Tanu bɛ Ala ye duniya bɛɛ tìgì, seli ni kisi b'an ka Nabiɲuman Mamadu kan, an'a somɔgɔw n'a diɲɛɲɔgɔnw bɛɛ. O tɛmɛnen kɔ: Ni ye bataki kuntaalasurun dɔ ye hiji mankutu kan, hijiden màgo bɛ jɔ min na an y'an banba o bangeli de kan. An bɛ Ala deli a k'a baara n kɛ alakama baara ye, a ka silamɛ bɛɛ nàfà n'a ye. Daminɛ
Language: lang_bm
Prepared by: Silamɛya kɔnɔfɛnw labaarali faraɲɔgɔnkan kanw na o dɔnnibaa kulu.
ŋaniyatayɔrɔw: o ye kira ye yɔrɔ minnu dansigi nɛɛma ni kisi b'a ye ŋaniya ka tà yen mɔgɔ min b'a fɛ ka hiji wali umura kɛ.
Ni mɔgɔ min tɛmɛna a dɔlakelen fɛ hiji wali umura taali kama: ŋaniya tàli bɛ diyagoya a ka yen, tɛmɛli tɛ dàgà a ye o yɔrɔ kan k'a sɔrɔ a ma ŋaniya tà.
Ni mɔgɔ min ka surun makan dugu la ka tɛmɛ ni yɔrɔkofɔlen ninnu kan: o ka ŋaniya bɛ tá a ka yɔrɔ la; a b'a tà yen hiji ni umura kama.
Min ye makan dùgùlenw ye ani a sigibagaw: olu bɛ hiji ŋaniya tà makan kɔnɔ, min ye umura ye: u bɛ bɔ ka taa lahɔrɔma yɔrɔ kɔfɛ ka ŋaniya tà yen, i n'a fɔ yɔrɔ la min bɛ weele ko tani-imu o n'a ɲɔgɔnnaw.
Ni mɔgɔ min kɛra pankurun kɔnɔ: o b'a ka ŋaniya tà ŋaniyatayɔrɔ fan na, a b'a labɛn ka naamufini don ka kɔ a yɔrɔ ɲɛ, n'a seera a fanfɛla la a bɛ ŋaniya tà teliya boloma, yakaruyali tɛ dàgà a ye fo pankurun ka jìgìn pankurunso la, bolomasigi bɛ dàgà a ye a ka Ala laminɛli kumaden fɔ ka kɔn ŋaniyatayɔrɔ ɲɛ tɛmɛli ɲɛsiran kama a kana ɲinɛ a kɔ; pankulu teliyakojugu.
A filanan: hiji nɔɔniyaw, an'a kiitiw :
Hiji ye nɔɔniya sàbà ye: daamu, kelenya, ani kalansoli.
Daamuhiji de y'a la fusamanci ye min ma na ni bagan ye, o ye: ka umura ŋaniya tà hijikalo kɔnɔ, ka alikaba munumunun ka safa ni mariwa cɛ taama ka bɔ naamufini na, o kɔfɛ a bɛ hiji ŋaniya tà o sankelen kɔnɔ.
Kelenyahiji : a ka hiji dɔrɔn ŋaniya tà, n'a seera makan dùgù kɔnɔ, sunna do a kan ka nàli munumununli kɛ alikaba la, a tɛ dɔ bɔ kunsigi la a t'a di, a tɛ bɔ a ka naamu fini la, a bɛ to ten f'a ka sitanɛ bonyɔrɔkunbaba kerun selidon. N'a ye hiji safa ni mariwa cɛ taama yakaruya ka taa Ala ka so munumununli kɛli kɔfɛ baasi tɛ o la.
Kalansolihiji: o ye ka umura ni hiji ŋaniya tà ɲɔgɔn fɛ, a b'a fɔ: ( n y'i laminɛ ne ma umura ni hiji la).
Kalansolihiji kɛbaa ni kelenyahiji kɛbaa bɛɛ ta ye kelen ye, fo n'a kɛra kantigɛli bɛ Kalansolihiji kɛbaa kan, fɛn tɛ kelenyahiji kɛbaa kan.
