کورتیيا چاوانییا کرنا حەجێ
سوپاسی بۆ خودایێ ههمی جیهانان بن، صهلات و سهلام ل سهر پێغهمبهرێ مه موحهممهدی بن و ل سهر مالبات و صهحابییێن وی ههمییان بن. پشتی ڤێ چهندێ دێ بێژم: ئەڤە نامەیەکا کورتە دەربارەی چاوانییا کرنا حەجێ، مە تێدا ب ڕژدی کار ل سەر وێ ئێکێ کرییە کو پترییا وان تشتان دیار بکەین یێن حەجی پێدڤی پێ دبن. داخوازێ ژ خودێ دکەین کو ڤی کاری ب تنێ بۆ ڕازیبوونا خۆ هژمار بکەت، و بکەتە جهێ مفای بۆ هەمی موسلمانان. ڕێخۆشكرن
کورتیيا چاوانییا کرنا حەجێ سوپاسی بۆ خودایێ ههمی جیهانان بن، صهلات و سهلام ل سهر پێغهمبهرێ مه موحهممهدی بن و ل سهر مالبات و صهحابییێن وی ههمییان بن.
پشتی ڤێ چهندێ دێ بێژم:
ئەڤە نامەیەکا کورتە دەربارەی چاوانییا کرنا حەجێ، مە تێدا ب ڕژدی کار ل سەر وێ ئێکێ کرییە کو پترییا وان تشتان دیار بکەین یێن حەجی پێدڤی پێ دبن.
داخوازێ ژ خودێ دکەین کو ڤی کاری ب تنێ بۆ ڕازیبوونا خۆ هژمار بکەت، و بکەتە جهێ مفای بۆ هەمی موسلمانان.
لژنا زانستی یا جڤاتا خزمهتكرنا بابهتێن ئیسلامی ب زمانان
ڕێخۆشكرن
مهرجێن وهرگرتن و قهبویلبوونا عیبادهتی:
خودێ وی عیبادهتێ ئهم دكهین ژ مه قهبویل ناكهت ههتا دوو مهرج تێدا نهبن:
دلسۆزی (ئیخلاص) كو ئهڤهیه مهرهما مرۆڤی ب ڤی عیبادهتی ڕازیبوونا خودێ و ب دهستڤهئینانا بهحهشتێ بیت، خودایێ مهزن دهێته كهرهمێ و دبێژیت: ((وَمَآ أُمِرُوٓاْ إِلَّا لِيَعۡبُدُواْ ٱللَّهَ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ حُنَفَآءَ)) ئانكو: ((و د ههمى شريعهتاندا فهرمان ب تشتهكى ل وان نههاتبوو كرن ژ بلی هندێ كو ئهو پهرستنا خودێ ب تنێ بكهن و ب عيبادهتى قهستا كنارێ وى بكهن، ڕوویێ خۆ ژ شركێ وهرگێڕنه باوهرییێ)). [1]، .[البينة: 5] [1] ئانكو: وەرگێڕانا ڕوویێ خۆ بۆ لایێ وی و عیبادهتێ وی و پشتا خۆ بدهنه ههر تشتهكێ دی ژبلی وی. تفسير السعدي (ص538)
پێغهمبهری ژی صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆتییه: «إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى»، ئانكو: ((كار ههمی ب ئنیهتانه، و ههر كهسهكی ل دویڤ ئنیهتا وی دێ ب وی هێتهدان)). [2]. [2] رواه البخاري، برقم (1)، ومسلم، برقم (1907).
دویڤچوونا پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن ب گۆتن و كریار، پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆتییه: «مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ فِيهِ فَهُوَ رَدٌّ»، ئانكو: ((ههر كهسێ تشتهكێ نوی ل ڤی دینێ مه زێده بكهت؛ ئهو كار ژێ ناهێته وهرگرتن و دێ ل وی هێته زڤراندن)). [3] د ڤهگوهاستنهكا دیدا هاتییه: «مَنْ عَمِلَ عَمَلًا لَيْسَ عَلَيْهِ أَمْرُنَا فَهُوَ رَدٌّ»، ئانكو: ((ههر كهسێ كارهكی بكهت فهرمانا مه ل سهر نهبیت؛ ئهو كار یێ ڕهدكرییه و دێ ل خۆدانی هێته زڤڕاندن)) [4]. [3] رواه البخاري، برقم (2697) ومسلم، برقم (1718) [4] رواه مسلم، برقم (1718).
***
ئێك: ئهحكامێن میقاتان:
میقات: ئهو جهن یێن پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن دهستنیشانكرین، دا ئهو كهسێ حهزا ئهنجامدانا حهجێ یان عومرێ ههبیت؛ ئنيهتا خۆ لێ بينيت .
ڤێجا ههر كهسێ د ئێك ژ ڤان جهانڕا دهرباز ببیت و مهرهما ئهنجامدانا حهجێ یان عومرێ ههبیت: پێدڤییه ئهو ل وی جهی ئنیەتێ بینیت، و چێنابیت ئهو بێی ئنیەت ژ وی جهی دهرباز بیت.
بهلێ ههر كهسێ پترێ نێزیكی مهكههێ بیت ژ ڤان میقاتان: هنگی میقاتێ وی ئهو جهه یێ ئهو لێ و دێ ل وی جهی ئیحرامێن خۆ گرێدهت و ئینهتا خۆ بۆ كرنا حهجێ یان عومرێ ئینیت.
بهلێ خهلكێ مهكههێ ب خۆ و ههر كهسێ بڤێت ل وێرێ ئیحرامان گرێبدهت: ئهڤه بۆ حهجێ دێ ههر ل مهكههێ ئیحرامێن خۆ گرێدهن، بهلێ بۆ عومرێ: دێ دهركهڤنه جههكێ ژ دهرڤهی حهرهمێ و ل وێرێ دێ ئیحرامێن خۆ گرێدهن، وهكی تهنعیمێ و جهێن وهكی وێ.
