Ani eyatonda ebitonde [byonna]? Era ani yantonda? Era lwaki?
Ddala ndi ku kkubo ettuufu? Ani yatonda eggulu n'ensi n'ebiri mu byombiriri mu bitonde ebinene ebitasobola kwebulungululwa (kumanyibwa byonna)? Ani yakola enteekateeka eno ennuŋŋamu eyatuukirira [eri] mu ggulu ne mu nsi? Ani yatonda omuntu n'amuwa amatu n'amaaso n'amagezi, n'amufuula nga asobola okuyiga n'okutegeera eby'amazima?
These files are generated automatically from the book's text; their layout may differ from the printed edition.
Ani eyatonda ebitonde [byonna]? Era ani yantonda? Era lwaki?
Ddala ndi ku kkubo ettuufu?
Ani yatonda eggulu n'ensi n'ebiri mu byombiriri mu bitonde ebinene ebitasobola kwebulungululwa (kumanyibwa byonna)?
Ani yakola enteekateeka eno ennuŋŋamu eyatuukirira [eri] mu ggulu ne mu nsi?
Ani yatonda omuntu n'amuwa amatu n'amaaso n'amagezi, n'amufuula nga asobola okuyiga n'okutegeera eby'amazima?
Ani eyakola ebiyungo ebiri ku mubiri gwo munkola ey'ekikugu, n'akuteeka mu kifananyi ekisinga obulungi?
Fumintiriza ku bitonde ebyenjawulo ebiyina obulamu, ani eyabitonda mubifaananyi ebyenjawulo ebingi ennyo ebitaliiko kkomo?
Butya ensi n'obunene bwayo gyetambulamu netereera kunkola eyamateeka okumala emyaka emingi ennyo?
Ani eyateekawo enkola ennungamu efuga ebitonde( obulamu, okufa, okuzaala, emisana n'ekiro, enkyukakyuuka ya sizoni n'ebirala)?
Ddala ensi yetonda yokka? Oba teyina nsibuko? Oba yajja kibwatukira? yagamba Allah omusukkulumu Oba batondwa awatali kintu (nti tewali Katonda yabatonda!) oba bo be batonda (ebitonde byonna nga nabo mwebali). Oba be baatonda eggulu omusanvu ne nsi, nedda wabula bo tebakkiriza. [Surat al-Twuur: 35-36].
Bwetuba ssi ffe twetonda, era nga tekisoboka kuba nti tetuyina gyetwaava oba nti twajja kibwatukira, nabwekityo amazima agataliimu kubuusabuusa gali nti: ensi eno eteekeddwa okubaako n'eyagitonda nga mugulumivu nga musobobozi, kuba tekiyinzika kuba nga ensi yetonda yokka, oba nti teyina nsibuko oba okuba nti yajja kibwatukira!
Rwaki omuntu akkiririza mubintu byatalabako nga okumanya, okutegeera, omwooyo, okutamwa n'okwagala, ssi kulwansonga nti alaba obuufu bwabyo? nabwekityo ayinza atya omuntu okuwakanya okubaawo kw'omutonzi wensi ennene nga ate alaba obuufu bwebitonde bye nebyakola, n'ekisaakye?!
Omuntu yenna ayina amagezi tasobola kukkiriza kumugamba: nti ennyumba esobola okubaawo nga teri agizimbye! oba okumugamba nti: ebbanga lyeryazimba ennyumba eyo! Nabwekityo kijja kitya nti abantu bakkiririza mu bagamba nti: ensi ennene yajjawo awatali yagitonda? Omuntu alina amagezi ayinza atya okukkiriza okumugamba: nti entambula yensi eteredde yonna teriiko agitambuza wabula etambula kibwatukira
Ebyo byonna bitutuusa kukigambo kimu: nti ensi eno eriko Omulezi Omugulumivu omusobozi agitambuza era nga yekka yasanidde okusinzibwa, era byonna ebisinzibwa ebitale Yye okubisinza kikyaamu, era tebisanidde okusinzibwa
Omulezi, katonda omugulumivu
Waliyo omulezi Omutonzi omu, ye nannyini, atambuza buli kintu, omugabirizi, awa obulamu era atta, eyatonda ensi, nagisobozesa abantu okugibeeramu, era eyatonda amagulu n'ebigalimu mubitonde ebinene, eyakola era natekateeka entambula y'enjuba n'omwezi, n'ekiro n'emisana byonna biraga obusobozi bwe.
Yeyatuwa omukka gwetussa, nga wegutali tetuba nabulamu, era Yatutonnyeseza enkuba, era eyatuteerawo amayanja n'emigga, era yatugabirira era atukuuma nga tuli mu mbuto zabannyaffe nga tuli banafu , era yatambuza omusayi mumisuwa gyaffe okuva bwetuzalibwa okutuusa bwetufa
omutonzi era omugabirizi ye Allah, eyayawukana era omusukkulumu
Allah owekitiibwa yagamba: Mazima Mukama omulabirizi wa mmwe Allah, yooyo eyatonda e ggulu omusanvu ne nsi mu nnaku mukaaga, olwo nno naatebenkera ku Namulondo, e kiro akibikka omusana, nga kigunoonya mu bwangu obuyitirivu, era yatonda e njuba n’omwezi ne munyenye nga byonna bitambulira ku kiragiro kye, abange mukimanye nti okutonda n’ebiragiro bibye. Yayawukana Allah omulabirizi w’ebitonde. [Suratul A'araaf: 54].