A filanan: naamufini mankutu n'a kiiti:
Ninnu dàgàlen naamufini dònbaga ye:
Koli, o ye sunna gɛlɛn de ye cɛ ni muso kan hali min bɛ laada ani bangejoli la.
Sumadiyali ni a bɛ sumadiyalan min sɔrɔ latikolon tulu la wali o n'a ɲɔgɔnnaw a kunkolo n'a bɔnbɔnsi la. Min ye muso ye latikolon tɛ dàgà a le ye kasaduman bɛ min na; yaasa walicɛw kana a kasa sàma.
Naamufini donni, o ye taafe ni dolokijan ye, sunna don a ka kɛ jɛman jɛlen fila ye wali kura. Doloki dàgàlen muso ye min mana a diya k'a sɔrɔ màsiri t'a la, fo n'a kɛra a b'a yɔrɔmanjanya ɲɛda datugulan ni tɛgɛdatugulan fila la, a b'a ɲɛda n'a tɛgɛkanfila datugu ni olu fila tàna ye.
Ŋaniya tàli seli kɔfɛ o dàgàlen do, a kɛra fàrida seli ye wali nafila, diyagoya tɛ.
A b'a fɔ: (ne ma n y'i laminɛ umura la) n'a bɛna umura de kɛ, wali (ne ma n y'i laminɛ hiji la) n'a bɛna kelenyahiji de kɛ, wali (ne ma n y'i laminɛ umura ni hiji la) n'a bɛ na Kalansolihiji kɛ.
Mɔgɔ min b'a fɛ ka ŋaniya tà n'a siranen fɛ ɲɛ min b'a bàli a ka hiji dafali la, a dàgàlen a ye ka sarati ta ŋaniya tà waati, a b'a fɔ: (...ni bàliko dɔ ye n bàli dàgàli bɛ kɛ n ye o yɔrɔ la) n'a y'o sarati tà ko fɛn y'a bàli k'a ka hiji dafa dàgàli bɛ kɛ a ye wa foyi tɛ kɛ a kan.
O kɔfɛ a bɛ laminɛli caya: ( n y'i laminɛ yaa ne ma n y'i laminɛ, n y'i laminɛ farankan tɛ i la n y'i laminɛ, tànun ni nɛɛma b'i ye ani màsàya farankan tɛ i la) [2], cɛ b'a kan kɔrɔta n'a fɔli ye, o cogoyala muso fana; ni walicɛw t'a kɛrɛfɛ. A ka kan ŋaniya tabaa ye a ka laminɛli caya kɛrɛnkɛrɛnnenya la waatiw ni lahalayaw yɛlɛma waati i n'a fɔ a kɔrɔtali tintin sanfɛ, wali a jìgìnin yɔrɔmajiginnen na, wali su ni tile donni.Mɔgɔ ka ni kumakan n kɔrɔ: (n y'i laminɛ) o kɔrɔ jaabili boloma e Ala ye yaa ne tìgì, ɲɔgɔn kɔ, wa a kɔrɔ ye hadamaden ka a tìgì jaabi k'a bàto. " Tànun ni nɛɛma b'i ye ani màsàya" Tànu : o ye tànulen mankutuli de ye ni dafalenya ye kanun ani bonyali boloma, n'a taanikaseginna a bɛ kɛ màjàmuli ye. Ani nɛɛma: o ye Ala bɛ fusamanciya min kɛ a ka jɔn kan, k'a bɔ ɲinifɛn sɔrɔli la ani ko kɔnnen ɲɔntili. A ka kumakan (màsàya) o kɔrɔ màsàya y'i ta ye, Ala kɔrɔtalen dɔrɔn de ye màsà ye sanuya b'a ye, a ka kumakan : (farankan t'i la) o kɔrɔ fɛn tɛ fàrà Ala kan a ka kɛrɛnkɛrɛnnen kow la se ni fanga tìgì, ka bɔ a mankutu dafalenw na a bɛ o la màsàya danbeyali a kelen ye ani danni ani taasi ni a ka Alaya ye. Dɔnnibaa Useyimini ka diinɛ kunnafoni n'a ka bataki faraɲɔgɔnkan kuntaalasurunya boloma (96/22)
Laminɛli dàgàlen do umura la k'a daminɛ ŋaniya tàli la ka taa see alikaba munumununni daminɛni ma, hiji la k'a daminɛ ŋaniya tàli la ka taa see sitanɛ bonni ma selidon.
