سوپاسی بۆ خودایێ هه‌می جیهانان بن، صه‌لات و سه‌لام ل سه‌ر پێغه‌مبه‌رێ مه موحه‌ممه‌دی بن و ل سه‌ر مالبات و صه‌حابییێن وی هه‌مییان بن. پشتی ڤێ چه‌ندێ دێ بێژم: ئەڤە نامەیەکا کورتە دەربارەی چاوانییا کرنا حەجێ، مە تێدا ب ڕژدی کار ل سەر وێ ئێکێ کرییە کو پترییا وان تشتان دیار بکەین یێن حەجی پێدڤی پێ دبن. داخوازێ ژ خودێ دکەین کو ڤی کاری ب تنێ بۆ ڕازیبوونا خۆ هژمار بکەت، و بکەتە جهێ مفای بۆ هەمی موسلمانان. ڕێخۆشكرن
Language: lang_kmr
Prepared by: لژنا زانستی یا جڤاتا خزمهتكرنا بابهتێن ئیسلامی ب زمانان
ب ڤێ چەندێ عومرەکاری عومرا خۆ ب دوماهیك ئینا، هەروەسا حەجییێ جۆرێ تەمەتوعێ کربیت ژی کریارێن عومرا خۆ ب دوماهیك ئینا.
شێوازێ کرنا حەجێ
ئێك: ئیحرام لبەرکرن بۆ حەجێ:
سوننەتە بۆ وی کەسێ دڤێت حەجێ بکەت؛ ل سپێدەهیا ڕۆژا تەڕویێ کو ڕۆژا هەشتێیە ژ هەیڤا زولحیججە، ژ جهێ خۆ یێ دڤێت حەجێ ژێ دەستپێبکەت ئیحرامێن خۆ گرێدەت، ئەگەر ل مەککەهێ بیت یان نێزیکتر ژ میقاتان، ئەگەر نە؛ هنگی ژ وی میقاتی یێ ب سەردا دبوریت.
ل دەمێ ئنيه‌تا خۆ بۆ حەجێ دئينيت، هەمان کار دکەت یێن ل دەمێ ئنيه‌ت بۆ عومرێ ئيناى کرین؛ ژ خۆشووشتن و خۆبێهنخۆشکرن و نڤێژێ. ڤێجا دێ ئنیەتا حەجێ ئینیت و دێ تەلبییەیان لێدەت. شێوازێ تەلبییە لێدانێ د حەجێدا وەك شێوازێ تەلبییە لێدانێیە د عومرێدا، ب تنێ ل ڤێرە دبێژیت: (لَبَّيْكَ حَجًّا) ل جهێ گۆتنا (لَبَّيْكَ عُمْرَةً).
ئەگەر ژ ئاستەنگ و ڕێگرەکى ترسیا کو ڕێگرییێ ل تەمامکرنا کریارێن وی بکەت، دروستە بۆ وی کو ل دەمێ ئیحرامێن خۆ گرێددەت مەرجەکی بدانیت و بێژیت: (...وَإِنْ حَبَسَنِي حَابِسٌ فَمَحِلِّي حَيثُ حَبَسْتَنِي)، ئانکو: (...ئەگەر ڕێگرەکى ڕێگری ل من کر، هنگی جهێ دەرکەڤتن و حەلالبوونا من ژ بن ئیحرامان ئەو جهە یێ تە ڕێگری ل من لێ کری). هەرگاڤا مەرج دانا و تشتەك بۆ وی چێبوو کو ڕێگرییێ ل تەمامکرنا کریارێن وی بکەت، دێ ژ بن ئیحرامێن خۆ دەرکەڤیت و چ ل سەر وی نینە.
پاشی دێ گه‌له‌ك ته‌لبیه‌یان لێده‌ت و دێ بێژیت: (لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ، إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ، لا شَرِيكَ لَكَ)، زه‌لام دێ ده‌نگێ خۆ پێ بلند كه‌ت ، ژن ژی هه‌روه‌سا ئه‌گه‌ر ل ده‌ڤ چ زه‌لامێن بیانی نه‌بیت، دیسان پێدڤییه ئه‌و كه‌سێ ئیحرام ل به‌ر گه‌له‌ك ته‌لبیه‌یان لێبده‌ت، نه‌خاسمه ل ده‌مێ ڕه‌وش و ده‌م دهێنه گوهاڕتن؛ وه‌كی بۆ نموونه ده‌مێ ب سه‌ر جهه‌كێ بلند دكه‌ڤن یان ل جهه‌كی دهێنه خوار یان شه‌ڤ ب سه‌ردا دهێت یان لێ دبیته ڕۆژ.