Allah yemulezi era omutonzi wabuli kiri munsi mwebyo byetulaba nebyetutalaba, buli kitali Yye( Allah) kiba kitonde mu bitonde bye, era yasaanidde okusinzibwa yekka, awatali kumugattako kirala kyonna, tayina kimwegattako kyonna mubuyinza bwe, mubwakatonda bwe, mukutekateeka wadde mukusinzibwa kwe
singa togamba nti waliwo bakatonda abalala wamu ne Allah owekitiibwa, awo ensi yanditabanguse, kubanga tekigwana bakatonda babiri kutambuza nsi mukiseera kimu, Allah omusukkulumu yagamba: (Singa mwalimu abasiinzibwa atali Allah Eggulu n'ensi) byandiyonoonese byombiriri Surat Anibiyaa a’ya 22
Ebitendo by'omulezi Omutonzi
Omulezi eyayawukana, ayina amannya amalungi agataggwaayo, era ayina ebitendo ebyawaggulu ebyoleka obujjuvu bwe, mumannya ge mulimu: omutonzi, ne "Allah" eritegeeza: Asinzibwa asanidde okusinzibwa yekka awatali kumugattako kirala kyonna. Omulamu, eyeyimirizaawo, owekisa ekingi, omugabirizi, owekitiibwa ekijjuvu, Yagamba omusukkulumu Allah mu Qur'an eyekitiibwa Allah yekka, ateekwa okusinzibwa, y'oyo omulamu obulamu obw'olubeerera nga yeyimirizaawo yekka awatali kwetaaga buyambi bwonna ate era y'ayimiriddeko okulabirirwa kw'ebitonde byonna ebisigadde, takwatibwa kusumagira wadde otulo, nannyini wa byonna ebiri mu ggulu ne mu nsi, tewali agenda kwetantala kuwolereza (munne) ewa Allah okuggyako nga amukkirizza, Allah amanyi ebyo ebiri mumaaso gaabwe n'emabega wabwe ate bo tebasobola kumanya mubujjuvu kintu kyonna mwebyo byamanyi okuggyako ky'aba ayagadde, ekifo w'atebenkerezza ebigere bye wagazi okumalayo eggulu n'ensi, so ng'ate eggulu n'ensi okubikuuma byombi tekimukaluubiriramu yadde. Era ye y'asinga okuba owa waggulu, ow'ekitiibwa ekisuffu. [Surat Al-baqara: 255]
Era Allah owa waggulu yagamba: (Gwe Nabbi Muhammad) bagambe nti Allah ali omu mu bwa Katondabwe (era nga yye yekka ateekeddwa okusinzibwa). Allah y'akola ku byetaago by'ebitonde byonna. Tazaala, era teyazaalibwa. Era teri kintu kyonna kimwenkana. [Surat al-Ikhlaasw: 1-4].
Omulezi asinzibwa ayina ebitendo ebijjuvu
Mubitendo bye mulimu nti yateekeddwa okusinzibwa, nebyo ebitali Yye bitonde ebilagirwa era ebikakibwa.
Mubitendo bye mulimu nti: mulamu alina obulamu obwolubeererera eyeyimirizaawo, buli kiramu wekiri kubanga Allah yeyakiwa obulamu ela yeyakitonda, era yabiyimirizaawo era abigabirira era abimalira ensonga zaabyo. Omulezi mulamu tafa, era tekisoboka Yye okusaanawo, yeyimirizaawo teyeebaka, wabula era takwakwatibwa kasumagila wadde otulo.
Mubitendo bye mulimu nti: Yye mumanyi wabuli kimu, teri kintu kyonna kimwekweka(nga takimanyi) mu biri mu nsi oba mu ggulu.
Mubitendo bye mulimu nti: Awulira era Alaba buli kimu, amanyi ebitabankanya emyoyo, nebyo ebikusike mubifuba, teri kyekweeka kuyye mubiri muggulu nemunsi
Mubitendo bye mulimu nti: yemuyinza atalemwa kintu kyonna, era teri yenna asobola kuziyiza kyaba asazeewo, akola kyaba ayagadde era naziyiza ekyo kyaba ayagadde, era akulembeza era akeeleya era okumanya kwe kuli wala nnyo.
Mubitendo bye mulimu nti: ye mutonzi, omugabirizi era omuteesiteesi. Eyatonda ebitonde byonna era atambuza ensonga zaabyo, ebitonde byonna biri mumikono gye era wansi wabukasi bwe.
Mubitendo bye mulimu nti: yayanukula omulanga gw'oyo ali mubuzibu, era yayamba abafunye emitawaana, era buli kitonde bwekifuna obuzibu oba obukalubo kiwalirizibwa okudda jyali okufuna obuyambi
okisinza kuyina kuba kwa Allah yekka, yemujjuvu asaanidde okusinzibwa yekka awatali kirala kyonna, nabuli kisinzibwa ekitali Yye kisinzibwa mubukyamu era kikendeevu era kyakufa era kyakuggwaawo
Allah owekitiibwa yatuwa amagezi getumanya nago obumu kubuyinza bwe, era natuteekamu obutonde obwagala ekirungi, nga butamwa ekibi. omuntu awulira bulungi singa adda eli Allah, Omulezi webitonde byonna, era obutonde obwo bulaga obujjuvu bwe era tekisoboka kuba nabukendeevu bwonna; ekitiibwa kyonna kikye
Tekigwaana kumuntu alina amagezi kusinza okujjako ekyo ekijjuvu. Nabwekityo, ayinza atya omuntu okusinza omukendeevu nga yye oba amusingako okuba owawaansi?
Asaanira okusinzibwa tasobola kuba nga muntu oba kibuumbe oba nga muti oba nga kisolo!
Omutonzi ali wagguli, atebenkedde ku namulondo Ye, wala nnyo n'ebitonde bye, era ebitonde tebiyina kantu konna mubwakatonda bwe, era Allah talabikira mu kintu kyonna mu bitonde bye.
Omulezi tayina kimufaanana. Awulira era alaba, era tayina kimwenkana nekimu, tayina bwetaavu bwonna eri bitonde bye, teyebaka era talya mmere, omutonzi wakitiibwa nga tekisoboka nakamu kutendebwa nabitendo by'awaansi wadde eby'obwetaavu.
Allah owekitiibwa yagamba: Abange mmwe abantu ekifaananyi kikubiddwa kale mukiwulirize mazima abo be musaba abatali Allah tebasobola kutonda nsowera ne bwe baba nga beegasse ku lw'ekyo, era ensowera singa ebaggyako ekintu tebasobola kugikiggyako abanja munafu negwebabanja. Tebaawa Allah kitiibwa kimusaanira mazima Allah wa maanyi nnyo Nantakubwa ku mukono. [Suratul Hajj: 73-74].
Lwaki katonda owekitiibwa yatutonda? Era ki kyatwagalamu?
Ddala kiwa amakulu okuba nti Allah yatonda ebitonde ewatali kigendererwa? Yabitonda awatali makulu nga ate Yemumanyi kakensa?