Yɛrɛkɔlɔsi bɛ waajibiya ŋaniyatabaa kan a kana bin ŋaniya tàli kɔfɛ tàna dɔw la min bɛ dàgali k'a ye k'a ka ŋaniya cɛn.
A naaninan: ŋaniya tàli kɔfɛ tànaw.
ŋaniya tàli kɔfɛla tànaw ye:
Si dili ye wali dɔ bɔli a la wali a bɔgɔtili, a kɛra a fari fan wo fan ye.
Kunkolo datuguli min bɛ nɔrɔ a la, i n'a fɔ: fugulan, ani kundatugulan, ani jalamugu, ani fini dali a kunkolo kan, wali finikunkurun, wali birifini, wali karitɔn,o n'a ɲɔgɔnnaw min dabɔra kun datuguli kama. Ni kɛrɛnkɛrɛnna cɛ de ye mùso tɛ don a kɔnɔ.
fini donni min bɛ labɛn farikolo kɛcogo kama; n'a kɛcogo ye ladala, i n'a fɔ: fini kalannen, ani kurusiw, ani dulokiw, ani sendoma finiman n'a goloman. Ni kɛrɛnkɛrɛnna cɛ de ye mùso tɛ don ni kɔnɔ; a le bɛ bàli min na:
Ɲɛda datugulan wali nundatugulan min bɔlen ɲɛdadatugulan fɛ, ɲɛda datuguli bɛ waajibiya a kan walicɛw ɲɛkɔrɔ ni làdala ɲɛdatugulan ye; hali ni datugulan n magara a ɲɛda la, a sariyalen tɛ ka jala bila a kunkolo kan -o n'a ɲɔgɔnw- ɲɛdatugulan see baliya kama a ɲɛda la; A dàgàli dalilu tanyali kama.
Bolomadon donni a tɛgɛfila la, tɛgɛfila suturali bɛ waajibiya a kan walicɛw ɲɛkɔrɔ n'a donni ye a ka fini kɔrɔ.
Latikolon munni fini na, wali naamufini na.
Gɛrɛnkan fɛlɛfɛn fàgàli, wali a fɛlɛli hali n'i m'a faga.
Maminɛ, a yɛrɛ ye wali mɔgɔwɛrɛ.
Furusirili.
Seeli muso ma lèbu tàna sira fɛ; i n'a fɔ dasumusumu, ani magaɲɔgɔnya daamuta sira fɛ.
Kafoɲɔgɔnya, o ye seeli ye mùso lebu ma.
***
A duurunan: alikaba munumununni kɛcogo.
Ni ŋaniya tabaa donna lahɔrɔmamisiri kɔnɔ a kan ka a kinisen bila numansen ɲɛ ka misiri donni duwawu fɔ, lakalen kɛnɛman dɔ min nana o la: "ne ma i ka hinɛw bonda yɛlɛ n ye" a bɛ ni duwawu n fɔ a donwaati misiri fɛn wo fɛn kɔnɔ, a kɛrɛnkɛrɛn tɛ ni lahɔrɔma misiri dɔrɔn ye.
N'a y'a laɲini ka munumununni daminɛ a b'a kaman bɔ, kamanbɔ kɛcogo: a k'a ka naamufini cɛmala don kinikaman kɔrɔ ka fini kunkolo filana n da a numankaman kan, n'a tilala munumununni na a b'a ka fini segin ka taa kɛcogokɔrɔ la ka kɔn munumununni ɲɛ; k'a d'a kan kamanbɔ dabɔra munumununni waati dɔrɔn de kama.