و ههر كهسێ د فڕۆكێدا بیت: ئهڤێ ههنێ ههر گاڤا گههشته ڕاستا میقاتی؛ دێ ئنیەتا خۆ ئینیت، ڤێجا بهری ئهو بگههیته میقاتی دێ خۆ ئاماده كهت و جلكێن خۆ یێن ئیحرامان كهته بهر خۆ، ههر گاڤا گههشته ڕاستا میقاتی؛ دێ د گاڤێدا ئنیهتا خۆ ئینیت و چێنابیت ئهو ڤێ ئنیهتێ گیرۆ بكهت ههتا فڕۆكا وی داددهت، ئهو دشێت ژی یهدهکێ خۆ وهرگریت و ههما بهری فڕۆكه بگههیته ڕاستا میقاتی تهلبیهیان لێبدهت؛ دا ترسا ژ دهستچوونا جهێ لێدانا تهلبیهیان ل سهر وی نهبیت؛ چونكی فڕۆكه بلهز دچیت.
دوو: جۆرێن حەجکرنێ و حوکمێن وان:
جۆرێن حەجکرنێ سێنە: تەمەتوع، ئیفراد، قیرآن.
تەمەتوع باشترین جۆرێ حەجکرنێیە بۆ وی یێ قوربانییێ (هەدیێ) د گەل خۆ نەبەت، ئەو ژی: کو د هەیڤێن حەجێدا ئیحرامێن عومرێ گرێدەت و طەواف و سەعییێ بکەت و ژ بن ئیحرامان دەرکەڤیت، پاشی د هەمان سالدا ئیحرامێن حەجێ گرێدەت.
ئیفراد: ئەوە کو ب تنێ ئیحرامێن حەجێ گرێدەت. ڤێجا ئەگەر گەهشتە مەککەهێ، سوننەتە بۆ وی کو طەوافا هاتنێ بکەت پاشی سەعییێ بۆ حەجێ بکەت، و پرچا خۆ ناتڕاشیت و کورت ژی ناکەت، و ژ بن ئیحرامێن خۆ دەرناکەڤیت، بەلکی هەر یێ د ئیحراماندا هەتا پشتی هاڤێتنا بەرێن (جەمرەیا عەقەبە) ل ڕۆژا جەژنێ کو هنگی دێ ژ بن ئیحرامان دەرکەڤیت. ئەگەر سەعی بۆ حەجێ برە پشتی طەوافا حەجێ، چ تێدا نینە.
قيرآن: ئەوە کو ئنيهتا عومرێ و حەجێ پێکڤە بينيت، ڤێجا دێ بێژیت: (لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ عُمرةً وَحَجًّا)، ئانکو: (خودایێ من ئەز بەرسڤا تە ددەم بۆ عومرە و حەجەکێ).
ئەو کەسێ جۆرێ قیرانێ دکەت؛ كارێ وى وەکی وی کارییە یێ جۆرێ ئیفرادێ دکەت، ب تنێ ئەو نەبیت ئەوێ جۆرێ قیرانێ دکەت قوربانی ل سەر پێدڤییە و یێ جۆرێ ئیفرادێ قوربانی ل سەر پێدڤی نینە.
سێ: شێواز و چاوانییا ئنیەتێ و ئهحكامێن وێ:
ئهو كهسێ بڤێت ئنيهتێ بينيت؛ ئهڤ تشته بۆ هاتینه دانان و دروستكرن:
1. سهرشویشتن، ئهڤه ژی سوننهتهكا پشتڕاستكری و (تەئکید) لێکرییە بۆ زهلام و ژنان، بگره خۆ بۆ وان ژنێن د زڤڕۆكا ههیڤانه و چلكێن زارۆكبوونێ ژی دابن.
2. خۆشترین بێهنخۆشییێن ل دهڤ وی ههبن ژ زهیتا عودێ یان یێن دی دێ ل سهر و ڕیهێن خۆ كهت، و چ ئاریشه تێدا نینه پشتی ئينانا ئنيهتێ ژی بێهنا وێ ههر بهێت؛ بهلێ بۆ ژنێ چێنابیت ئهو گۆلاڤهكێ ل خۆ بكهت كو بێهن ژێ بهێت، دا كو زهلامێن بیانی بێهن نهكهنێ.
3. لبهركرنا جلكێن ئیحرامان كو قهدا بنی و قهدا سهرینه ژ قوماشی، سوننهته ئهڤ ههردوو قهدێن قوماشی د سپی و پاقژ یان نوی بن، ژن ژی ههر جلكهكێ وێ بڤێت كو یێ ڕویس و سهرنجڕاكێش نهبیت دێ بۆ خۆ كهته ئیحرام، ب تنێ دێ خۆ ژ كرنا نیقابێ و دهستگۆركان دویرئێخیت و دێ ڕویێ خۆ و ههردوو دهستێن خۆ ب تشتهكێ دی ڤهشێریت.
4. سوننهته پشتی نڤێژێ ئنیەت بهێتە ئینان ، چ ئهڤ نڤێژه نڤێژهكا فهڕز بیت یان سوننهت بیت، ئهڤ چهنده ژی واجب نینه.
ڤێجا دێ بێژیت: (لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ عُمْرَةً)، ئانکو: (خودایێ من ئەز بەرسڤا تە ددەم بۆ عومرەیەکێ) ئەگەر عومرەکار بیت، یان ژی دێ بێژیت: (لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ حَجًّا)، ئانکو: (خودایێ من ئەز بەرسڤا تە ددەم بۆ حەجەکێ) ئەگەر ئیفرادکەر بیت، یان ژی دێ بێژیت: (لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ عُمْرَةً وَحَجًّا)، ئانکو: (خودایێ من ئەز بەرسڤا تە ددەم بۆ عومرەکێ و حەجەکێ) ئەگەر جۆرێ قیرانێ بیت.
و ئهگهر ئهو كهسێ مهرهما گرێدانا ئیحرامان ههی ترسا ڕێگرهكی ل سهر ههبیت كو نهشێت ژ بهر وی ڕێگری عیبادهتێن خۆ یێن گرێدای عومرێ تهمام بكهت، ل ڤی دهمی پێدڤییه ئهو ل دهمێ ئينانا ئنيهتێ بكهته مهرج و بێژیت: (لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ عُمرَةً، وَإِنْ حَبَسَنِي حَابِسٌ فَمَحِلِّي حَيثُ حَبَسْتَنِي)، ههر گاڤا وی ئهڤ مهرجه دانا و پشتی هنگی تشتهك هاته د ڕێكا ویدا و بوو ڕێگر ژ تهمامكرنا عیبادهتێن گرێدایی عومرێ؛ هنگی دێ ژ ئیحرامان دهركهڤیت و خۆ تشتهك (فیدیه و كهفارهت) ل سهر وی نینه.