Ddala kiwa amakulu okuba nti oyo eyatutonda natutereeza era natuteerawo byonna ebiri munsi nemuggulu bitugase, okuba nti yatutonda awatali kigendererwa oba yatuleka nga tayanukuddde bibuuzo ebisiinga obukulu eri ffe, okugeza: lwaki tuli kunsi? era kki ekiddako oluvannyuma lw'okufa? Era lwaki twatondebwa?
Ddala Kiwa amakulu okuba nga teri kibonerezo ku mulyazamaanyi era nti teri mpeera ku oyo akola obulungi?
Yagamba Allah owekitiibwa: Abaffe mwalowooza nti mazima twabatonda nga tewali kigendererwa, era nti mazima mmwe temugenda kuzzibwa gye tuli. [Surat al-Mu'uminuun: 115].
Nate Allah yatuma ababaka tulyoke tumanye ekyatutonza, era yatulagirira butya bwetumusinza na butya bwetusembela gyali, era kki kyatwagalamu! Era nabitya bwetufuna okusiima kwe, era yatubuulira obuddo bwaffe oluvannyuma lw'okufa?
Allah yatuma ababaka batubuulire nti Yye yekka yasanidde okusinzibwa,era tumanye butya bwetumusinza, era batutuuseeko byatulagira ne byatuziyiza okukola, era batuyigirize empisa ennungi nga bwetuba tuzeekutteko obulamu bwaffe bulongooka nebujjula ebirungi n'emikisa.
Allah yatuma ababaka bangi okugeza nga: nooh, ibrahim, musa, nabawagira n'obubonero n'ebyamagero ebiraga nti bamazima ,nti era Allah yabatumye, nga n'eyasembayo ye MUhammad okusaasira n'emirembe bibeere ku yye
Era ababaka batunyonnyola nti ddala obulamu buno kigezo, nti era obulamu obwannamaddala bwakubaawo oluvannyuma l'wokufa
Nti era waliyo ejjana erindiridde abakkiriza abasinza Allah yekka obutamugattako kantu konna era abakkiriza ababaka ba Allah bonna,ate gwo omuliro Allah yagutegekera abakafiri abasinza Allah n'ebintu ebirala oba nebawakanya omu kubabaka ba Allah
Allah owekitiibwa yagamba: (Abange mmwe abaana ba Adam ababaka bwe balibaggyira , nga bava mu mmwe, nga babatottolera ebigambo byange, oyo yenna alitya Allah naakola e mirimu emirungi abo nno tebalibaako kutya era tebagenda kunakuwala. Naabo abalimbisa ebigambo byaffe ne beekuluntaza, ne babireka abo nno be bantu bo muliro bo baakutuula bugenderevu mu gwo.). [Suratul A'araaf: 35-36].
Allah owekitiibwa yagamba: Abange (mmwe) abantu musinze omulezi wa mmwe eyabatonda n'atonda n'abo abaabakulembera mulyoke mumutye mu ngeri eyannamaddala. (Allah) y'oyo eyabakolera ensi nga kyaliiro n'abakolera e ggulu nga kasolya, era n'assa amazzi (e nkuba) okuva waggulu, n'ameza nago e bibala bibeere eby'okulya bya mmwe. Kale nno Allah temumuteekangako e bintu e birala, ate nga mumanyi (nti ye yekka y'ateekwa okusinzibwa) Naye bwe muba mubuusabuusa mu bye twassa ku muddu waffe (Nabbi Muhammad), kale muleeteeyo E ssuula emu efaananako nga Kur'ani, muyite abajulizi ba mmwe (bemulowooza nti bayinza okubayamba) nga ssi Allah, bwe muba nga muli b'amazima. Bwe muba nga temukikoze, era nga temugenda kukikola, muteekwa mwerinde omuliro, nga enku zaagwo bantu n'amayinja, ogwategekerwa abawakanya amateeka ga Allah. Ate sanyusa abo abakkiriza ne bakola e mirimu e mirungi nti bajja kufuna e jjana ezikulukutiramu e migga. Buli lwe banaaweebwanga e kibala mu jjana banaagambanga nti ekyo kye twaweebwanga edda (nga tuli ku nsi), binabaweebwanga nga mundabika bifaanana nabiri ebyo ku nsi (naye nga mu buwoomi byanjawulo), era abasajja baliweebwa abakyala abaatukuzibwa, era ba kubeeramu lubeerera. [Surat Al-Baqara: 21-25].
Lwaki Allah yatuma ababaka bangi?
Allah yatuma ababaka be eri emirembe, era teri mulembe okuleka nga Allah yagutumira omubaka abakowoole eri okusinza omulezi wabwe , era abatuseeko ebiragiro bye n'ebiziyizo bye. nga n'ekigendererwa mukukowoola kwabwe bonna: kwe kusinza Allah owekitiibwa yekka era nga buli kibiina bwekyatandika Nga okuleka oba okwonona ebyo omubaka byeyagya nabyo ebyokusinza Allah yekka, Allah yatuma nga omubaka omulala alongoose ekkubo lyabwe, era azze abantu eri obubumbwa obutuufu obw'okusinza Allah n'okumugondera. Okutuusa Allah bweyafundikra ne Muhammad okusaasira n'emirembe ku yye, oyo eyajja n'eddini enzijuvu ne ssemateeka ey'oluberera eri ebitonde byonna mpaka olunaku lw'enkomerelo, eyo eyajjuza era eyasangulawo semateka yenna eyakulembera era Allah oweekitiibwa yeyama okumukuuma n'okusigalawo okutuuka kulunaku lw'enkomerero.
Omuntu tabeera mukkiriza okutuusa nga akkirizza ababaka bonna
Allah yeyatuma ababaka bonna, era nalagira abantu bonna okubangondera, oyo yenna awakanya omubaka omu aba awakanyizza bonna, teriiyo kyonono kinene kusinga kuwakanya bubaka bwa Allah, okuyingira ejjana oyina okukkiriza ababaka bonna.
Ekyetteeka kubuli muntu mukaseera kano kwekukkiriza Allah n'ababaka ba Allah bonna, nakkiriza n'olunaku lw'enkomerero. Kino tekibaawo okujjako nga akkirizza era n'ogoberera oyo eyasembayo era owenkomerero, Muhammad okusaasira n'emirembe bibeere ku yye, oyo eyawagirwa n'ekyamagero ekyoluberera nayo nga ye Qur'an eyekitiibwa, eyo Allah gyeyeyama okugikuuma okutuusa Allah lwalyeddiza ensi n'ebigiriko.