O kɔfɛ a bɛ gɛrɛ faarafiman na, a bɛ fara fo n'a kinintɛgɛ ye k'a sumusumu, n'a sumusumuni ma nɔgɔya a ye a b'a fo n'a tɛgɛ ye, n'a foli ma nɔgɔya a ma ni tɛgɛ ye a b'a fo ni fɛn ye min b'a bolo i n'a fɔ bere a kɛrɛfɛ wali ka kɔn a ɲɛ, n'o ma nɔgɔya a ma a b'a ɲɛsin fara ma k'a tɛgɛ ɲɛsin a ma kɔriyali bolo ma a t'a sumusumu, min ka fusa a kana ɲɔgɔndigi kɛ ka mɔgɔw degun wa a bɛ degun sɔrɔ n'u ye.
A b'a fɔ fara foli wali kɔriyali waati ka taa ma:
( Ala ka bon).
O kɔfɛ kinifɛla makaranni ka alikaba bila a numanfɛla la, n'a seera yamanijamana toloman yɔrɔ la a b'o fo k'a sɔrɔ a m'a sumusumu, n'o ma nɔgɔya a ma a kana ɲɔgɔndigi kɛ, a bɛ kɔriyali to yen.
A bɛ fɔli kɛ yamanijamana toloman ni farafiman ni ɲɔgɔn cɛ: ( an tìgì dili kɛ anw ma ɲuman na duniya kɔnɔ ani ɲuman lahara i k'an kisi tasuma ɲankata ma).
Tuma wo tuma a bɛ tɛmɛ farafiman na a b'a tɛgɛ kɔri ka taa a ma k'a fɔ: (Ala ka bon)
A ka munumununni tɔ la a bɛ fɛn fɔ min y'a diya k'a bɔ Alakosuma ni duwawuw la ani kurana kalan.
Sunna don a k'a sen curancuran munumununni sàba fɔlɔ dɔrɔn na, sen curancuran: o ye teliya de ye taama la min na sen paaraɲɛ bɛ surunya, min ye munumununni tɔ naani ye sen curancuran tɛ o la, a bɛ taama i n'a fɔ laadala a b'a kɛ cogomin.
N'a tilala munumununni ni jɔkofila la a bɛ taa taamayɔrɔ la, n'a surunyara safakulu la a bɛ haya kalan: (i k'a dɔn safa ni mariwa kulu ye Ala ka taamasiyɛnw dɔ ye) o kɔfɛ a b'a fɔ: " n b'a daminɛ yɔrɔ la Ala y'a fɔli daminɛ yɔrɔ min na".{ I k'a dɔn safa ni mariwa kùlu ye Ala ka taamasiyɛnw dɔ ye...}O kɔfɛ a b'a fɔ:Ala y'a daminɛ min na n b'a daminɛ o la"[6].[6] Musilimu y'a màfilɛ, (1218) jàte la.
O kɔfɛ a bɛ yɛlɛn safa kulu kan fo a bɛ alikaba ye wali a fanfɛla a b'a ɲɛsin a ma, a bɛ Ala ka kelenya n'a ka bonya kumaden fɔ, a b'a fɔ: ( ma foyi tɛ yen fo Ala a kelen do farankan t'a la, màsàya ni tànu y'a ta ye, a le de bɛ ko bɛɛ latigɛ, ma foyi tɛ yen fo Ala a kelen do, a y'a ka lahidu tiimɛ, a y'a ka jɔn dɛmɛ, a kelen seera jamakulu la" a bɛ segin o kan siyɛn sàbà, ka duwawu kɛ uni ɲɔgɔncɛ." ma foyi tɛ yen fo Ala a kelen do farankan t'a la, màsàya ni tànu y'a ta ye, a le de bɛ ko bɛɛ latigɛ, ma foyi tɛ yen fo Ala a kelen do, a y'a ka lahidu tiimɛ, a y'a ka jɔn dɛmɛ, a kelen seera jamakulu la " ,o kɔfɛ a ye duwawu kɛ a fila ni ɲɔgɔncɛ. A y'ɔ ɲɔgɔn fɔ siyɛn sàba [7].[7] Musilimu y'a màfilɛ, (1218) jàte hakɛ la.
O kɔfɛ a bɛ jìgin ka bɔ safa ka taa mariwa a taamalen, n'a seera taamasiyɛn ɲɛ bingɛnɛ daminɛ ma a bɛ boli, n'a seera a kuncɛmayɔrɔ ma a b'a taama, musow ka boli ma sariya.
N'a seera mariwa kulu ma a sariya la a ye min kɛ safa a k'o kelen kɛ yen ( kumasen 2).
O kɔfɛ a bɛ jìgin ka bɔ mariwa kulu kan ka taa safa ta la taama boloma, n'a seera taamasiyɛn ɲɛ bingɛnɛ daminɛ ma a bɛ boli, n'a seera a kuncɛmayɔrɔ ma a b'a taama.
O cogo la fo taanikasegin wolonwula ka dafa, a taali ka bɔ safa ka taa mariwa o ye kelen ye, a ka seginnin ka bɔ mariwa ka taa safa o ye filanan ye.
Alakosuma ni duwawu ni kalan min y'a diya a ka taama furancɛ kɔnɔ a bɛ o fɔ.
A wolonwulana: kunsigi dili n'a tigɛli kɛcogo.
Ni umura kɛla y'a ka munumununni n'a ka taama dafa a bɛ waajibiya a kan k'a kunkolo di wali ka dɔ b'a la ni cɛ do, sunna ye min ye, dili ni tigɛli ka tàli kɛ kunkolo fan bɛɛ la.
Kundili ka fusa ni dɔ bɔli ye a la, fo n'a kɛra hiji waati surunyali ye ni kunsigi tɛ sɛ ka falen a furancɛ kɔnɔ, o dakun na dɔ bɔli a la o de ka fusa.
Min ye muso ye a le bɛ dɔ b'a kunsigi la tɛkɛdenkɔnni kuncɛma hakɛ la.
Min ye ŋaniya ta baa ye kelenyahiji wali Kalansolihiji kama a le tɛ fɛn bɔ a kunsigi la fo seli don sitanɛbonyɔrɔ kunbaba kerunnen kɔfɛ.
Ni cogoya la umura kɛbaa bɛ tila a ka umura la, o cogoya la daamunhiji kɛbaa.
Hiji kɛcogo
A fɔlɔ: hiji ŋaniyali:
Mɔgɔ min b'a fɛ ka hiji sunna do a ka ŋaniya tà faraɲɔgɔnkan don wàlàhatile waati, o ye zili hija kalo tileseeginan ye yɔrɔ la a b'a fɛn ka hiji kɛ yɔrɔ min, n'a y'a sɔrɔ a bɛ makan wali ka kɔn ŋaniyatayɔrɔ ɲɛ, ni o tɛ a b'a tà ŋaniyatayɔrɔ la a bɛ tɛmɛ min fɛ.
A ye min kɛ umura ŋaniya tà waati la a b'o kɛ hiji ta fana la; k'a bɔ koli ni latikolon ni seli la, a bɛ hiji ŋaniya tà ka laminɛli kɛ, hiji laminɛli bɛ i n'a fɔ umura ta, fo n'a kɛra a b'a fɔ hiji ta la: ( n y'i laminɛ hiji la) a ka kumakan nɔ la (n y'i laminɛ umura la).
N'a siran bɛ lajarabiko dɔ ɲɛ min bɛ sɛ k'a ka hiji cɛn a dàgàlen a ka sarati kumakan fɔ ŋaniya tà waati, a b'a fɔ:(...ni bàliko dɔ ye n bàli dàgàli bɛ kɛ n ye o yɔrɔ la) n'a ye saratikan n ta ko ko y'a bàli k'a ka hiji dafa dàgàli bɛ kɛ a ye wa fɛn tɛ a kan.
O kɔfɛ a bɛ laminɛli caya: ( n y'i laminɛ yaa ne ma n y'i laminɛ, n y'i laminɛ farankan tɛ i la n y'i laminɛ, tànun ni nɛɛma b'i ye ani màsàya farankan tɛ i la), cɛ b'a kan kɔrɔta n'a fɔli ye, o cogoyala muso; ni walicɛw t'a kɛrɛfɛ. A ka kan ŋaniya tabaa ye a ka laminɛli caya kɛrɛnkɛrɛnnenyala waatiw ni lahalayaw yɛlɛma waati i n'a fɔ a kɔrɔtali tintin sanfɛ, wali a jìgìnin yɔrɔmajiginnen na, wali su ni tile donni.