پاشی دێ گهلهك تهلبیهیان لێدهت و دێ بێژیت: (لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ، إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ، لا شَرِيكَ لَكَ)[5]، زهلام دێ دهنگێ خۆ پێ بلند كهت ، ژن ژی ههروهسا ئهگهر ل دهڤ چ زهلامێن بیانی نهبیت، دیسان پێدڤییه ئهو كهسێ ئیحرام ل بهر گهلهك تهلبیهیان لێبدهت، نهخاسمه ل دهمێ ڕهوش و دهم دهێنه گوهاڕتن، وهكی بۆ نموونه دهمێ ب سهر جههكێ بلند دكهڤن یان ل جههكی دهێنه خوار یان شهڤ ب سهردا دهێت یان لێ دبیته ڕۆژ. [5] ڕامانا گۆتنا مرۆڤی: (لبیك)، ئانكو بهلێ ئهی خودایێ من، بهردهوام و جار بۆ جارێ دێ د بهرسڤا ته هێم، ڕامانا ڤێ ژی ئهڤهیه كو: مرۆڤ یێ بهرسڤا خودایێ خۆ ددهت و یێ ل سهر عیبادهت و گوهدانا وی ڕادبیت. (إن الحمد والنعمة لك والملك). (الحمد): ئهڤهیه مرۆڤ خودێ ب تهمامهتییێ سالۆخهت دكهت، د گهل حهزژێكرن و مهزنڕاگرتنێ، ڤێجا ههرگاڤا ئهڤه دووباره بوو؛ دێ بیته پهسنكرن، (والنعمة): ئهو قهنجینه یێن خودێ ب مهردینییا خۆ د گهل مرۆڤی دكهت ژ ب دهستڤهئینانا تشتێن داخوازكری و پاشڤهبرنا تشتێن خراب و نهباش، و گۆتنا وی: (الملك) ئانكو مولك و دهستههلات ههمی یا تهیه، ڤێجا خودایێ مهزن و بلند؛ ههر ئهوه دهستههلاتدارێ ئێكانه، و گۆتنا وی: (لا شریك لك) ئانكو چ كهس پشكدارییێ د گهل ته د وی تشتیدا ناكهن یێ خودایێ مهزن پێ تایبهتمهند بووی ژ سالۆخهتێن تهمام كو ب تنێبوونا وی د مولك و دهستههلات و ئافراندن و ڕێڤهبرن و عهبدینییێ ژی دكهڤنه د بن ڤێ چهندێڤه. ب كورتكرنڤه هاتبوو وهرگرتن ژ: مجموع فتاوى ورسائل العثيمين (22/ 96).
لێدانا تهلبیهیان بۆ عومرێ ژ دهمێ ئينانا ئنيهتێ دهستپێدكهت ههتا وی دهمێ دهست ب طهوافێ (زڤڕینا ل دۆر كهعبێ) دكهت، بۆ حهجێ ژی ژ دهمێ ئینانا ئنیهتێ ههتا دهست ب هاڤێتنا بهرێن (جەمرەیا عەقەبە) دكهت ل ڕۆژا ئێكێ یا جهژنێ.
پێدڤییه ئهو كهسێ ئیحرام ل بهر یێ هشیاری كهڤتنا د ناڤ تشتهك ژ وان كاراندا بیت یێن حهرامه ئهو كهسێ ئیحرام ل بهر ئهنجام بدهت ههتا ژ بن ئیحرامان دهردكهڤیت.
چار:ئهو تشتێن چێنابیت دهمێ مرۆڤ د ئیحراماندا بیت ئهنجام بدهت:
ئهو تشتێن چێنابیت دهمێ مرۆڤ د ئیحراماندا بیت ئهنجام بدهت ئهڤهنه:
1. تڕاشین یان كورتكرن یان ههلكێشانا موی، خۆ ئهگهر چ جهێ لهشی بیت.
2. كورتكرنا نینۆكان ههمییان یان هندهكان ژ پێیان یان دهستان.
3. داپۆشینا سهرى ب تشتهكێ پێڤه نوسیایى، وهكى: کولاڤی ، عهگالێ و شاشکێ، و دانانا قهدا سهری یا قوماشی ل سهر سهرێ خۆ، يان دانانا دهستمالهكێ، يان بهتهنيیهكێ، يان كارتۆنهكێ، يان ههر تشتهكێ دى يێ مهرهم پێ داپۆشین بیت. ئهڤه يا تايبهته ب زهلامانڤه نه كو ژنان.
4. لبهركرنا جلكێن ئاسايى يێن دروى كو ل دویڤ قهبارێ ئەندامێن لهشى هاتينه چێكرن ب شێوازێ خۆ يێ ئاسايى، وهكى: جلکێن کەرکری، شهلوال، قهميس، گۆره، و دهستگۆرك. ئهڤه ژی يا تايبهته ب زهلامانڤه نه كو ژنان؛ بهلێ سهبارهت ژنێ، ئهو ژ ڤان تشتێن ل خوارێ دهێته پاشڤهبرن:
أ. لبهركرنا نيقابێ يان بورقعى يان ههر پێچهیهكا دى كو وهكی نيقابێ بيت، و پێدڤییه ل سهر وێ ئهو ڕوويێ خۆ ل بهرامبهر زهلامێن بيانى (نه مهحرهم) ب وى قوماشێ ئاسايى يێ ناڤچاڤان دادپۆشيت؛ ڤهشێریت و داپوشیت، و ئهگهر ئهڤ قۆماشه ب ناڤچاڤێن وێ كهڤت ژی چ تێدا نینه، و نه یا دروسته ئهو تشتهكێ وهكى پێچهیا (عِصابة) – يان تشتهكێ دى - بدانیته سهر سهرێ خۆ ب مهرهما هندێ كو ئهو قۆماشێ دانایه سهر ناڤچاڤێن خۆ ب ڕوويێ وێ نهكهڤيت؛ ژ بهر نهبوونا چ بهڵگهیێن شهرعى ل سهر دروستییا ڤێ چهندێ.
