Skip to content
الإسلام دين رب العالمين

الإسلام دين رب العالمين

Mu lina lya Allah jwa ukoto wejinji jwa chanasa cha mnope Chisilamu ni chipopelo cha mbuje jwa iumbe yosope yene. Ana mbuje gwenu ni nduni? Achi ni chiusyo cha chikulungwa pa chilambo chino; soni chiwele chiusyo chakusosekwa kuti mundu achimanye chijango chakwe. Mbuje gwetu ni Mlungu jwawagumbile maunde ni litaka, nakusatulusya kutyochela kumawundeko mesi ga ula, ni kutyochela mu mesi gelego akusakoposya isogosi ni itela kuwa yakulya yetuwe nambo soni inyama yatukusawa tukuilya. Jwele Mlungu jwawatugumbile uwe nikwagumba soni achinangolo wetu, ni wagumbile soni chine chilichose, jwele soni ni…

Language: lang_yao
Prepared by:
Version: 1.0

Mu lina lya Allah jwa ukoto wejinji jwa chanasa cha mnope

Chisilamu ni chipopelo cha mbuje jwa iumbe yosope yene.

Ana mbuje gwenu ni nduni?

Achi ni chiusyo cha chikulungwa pa chilambo chino; soni chiwele chiusyo chakusosekwa kuti mundu achimanye chijango chakwe.

Mbuje gwetu ni Mlungu jwawagumbile maunde ni litaka, nakusatulusya kutyochela kumawundeko mesi ga ula, ni kutyochela mu mesi gelego akusakoposya isogosi ni itela kuwa yakulya yetuwe nambo soni inyama yatukusawa tukuilya. Jwele Mlungu jwawatugumbile uwe nikwagumba soni achinangolo wetu, ni wagumbile soni chine chilichose, jwele soni ni juwatesile chilo ni musi, jwele ni Mlungu juwachitesile chilo kuwa ndawi jagona nikupumula, nikutenda musi kuwa ndawi jakusosa yakulya ni indu yakusachikwana pa umi. Jwalakwejo ni Mlungu juwatujepepachisye uwe lyuwa, mwesi ndonda, ni sulo(nyasa), nambo soni kutujepepachisya uwe inyama yatukusawa tukuilya ni kupindulaga kumwa mikaka nambo soni ikopa yakwe (kutendela sapato ni ikandu ine).

Ana mbili sya mbuje jwa iumbe yosope ni syapi?

Ambuje Mlungu ni wawagumbile iumbe yosope, ni jwasayijongolelaga iumbe ku litala lyakuwona ni lya kongoka. jwalakwejo ni Mlungu jwakusajendesya yosope yakwayana yakugumbidwa yosope, jwelejo ni nkulisya jwa iumbeyo. Jwalakwejo ni msyene jwa kane kalikonse kakupatikana mu umi wachilambo chapasi pano nambo soni kwa umi waukuwika, kandu kane kalikose kungawaga jwelejo kawele kakwe. Jwalakwejo ni Mlungu jwatachiwa jwachijumi mpaka kalakala, mkasawa soni jwangagona lugono, jwelejo ni jwakusalolela iumbe ya umi yosope pakamulisya ulamusi wakwe, jwele ni Mlungu chanasa chakwe chachitenjelele pa iumbe yosope, nambo soni jwelejo ni Mlungu jwanti pangali kalikose kakali pa petaka ni kumaunde kakusawa kakusisika pa meso pakwe. Pangali kane kalikose kakulandana ni jwelejo, Mlungujo awele jwakupikana nambo soni jwakulola kane kalikose,, ali penani pa maunde gakwe, jwamkwanile jwangasowa kalikose kuma ku iumbe yakwe, nambo kuti iumbe yakwe ni ikusawa ikusowa chikamuchisyo cha Mlungu, wangajinjila mu iumbe yakwe, nambo soni pangali iumbe yakwe ikusasyuka kapena kwinjila mwa Mlungujo nikusyuka Mlungu, aswejesedwe Mlungu jwa penani. Ambuje Mlungu ni jwawagumbile chilambo chikuwonekachi ni ndondomeko syosope syakwilana syangali kutindana mkati mwakwe. Ndondomeko syegolochesi ngasikutindana pa iumbe yosope kanga syapa chilu cha mundu kapena chinyama, kapena ndondomeko syakajende ka chilambo chachitusungulile uwe,kanga kajende ka lyuwa, ndondwa ni yosope yaikupatikana mchilambo.

