهكێ دى ژبلی پهرستنا خودێ)).
- خۆنێزیككرنا ل خودێ ب باشناڤ و سالۆخهتێن وی.
ئانكو: ((و خودێ باشناڤ ههنه، يێن هندێ دگههينن كو ئهو خودانێ مهزنییێيه، و ههمى ناڤێن وى دباشن، ڤێجا تشتێ ههوه بڤێت هوين ب باشناڤێن وى داخوازێ ژێ بكهن)).
- بهرێخۆدانا قیبلێ.
ئانکو: ((ڤێجا بەردەوام وی گازی خودایێ خۆ دکر و دەستێن خۆ بلند کربوون بۆ و بهرێ وى ل قیبلێ بوو، هەتا پارچا سەری یا جلکێ وی ژ سەر ملێن وی کەڤتییە خوارێ)).
موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤەدگوهێزیت.
- پاقژی و حهلالییا خوارن و ڤهخوارن و جل و بهرگان.
ئانکو: ((پاشی بەحسێ زەلامەکی کر کو گەشتا خۆ درێژ دکەت، پرچا وی یا قژ و سهر و لەشێ وی یێ توزەكی بووى، دەستێن خۆ بۆ ئەسمانی بلند دکەت و دبێژیت: یا خودێ یا خودێ (دوعایان دکەت)، بەلێ خوارنا وی یا حەرامە، ڤەخوارنا وی یا حەرامە، جلکێ وی یێ حەرامە و ب حەرامی یێ هاتییە مەزنکرن، ڤێجا ما چاوا دێ بەرسڤا کەسەکێ ب ڤی ڕەنگی هێتە دان)).