ب. لبهركرنا دهستگۆركان بۆ ههردوو دهستان، و دڤێت ئهو ل دهڤ زهلامێن بیانی دهستێن خۆ بدانیته بن عهبایێ خۆ و ب ڤی ڕهنگی ڤهشێریت.
5. مرۆڤ بێهنخۆشییهكێ ل لهشێ خۆ بكهت یان ئیحرامێن خۆ بكهت.
6. كوشتنا نێچیرا هشكاتی یان نێچیركرنا وی خۆ ئهگهر مرۆڤ نهكوژیت ژی.
7. خواستنا ژنێ، چ بۆ مرۆڤی ب خۆ بیت یان بۆ ئێكێ دی بیت.
8. پێكئینانا ههڤژینییێ.
9. ڕێخۆشكهرێن چوونا نڤینێ بێی كو مرۆڤ بچیته نڤینێ، وهكی ماچیكرنێ و دهستكرنا ب شههوهت.
10. چوونا نڤینێ و جووتبوون.
***
پێنج: چاوانییا كرنا طهوافێ:
ئهگهر ئهو كهسێ ئیحرام ل بهر چوو د مزگهفتا حهرامڤه، سوننهته كو ب پێیێ خۆ يێ ڕاستێ بچيته ژوور و دوعايا چوونا ژوور بۆ مزگهفتێ بێژيت. و ئێك ژ دروستترین دوعايێن ل دۆر ڤی بابهتی هاتين ئهوه كو بێژيت: "اللَّهُمَّ افْتَحْ لِي أَبْوَابَ رَحْمَتِكَ" (خودایێ من، دهرگههێن دلوڤانيا خۆ بۆ من ڤهكه). ئهڤ دوعايه ل دهمێ چوونێ بۆ ههر مزگهفتهكێ دهێته گۆتن، و نه ب تنێ يا تايبهته ب مزگهفتا حهرامڤه.
و ئهگهر ڤيا دهست ب طهوافێ بكهت، دێ (اضطباع)ـێ كهت. و (اضطباع) ئهڤهیه كو نیڤهكا قهدا سهری یا قوماشی (الرداء) بێخيته بن بنكهفشێ خۆ یێ ڕاستێڤه و ههردوو سهرێن وى ل سهر ملێ خۆ يێ چهپێ بدانيت (ئانكو ملێ خۆ يێ ڕاستي دهربێخيت). دهمێ ژ طهوافێ ب دویماهى هات، جارهكا دی دێ قهدا سهری یا قۆماشی زڤڕينيته سهر ڕهوشا وى يا بهرى طهوافێ؛ چونكى (اضطباع) ب تنێ د طهوافێدا دهێته كرن.
پاشى دێ بهرهڤ بهرێ ڕهش (الحجر الأسود) چیت و دێ دهستێ خۆ يێ ڕاستێ ل بهرى دهت و دێ ماچى كهت. ئهگهر ماچيكرنا وى بۆ ب ساناهى نهبوو، ب تنێ دێ دهستێ خۆ لێ دهت و پاشی دێ دهستێ خۆ ماچى كهت. ئهگهر دهستلێدانا وى ژی بۆ وى ب ساناهى نهبوو؛ دێ ب تشتهكێ د گهل وی وهكى گۆپالى و تشتێن وهكی وی دهستى لێ دهت و وى تشتى ماچى كهت، و ئهگهر ئهڤه ژی بۆ ب ساناهى نهبوو، هنگی دێ ل ههمبهری بهرى راوهستيت و دێ ب دهستێ خۆ ئاماژهیێ بۆ كهت و دهستێ خۆ ماچى ناكهت. يا باشتر ئهوه كو قهرهبالغییێ چێنهكهت، داكو نه ئێش و ئازارێ بگههينيته خهلكى و نه ئەو بخۆ ژی ژبهر وان تووشى ئێش و ئازارێ ببيت.
و دهمێ دهستێ خۆ دكهته بهرێ ڕهش یان ئاماژهیێ بۆ دكهت دێ بێژیت: (اللهُ أَكْبَرُ).
پاشی دێ قەستا لایێ ڕاستێ کەت و دێ کەعبێ دانیتە ڕەخێ خۆ یێ چەپێ و دێ ڕێکا خۆ گریت و دەست ب طەوافێ کەت، ڤێجا ئەگەر گەهشتە ڕوکنێ یەمانی؛ دێ دەستێ خۆ لێدەت بێی کو ماچی بکەت، بەلێ ئەگەر نەشیا دەستێ خۆ لێدەت و ئەڤە بۆ وی ب ساناهی نەکەڤت؛ هنگی نابیت ئەو قەرەباڵغییێ ل دەڤ وێ دروست بکەت و ئاماژەیێ ژی بۆ ناکەت.
د ناڤبەرا ڕوکنێ یەمانی و بەرێ ڕەشدا دێ بێژیت: (رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ). ئانکو: (خودایێ من تۆ ل دونیایێ و ئاخرەتێ باشییێ بدە مە و مە ژ عەزابا ئاگرێ جەهنەمێ ب پارێزە).
و ههر جارهكا د بهر بهرێ ڕهشڕا دهرباز بیت، دێ ب دهستێ خۆ ئاماژهیێ بۆ كهت و دێ بێژیت: (اللهُ أَكْبَرُ).
د بەردەوامییا طەوافا خۆدا هەر تشتەکێ وی بڤێت دێ بۆ خۆ کەت ژ زکرێ خودێ و دوعا و خواندنا قورئانێ.
سوننهته د ههر سێ گهڕێن دهستپێكێ یێن طهوافێدا (الرمل)ـێ بكهت، و (الرمل): ئهڤهیه مرۆڤ لهزێ دچوونا خۆدا بكهت؛ بهلێ پێنگاڤێن مرۆڤی نێزیكی ئێك بن، بهلێ ههر چار گهرێن دویڤ واندا مرۆڤ ڤێ لهزێ د چوونێدا ناكهت، بهلكی ههما وهكی ههرجار دێ ب ڕێڤهچوونهكا ئاسایی چیت.