تەلبیە یا دروستە، هەر ژ دەمێ ئنيه‌تا خۆ دئينيت، هەتا دەست ب هاڤێژتنا بەرێن (جەمرەیا عەقەبە) دکەت ل ڕۆژا جەژنێ.
پێدڤییه ئه‌و كه‌سێ ئیحرام ل به‌ر یێ هشیاری كه‌ڤتنا د ناڤ تشته‌ك ژ وان كاراندا بیت یێن حه‌رامه ئه‌و كه‌سێ ئیحرام ل به‌ر ئه‌نجام بده‌ت هه‌تا ژ بن ئیحرامان ده‌ردكه‌ڤیت.
***
دوو: مانا ب شەڤێ ل مینایێ:
پاشی سوننەتە بۆ وی کو ل ڕۆژا هەشتێ بچیتە مینایێ و نڤێژێن نیڤرۆ و ئێڤاری و مەغرەب و عەیشا و سپێدێ ل وێرێ بکەت؛ ب کورتکرن بێ کۆمکرن؛ چونکی پێغەمبەری صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن ل مینایێ نڤێژ کورت دکرن و کۆم نەدکرن.
سێ: ڕاوەستیان ل عەرەفێ و مانا ب شەڤێ ل موزدەلیفێ:
ڤێجا ئەگەر ڕۆژ ل ڕۆژا نەهێ، ڕۆژا عەرەفێ، هەلات؛ وی دەمی دێ ژ مینایێ چیتە عەرەفێ و دێ ل نەمیرەیێ ڕاوەستیت و مینیت هەتا ڕۆژ ژ نیڤەکا ئەسمانی دەرباز دبیت، ئەڤە ژی ئەگەر بۆ وی ب سانەهی بیت، ئەگەر نە، چ تێدا نینە ل وێرێ نەمینیت؛ چونکی ڕاوەستیان و مانا ل نەمیرەیێ سوننەتە.
ئەگەر ڕۆژ ژ نیڤەکا ئەسمانی دەربازبوو؛ دێ نڤێژا نیڤرۆ و ئێڤاری دوو ڕکاعەت دوو ڕکاعەت کەت و دێ پێکڤە ب کۆمکرنا پێشئێخستنێ (جمع تقدیم) کۆم کەت، وەکی پێغەمبەری صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن کری.
پاشی پشتی نڤێژێ دێ خۆ به‌تال كه‌ت بۆ زکر و دوعا و خۆشکاندنێ بۆ خودایێ مەزن و بلند و دێ دەمێ خۆ هەمییێ دەتێ، ب وی تشتێ دڤێت دێ دوعا کەت و دێ دەستێن خۆ بلند کەت و دێ ڕوویێ وی ل قیبلێ بیت.
پترییا دوعایا پێغەمبەری صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن ل ڤی جهێ ڕاوەستیانا مەزن ئەڤە بوو: ((لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ، وَلَهُ الْحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ))، ئانکو: ((چ خودێ نینن ژ خودێ پێڤەتر چ خودێ ژ هەژی پەرستنێ نینن، ئەو یێ ب تنێیە و چ هەڤپشك نینن، مولك و دەستهەلات و سوپاسی هەر بۆ وینە و ئەو ل سەر هەمی تشتان یێ خۆدان شیانە)).
ئەگەر ماندوی بوو و ڤیا بێهنا خۆ ڤەدەت ب ئاخڤتنا دگەل هەڤالێن خۆ ب ئاخڤتنێن ب مفا یان خواندنا هندەك پەڕتووکێن ب مفا یێن بۆ وی ب سانەهی، ب تایبەت د وان بابەتاندا یێن گرێدایی مەردینی و دان و بەخشینێن مەزن یێن خودێ؛ دا کو لایەنێ هیڤیێ د وێ ڕۆژێدا بهێز ببیت، دێ تشتەکێ باش بیت. پاشی دێ زڤریتەڤە بۆ خۆشکاندنێ بۆ خودێ و دوعاکرنێ و بلا یێ ڕژد بیت کو دوماهییا ڕۆژێ بۆ دوعایێ تەرخان بکەت و خۆ پێڤە زەحمەت بدەت، چونکی باشترین دوعا دوعایا ڕۆژا عەرەفێیە.
ئەگەر ل ڕۆژا عەرەفێ ڕۆژ ئاڤابوو، دێ چیتە موزدەلیفێ.