Laminɛli kumaden sariyalen do k'a daminɛ ŋaniya tà la ka taa see sitanɛ bonni daminɛli ma selidon.
A bɛ waajibiya hijiden k'a yɛrɛ kɔlɔsi ka bɔ ŋaniya tànamako dɔ kɛli ma fo dàgàli ka kɛ a ye.
***
A filanan: mina sili:
O kɔfɛ sunna don a ye a ka taa mina tileseeginna don; a bɛ selifana ni lansara ni fitiri ni saafo ni fajiri seli yen; surunyali boloma k'a sɔrɔ a m'u faraɲɔgɔnkan; k'a d'a kan kira tun bɛ seli surunya mina, a tun t'u faraɲɔgɔnkan.
A sabanan : Arafa kɛnɛ jɔli ani muzidalifa kɛnɛ sili:
Ni tile bɔra arafa don tile kɔnɔtɔn na a bɛ bɔ mina ka taa Arafa, a bɛ jìgìn namira yɔrɔ la ka taa see tile jɛnkɛli ma n'o nɔgɔyara a ye, n'o tɛ fɛn tɛ a kan; k'a d'a kan namira yɔrɔ jìgìnni ye sunna de ye.
Ni tile jɛngɛna a bɛ selifana ni lansara seli jɔ fila fila, a b'u fila fàràɲɔgɔn kan gɛrɛli faraɲɔgɔnkan na i n'a fɔ kira y'a kɛ cogomin kisi b'a ye.
Seli kɔfɛ a b'a yɛrɛ sogola ni Alakosuma ni duwawu ye ani yɛrɛmajigin ka taa Ala ma se ni fanga tìgì, duwawu min y'a diya a bɛ o kɛ a tɛgɛfila kɔrɔtalen a ɲɛsilen kɔrɔn ma.
Kira ka duwawu fanba tun ye o donba n na kisi b'a ye: " ma foyi tɛ yen fo Ala a kelen do farankan t'a la, màsàya ni tànu y'a ta ye, a le de bɛ fɛn bɛɛ latigɛ".
N'a sɛngɛ na wa a màgo jɔra ka bàro kɛ n'a diɲɛɲɔgɔnw ye ni bàro nàfamanw ye wali kalan min ka nɔgɔn a ma gafe nàfamanw na, kɛrɛnkɛrɛnnenya la min bɛ tàli kɛ Ala ka bonya n'a ka nili caya kan; o ka a ka jìgìsɛmɛ bonya o don o bɛ ɲa; o kɔfɛ a bɛ segin ka taa yɛrɛkolon ma Ala ye a n'a weeleli, a b'a jilaja tilebanwaati duwawu kɛli la, i k'a dɔn duwawuw la fusamanci ye arafa don duwawu ye.
Ni arafa don tile binna a bɛ taa muzidalifa yɔrɔ la.
N'a seera a bɛ fitiri jɔ sàba seli, ka saafo kɛ fila ye.
N'a jɔrɔla seeli la muzidalifa kɔnɔ fo su tilancɛ kɔfɛ, a bɛ seli ka kɔn a seeli ɲɛ muzidalifa, a dàgàlen tɛ ka seli yakaruya ka taa see su tilancɛ kɔfɛ.
A bɛ sì muzidalifa, ni fajiri seera a bɛ fajiri seli jɔnna ni seliweeleli n'a jɔli.
O kɔfɛ a bɛ taa lahɔrɔmayɔrɔ taamasiyɛnyalen yɔrɔ la, a bɛ Ala kelenye n'a bonya kumasen fɔ ka duwawu kɛ min y'a diya fo fajirikɛnɛ ka ci kɔsɛbɛ, n'a ma se ka taa o yɔrɔ la a bɛ duwawu kɛ a bɛ yɔrɔ min, k'a da kira ka kuman kan nɛɛma ni kisi b'a ye: " ne jɔra yan wa faraɲɔgɔnkan yɔrɔ bɛɛ ye jɔyɔrɔ ye", Alakosuma ni duwawu bɛ kɛ a ɲɛsilen kɔrɔn ma a tɛgɛfila kɔrɔtalen.<< ne jɔra yan wa yan fan bɛɛ ye jɔyɔrɔ ye >> [8],Alakosuma ni duwawu bɛ kɛ ɲɛsilen kɔrɔn ma tɛgɛfila kɔrɔtalen.[8] Abu dawuda y'a màfilɛ, (1936) jàte hakɛ la.
