Skip to content

آداب دعا چیست؟

الباب / الفصل
قسم الآداب الإسلامية

السؤال

س٢٦: ما آداب الدعاء؟

پرسش ۲۶: آداب دعا چیست؟

الجواب

ج:١. البدء بحمد الله والثناء عليه.

  1. الصلاة على النبي صلى الله عليه وسلم.
  • في الحديث عن النبي صلى الله عليه وسلم:

«إذا صليت، فقعدت، فاحمد الله بما هو أهله، وصل عليَّ ثم ادعه»

رواه الترمذي.

  1. رفع اليدين أثناء الدعاء.
  • قال رسول الله صلى الله عليه وسلم:

«إن ربكم تبارك وتعالى حيي كريم يستحيي من عبده إذا رفع يديه إليه أن يردهما صفرًا»

رواه الترمذي وأبو داود.

  1. التوبة والاعتراف بالذنب.
  • في دعاء موسى عليه السلام:

﴿قَالَ رَبِّ إِنِّي ظَلَمۡتُ نَفۡسِي فَٱغۡفِرۡ لِي فَغَفَرَ لَهُۥٓۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ﴾

[القصص ١٦].

  1. الإلحاح في الدعاء، يعني إكثاره وتكراره.
  2. عدم استعجال الإجابة.
  3. لا تدع بإثم أو قطيعة رحم.
  • في الحديث:

«لا يزال يستجاب للعبد ما لم يدع بإثم أو قطيعة رحم، ما لم يستعجل. قيل: يا رسول الله، ما الاستعجال؟ قال: يقول: قد دعوت، وقد دعوت، فلم أر يستجيب لي. فيستحسر عند ذلك، ويدع الدعاء»

رواه البخاري ومسلم.

  1. خفض الصوت في الدعاء.
  • قال تعالى:

﴿ٱدۡعُواْ رَبَّكُمۡ تَضَرُّعٗا وَخُفۡيَةًۚ﴾

[الأعراف: ٥٥].

  1. حضور القلب أثناء الدعاء.

«ادعوا الله وأنتم موقنون بالإجابة، واعلموا أن الله لا يستجيب دعاء من قلب غافل لاه»

  1. الإخلاص لله تعالى، وسؤال الله وحده في الشدّة والرخاء.

﴿وَأَنَّ ٱلۡمَسَٰجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدۡعُواْ مَعَ ٱللَّهِ أَحَدٗا﴾

[الجن: ١٨].

  1. التوسّل إلى الله بأسمائه الحسنى وصفاته.

﴿وَلِلَّهِ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰ فَٱدۡعُوهُ بِهَاۖ﴾

[الأعراف: ١٨٠].

  1. استقبال القبلة.

في الحديث:

«فما زال يهتف بربه مادًّا يديه مستقبل القبلة، حتى سقط رداؤه عن منكبيه»

رواه مسلم.

  1. إطابة المأكل والملبس.

«ثم ذكر الرجل يطيل السفر أشعث أغبر يمد يديه إلى السماء: يا رب يا رب، ومطعمه حرام، ومشربه حرام، وملبسه حرام، وغذي بالحرام، فأنى يستجاب لذلك»

پاسخ: ۱- آغاز کردن دعا با حمد و ثنای پروردگار.

۲. صلوات بر پیامبر صلی الله علیه و سلم.

در حدیث از پیامبر صلی الله علیه وسلم روایت شده که فرمودند:

«هرگاه نماز خواندی و نشستی الله را چنان که شایسته است حمد بگو و بر من درود بفرست سپس به درگاه او دعا کن».

به روایت ترمذی.

۳- بلند کردن دستان در اثنای دعا.

  • رسول الله صلی الله علیه وسلم می‌فرماید:

«پروردگار شما تبارک و تعالی حَییّ و کریم است و حیا می‌کند از اینکه بنده اش دستانش را به سوی او بلند کند و آنها را خالی برگرداند».

به روایت ترمذی و ابوداود.

۴. توبه و اعتراف به گناه.

  • در دعای موسی علیه السلام آمده است:

(گفت: پروردگارا، من به خود ستم کرده‌ام؛ مرا ببخش. پس [الله] او را بخشید. بی‌تردید، او آمرزندۀ مهربان است).

[قصص: ۱۶].

۵- پافشاری در دعا، یعنی بسیار دعا کردن و تکرار آن.

۶- عجله نکردن برای اجابت دعا.

۷. برای گناه یا قطع رابطهٔ خویشاوندی دعا نکن.

در حدیث آمده است که:

«دعای بنده همواره پذيرفته می‌شود؛ مادامی که درخواستش حاويِ گناه يا قطع رابطهٔ خويشاوندی نباشد و عجله نکند». پرسيدند: ای رسول خدا، عجله چيست؟ فرمود: «اينکه دعاکننده می‌گويد: بارها دعا کردم و نديدم که دعايم پذيرفته شود؛ بدين سان مانده و رنجور می‌گردد و دست از دعا می‌کشد».

به روایت بخاری و مسلم.

۸- پایین آوردن صدا در هنگام دعا

الله تعالی می‌فرماید:

([ای مؤمنان،] پروردگارتان را به زاری و پنهانی بخوانید).

[سورهٔ اعراف: ۳۱].

۹. حضور دل در اثنای دعا.

«درحالی که به استجابت یقین دارید الله را به دعا بخوانید و بدانید که الله دعا را از دل غافل مشغول [به جایی دیگر] استجابت نمی‌کند».

۱۰- اخلاص برای الله تعالی و درخواست از او - به تنهایی - در هنگام سختی و رفاه.

(و اینکه مساجد از آنِ الله است؛ پس کسی را [در مساجد] با الله به دعا نخوانید).

[جن: ۱۸].

۱۱-. توسل به الله با نام‌های نیک و صفات او.

(و الله زیباترین نام‌ها را دارد؛ پس [در دعا] او را به آن [نام‌ها] بخوانید).

۹- رو کردن به قبله.

«پس همچنان به [درگاه] پروردگارش فریادخواهی می‌کرد و در این حال دستانش بلند بود و رو قبله بود، آنقدر که ردایش از شانه‌هایش افتاد».

به روایت مسلم.

۱۳. حلال و پاک بودن غذا و لباس.

«سپس [پیامبر صلی الله علیه وسلم] دربارهٔ شخصی سخن گفت که سفری طولانی کرده و ژوليده موی و غبارآلود است؛ دستانش را به سوی آسمان بلند می‌کند و می‌گويد: پروردگارا، پروردگارا؛ درحالی که آب و غذا و لباسش [از مال] حرام بوده و با حرام تغذيه شده است؛ چگونه دعای چنين شخصی پذيرفته می‌شود؟».