Kane kakalikose kakakupopeledwa pangawaga Mlungu nganikawa kalipele yambone kapena kulitochesya yakupweteka, ni ikomboleche chinauli kuti kapeleche yambone kwa wakuchipopela kapena katosye yakupweteka ya wakuchipopelawo.

Ana yakuwajilana kuti tumtendele mbuje gwetu niyapi?

Yakusosekwa kwa wandu osope kuti amtendeleje Mlungu nikumpopela Mlungujo jikape nikuti akawwanganyaga ni ikandu ine pakumpopela Mlungujo. Nikuti akasapopelaga Mlungu jwine jwangawaga jwelejo,kapena akasawwanganyaga Mlungujo ni mundu jwalijose,kapena liganga, kapena sulo, kapena chilichose changali umi, kapena ndondwa kapena kane kalikose. Nambo m'malo mwakwe, mapopelo gosope gatendekwe pakusaka kumsangalasya Mlungu jumope, mbuje jwa iumbe yosope.

Ana yakusosekwa Mlungu kwatendela wandu niyapi?

Yakusosekwa Mlungu kwatendela wandu naga wanduwo akumpopela Mlungu jikape, nikwatamika umi wambone pa chilambo pano' mutaweje ali mkupata utendele, ngakola oga wa kalikose, ni kutulala kwa mitima nambo soni kuwa wakusengwa ni yawapele Mlungu. Ku umi waukuwika, nikujakwajinjisya ku mbepo, kwakuli kwana umi ni utendele wakutamilichika ni wangamala mpaka kalakala. Nambo naga ali amnyosisye Mlungu nikutindanaga ni malamusi gakwe, asautenda umi wawo wanduwo kuwa wakupweteka nikuwa wakudandaula, namtamuno ali mganisya kuti ali pa utendele ni mtunjelele. Nambo soni ku umi waukuwika, Mlungu takajinjisye ku moto, kutakatameko mpaka kalakala ngakopokako, ni takakole ilagasyo yangamala mpaka kalakala, nikutama ku motoko mpaka kalakala.

Ana tukusimanikwa pa magongochi? nambi twagumbidwe pa magongo gachi?

Mlungu jwakuchimbichika atusalile kuti jwelejo watugumbile uwe pa ligongo lyakuchimbichika; lyalili kumpopela Mlungujo jikape, nikuti tukawwanganyaga Mlungujo ni ikandu iliyose. Niwatupele ukumu (udindo) wakulolela chilambochi pakamula masengo gambone nikolosya yakusokonechela. Sano kwa mundu jumpaka atindiwalileje ine yangawa Mlungu jwakwe juwamgumbile,nikuti jwele ngakumanyilila magongo gawamgumbile jwelejo Mlungu, nambo soni nganatenda yakuwajilana kumtendela Mlungu juwamgumbile jwelejo. Nambo soni mundu jumpaka ajonanjeje pa chilambo, tawe kuti ngakumanyilila masengo gawapedwile ni Mlungu pa chilambopo.

Ana mpaka tumpopele uli mbuje gwetu?