Allah oweekitiibwa agamba mu Qur'an eyekitiibwa nti omuntu agaana okukkiriza omubaka yenna mubabaka aba awakanyizza Allah n'obubaka bwe, Allah owekitiibwa yagamba: Mazima abo abajeemera Allah n’ababakabe, nebagezaako okwawula wakati wa Allah n’ababakabe, era nebagamba nti tukkirizaako abamu abalala tetubakkiriza, nebaagala okuteekawo ekkubo wakati weebyo ebibiri, (babe nga mwebatambulira). Abo nno beebatakkiriza abannamaddala. Era nga abakafiiri twabategekera ebibonerezo ebinyoomesa. [ Surat Nisaai a’ya: 150-151]
nolwekyo, ffe abasiraamu tukkiriza Allah n'olunaku lw'enkomerero- nga Allah bweyalagira- era tukkiriza ababaka bonna n'ebitabo ebyasooka, Allah owekitiibwa yagamba: Omubaka yakkiriza naakakasa ebyo ebyassibwa ku ye nga biva ewa mukama omulabiriziwe Allah we n'abakkiriza bwebatyo nebakakasa, buli omu ku bo yakkiriza Allah ne ba Malayika be neebitabo bye n'ababakabe era nebagamba nti tetwawula wakati wa babakabe era nebagamba nti tuwulidde netugonda, Ayi Omulezi waffe tukusaba ekisonyiwo era gyoli yeeri obuddo. [Surat Al-Baqara: 285].
Qur'an ey'ekitiibwa kyekki?
Qur'an eyekitiibwa by'ebigambo bya Allah owekitiibwa era bwebubaka bwe bweyassa ku Muhammad owenkomerero mu babaka, era nga kyekyamagero ekisiinga obunene ekiraga nti obwannabi bwe bwamazima okusaasira n'emirembe bibeere ku yye. Qur'an eyekitiibwa ntuufu mumateeka gaayo era yamazima mumawulire gaayo. Era Allah owekitiibwa yasomooza abalimbisa Qur'an baleeteyo essula emu egifaanana, nekibalema okukola kulw'obuzito bw'ebiri mu Qur'an n'okubuna kwayo kubuli kintu ekiyina akwakwaate kubulamu bw'omuntu ku nsi n'enkomerero, era erimu buli kikwata ku bukkiriza obwo obweteeka ku muntu. Era mulimu ebyalagirwa n'ebyaziyizibwa ebyo ebyetteka ku muntu okubigoberera munkolagana ye wakati we n'omulezi we oba wakati we n'omyoyo gwe oba wakati we n'ebitonde ebisigadde, ebyo byonna nga ekozesa okunyonnyola okwekika ekyawaggulu. Ela elimu obujulizi bungi obw'okufumitirizaako n'ensonga ez'okuteeka munkola byonna nga biraga nti ekitabo kino tekisoboka kuba nga bigambo by'amuntu wabula bigambo bya Mulezi wabantu owekitiibwa
Obusiraamu kyekki?
Obusiraamu kwekwewaayo eri Allah nga omwawula mukumusinza, n'okumugondera, n'okukolera kumateekaage n'okusiima n'okukkiriza, n'okuwakanya byonna ebisinzibwa ebitali Allah owekitiibwa.
Allah owekitiibwa yatuma ababaka n'obubaka bumu nga : kwe kukowoola abantu eri okusinza Allah yekka awatali kumugattako kintu kyonna, n'okuwakanya byonna ebisiinzibwa ebitali Allah.
Obusiraamu y'eddini y'ababaka bonna, nga n'omulamwa gw'obubaka bwabwe gwegumu, naye ate amateeka ganjawulo, abasiraamu olw'alwero b'ebokka abali ku ddini entuufu eyo bannabbi bonna gyebajja nayo, obubaka bw'obusiraamu mukaseera kano bw'ebwamazima, era bw'ebubaka obwenkomerero okuva eri Katonda eri abantu, Omulezi oyo eyatuma Ibrahim ne musa ne isa okusaasira kwa Allah kubeere ku bbo y'omu yeyatuma owenkomerero mubabaka Muhammad okusaasira n'emirembe bibeere ku yye, era semateeka w'obusiraamu yajja nga asangula semateeka ezakulembela.
Eddini zonna abantu zebasinza nazo olwaleero nga ogyeeko obusiraamu zonna ddini zatandikibwaawo bantu, oba ddini zaali za Katonda, oluvannyuma nebazikyuusakyuusa nezifuuka ntabike n'ebyobuwangwa, n'enfumo ezasikirwa n'emagezi g'omuntu.
Naye ate eddini y'abasiraamu Ddiini nambulukufu tekyukakyuuka, nga era ensiinza gyebasinzaamu Allah eri emu, bonna basaala eswala ettano bawa zaka, basiiba omwezi gwa Ramadhan. Bwewetegereza semateeka wabwe nga ye Qur'an eyekitiibwa, ogya kugisanga nga yemu okwetoloola ensi yonna Olwa leero mbajjulizza Edini yammwe era ne mbajjuliza n'ekyengera kyange, ne mbasiimira mmwe obusiraamu okuba Eddini . N'omuntu awalirizibbwa( n'alya ebyaziyizibwa) olw'okulumwa enjala, nga naye tali yeewadde kibi olw'okweyagalira, mazima Allah musonyiyi, omusaasizi ennyo. [Surat Maa-idah: 3]
Yagamba omusukkulumu Allah mu Qur'an eyekitiibwa Ggwe Nabbi Muhammad gamba nti tukkiriza Allah netukkiriza n'ebyo ebyassibwa gyetuli n'ebyo ebyassibwa ku Ibrahim ne Ismail, ne Ishak ne Yakub ne ku bazzukulube, n'ebyo ebyaweebwa Musa ne Isa n'ebyo byonna ebyassibwa ku ba Nabbi okuva ewa Katonda waabwe, tetulina Nabbi yenna gwetutakkiriza naffe twewaddeyo (mu Busiramu) eri Katonda waffe. Oyo yenna ayagala okweteerawo eddiini etali busiramu tegenda kukkirizibwa okuva gyali, era nga yye ku lunaku lw’enkomerero agenda kubeera mubafaafaganirwa. [Surat Al-Imraan: 84-85].