A naaninan: selidon baaraw:
Ni kɛnɛ cira kɔsɛbɛ a bɛ bɔ muzidalifa - ka kɔn tile bɔli ɲɛ- ka taa mina, a b'a teliya muhasiri kɔ yɔrɔ la.
N'a seera mina a bɛ sitanɛbonyɔrɔ kunbaba kerun, o ye laban min bɛ makan fanfɛ. Ni bɛlɛ wolonwula ye ɲɔgɔn kɔ, a kelen bɛɛ bɛ i ko tamaro kolo hakɛ, a bɛ kibaru fili a kelen bɛɛ filili la.
O kɔfɛ a bɛ bagan kantigɛ n'o nɔgɔyara a ma.
O kɔfɛ a b'a kunkolo di wali ka dɔ bɔ a la ni cɛ don, dili de ka fusa, min ye mùso ye tigɛli de sariyalen a le kan k'a sɔrɔ a m'a di.
N'a ye kerunni kɛ k'a kundi dàgàli kunfolo kɛra a ye, fɛn bɛɛ bɛ dàgà a ye fo muso.
O kɔfɛ a bɛ taa makan ka tagaɲɔgɔfɛ munumununni kɛ o kɔfɛ ka hiji safa ni mariwa ɲɔgɔn cɛ taama kɛ n'a y'a sɔrɔ daamuhiji kɛbaa do, wali kelenyahiji wali Kalansolihiji n'a y'a sɔrɔ a m'a a fila ni ɲɔgɔncɛ taama kɛ a ka nàli munumununni kɔfɛ, a bɛ sɛ ka munumununni ni taama n yakayruya ka see su ma wali donfilanan k'a sanga a bɛ bɛn a ma cogo min.
A duurunan: Tashrīq tile sàbà baaraw.
N'a ye kerunni kɛ ka dili kɛ ka munumununni kɛ ka ka kulu fila cɛ taama, fɛn bɛɛ bɛ dàgà a ye, wa fɛn bɛɛ dàgàra a ye hali a musow.
A bɛ segin ka taa mina a bɛ tile tan ani kelen na ni filanan ni sabanan sì yen ni yakaruyali kɛla don.
A bɛ bonyɔrɔ saba kerun ni tile bɔra.
A bɛ bonyɔrɔ fɔlɔ kerun tile tan ani kelenna don -o de ye bonyɔrɔ la jamajan ye makan na a n'a lasurun ma kayifi Mìsiri la- ni bɛlɛ wolonwula ye ɲɔgɔn kɔ, a bɛ kibaru fili a kelen bɛɛ la. O kɔfɛ a bɛ gɛrɛ dɔɔni ka duwawu jan kɛ min y'a diya, ni jɔli ni duwawu janyali gɛlɛyara a ma min mana nɔgɔya a bɛ o kɛ hali n'a dɔgɔyara yaasa ka sunna sɔrɔ.
O kɔfɛ a bɛ camancɛ ta kerun o cogola ka duwawu kɛ a kɔ.
O kɔfɛ ka laban kerun o cogola, n ka a bɛ taa a tɛ duwawu kɛ o ta kɔfɛ.
O kɔfɛ a bɛ kerunyɔrɔw kerun tile tan ani filanan don i n'a fɔ tan ani kelen na don; n'a ye kerunyɔrɔw kerun k'a dafa, n'a y'a diya a bɛ taali teliya ka bɔ mina.
N'a y'a diya a b'a yakaruya ka tan ani sabanan su latɛmɛ yen, ka kerunyɔrɔw kerun tile jɛngɛli kɔfɛ ka bɔ cɛman i n'a fɔ kɛcogo kɔrɔ, yakaruyali de fusamanciya ka bon.
Yakaruyali tɛ waajibiya a kan ka see tile tan ani sabanan ma fo ni tile filanan tile binna k'a to mina kɔnɔ; yakaruyali bɛ waajibiya a kan a bɛ bɛlɛkerunyɔrɔ sàba bon tile jɛngɛli kɔfɛ ka bɔ cɛman.
N ka ni tile tan ani filanan tile binna k'a to mina k'a sɔrɔ a ka laɲini tɛ, misali la a ye sira ta n ka bolimafɛnw ka tonɲɔgɔkan y'a la sumaya o n'a ɲɔgɔnnaw; yakaruyali tɛ waajibiya a kan; k'a d'a kan yakaruyali m'a k'a ka laɲini ye.
A wɔɔrɔnan: kanbɛda munumununni:
N'a y'a laɲini ka bɔ Makan kɔnɔ ka taa a ka dugu la a kana bɔ f'a ka kanbɛnda munumununni kɛ.
Fo n'a kɛra laadajoli ni bangejolibaatɔw ye, olu tɛ kanbɛda kɛ, a man kan u k'u jɔ alikaba misiri donda la kanbɛda kama; o lakalenbaliya kama ka bɔ kira da nɛɛma ni kisi b'a ye.
A bɛ kanbɛda munumununni kɛ alikaba sarakan laban ye n'a y'a laɲini ka taama.
Ni diɲɛɲɔgɔn dɔ makɔnɔnin tora kanbɛda kɔfɛ wali bɔrɔ tali wali magoɲɛfɛn sànni sira la fɛn t'a kan o la, a tɛ segin alikaba munumununni kan fo n'a ye taama falenni ŋaniya tà, misali la a ka taama laɲini sɔgɔma ka kanbɛda kɛ, o kɔfɛ ka taama bila wulada la, kanbɛda munumununni seginkanni bɛ waajibiya a kan o ka k'a ka alikaba sàrankan laban ye.
Tanu bɛ Ala ye duniya bɛɛ tìgì, seli ani kisi b'an ka Nabiɲuman Mamadu kan, an'a somɔgɔw n'a diɲɛɲɔgɔnw bɛɛ. O tɛmɛnen kɔ: Ni ye bataki kuntaalasurun dɔ ye umura mankutu n'a kiti n'a ladabuw kan, umurakɛla màgo bɛ jɔ min na an y'an banba o bangeli kan. An bɛ Ala deli a k'a baara n kɛ Ala kama baara ye, a ka kɛ ka silamɛw bɛɛ nàfà n'a ye.
Silamɛya ye yɛrɛkolon de ye Ala ye duniya danbaa n'a kow latigɛbaa,ani yɛrɛkolon a ye kanu ni bonya boloma,silamɛya sun ye limaniya de ye Ala ye,ani k'a le de ye danbaa ye, a tàna bɛɛ ye danfɛn ye, a le dɔrɔn de ni bàto ka kan farankan t'a la, tɔgɔ sanumanw b'a la ani mankutu kɔrɔtalenw, dafalenya dafalen y'a ta ye nàgasi tɛ min na, a ma bɔ fɛn na fɛn ma bɔ a la,sangaɲɔgɔn ma kɛ a la wali ɲɔgɔn na, a t'a ka danfɛn foyi bɔnfɛɲɔgɔnya. Silamaya ye Ala kɔrɔtalen ka diinɛ de ye dɔwɛrɛ tɛ minɛ min kɔ mɔgɔw bolo, a le de ye diinɛ ye Nabiɲuman tɛmɛnenw bɛɛ na na ni min ye kisi b'u ye. Limaniya cidenw…
N'i b'a fɛ ka don silamɛya la, i kan ka ni seereya kumakan n fɔ k'i kan bɔ n'a ye, k'a kɔrɔ dɔn ka limaniya a la: N bɛ seereya ko ma foyi tɛ yen fo Ala( Ni kumaden ninnu kɔrɔ ko foyi ni bàto man kan fo Ala). N bɛ seereya ko kira Mamadu y'a ka ciden ye, wa Mariyamaden Isa ye Ala ka jɔn ye a ka ciden tun do.