Ambuje wetu Mlungu jwakuchimbichika nganagamba kutugumba uwe nikutuleka ngatupa malamusi, nambo soni nganautenda umi wetu kuti ugambe kuwa wa masanje. Nambo kuti kutyochela mwa wandu, wasagwile wandu nikwatenda kuwa achimitume wawatumisye kwa wandu wawo (achimitumewo), achimitumewa waji wa ndamo syekwanile ni syambone, wa mitima jeswela, ni mitima jagoloka ni jetakate. Mlungu niwatumichisye achimitumewo utenga wakwe, ni wawisile mu utengawo iliyose yakusosekwa kwa wandu kuti aimanye yakusana mbuje gwawo jwakuchimbichika, nambo soni yakusana kwimuka kutachijimuka wandu kuma m'malembe kuti akawalanjisidwe masengo gawakamulaga pa chilambo nikwapa malipilo gakwe. Achimitume wa Mlungu ni wawichisye ni kwenesya kwa wandu wawo mumpaka ampopelele mbuje gwawo, niwalondechesye kawe ka mapopelo galamulile Mlungu ni ndawi syakutendela mapopelogo, pamo nikwalondechesya malipilo gakwe gampaka apate pa chilambo pano ni umi waukuwika. Achimitumewa walekasisye wandu wawo ikandu yawakanyisye mbuje gwawo, mu yakulya, yakumwa nambo soni malombela. Ni walanjile ndamo syambone nikwalekasya ndamo syakusakala.

Ana chipopelo chakupocheledwa pameso pa Mlungu nichapi?

Chipopelo chakupocheledwa pa meso pa Mlungu ni chisilamu, chele ni chipopelo chawajenesya achimitume osope. Pa lyuwa lya mbesi, Mlungu ngajakupochela chipopelo chine chilichose pangawaga cha chisilamu. Chipopelo chine chilichose chimpaka mundu achikuye changawaga chisilamu, chiwele chipopelo chesokonechele, soni ngachijakumkamuchisya msyenejo lyuwa lya mbesi.Nikuti, tatameje umi wekungu ni wa ipwetesi pa chilambo pano ni umi waukuwika.

Ana michiga ja chipopelo chelechi (chisilamu) ni njalamila syakwe nisyapi?

Achi ni chipopelo chiwajepepasisye Mlungu malamusi gakwe kwa achikapolo wakwe. Mwa njalamila syakwe syekulungwakulungwa nikuti: mkulupilile mwa Mlungu kuti jwelejo mbuje nambo soni jwakuwajilana kupopeledwa, mkulupilile mwa achimalaika wakwe (Mlungu), mabuku gakwe (Mlungu), achimitume wakwe (Mlungu), lyuwa lya mbesi ni yakulinganya ya Mlungu pa yakutendekwa pa umi. Nambo soni m'bichile umboni kuti pangali Mlungu jwakupopeledwa mwa chakuonadi nakaweje Mlungu jumope, nikuwichila soni umboni kuti Muhammad waji mtume jwa Mlungu. Nambo soni, kuswali,kupeleka chalulele naga mundu jwana ipanje yakuwajilana kupeleka chalulele (zakat), kutawa namasani -wauli mwesi umo pa chaka, kwaula kutenda mapopelo ga Hajj ku nyumba ja Mlungu jiwatawile Ibrahim -utendele wa Mlungu uwe pa jwelejo- mwakuya lilamusi lya mbuje jwakwe (Mlungu), naga mundu akwete ukombosi wakwaula ku makkah kutenda Hajj-jo. Nikuyiwambalaga iwamlekasisye Mlungu kutandila kumphwatikanya Mlungu ni ichindu ine, kuwulaga mundu pangali magongo gakundisidwa pa malamusi ga Mlungu, jwangalewa,kutenda chijama(selo),kulya ipanje yelekasidwe (ya haramu).Naga mli nkulupilile mwa Mlungu, ni kuteda mapopelo gelega,nikuiwambalaga ikandu yelekasidweyi, nikuti mwe tim'be msilamu jwamkwanile pa chilambo pano,nikuti soni,lyuwa lya mbesi Mlungu takampe utendele wangamala nitimkajinjile ku mbepo kutimkatame mpaka kalakala.

Ana chisilamu chipopelo cha likuga lya wandu chiwanja cha wa wandu wakusagulika?