ئەگەر گەهشتە وێرێ، دێ نڤێژا مەغرەب سێ ڕکاعەتان و یا عەیشایێ دوو ڕکاعەتان ب کۆمکرنڤە کەت.
ب شەڤێ دێ ل موزدەلیفێ مینیت. هەر گاڤا سپێدە دیاربوو، دێ هەر زوی نڤێژا سپێدێ ب بانگ و قامەتێ کەت.
پاشی دێ چیتە (المشعر الحرام)، ل وێرێ دێ خودێ ب ئێک دانیت و وی مەزن ڕاگریت و دی ب وی تشتێ حەز بکەت دوعایان کەت هەتا گەلەك ڕوهن دبیت.
ئەگەر چوون بۆ (المشعر الحرام) بۆ وی ب سانەهی نەبوو، دێ ل جهێ خۆ دوعا کەت؛ ژ بەر گۆتنا پێغەمبەری صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن:«وَقَفْتُ هَاهُنَا وَجَمْعٌ كُلُّهَا مَوْقِفٌ» [8] ((ئانكو: ئەز ل ڤێرە ڕاوەستیام و موزدەلیفە (جەمع) هەمی جهێ ڕاوەستیانێیە)).ل دەمێ زکر و دوعاکرنێ دێ ڕوویێ وی ل قیبلێ بیت و دەستێن خۆ بلند کەت.[8] رواه أبو داود، برقم (1936).
و ئەگەر ڤیا دێ خۆ گریت و دێ شەڤا سێزدێ ل وێرێ مینیت و دێ بەرێن هەر سێ جەمرەیان پشتی خواربوونا ڕۆژێ ژ نیڤەکا ئەسمانی هاڤێژیت وەك بوری، و ئەگەر خۆ بگریت باشترە.
خۆگرتن و پاشکەڤتن هەتا ڕۆژا سێزدێ واجب نینە، هنگی نەبیت ئەگەر ڕۆژا دوازدێ ڕۆژ ل سەر ئاڤابوو و ئەو ل مینایێ بیت؛ ڤی دەمی واجبە ل سەر وی پاش بکەڤیت و خۆ بگریت هەتا بەرێن هەر سێ جەمرەیان پشتی ڕۆژ ژ نیڤەکا ئەسمانی خوار دبیت د هاڤێژیت.
بەلێ ئەگەر بێی هەلبژارتنا وی ڕۆژا دوازدێ ل مینایێ ڕۆژ ل سەر وی ئاڤابوو؛ وەکی کو بارکربیت و سویار ببیت بەلێ ژ بەر قەرەبالغیا ترۆمبێلان و تشتێن وەسا پاشکەڤتبیت؛ ل ڤی دەمی پاشکەڤتن و خۆگرتن ل سەر وی واجب نینە؛ چونکی پاشکەڤتنا وی هەتا ڕۆژئاڤایێ بێی هەلبژارتنا وی بوو.
ب تنێ ئەو ژن نەبیت یا کەڤتییە د زڤڕۆکا هەیڤانە یان چلکێن زارۆکبوونێدا، طەوافا خاتر خواستنێ ل سەر وان نینە، و نابیت ل بەر دەرگەهێ مزگەفتا حەرام بۆ خاتر خواستنێ ڕابوەستن؛ ژ بەر کو ئەڤە ژ پێغەمبەری صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر نەهاتییە ڤەگۆهاستن.
ئیسلام خۆڕادەستکرنە بۆ خودایێ چێکەرێ گەردوونی و ڕێڤەبەرێ وی،و سەرچەمییانە بۆ وی ب ڤیان و حەزژێکرن و مەزنڕاگرتنێ، بنیاتێ ئیسلامێ باوەری ئینانە ب خودێ و ب وێ چەندێ کو ب تنێ خودێ چێکەر و ئافراندەرە و هەر تشتەکێ دی ژ بلی وی یێ چێکری و ئافراندییە، دیسان باوەری ئینانە کو خودێ ب تنێ یێ ژ هەژی پەرستنێیە، ئەو خودایەکێ ب تنێیە و وی چ شریک و هەڤال نینن و ژ بلی وی چ تشت ژ هەژی پەرستنێ نینن، ناڤێن جوان و سالۆخەتێن بلند یێن وینە، ئەو خۆدانێ بلنداهییا ڕەهایە بیێ چ کێماسی د گەل بن، نە ئەو ژ کەسێ بوویە و نە کەس ژ وی بوویە و وی چ هەڤکویڤ ژی نینن و نە د حەلییێتە د ناڤ چ چێکرییێن خۆدا و نە دچیتە د ناڤ لەشێ چ…