Eddini y'obusiraamu nkola ebuna eyobulamu, ekwatagana n'obutonde namagezi, era nga ekkirizibwa emyoyobe emiramu, katonda owekitiibwa yagiteerawo ebitonde bye,era Ddini ejjudde ebirungi n'essanyu eri abantu bonna munsi ne kunkomerero nga tesosola mumawanga oba langi, abantu bonna muyo benkanankana, okusukkuluma kubaawo mukukola mirimu mirungi.
Allah owekitiibwa yagamba: Oyo yenna akola omulimu omulingi, kaabe musajja oba mukazi, nga naye mukkiriza, tugenda kumuwangaliza ddala mu bulamu obulungi era tugenda kubasasula empeera yaabwe nga baweebwa ekisinga obulungi ku lw'ebyo bye baakolanga. [Surat al-Nahli: 97],
Obusiraamu ly'ekkubo ly'okwesiima
Obusiraamu ddini y'ababaka bonna; era nga ye ddini ya Allah eri abantu bonna, nga teyeyawulidde ku bawarabu bokka
Obusiraamu lye kkubo erituusa ku kwesiima okwannamaddala mu nsi, n'ebyengera ebyoluberera kunkomerero.
Obusiraamu y'eddini yokka etuukiriza ebyetaago by'omwooyo n'omubiri, era egonjoola ebizibu by'omuntu byonna, Allah owekitiibwa yagamba: (Allah) naagamba nti mwenna mugiveemu (mwe ababiri ne sitaane), abamu mu mmwe baliba balabe ba bannaabwe naye bwe buliba bubajjidde obulungamu, okuva gyendi oyo yenna aligoberera okulungamya kwange, tagenda kubula, wadde okwonooneka. Ate oyo ava ku kubuulirira kwange, olwo mazima alina obuwangazi obukalubo, ate ku lunaku lw'enkomerero tugenda kumuzuukiza nga muzibe.} [Ta-ha: 123-124]
Migaso ki gyenfuna mukuyingira obusiraamu?
Okuyingira mu busiraamu kirina emigaso mingi, mu gyo:
Okufuna ekitiibwa n'obuwanguzi mu nsi, nga omuntu awangaala nga omuddu wa Allah, bwekitaba ekyo, omuntu awangaala nga muddu wa sitaani n'obwagazi bwomutima gwe.
Obuwanguzi ku lunaku lw'enkomerero nga Allah amusomyiwa eby'onoono bye, era namuteeka mukusiima kwe, era n'amuyingiza n'ejjanaera nawona n'omuliro.
Omukkiriza wakubeera wamu ne ba Nabbi,n'aboogezi bamazima n'abajulizi( abafiira muntalo z'eddini), n'abalongoofu kulunaku lwenkomerero, waliwo ekikisinga obulungi okusinga okubeera okumpi n'abantu abo! ate bbo abatakkiriza bakubeera wamu nebakyewaggula, nabonoonyi n'abagyeemu.
Abo Allah bagenda okuyingiza ejjana, bagenda kubeera mubyengera eby'olubeerera awatali kufa oba okulwala oba okulumwa oba okukaddiwa oba okunakuwala, ela b'akufuna buli kyebaagala, ate bbo abanaayingira omuliro bakubeera mu bibonerezo eby'olubeerera ebitakoma.
Mu jjana, mulimu ebisanyusa ebyo amaaso ge bitalabangako, wadde amatu okubiwulirako, wadde omuntu yenna okubifumitirizaako. nobumu kubujulizi kwekyo mulimu ekigambo kya Allah: Oyo yenna akola omulimu omulingi, kaabe musajja oba mukazi, nga naye mukkiriza, tugenda kumuwangaliza ddala mu bulamu obulungi era tugenda kubasasula empeera yaabwe nga baweebwa ekisinga obulungi ku lw'ebyo bye baakolanga. [Surat Annahali a’ya 97]. Era Allah nagamba Tewali muntu amanyi ebyo ebyabateerekerwa mu kyama mu bitebenkeza amaaso (ebyabaweebwa) nga mpeera olw'ebyo bye baali bakola. [Surat Al-Ssajda:17]
Ki kyenfiirwa singa sikkiriza busiraamu?
Omuntu atakkirizza busiraamu ajja kusalwa obutafuna kumanya okusinga ekitiibwa , nga kwekumanya n'okuteegera Allah, era ajja kusalwa obutafuna kukkiriza Allah , oyo awa omuntu obuteebenkevu munsi n'ebyengera oby'olubeerera kunkomerero.
Era ajja kusubwa obutasoma ku Kitabo ekisiinga ekitiibwa ekyo Allah kyeyassa eri abantu era n'okukkiriza Ekitabo ekyo ekyekitiibwa.
Agya kufiirwa omukisa gw'okukkiriza ba Nabbi abeebitiibwa, nga era bwagya okufiirwa omukisa gw'okubeera nabo mu jjana kulunaku lwenkomerero, ate abeera kumpi ne sitaani, n'abonoonyi nebagyeemu mumuliro jahannama. Ekifo era n'omulirwaano ebisiinga obubi
Allah owekitiibwa yagamba: (Era) bagambe nti :mazima abafiiriddwa be bo abaafiirwa emyoyo gyabwe n'abantu baabwe ku lunaku lw'okuyimirira ( mumaaso ga Katonda). Abange, okwo kwe kufiirwa okweyolefu. Balina waggulu waabwe emizingo gy’omuliro ate nga ne wansi waabwe eriyo emizingo emirala. Ekyo nno Allah atiisa nakyo abaddube nga abagamba nti: abange baddu bange kale muntye. [Surat al-Zzumar: 15-16].
Yenna ayagala okuwona ku lunaku lw'enkomerero, ayina okuyingira obusiraamu era nagoberera Nabbi Muhammad okusaasira n'emirembe bibeere ku yye
Era ezimu ku nsonga ba Nabbi Nababaka (emireembe gy'Allah gibeeree ku bbo) zebegattako nti teri agya kuwona ku lunaku lw'enkomerero okujjako abasiraamu abo abakkiriza Allah owekittibwa nebatamugattako kintu kirala kyonna mu kumusinza, nebakkiriza ba Nabbi n'ababaka bonna, abagoberezi babaka bonna nabaabakiriza era abaabakakasa bajja kuyingira ejjana, era bajja kuwona omuliro.
Abo abaaliwo ku mulembe gwa Nabbi musa nebamukkiriza nabagoberera enjigirizaaye abo basiraamu abakkiriza abalongoofu naye oluvannyuma lwa Allah okutuma Isa kyali kyatteeka kubagoberezi ba Nabbi musa okukkiriza n'okugoberera yesu. Abo bonna abakkiriza yesu abo basiraamu abalongoofu, oyo yenna agaana okukkiriza yesu nagamba nti nja kusigala mu ddini ya Musa oyo taba mukkiriza; kubanga aba awakanyizza Nabbi Allah gweyatuma, Ate, oluvannyuma lwa Allah okutuma owenkomerero mu Nabbi, Muhammad okusaasira n'emirembe bibeere ku yye, kyafuuka kyatteeka kubuli muntu okumukkiriza, Katonda eyatuma Musa ne yesu yoomu yeyatuma eyasembayo mu babaka,Muhammad okusaasira n'emirembe bibeere ku yye. Oyo yenna awakanya obubaka bwa Muhammad okusaasira n'emirembe bibeere ku yye n'agamba yye agoberera musa oba yesu yekka,oyo taba mukkiriza.
omuntu tekimumalira kugamba bugambi nti awa abasiraamu ekitiibwa, nga era okuyamba n'okusaddakira abanaku bwekitamalira muntu kuwona kulunaku lw'enkomerero,wabula ayina okuba nga akkiriza Allah n'ebitabo Bye n'ababaka Be n'olunaku lw'enkomerero, olwo Allah akkirize emirimu gye! Teriiyo kyonoono kinene kisinga bukaafiri n'omuntu kugatta ku Allah, okuwakanya obubaka Allah bweyassa oba okuwakanya obwanabbi by'oyo Allah gweyasembayo okutuma muba Nabbi Muhammad okusaasira n'emirembe bibeere ku yye
Aba yudaaya n'aba kristaayo n'abalala abo abaawulira okutumwa kwa Muhammad , omubaka wa Allah okusaasira n'emirembe bibeere ku yye, nebagaana okumukkiriza nebagaana n'okuyingira mu ddini y'obusiraamu baakubeera mumuliro jahannama olubeerera awatali kugufulumamu, okwo kulamula kwa Allah owekitiibwa, sikulamula kwa muntu yenna. Allah yagamba: Mazima abo abaajeema mu bantu abaaweebwa e kitabo n’abo abagatta ku Allah e bintu ebirala bakuyingira omuliro Jahannama mwe bagenda okubeera olubeerera. Abo nno be babi okusinga ebitonde ebirala byonna. [Suratul Bayyina: 6].
Allah bweyessa obubaka obwasembayo, kyatteeka kubuli muntu awulira obusiraamu era nawulira obubaka bwa Nabbi eyasembayo, Muhammad okusaasira n'emirembe bibeere ku yye, okumukkiriza, n'okugoberera semateeka gweyajja naye, n'okumugondera mw'ebyo by'aba alagidde ne by'aba aziyizza. N'olwekyo oyo yenna awulira obubaka obwasembayo natabukkiriza, Allah tagenda kukkiriza mulimu gwe gwonna era wakumubonereza kulunaku lw'enkomerero.
n'obujulizi kw'ekyo mulimu ekigambo kya Allah owekitiibwa: Oyo yenna ayagala okweteerawo eddiini etali busiramu tegenda kukkirizibwa okuva gyali, era nga yye ku lunaku lw’enkomerero agenda kubeera mubafaafaganirwa. [Surat Al-Imraan a’ya 85].
Era Allah nagamba (Ggwe Nabbi Muhammad) gamba nti abange mmwe abaaweebwa ekitabo mujje twegatte ku kigambo ekigatta wakati waffe nammwe, nakyo kwekuba nga tetusinza okugyako Allah, era tuleme ku mugattako kintu kyonna, era tube nga tetufuula abamu muffe ebyokusinza netuleka Allah. Ekyo bwebakivaako, mmwe mubagambe nti (mmwe) mujulire nti mazima ffe tuli basiramu tukkiririza mu bwomu bwa Allah. [Surat Al-Imraan a’ya: 69].
Ki kyennina okukola okufuuka omusiraamu?
Omuntu okuyingira obusiraamu, ayina okukkiriza empagi mukaaga ez'obukkiriza nga nazo mulimu:
Okukkiriza Allah owekitiibwa, era nti yemutonzi, omugabirizi, akyusakyuusa embeera, nannyini buli kintu, tayina kimufaanana n'ekimu, era tayina mukyala, wadde omwana, ye yekka yasaanidde okusinzibwa, era obutamugattako kirala kyonna, era ayina okumanya nti buli kisinzibwa ekitali Allah kisinzibwa mubukyaamu.
Okukkiriza ba Malaika nti baddu ba Allah yabatonda ng'abajja mukitangaala, era n'egimu kumirimu gyeyabawa kwekussa obubaka eri Bannabi
Okukkiriza ebitabo byonna Allah byayassa ku Nabbi be nga Taurati n'enjiri nga tebinnaba kukyuusibwa, nga n'ekitabo eky'asembayo ye Qu'an eyekitiibwa
Okukkiriza ababaka bonna nga nuuhu ne ibrahim ne musa ne isa nga n'eyasembayo mu bbo ye, Muhammad okusasira n'emirembe bibeere ku yye. Bonna bantu, Allah yabawa obubonero era nabawagira n'ebyaamagero ebyoleka amazima gabwe
Okukkiriza olunaku lw'enkomerero, akaseera Allah lw'agenda okuzuukiza abakulembera n'abalisembayo
Okukkiriza okugera; nti Allah amanyi byonna ebyaayita, nebirijja mumaaso, nti era Allah yamanya n'awandiika, era nasalawo era natonda buli kintu.
Tolwaawo kusalawo!
Eddunia ssi nnyumba yalubeerera
nabuli kirungi ekigirimu kyakuvaawo era nabuli ky'abwagazi kyakuggwaawo
Era waliyo olunaku buli muntu emirimu gye lwegigeenda okubaribwa. yagamba Allah: Ekitabo kya buli omu kigenda kuleetebwa olwo nno noolaba aboonoonyi nga batya olw'ebyo ebikirimu, baligamba nti: nga tulabye kitabo kya ngeriki kino! Tekirekaayo katono oba kinene okugyako nga kikikomekkereza, bagenda kusanga nga buli kye baakola weekiri. Mukama omulabiriziwo tagenda kulyazaamaanya muntu yenna. [Surat Al-Kahafi 49].
Era Allah owekitiibwa yagamba nti omuntu afa nga tasiramuse obuddo bwe muliro jahannama nga ssiwakuvaamu olubeerera.
Okwo okusalwa sikutono, wabula kunene, yagamba Allah owekitiibwa: Oyo yenna ayagala okweteerawo eddiini etali busiramu tegenda kukkirizibwa okuva gyali, era nga yye ku lunaku lw’enkomerero agenda kubeera mubafaafaganirwa. [Surat Al-Imraan: 85].
Allah tageenda kukkiriza ddini ndala yonna mumaaso ge etali Busiraamu.
Allah yatutonda era gyali gyetugenda okuddizibwa, era eddunia eno kigezo gyetuli.
Omuntu akakase: nti obulamu buno bumpi nga ekirooto...era teri n'omu amanyi lw'anaafa!
Anayanukula atya katondawe bw'anamubuuza Ku lunaku lw'ekomerero: rwaki teyagoberera amazima? rwaki teyagoberera eyasembayo mu BA Nabbi?
Kiki wo ky'agenda okuddamu omulezi wo ku lunaku lw'ekomerero, nga yalabula akabi akali mukuwakanya obusiraamu, era nategeeza nti ebuddo bwaba kafiiri kuzikirira mumuliro?
Yagamba omugulumivu: Naye abo abaligaana okukkiriza ne balimbisa ebigambo byaffe be b'okuba mu muliro obugenderevu. Surat Baqarah 39].
Teri kisonyiwo kumuntu aleka amazima nagoberera bakitaabe NE bajajjaabe
Allah owekitiibwa yatutegeeza nti abantu bangi bagaana okuyingira obusiraamu olw'okutya abantu bebawangaliramu.
Nabangi abawakanya obusiraamu lw'ansonga nti tebaagala kukyuusa nzikiriza zaabwe ezo zebasikira okuva ku bakitaabwe oba zebaakoppa okuva kubantu bebawangaaliramu, nebazimanyiira nebazeekwatako. Nabalala bangi nga ekibalemesa gw'emyooyo gw'obutayagala kuva kw'ekyo kyebasikira
Abo bonna tebayina kisonyisa, era bajja kuyimirira mumaaso ga Allah nga tebalina kyekwaaso.
omuntu awakanya nti Katonda taliiyo tekimuwonya okugamba nti: ' nazaalibwa mu family nga bawakanya nti Katonda taliiyo! Wabula ekimukakatako kwekukozesa amagezi ago Allah geyamuwa, nafumiitiriza ku bunene bw'eggulu nensi, era akozese amagezi Katonda we geyamuwa okumanya nti ensi eriko eyagitonda Nabwekityo omuntu asinza amayinja n'amanasmu, teyekwaasa nti yye agoberera ba kitaabe era tekimuwonya, wabula kimukakatako okunoonya amazima era yebuuze: nyinza ntya okisinza ekintu ekikalu ekitampulira wadde okundaba era nga tekiyina kyekingasa?!
Nabwekityo omu kristaayo akkiririza mu bintu ebyawukana n'obutonde namagezi, kimukakatako okwebuuza nti: kijja kitya Katonda okutta omwana we ataakola kyonoono kulw'ebibi by'abantu abalala?! obwo bulyazaamaanyi! Ayinza atya omuntu okutta era nabamba omwana wakatonda! Yye Katonda yali tasobola kusonyiwa bantu nga tebamaze kutta mwana we? Ye katonda yali tasobola kukuuma nwana we butatuukako bulabe?
Ekikakata ku muntu ategeera kw'ekugoberera amazima, era n'obutagoberera bakitaabe ne bajjajaa be ku kikyaamu.
Allah owekitiibwa yagamba: Bwe baba bagambiddwa nti mujje eri e byo Allah byeyassa, era mujje eri omubaka, bagamba nti bye twasangako bakadde baffe bitumala (abaffe bagamba batyo) wadde nga bakadde baabwe baali tebamanyi kintu kyonna era nga tebayinza kulungama. [Surat Maa-idah a'ya 104]
akole ki omuntu ayagala okusiramuka naye nga akyetiririra okuntuzibwa ab'enganda?
Yenna ayagala okusiramuka naye nga atya abantu bawangaliramu, asobola okusiramuka mukyaama okutuuka Allah bwamuteerawo ekkubo erimusobozesa okusinza n'okwolesa obusiraamu bwe.
Ekyetteeka ku muntu kwekusiramuka mbagirawo, naye ate sikyatteeka kubuulira abo abamuli okumpi oba okulangirira, singa kibaamu obuzibu gyali.
Manya nti omuntu bwasiramuka aba afuuse waluganda ne milion ne million zabasiraamu, asobola okuwuliziganya n'omuzikiti oba center yabasiraamu mu nsi gyalimu abebuzeeko era abasabe okumuyambako, ekyo bajja kisanyukira.
Allah owekitiibwa yagamba: N'omuntu yenna atya Allah, Amuteerawo obufulumiro(n'ava mukunyigibwa kwaba alimu kakube kwa kika ki). N'amugabira awo wabadde tasuubira. [Surat al-Ttwalaaq: 3,2].
Owange gwe omusomi owekitiibwa
Tekuli okusiimisa Allah- oyo eyatuwa ebyengera byonna, era eyatuwa ebyokulya nga tuli mabujjye mumbuto z'abanyaffe era atuwa omukka gwetussa - okumusiimisa kusinga okusiimisa abantu?
Abange okutuuka kubuwanguzi bw'okunsi n'enkomerero tebusaana kwelekereza eb'yobwagazi by'okunsi ebinyoomebwa? ndayira Allah kituufu!
Nabwekityo omuntu tasaanidde kukkiriza ebyayita kumulemesa kutereeza nsobi ze n'okukola ekituufu.
Nabwekityo omuntu afuuke mukkiriza owannamaddala! era sitaani tesobola kumukkiriza kugoberera mazima!
Allah owekitiibwa yagamba: Abange mmwe abantu mazima bwabajjira obubonero obwenkukunala, era nga twassa gyemuli ekitangaala ekyeyolefu (Kur’ani). Naye abo abakkiriza Allah nebeenywereza ku ye, abo nno agenda kubayingiza (e jjana) nga kusaasira okuva gyali (era alibawa) ebigabwa (ebirala), era abalungamyenga eri ekkubo eribatuusa gyali, nga kkubo ggolokofu. Surat Nisaai:[174-175].
Oli mwetegefu okukola okusalawo okusinga obunene mubulamuu bwo?
Bwebiba ebikulembedde byonna nga byamagezi, nga omuntu amaze okumanya amazima mumutima gwe, ateekeddwa okusenvula ebigeere eri okufuuka omusiraamu
Ate yenna ayagala okumuyambako okukola okusalawo okusiinga obulungi mubulamu bwe, n'okumulagirira butya bwayinza okufuuka omusiraamu
Takkiriza ebyonoono bye okumelemesa okuyingira mubusiraamu, Allah yatutegeeza mu Qur'an nti asonyiwa ebyonoono by'omuntu byonna singa asiramuka nasaba Katonda okumusonyiwa, era kyabulijjo omuntu okugwa mubyonoono nga amaze okusiramuka, ffe tuli bantu tetuli bamalaika abatasobya, Naye ekitweetagisa okukola kwekusaba Allah atusonyiwe era netumwenenyeza, Allah bwatulaba nga twanguyirizza okukkiriza amazima n'okuyingira eddini y'obusiraamu era netwatula shahaada Mazima YYe ajja kutuyambako okuleka ebyonoono ebisigadde, oyo yenna adda eri Allah n'agoberera amazima amulungamya eri ebirungi ebingi. Nabwekityo omuntu takeerewa okuyungira obusiraamu
Obujulizi kwekyo mulimu ekigambo kya Allah: Gamba abo abatakkiriza nti bwebanaalekera awo bajja kusonyiyibwa ebyo ebyayita Surat Al-Anfaal 38
Nkole ki okufuuka omusiraamu?
Okuyingira mubusiraamu kyangu era tekiliiko bulombolombo wadde okutekawo embeera eyeyawulidde oba okuyita omuntu yenna, wabula ekyetagisa kumuntu kw'ekutoola shahaada nga ategedde amakulu gaayo era nagikkiriza, nagamba nti:( Ash-hadu anla Ilaaha illa- Allah wa ash-hadu anna Muhammadan Rasul-Allah), bwekiba kikwanguyidde okukyogera mululimi oluwarabu kiba kirungi bwekiba kikuzibuwalidde, okukyogera mululimi lwo kikumalira okufuuka omusiraamu, oluvunnyuma oba oyina okusoma eddini yo egenda okuba ensibuko y'okwesiimaakwo munsi nekunkomerero.
Okumanya okusingawo ku busiraamu, kozesa omukutu guno:
N'okuyiga engeri yo okussa obusiraamu mu nkola,tusaba ogende ku mukutu gwa yintaneeti:
Related books
All books
Ani eyantonda ? Era lwaki ?75 languagesAni eyantonda ? Era lwaki ?
Buli kintu kyonna kiraga okubeerawo kw'Omutonzi Ani eyatonda eggulu n'ensi n'ebitonde ebinene ebibirimu byotasobola kumanya n'omalayo? Ani eyakola enteekateeka eno enzijuvu era nga ntukirivu mu ggulu ne ku nsi? Ani eyatonda omuntu era namuwa okuwulira n'okulaba n'amagezi era n'amufuula asobola okufuna okumanya n'okutegeera ensonga? Onnyonnyola otya enkola eno entuufu munkola yomubiri gwo era n'enkola yemibiri gy'ebitonde ebiramu ? Era ani yagitandikawo? Butegekeddwa butya era bunywevu butya obutonde buno obunene n'amateeka gaabwo agabulung'amya ddala okumala emyaka n'emyaka ?
OBUSIRAAMU DDIINI Y'ABABAKA BA ALLAH.85 languagesOBUSIRAAMU DDIINI Y'ABABAKA BA ALLAH.
Obusiraamu kwe kwewaayo eri Allah, Omutonzi era Omulabirizi w’ebitonde byonna, n'okumugondera mu kumwagala n'okumussaamu ekitiibwa, era omusingi gw'obusiramu kwe kukkiriza Allah, era nti ye mutonzi; ate buli kitali yye kitonde, era nti yasaanidde okusinzibwa yekka nga tewali kimwegattako, tewali kisinzibwa mu butuufu [bwa kusinzibwa] okuggyako yye, alina amannya amalungi, n'ebitendo ebyawaggulu, era ye mutuukirivu awatali bukendeevu, tazaala era teyazaalibwa, era talina kimwenkana yadde ekimufaanana, era talabikira mu kintu kyonna mu bitonde bye. Era obusiraamu y'eddiini ya Allah owa waggulu,…
Obusiraamu89 languagesObusiraamu
Ku lw'erinnya lya Allah omusaasizi ennyo ow'ekisa ekingi Wali webuuzizzako: Ani yatonda eggulu n'ensi n'ebiri mubyombiriri mu bitonde ebinene? Era ani eyakola enteekateeka eno ennungamu entereevu mu yyo?
Ensaala y’esswala (mu katambi akafunze)85 languagesEnsaala y’esswala (mu katambi akafunze)
Okulaga mu bikolwa mu bumpiimpi engeri y'okusaala, tusinze Allah n'obutegeevu, era esswala yaffe etuukirize empagi n'obulombolombo bwayo. Engeri y'okusaalamu Bwe twagala okusaala kitukakatako okwetukuza okuva mu ekizuusi ekitono n'ekizuusi e kinene. Era ne tusaalira mu ngoye entukuvu nga zibisse obwereere bwaffe. N'omubiri gwaffe n'ekifo mwetusaalira nga bitukuvu mu okuva eri obucaafu. Twolekera e kibula Era kikubirizibwa okusaala nga twolekedde ekiziyiza