Chisilamu ni chipopelo cha Mlungu chichatumisidwe kwa wandu osope. Pangali mundu jwali jwapenani kupunda jwine nakaweje naga ali wakumjogopa Mlungu nikamulaga masengo gambone, nambo wandu osope awele wakulandana pa chipopelo cha chisilamu.

Ana wandu mpaka amanyilile uli kuwecheta kwa yakuona kwa achimitume -utendele uwe pa achimitumewo?

Wandu mpaka amanyilire kuwecheta kwa yakuona kwa achimitume kupitila matala gakulekanganalekangana sawu:

Kuti ikandu yakusawikaga nayo achimitumewo mu indu yaili yakuona ni ya chongoko, ikusapocheledwaga ni lunda nambo soni chipago chambone, lunda lusawichilaga umboni ya umbone wakwe, ni pangali jwine jwakusawikaga ni yakulandana ni yawawiche nayo achimitume.

Kuti yawawiche nayo achimitume,mwana malamusi gakukolosya ipopelo ya wandu ni itendo yawo yapa chilambo, kulondeka ni kwinuka kwa ikandu yawo, kuchenga kwa ma umi gawo kuwa pambone, kupokasya nikusunga mwakusamalila ipopelo yawo,lunda lwawo, ipanje yawo ni mawasa gawo.

Kuti achimitume wa Mlungu -utendele wa Mlungu uwe pa jemanjajo- nganawendaga malipilo kwa wandu pa masengo gawo gakwalanjila wandu ku ikandu yambone ni yakwajongolela ku litala lyambone. Nambo kuti, walindililaga malipilo gawo kutyochela kwa mbuje gwawo.

Kuti iwawiche nayo achimitume wa Mlungu yaji yakuona yangawanichilana ni kaikasya kulikose, yangasisyana namtamosi gombana mu yakuwecheta yawo. Mtume jwalijose waji ali mkuwichila umboni payawiche ni achimitume wawapali welewo mkanawiche, nikwawilanjilaga wandu ku ikandu yakulandana ni yawawilanjilaga achimitume wanewo.

Kuti Mlungu waji mkwalimbikanya achimitume -utendele wa Mlungu uwe pa jemanjajo- ni ilosyo yakuonechela, ni isimosyo yamachili mnope iwatendekasyaga Mlungu pawapa machili achimitumewo gakutenda isimosyoyo; kuti gawe ma umboni gakuwichila umboni wanti achimitumewo waji wakutumisidwa kutyochela kwa Mlungu, chisimosyo chachikulungwa mu ilosyo yachimitume, ni chisimosyo cha mtume jwakumalisya Muhammad -chanasa ni utendele wa Mlungu iwe pa mtumejo- ni buku ja Qur'an jakuchimbichika.

Ana Qur'an jakuchimbichika ni chichi?

Qur'an jakuchimbichika jele ni buku ja Mlungu mbuje jwa iumbe yosope yene, Qur'an gele ni malowe ga Mlungu gawatulwiche nago lilaika lyakolanjidwa kuti "Juburilu" -utendele wa Mlungu uwe pa jwalakwejo- kwaula kwa mtume Muhammad. Mu buku jeleji mwana ikandu yakusosekwa wandu kuimanya yakusana Mlungu,malaika gakwe, mabuku gakwe, achimitume wakwe,ni lyuwa lya mbesi, ni ikachindu yalinganyisye Mlungu kuti itendekwe mu yambone nambo soni yakusakala. Mu buku jeleji mukolanjidwe mapopelo gakanganichisidwa, ni mwana soni ikandu yakulekasidwa yayili yanganichisidwa kuitalichila, ni mukolanjidwemo soni ndamo syambone ni syakusakala, ni kane kakalikose kakukwayana ni chipopelo cha wandu ni ya umi wawo wapachilambo cha pasi ni umi waukuwika. Jeleji ni buku jakusimonjesya jiwadelele najo Mlungu wandu kuti awiche ni buku sawu jeleji. Buku jeleji Mlungu akujichinga ku mteto uliose wakujichenga kuwichila lyuwa lya mbesi, jili chiwela mu chiwecheto chajatulwiche najo, ni pangali chilembo chatyosyedwe, kapena kusindidwa lilole lililyosye mu buku jeleji.