ئەگەر ژ طەوافێ ب دویماهیك هات؛ دێ چیتە دەڤ مەقامێ ئیبراهیمی و دێ ڤێ ئایەتێ خوینیت: ((...وَٱتَّخِذُواْ مِن مَّقَامِ إِبۡرَٰهِـۧمَ مُصَلّٗى...))، ئانكو: ((... جهێ ئيبراهيمى بۆ خۆ بكهنه نڤێژگههـ...))، [البقرة: 125] پاشی دێ ل پشت مەقامی دوو ڕکاعەتان کەت ئەگەر دەلیڤە بۆ هەلکەڤت و شیا بکەت، ئەگەر نەشیا ژی دێ ل هەر جهەکێ دی یێ مزگەفتێ بیت ڤان دوو ڕکاعەتان کەت، د ڕکاعەتا ئێکێدا پشتی سووڕەت فاتیحە دێ ڤێ سووڕەتێ خوینیت: ((قُلۡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلۡكَٰفِرُونَ))، ئانکو: ((تۆ - ئهى موحهممهد - بێژه وان يێن كوفر ب خودێ و پێغهمبهرێ وى كرى: ئهى گهلی كافران)). [الكافرون: 1] و د ڕکاعەتا دووێدا پشتی سووڕەت فاتیحە دێ ڤێ سووڕەتێ خوینیت: ((قُلۡ هُوَ ٱللَّهُ أَحَدٌ))، ئانكو: ((تۆ - ئهى موحهممهد - بێژه: ئهوه ئهللاهـ يێ كو خوداينى يا وى ب تنێیه، و كـهسـهك شريـكـێ وى نينه تێدا)) [الإخلاص: 1]
شەش: چاوانییا کرنا سەعییێ (چوونا د ناڤبەرا صەفا و مەروەیێدا):
ئەگەر ژ طەوافێ و کرنا دوو ڕکاعەتان ب دویماهیك هات، دێ چیتە مەسعایێ (ئەو جهێ صەفا و مەروە لێ دهێتە کرن)، گاڤا نێزیکی صەفایێ بوو دێ ڤێ ئایەتێ خوینیت: ((إِنَّ ٱلصَّفَا وَٱلۡمَرۡوَةَ مِن شَعَآئِرِ ٱللَّهِۖ ))، ئانکو: ((هندى صهفا و مهروهنه - كو دوو گرێن بچويكن ل نێزيكى كهعبێ ل لايێ ڕۆژههلاتێ - ژ ڕێنيشانێن ئاشكهرانه يێن دينێ خودێ)). پاشی دێ بێژیت: «أَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللهُ بِهِ» [6]. ئانكو: ((ئهز دێ ب وێ دهستپێكهم یا خودێ پێ دهستپێكری)). [6] رواه مسلم، برقم (1218).
پاشی دێ ب سهر صهفایێ كهڤیت ههتا كهعبێ یان لایێ وێ دبینیت و دێ بهرێ خۆ دهتێ و دێ خودێ ب ئێك دانیت و تهكبیرهكێ لێدهت (بێژیت: الله أكبر) و پاشی دێ بێژیت: «لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ، أَنْجَزَ وَعْدَهُ، وَنَصَرَ عَبْدَهُ، وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ»، ئانكو: ((ژ ئهلڵاهی پێڤهتر چ خودایێن ژ ههژی پهرستنێ نینن، ئهو ئێكێ ب تنێیه و وی چ شریك و ههڤال نینن، مولك و دهستههلات ههمی یێن وینه، سوپاسی ژی ههمی بۆ وینه و ئهو ل سهر ههر تشتهكی یێ خۆدان شیانه، ژ ئهلڵاهی پێڤهتر چ خودایێن ژ ههژی پهرستنێ نینن، ئهو ئێكێ ب تنێیه، وی سۆز و پهیمانا خۆ بجھ ئینا و عهبدێ خۆ ب سهر ئێخست و وی ب تنێ كۆم و دهستهك ههمی شكاندن))، پاشی دێ د ناڤبهرا ڤێدا دوعاكهت و دێ سێ جاران ڤێ گۆتنێ دووباره كهت [7]. [7] رواه مسلم، برقم: (1218).
پاشی دێ ژ صهفایێ هێته خوار و ب ڕێڤهچوون بهرهڤ مهروهیێڤه چیت، ههر گاڤا گههشته ئالا و نیشانێ كهسك؛ دێ ڕێڤهچوونا خۆ بلهز لێ كهت و دهمێ دگههیته ئالایێ كهسك یێ دووێ؛ جارهكا دی دێ ڕێڤهچوونا خۆ ئاسایی لێكهت، ئهڤ ڕێڤهچوونا بلهز بۆ ژنان چێنابیت و ئهو ههر دێ ئاسایی ب ڕێڤهچن.
گاڤا گههشته مهروهیێ؛ دێ ههر وێ چهندێ كهت یا وی د صهفایێدا كری (گۆشا ژماره 2).
پاشی دێ ژ مهروهیێ هێته خوار و ب ڕێڤهچوون بهرهڤ صهفایێڤه چیت، ههر گاڤا گههشته ئالا و نیشانێ كهسك؛ دێ ڕێڤهچوونا خۆ بلهز لێ كهت و دهمێ دگههیته ئالایێ كهسك یێ دووێ؛ جارهكا دی دێ ڕێڤهچوونا خۆ ئاسایی لێكهت.
ڤێجا ئاها هۆسا ههتا حهفت گهڕان تهمام دكهت، چوونا وی ژ صهفایێ بۆ مهروهیێ گهڕهكه و زڤڕینا وی ژ مهروهیێ بۆ صهفایێ ژی گهڕهكا دییه (نهكو چوون و هاتن ب گهڕهكێ بهێته حسابكرن).
د ڤێ چوونا خۆدا د ناڤبهرا صهفا و مهروهیێدا ههر تشتهكێ وی بڤێت دێ بێژیت ژ زكرێ خودێ و دوعا و خواندنا قورئانێ.
حەفت: شێوازێ تڕاشین و كورتكرنا پرچێ:
ئهگهر عومرهكاری طهواف (زڤڕینا ل دۆر كهعبێ) و سهعی (چوونا د ناڤبهرا صهفا و مهروهیێدا) ب دویماهیك ئینان، پێدڤییه ئهو پرچا سهرێ خۆ بتڕاشیت و سفر بکەت یان هندهكێ ژێڤهكهت و كورت بكهت ئهگهر زهلام بیت؛ بهلێ سوننهته تڕاشین یان كورتكرن سهری ههمییێ ب خۆڤه بگریت.
تڕاشین سفرکرن باشتر و بخێرتره ژ كورتكرنێ، ب تنێ هنگی نهبیت ئهگهر دهمێ حهجێ یێ نێزیك بیت وهسا كو ئهگهر بتڕاشیت؛ هند دهم نهمابیت جارهكا دی پرچا وی بهێت، ل ڤی دهمی باشتره ئهو پرچا خۆ كورت بكهت و نهتڕاشیت.
هندیكه ژنه؛ ئهو دێ هندی سهرێ تبلهكێ ژ سەرێ پرچا خۆ ڤهكهت.
بەلێ ئەوێ ب ئیحرام بۆ حەجێ چ ژ جۆرێ ئیفراد بیت یان ژی قیران؛ پرچا خۆ چێناکەت، هەتا ڕۆژا جەژنێ پشتی هاڤێژتنا بەرێن (جەمرەیا عەقەبە).
ب ڤێ چەندێ عومرەکاری عومرا خۆ ب دوماهیك ئینا، هەروەسا حەجییێ جۆرێ تەمەتوعێ کربیت ژی کریارێن عومرا خۆ ب دوماهیك ئینا.
شێوازێ کرنا حەجێ
ئێك: ئیحرام لبەرکرن بۆ حەجێ:
سوننەتە بۆ وی کەسێ دڤێت حەجێ بکەت؛ ل سپێدەهیا ڕۆژا تەڕویێ کو ڕۆژا هەشتێیە ژ هەیڤا زولحیججە، ژ جهێ خۆ یێ دڤێت حەجێ ژێ دەستپێبکەت ئیحرامێن خۆ گرێدەت، ئەگەر ل مەککەهێ بیت یان نێزیکتر ژ میقاتان، ئەگەر نە؛ هنگی ژ وی میقاتی یێ ب سەردا دبوریت.
ل دەمێ ئنيهتا خۆ بۆ حەجێ دئينيت، هەمان کار دکەت یێن ل دەمێ ئنيهت بۆ عومرێ ئيناى کرین؛ ژ خۆشووشتن و خۆبێهنخۆشکرن و نڤێژێ. ڤێجا دێ ئنیەتا حەجێ ئینیت و دێ تەلبییەیان لێدەت. شێوازێ تەلبییە لێدانێ د حەجێدا وەك شێوازێ تەلبییە لێدانێیە د عومرێدا، ب تنێ ل ڤێرە دبێژیت: (لَبَّيْكَ حَجًّا) ل جهێ گۆتنا (لَبَّيْكَ عُمْرَةً).
ئەگەر ژ ئاستەنگ و ڕێگرەکى ترسیا کو ڕێگرییێ ل تەمامکرنا کریارێن وی بکەت، دروستە بۆ وی کو ل دەمێ ئیحرامێن خۆ گرێددەت مەرجەکی بدانیت و بێژیت: (...وَإِنْ حَبَسَنِي حَابِسٌ فَمَحِلِّي حَيثُ حَبَسْتَنِي)، ئانکو: (...ئەگەر ڕێگرەکى ڕێگری ل من کر، هنگی جهێ دەرکەڤتن و حەلالبوونا من ژ بن ئیحرامان ئەو جهە یێ تە ڕێگری ل من لێ کری). هەرگاڤا مەرج دانا و تشتەك بۆ وی چێبوو کو ڕێگرییێ ل تەمامکرنا کریارێن وی بکەت، دێ ژ بن ئیحرامێن خۆ دەرکەڤیت و چ ل سەر وی نینە.
پاشی دێ گهلهك تهلبیهیان لێدهت و دێ بێژیت: (لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ، إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ، لا شَرِيكَ لَكَ)، زهلام دێ دهنگێ خۆ پێ بلند كهت ، ژن ژی ههروهسا ئهگهر ل دهڤ چ زهلامێن بیانی نهبیت، دیسان پێدڤییه ئهو كهسێ ئیحرام ل بهر گهلهك تهلبیهیان لێبدهت، نهخاسمه ل دهمێ ڕهوش و دهم دهێنه گوهاڕتن؛ وهكی بۆ نموونه دهمێ ب سهر جههكێ بلند دكهڤن یان ل جههكی دهێنه خوار یان شهڤ ب سهردا دهێت یان لێ دبیته ڕۆژ.
تەلبیە یا دروستە، هەر ژ دەمێ ئنيهتا خۆ دئينيت، هەتا دەست ب هاڤێژتنا بەرێن (جەمرەیا عەقەبە) دکەت ل ڕۆژا جەژنێ.
پێدڤییه ئهو كهسێ ئیحرام ل بهر یێ هشیاری كهڤتنا د ناڤ تشتهك ژ وان كاراندا بیت یێن حهرامه ئهو كهسێ ئیحرام ل بهر ئهنجام بدهت ههتا ژ بن ئیحرامان دهردكهڤیت.
***
دوو: مانا ب شەڤێ ل مینایێ:
پاشی سوننەتە بۆ وی کو ل ڕۆژا هەشتێ بچیتە مینایێ و نڤێژێن نیڤرۆ و ئێڤاری و مەغرەب و عەیشا و سپێدێ ل وێرێ بکەت؛ ب کورتکرن بێ کۆمکرن؛ چونکی پێغەمبەری صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن ل مینایێ نڤێژ کورت دکرن و کۆم نەدکرن.
سێ: ڕاوەستیان ل عەرەفێ و مانا ب شەڤێ ل موزدەلیفێ:
ڤێجا ئەگەر ڕۆژ ل ڕۆژا نەهێ، ڕۆژا عەرەفێ، هەلات؛ وی دەمی دێ ژ مینایێ چیتە عەرەفێ و دێ ل نەمیرەیێ ڕاوەستیت و مینیت هەتا ڕۆژ ژ نیڤەکا ئەسمانی دەرباز دبیت، ئەڤە ژی ئەگەر بۆ وی ب سانەهی بیت، ئەگەر نە، چ تێدا نینە ل وێرێ نەمینیت؛ چونکی ڕاوەستیان و مانا ل نەمیرەیێ سوننەتە.
ئەگەر ڕۆژ ژ نیڤەکا ئەسمانی دەربازبوو؛ دێ نڤێژا نیڤرۆ و ئێڤاری دوو ڕکاعەت دوو ڕکاعەت کەت و دێ پێکڤە ب کۆمکرنا پێشئێخستنێ (جمع تقدیم) کۆم کەت، وەکی پێغەمبەری صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن کری.
پاشی پشتی نڤێژێ دێ خۆ بهتال كهت بۆ زکر و دوعا و خۆشکاندنێ بۆ خودایێ مەزن و بلند و دێ دەمێ خۆ هەمییێ دەتێ، ب وی تشتێ دڤێت دێ دوعا کەت و دێ دەستێن خۆ بلند کەت و دێ ڕوویێ وی ل قیبلێ بیت.
پترییا دوعایا پێغەمبەری صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن ل ڤی جهێ ڕاوەستیانا مەزن ئەڤە بوو: ((لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ، وَلَهُ الْحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ))، ئانکو: ((چ خودێ نینن ژ خودێ پێڤەتر چ خودێ ژ هەژی پەرستنێ نینن، ئەو یێ ب تنێیە و چ هەڤپشك نینن، مولك و دەستهەلات و سوپاسی هەر بۆ وینە و ئەو ل سەر هەمی تشتان یێ خۆدان شیانە)).
ئەگەر ماندوی بوو و ڤیا بێهنا خۆ ڤەدەت ب ئاخڤتنا دگەل هەڤالێن خۆ ب ئاخڤتنێن ب مفا یان خواندنا هندەك پەڕتووکێن ب مفا یێن بۆ وی ب سانەهی، ب تایبەت د وان بابەتاندا یێن گرێدایی مەردینی و دان و بەخشینێن مەزن یێن خودێ؛ دا کو لایەنێ هیڤیێ د وێ ڕۆژێدا بهێز ببیت، دێ تشتەکێ باش بیت. پاشی دێ زڤریتەڤە بۆ خۆشکاندنێ بۆ خودێ و دوعاکرنێ و بلا یێ ڕژد بیت کو دوماهییا ڕۆژێ بۆ دوعایێ تەرخان بکەت و خۆ پێڤە زەحمەت بدەت، چونکی باشترین دوعا دوعایا ڕۆژا عەرەفێیە.
ئەگەر ل ڕۆژا عەرەفێ ڕۆژ ئاڤابوو، دێ چیتە موزدەلیفێ.
ئەگەر گەهشتە وێرێ، دێ نڤێژا مەغرەب سێ ڕکاعەتان و یا عەیشایێ دوو ڕکاعەتان ب کۆمکرنڤە کەت.
ئەگەر ترسیا نەگەهیتە موزدەلیفێ هەتا پشتی نیڤا شەڤێ، دێ نڤێژێ کەت، خۆ ئەگەر نه گەهیتە موزدەلیفێ ژی، و دروست نینە نڤێژێ پاش بێخیت بۆ پشتی نیڤا شەڤێ.
ب شەڤێ دێ ل موزدەلیفێ مینیت. هەر گاڤا سپێدە دیاربوو، دێ هەر زوی نڤێژا سپێدێ ب بانگ و قامەتێ کەت.
پاشی دێ چیتە (المشعر الحرام)، ل وێرێ دێ خودێ ب ئێک دانیت و وی مەزن ڕاگریت و دی ب وی تشتێ حەز بکەت دوعایان کەت هەتا گەلەك ڕوهن دبیت. ئەگەر چوون بۆ (المشعر الحرام) بۆ وی ب سانەهی نەبوو، دێ ل جهێ خۆ دوعا کەت؛ ژ بەر گۆتنا پێغەمبەری صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن: «وَقَفْتُ هَاهُنَا وَجَمْعٌ كُلُّهَا مَوْقِفٌ» [8] ((ئانكو: ئەز ل ڤێرە ڕاوەستیام و موزدەلیفە (جەمع) هەمی جهێ ڕاوەستیانێیە)). ل دەمێ زکر و دوعاکرنێ دێ ڕوویێ وی ل قیبلێ بیت و دەستێن خۆ بلند کەت. [8] رواه أبو داود، برقم (1936).
چار: کریارێن ڕۆژا جەژنێ:
ئەگەر دونيا گەلەك ڕوهن بوو، دێ - بەری ڕۆژ بهەلێت - ژ موزدەلیفێ چیتە مینایێ و دێ ڕێڤەچوونا خۆ ل نهالا (موحەسسەر) بلەز لێ کەت.
ئەگەر گەهشتە مینایێ، دێ بەرێن جەمرەیا عەقەبە هاڤێژیت و ئەو یا دویماهیکێیە ژ لایێ مەککەهێڤە، ڤێجا دێ ب حەفت بەرێن بچویك یێن ل دویڤ ئێك ڕەجمێ کەت، هەر ئێك نێزیکی قەبارێ بهركێ قهسپهكێ و د گەل هەر بەرەکێ دهاڤێژیت دێ تەکبیرەکێ لێدەت.
پاشی دێ قوربانییێ خۆ سەرژێکەت ئەگەر بۆ وی ب ساناهی بیت.
پاشی دێ سەرێ خۆ تڕاشیت یان دێ کورت کەت ئەگەر زەلام بیت سفرکرن و تڕاشین باشترە. بەلێ ژن، کورتکرن بۆ وێ یا دروستە نە تڕاشین.
ئەگەر بەرێن خۆ هاڤێژتن و سەرێ خۆ تڕاشی، ئەڤە دەرکەڤتنا ئێکێ (تحلل الأول) بۆ وی چێبوو، ب ڤێ چەندێ ژی هەمی تشت بۆ وی حەلال دبن ژ بلی چوونا نڤینێ.
پاشی دێ هێتە خوارێ بۆ مەکەهێ و دێ طەوافا ئیفازێ کەت، پاشی دێ سەعییێ بۆ حەجێ کەت ئەگەر جۆرێ حەجا وی تەمەتوعبيت ، یان ئیفراد یان قیران بیت و پشتی طەوافا هاتنێ سەعی نەکربیت، و دشێت طەواف و سەعییێ پاش بێخیت بۆ شەڤێ یان ڕۆژا دووێ ل دویڤ یا بۆ وی ب سانەهی.
پێنج: کریارێن ڕۆژێن تەشریقێ (ڕۆژا دووێ و سێیێ و چارێ یا جەژنێ):
ئەگەر بەرێن خۆ هاڤێژتن و پرچا خۆ تڕاشی و طەواف و سەعی کرن، ئەڤە ئەو ب تەمامی ژ بن ئیحرامان دەرکەڤت و هەمی تشت بۆ وی حەلال بوون هەتا ژن ژی.
پاشی دێ زڤریتە مینایێ و شەڤا ڕۆژا یازدێ و دوازدێ و سێزدێ دێ ل وێرێ مینیت ئەگەر یێ پاشکەڤتی بیت.
و دێ بەرێن هەر سێ جەمرەیان هاڤێژیت دەمێ ڕۆژ ژ نیڤەکا ئەسمانی دەردکەڤیت.
ل ڕۆژا یازدێ، دێ بەرێن جەمرەیا ئێکێ – و ئەو دوورترین جەمرەیە ژ مەککەهێ و نێزیکترینە بۆ مزگەفتا خەیف – ب حەفت بەرێن ل دویڤ ئێك هاڤێژیت، دگەل هەر بەرەکی دئ تەکبیرەکێ لێدەت. پاشی دێ پیچەك چیتە پێش و دێ دوعایەکا درێژ بۆ وی تشتێ وی دڤێت کەت. ئەگەر ڕاوەستیانا درێژ و دوعا ل بەر گران بوون؛ دێ هند دوعا کەت کو بۆ وی ب ساناهی بیت خۆ ئەگەر تشتەکێ کێم ژی بیت، دا کو سوننەتێ بجهـبینیت.
پاشی دێ بەرێن جەمرەیا ناڤنجی ژی وەسا هاڤێژیت و پشتی وێ دێ دوعایان کەت.
پاشی دێ بەرێن جەمرەیا عەقەبە ژی وەسا هاڤێژیت، ب تنێ ئەو نەبیت ڤێجارێ دێ چیت و پشتی وێ دوعایان ناکەت.
پاشی دێ ل ڕۆژا دوازدێ ژی وەکی ڕۆژا یازدێ بەرێن جەمرەیان هاڤێژیت؛ ڤێجا ئەگەر هاڤێژتنا بەرێن جەمرەیان تەمام کر، ئەگەر ڤیا دێ لەزێ کەت و ژ مینایێ هێتە خوارێ.
و ئەگەر ڤیا دێ خۆ گریت و دێ شەڤا سێزدێ ل وێرێ مینیت و دێ بەرێن هەر سێ جەمرەیان پشتی خواربوونا ڕۆژێ ژ نیڤەکا ئەسمانی هاڤێژیت وەك بوری، و ئەگەر خۆ بگریت باشترە.
خۆگرتن و پاشکەڤتن هەتا ڕۆژا سێزدێ واجب نینە، هنگی نەبیت ئەگەر ڕۆژا دوازدێ ڕۆژ ل سەر ئاڤابوو و ئەو ل مینایێ بیت؛ ڤی دەمی واجبە ل سەر وی پاش بکەڤیت و خۆ بگریت هەتا بەرێن هەر سێ جەمرەیان پشتی ڕۆژ ژ نیڤەکا ئەسمانی خوار دبیت د هاڤێژیت.
بەلێ ئەگەر بێی هەلبژارتنا وی ڕۆژا دوازدێ ل مینایێ ڕۆژ ل سەر وی ئاڤابوو؛ وەکی کو بارکربیت و سویار ببیت بەلێ ژ بەر قەرەبالغیا ترۆمبێلان و تشتێن وەسا پاشکەڤتبیت؛ ل ڤی دەمی پاشکەڤتن و خۆگرتن ل سەر وی واجب نینە؛ چونکی پاشکەڤتنا وی هەتا ڕۆژئاڤایێ بێی هەلبژارتنا وی بوو.
شەش: طەوافا خاتر خواستنێ:
ڤێجا ئەگەر ڤیا ژ مەککەهێ دەرکەڤیت و بچیتە باژێرێ خۆ، دەرناکەڤیت هەتا طەوافا خاتر خواستنێ دکەت.
ب تنێ ئەو ژن نەبیت یا کەڤتییە د زڤڕۆکا هەیڤانە یان چلکێن زارۆکبوونێدا، طەوافا خاتر خواستنێ ل سەر وان نینە، و نابیت ل بەر دەرگەهێ مزگەفتا حەرام بۆ خاتر خواستنێ ڕابوەستن؛ ژ بەر کو ئەڤە ژ پێغەمبەری صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر نەهاتییە ڤەگۆهاستن.
دێ طەوافا خاتر خواستنێ کەتە دویماهیك کارێ خۆ د گەل مالا خودێ (کەعبێ) دەمێ بڤێت بۆ گەشتێ بار بکەت.
ڤێجا ئەگەر پشتی خاتر خواستنێ، هەر ل وێرێ ما ل هیڤییا هەڤالان یان بارکرنا جانتەیێن خۆ یان تشتەك د ڕێکا خۆ دا کڕی، هنگی چ تێدا نینە و طەوافێ دووبارە ناکەت، ئەو نەبیت ئەگەر ئنیەتا پاشئێخستنا گەشتا خۆ هەبیت؛ وەکی کو بڤێت ل دەستپێکا ڕۆژێ گەشتێ بکەت و طەوافا خاتر خواستنێ بکەت، پاشی گەشتێ پاش بێخیت بۆ دویماهییا ڕۆژێ بۆ نموونە، ل ڤێرێ پیدڤییە ل سەر وی ئەو طەوافێ دووبارە بکەت دا کو ببیتە دويماهك کارێ وی د گەل مالا خودێ.
و صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر پێغەمبەرێ مە موحەممەدی بن.