Ana umboni wakopoka m'malembe nikujakuwalanjisidwa masengo lyuwa lya mbesi niwapi?

Ana ngamklulionaga litaka lili lyewe muli mwangali umi, nambo naga mesi gaula gagwilile pa chanya pakwe, lisawaluka nikumelesya yakumela yakulekangana lekangana. Nditu Mlungu jwasalipa umi litaka panyuma pakuwa, awele jwakombola kwimusya wandu wawe. Nditu Mlungu juwamgumbile mundu kutyochela ku lidondo lya mesi gakunyosyeka, awele jwakombola kumjimusya nikumkoposya mundujo m'malembe muwagonile pa usiku wa mbesi, nikum'balanjisya masengo gawaji mkamula nikumpa malipilo gakwanila, naga wakamulaga masengo gambone, tachilipidwa yambone, naga wakamulaga gakusakala nikuti tachipedwa malipilo soni gakusakala. Nditu Mlungu juwagumbile maunde, mataka, ni ndodwa, awele jwakombola kuwilisya kumgumba mundu; ligongo lyanti kuwilisya gumba mundu kawili, iwele yakwepepala kupunda gumba maunde ni mataka.

Ana lyuwa lya mbesi chikutendekwa chi?

Ambuje Mlungu wakuchimbichika tachajimusya wandu kutyochela m'malembe mwawo, kaneko ni kwawalanjisya masengo gawo gawaji mkamula. Sano kwa mundu jwawakulupilile ni kwakulupilila achimitume wa Mlungu,takamjinjisye ku mbepo, wauli utendele wakutamilichika wanti mundu nganaganisyeje ligongo lya ukulu wa utendelewo. Sano kwa mundu jwakanila takamjinjisye ku moto, yayili ilagasyo yakupelenganya, yanti moto wakwe mundu nganawa awuganichisye. Naga mundu akajinjile ku mbepo kapena ku moto, mkasawa mpaka kalakala, tachiwa pa utendele kapena ilagasyo yangamala.

Naga mundu asachile kuti ajinjile chisilamu, atende chichi ?kapena pana itendo yapadela yakusosekwa kutenda? kapena ajaule kwa wandu wanepe kujakuwenda lusa kuti ajinjile chisilamu?

Naga mundu amanyilile kuti chipopelo chakuwona ni chisilamu, nikuti soni chele cha mbuje jwa iumbe yosope, akuwajilana kutenda chitema kwinjila chisilamu; ligongo lyanti naga chakuona chilolechele kwa mundu jwa lunda lwambone, akusasosekwa kwanguya kuchikuya, ningachelewasya kwinjila chisilamu. Kwa mundu jwakusaka kwinjila chisilamu,yangasosekwa kuti itendekwe ine iliyose yakwilana ni kwinjila kwakwe mchisilamu, kapena kuti papatikane wane wakwe wakumanyika pa ndawi jakwinjila chisilamu, nambo naga ajinjile chisilamu pameso pa msilamu kapena malo gakutenda ikandu yachisilamu, yele iwele yambone pachanya pa yambone. Nambo iwele yakwanila gambakuwecheta malowe ganti: (nguwichila umboni kuti pangali Mlungu jwakumpopela mwa chakuonadi nakaweje Mlungu jumope basi, ni nguwichila soni umboni kuti Muhammad awele mtume jwa Mlungu), ali mkumanyilila ngopolelo sya malowe gelaga nambo soni mwakugakulupilila. Kutendamo myo, mundu akusasyuka msilamu; kaneko nalijiganyeje malamusi gane ga chisilamu panandi panandi; kuti akwanilisye malamusi gamlamulile Mlungu jwelejo.

Kusaka kupata umanyilisi wejinji akamulisye masengo: