Filter results
339 cards
الموضوعات
الموضوعات (13)
التصنيف الشرعي
Filter ▾
حجم المحتوى4
ب: 1- دهمێ ئهز ههست ب ئێشهكێ بكهم؛ دێ دهستێ خۆ یێ ڕاستێ دانمه سهر وی جهێ دئێشیت، پاشی دێ سێ جاران بێژم: «بسم الله»، و دێ حهفت جاران بێژم: «أعوذ بعزة الله وقدرته من شر ما أجد وأحاذر»، ئانكو: (ئهز خۆ ب مهزنی و شیانێن خودێ دپارێزم ژ نهخۆشییا ڤێ ئێشێ و ئهو تشتێ ئهز ژێ دترسم).
- ئهز دێ ڕازی بم ب وێ قهدهرا خودێ بۆ من ئینای و دێ یێ بێهنفرهھ بم ل سهر وێ.
د فهرموودهیهكێدا هاتییه كو ئوم عهلاء (خودێ ژێ ڕازی بیت) دبێژیت: پێغهمبهرێ خودێ سهرهدانا من كر و ئهز یا نهساخ بووم، ئینا گۆت:
ئانكو: ((مزگینی ل ته بیت ئوم عهلاء، چونكی ب ڕاستی كا چاوا ئاگر پیساتییێ زێر و زیڤان دبهت و ناهێلیته پێڤه، ئاها وهسا ئهو نهساخییا ب سهرێ موسلمانی دهێت؛ خودێ ب وێ؛ گونههێن موسلمانی ژێدبهت و ناهێلیت)).
ئهبو داوود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
- بلهز ئهز دێ سهرهدانا برایێ خۆ یێ نهخۆش كهم و دێ دوعایان بۆ كهم و ڕوينشتنێ ل سهر وى درێژ ناكهم .
- دێ پێڤهخوینم، بێی كو ئهو داخوازییێ ژ من بكهت.
- دێ شیرهتێ ل وی كهم كو هندی ژ وی بهێت و ل دویڤ شیانان یێ بێهنفرهھ بیت و بۆ خۆ دوعا و نڤێژان بكهت و پاقژییا خۆ ڕاگریت.
- بلا ئهو دوعایا مرۆڤ بۆ نهخوشی دكهت ئهڤه بیت:
حهفت جاران. ئانكو: (ئهز داخوازێ ژ خودایێ مهزن، خودانێ عهرشێ مهزن دكهم كو ئهو سلامهتییێ بۆ ته فڕێكهت.)
ب: 1- ئنیهتهكا پاقژ بیت و ب تنێ بۆ خودێ بیت.
د فهرموودهیێدا هاتییه:
ئانكو: ((ههر كهسێ خۆ فێری زانینێ بكهت دا ل ههمبهری زانایان خۆ مهزن بكهت و شانازییێ ب خۆ ببهت و دانوستاندنێ پێ د گهل كهسێن نهزان بكهت و دا بهرێ خهلكی بدهته خۆ؛ خودێ دێ وی بهته جههنهمێ)).
ئبن ماجه ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
- ئهو زانینا من وهرگرتی دێ كار پێ كهم.
ئانكو: ((ل ڕۆژا قیامهتێ پێیێن عهبدی ڕانابن و چ پێنگاڤان ناهاڤێژیت ههتا پرسیارا چار تشتان ژ وی نههێته كرن: - و ئێك ژ وان چار تشتێن بهحس ژێ كری ئهڤهبوو - و دێ پرسیارا وێ زانینا وی وهرگرتی ژێ هێته كرن كا وی بۆ خۆ چ كار پێ كرییه)).
تیرمذی و داریمی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
- دێ ڕێزێ ل ماموستایێ خۆ گرم، دێ د چاڤێن مندا یێ مهزن بیت، چ یێ ئاماده بیت یان نه.
- دێ ب ئهدهب و ڕێزگرتن ل بهرامبهری وی ڕوینمه خوار.
- دێ باش گوهدارییا وی كهم و د وانێدا وی نابڕم.
- دهمێ پرسیارهكێ دكهم دێ ب ئهدهب و ڕێزڤه كهم.
- ب ناڤێ وی گازی ناكهمێ.
ئانكو: ((مسۆگهر ژ مهزنڕاگرتنا خودێیه دهمێ مرۆڤ ڕێزێ ل كهسێ دانعهمر و ههلگرێ قورئانێ دگریت)).
ئهبو داوود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
ب: 1- دێ سڵاڤ كهمه وان كهسێن ل وێ جڤاتێ د ڕوینشتی.
- ڕێزا جڤاتـێ ل كیڤه ب دویماهیك دهێت؛ دێ ل وێرێ ڕوینمه خوار و ئهز كهسێ ژ جهێ وی ڕاناكهم و ل جهێ كهسێ نا ڕوینمه خوار و دناڤبهرا دوو كهساندا ناروینمه خوار بێی دهستویریا وان.
- دێ جڤاتێ بهرفرههـ كهم، دا كو ئهوێ ژ نوی دهێت جهێ وی ژى بكهت بۆ ڕوینشتنێ.
- ئهز ئاخڤتنا جڤاتێ نابڕم.
- بهری ژ جڤاتێ بچم دێ دهستویرییێ خوازم و سڵاڤ كهم، پاشی دێ چم.
- ژ عەبدولڵاهێ کوڕێ عومەری (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێتە ڤەگوهاستن کو پێغەمبەری گۆتییە:
ئانکو: ((وی پاشڤەلێدان ژ وێ ئێکێ کر زەلام ژ جهێ وی بهێتە ڕاکرن و زەلامەکێ دی ل جهێ وی ڕوینیت، بەلکی دڤێت جهێ خۆ فرەهــ بکەن و جهێ ئێکودوو بکەن)).
بۆخاری ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
د فهرموودهیێدا هاتییه:
ئانكو: ((ئهگهر ئێك ژ ههوه چوو دیوانهكێ؛ بلا سلاڤ بكهت و ئهگهر ڤیا ژ وێ دیوانێ ڕابیت؛ بلا جارهكا دی سلاڤ بكهت پاشی بچیت، چونكی سلاڤكرنا ئێكێ ژ ههژیتر نینه ژ سلاڤكرنا دویماهیكێ)).
تیرمذی و ئهبو داوود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
- دهمێ جڤات ب دویماهیك دهێت؛ دێ دوعایا كهفارهتا جڤاتێ كهم، ئهو ژی ئهڤهیه:
ئانكو: ((خودایێ من؛ پاقژی و دویراتی ژ ههمی كێماسییان بۆ ته بیت و ئهم سوپاسییا ته دكهین و ته مهزن ددانین، ئهز شههدهییێ ددهم كو چ خودایێن ههژی پهرستنێ نین ژبلی ته، ئهز داخوازا ژێبرنا گونههان ژ ته دكهم و تۆبه دكهم)).
ب: 1- دێ زوی نڤم.
ژ بهر ڤێ فهرموودهيێ :
((ژ ئهبو بهرزهی (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێته ڤهگوهاستن كو پێغهمبهرێ خودێ حهز ژ نڤستنا بهری نڤێژا عهیشا و ئاخڤتنا پشتی وێ نهدكر)).
بۆخاری ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
- دێ ب دهستنڤێژڤه نڤم.
- ل سهر زكێ خو نانڤم.
- دێ ل سهر تهنشتا خۆ يا ڕاستێ نڤم و دهستێ ڕاستێ دێ دانمه بن ڕوییێ خو یێ ڕاستێ.
- دێ نڤینێن خۆ داقوتم.
د فهرموودهیێدا هاتییه:
ژ بهڕائێ كوڕێ عازبی (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێته ڤهگوهاستن كو گۆتییه: پێغهمبهری گۆت:
((ئهگهر تۆ هاتییه سهر نڤینا خۆ یا نڤستنێ؛ هنگی تۆ دهستنڤێژا خۆ بشوو وهكی تۆ بۆ نڤێژێ دشووی؛ پاشی خۆ درێژكه سهر تهنشتا خۆ یا ڕاستێ و وهسا بنڤه)).
- ژ ئهبو هورهیرهی (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێته ڤهگوهاستن كو گۆتییه: پێغهمبهرێ خودێ زهلامهك دیت یێ خۆ ل سهر زكێ خۆ درێژكری و نڤستی، ئینا گۆت:
ئانكو: ((ب ڕاستی ئهڤه ڕوینشتنهكه؛ خودێ حهز ژێ ناكهت)).
تیرمذی و ئهحمهد ڤهدگوهێزن.
- پێغهمبهری ژی گۆتییه:
ئانكو: ((ئهگهر ئێك ژ ههوه چوو سهر نڤینا خۆ یا نڤستنێ، بلا دهستپێكێ جلكێ خۆ بدهته بهر دهستێ خۆ و نڤینا خۆ ب داقوتیت، چونكی ئهو نزانیت كا پشتی وی چ تشت چوویه د ناڤ نڤینا ویدا)).
- دێ زكرێن نڤستنێ و ئایهتا كورسییێ و سورهتا (الإخلاص) و ههردوو (قول ئهعوزا) سێ جاران خوینم و دێ بێژم:
ئانكو: ((خودایێ من ب ناڤێ ته ئهز دێ مرم (نڤم) و ساخبمهڤه (ژ خهو هشیار بمهڤه).
- دێ بۆ نڤێژا سپێدێ ڕابمهڤه.
- پشتی ژ خهو ڕادبم، دێ بێژم:
ئانكو: ((سوپاسی و مهزنی بۆ وی خودای بیت یێ ئهم ساخكرین پشتی كو ئهم مراندین، و زڤڕین ههر بۆ لایێ وی یه)).
ب: 1- ئنیهتا من ب وێ خوارنێ و ڤهخوارنێ دێ ئهڤهبیت دا كو ئهز ل سهر پهرستنا خودایێ مهزن بهێز بكهڤم.
- بهری خوارنێ بخۆم، دێ ههردوو دهستێن خۆ شووم.
- ژ بهر فهرموودهیا عائیشایێ دایكا باوهرداران (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو پێغهمبهرێ خودێ:
((ئهگهر ڤیابا بخۆت و ڤهخۆت، بهری هنگی دا دهستێن خۆ شووت، پاشی دا خۆت و ڤهخۆت)).
ئیمام ئهحمهد ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
- دێ بێژم "بسم الله"، و دێ ب دهستێ خۆ یێ ڕاستێ خۆم و دێ ژ بهرێ خۆ خۆم، ژ نیڤهكا سێنیكێ ناخۆم و ل بهرێ ههڤالێ خۆ ژی ناخۆم.
ژ بهر ڤێ فهرموودهيێ :
ئانكو: ((كوركۆ، ناڤێ خودێ بینه و ب دهستێ خۆ یێ ڕاستێ بخۆ و ژ بهرا خۆ بخۆ)).
بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
- ئهگهر من (بسم الله)ـی ژبیركر، دێ بێژم: (باسم الله أوله و آخره), ئانكو: (ب ناڤێ خودێ ل دهستپێكێ و دویماهیكێ).
ژ بهر فهرموودهیا دایكا باوهرداران عائیشایێ (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو گۆتییه: پێغهمبهرێ خودێ گۆت:
ئانكو: ((ئهگهر ئێك ژ ههوه خوارنهك خوار، بلا بهری خوارنێ بێژیت (بسم الله)، ئهگهر ژبیركر دهستپێكێ بێژیت، بلا بێژیت: (بسم الله في أوله وآخره))).
تیرمذی و ئهحمهد ڤهدگوهێزن.
- چ خوارن ههبیت دێ پێ ڕازی بم و گازندهیان ژ چ خوارنان ناكهم، ئهگهر ئهو خوارن بۆ من یا خۆش بوو دێ خۆم، ئهگهر یا نهخۆش بوو دێ هێلم.
- ژ بهر فهرموودهیا ئهبو هورهیرهی (خودێ ژ وی ڕازی بیت) كو گۆتییه:
ئانكو: ((پێغهمبهری چ جاران گازنده ژ خوارنان نهكرینه، ئهگهر ڤیابا دا خۆت و ئهگهر نهڤیابا دا هێلیت)).
- دێ هندهك پارییان خۆم و گهلهكێ ناخۆم.
د فهرموودهیێدا هاتییه:
ئانكو: ((مرۆڤی چ ئامان و تویركێن خرابتر ژ زكی تژی نهكرینه، هندهك پارییێن كێم ژ خوارنێ تێرا مرۆڤی ههنه كو خۆ پێ ڕاگریت و پشتا وی پێ ڕاست بیت، بهلێ ئهگهر دێ ههر ژ ڤێ چهندێ پترێ خۆت، هنگی بلا سێئێكهك بۆ خوارنێ و سێئێكهك بۆ ڤهخوارنێ و سێئێكهك بۆ ههناسهكێشانێ بیت)).
تیرمذی و ئبن ماجه ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
- ئهز پف ناكهمه چ خوارن و ڤهخوارنان ئهگهر ئهو دگهرم بن، بهلكی دێ هێلم ههتا ئهو ب خۆ ساڕ دبیت.
ئانكو: ((پێغهمبهرێ خودێ پاشڤهلێدان ژ پفكرنا ل خوارن و ڤهخوارنێ كرییه)).
ئیمام ئهحمهد و ئبن ماجه ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
- دێ د گهل مال و مێهڤانان ل سهر خوارنێ ئامادهبم و دێ پێكڤه خۆین.
- فهرموودهیا كو تێدا هاتی زهلامهكی گۆته پێغهمبهری: ئهم خوارنێ دخوین و تێر نابین، گۆت:
ئانكو: ((دیاره هوین جۆداجۆدا و ب تنێ خوارنێ دخۆن، ل سهر سفرا خوارنێ كۆمبن و ناڤێ خودێ ل سهر بینن، دێ بهرهكهت بۆ ههوه كهڤیته د وێ خوارنێدا)).
ئهبو داوود و ئبن ماجه ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن
- بهری كهسێن ژ خۆ مهزنتر دهست ب خوارنێ ناكهم.
- دهمێ ئاڤێ ڤهدخۆم، دێ ناڤێ خودێ ئینم و دێ ڕوینشتی ڤهخۆم و دێ ب سێ جاران ڤهخۆم و ئهز د ناڤ ئامانیدا ههناسێ ههلناكێشم.
ئانكو: ((ئهگهر ئێك ژ ههوه تشتهك ڤهخوار، بلا د ناڤ ئامانیدا ههناسێ نهكێشیت (پف نهكهته تێدا))).
و ژ بهر فهرموودهیا ئهنهسی (خودێ ژێ ڕازی بیت)،
ئانكو: ((پێغهمبهری پاشڤهلێدان ژ ڤهخوارنا ژ پێرڤه كرییه)).
موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤەدگوهێزیت.
ژ بهر فهرموودهيا:
ئانكو: ((دهمێ پێغهمبهرێ خودێ تشتهك ڤهخواربا؛ دا سێ ههناسهیان كێشیت (د سێ قورچاندا ڤهخۆت و ب جارهكێ نهڤهدخوار))).
- دهمێ ئهز ژ خوارن و ڤهخوارنێ ب دویماهیك دهێم؛ دێ سوپاسییا خودێ كهم و دێ بێژم (الحمدلله).
ئانكو: ((ب ڕاستی خودێ ژ عهبدی ڕازی دبیت دهمێ تشتهكی دخۆت و سوپاسییا خودێ دكهت ل سهر وی تشتی یان تشتهكی ڤهدخۆت و سوپاسییا خودێ دكهت ل سهر وی تشتی)).
ب: 1- دهمێ ئهز جلكێ خۆ دكهمه بهر خۆ، دێ ژ ڕهخێ ڕاستێ دهستپێكهم و دێ سهرا ڤێ چهندێ سوپاسییا خودێ كهم.
- ژ بهر فهرموودهیا ئهبو هورهیرهی (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو گۆتییه: پێغهمبهرێ خودێ گۆت:
ئانكو: ((ئهگهر ههوه تشتهك كره بهرخۆ یان ههوه دهستنڤێژا خۆ گرت، هوین ژ لایێ خۆ یێ ڕاستێ دهستپێبكهن)).
ئهبو داوود و ئهحمهد ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
- ناهێلم جلكێ من بكهڤیته د بن گوزهكێدا.
د فهرموودهیێدا هاتییه:
ئانكو: ((هندی تشتهك ژ قهدا بنی یا جلكی د بن ههردوو گوزهكاندا بیت؛ دێ چیته د ناڤ ئاگرێ جههنهمێدا)).
بۆخاری ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
ههردوو گوزهك ژی: ئهو ههردوو ههستیكن یێن ل لایێ پێیی دیار دبن.
- كوڕ جلكێن كچان ناكهنه بهر خۆ، كچ جلكێن كوڕان ناكهنه بهر خۆ.
ئانكو: ((پێغهمبهرێ خودێ نهفرهت ل وی زهلامی كرینه یێ جلكێ ژنكان دكهته بهرخۆ و نهفرهت ل وێ ژنكێ ژی كرینه یا جلكێ زهلامی دكهته بهرخۆ)).
- ئهز وان جلكێن تایبهت ب كافر و فاسقانڤه ناكهمه بهر خۆ.
ژ بهر ڤێ فهرموودهيێ :
ئانكو: ((ههر كهسێ خۆ وهكی هندهكێن دی لێبكهت، ئهو ژ وانه)).
ئهبو داوود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
- دهمێ جلكێ خۆ ژبهر خۆ دكهم، دێ ناڤێ خودێ ئینم.
ئانكو: ((ئهو پهرده و ستارهیێ دكهڤیته د ناڤبهرا عهورهتێ مرۆڤی و ئهجنهیان و ناهێلیت ئهجنه عهورهتێ مرۆڤی ببینن ئهگهر جلكێ خۆ ژ بهر خۆ كر، ئهڤهیه ئهو بێژیت: ب ناڤێ خودێ (بسم الله))).
طهبهرانی و ئبن ئهبی شهیبه ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
- دهمێ پێلاڤا خۆ یان ژی نهعالا خۆ دكهمه پێ خۆ؛ دێ ژ یا ڕاستێ دهستپێكهم، دهمێ ژ پێ خۆ دكهم؛ دێ ژ یا چهپێ دهستپێكهم.
ئهڤه ژی ژ بهر فهرموودهیا: دایكا باوهرداران عائیشایێ (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو گۆتییه:
ئانكو: ((پێغهمبهری حهزدكر ژ لایێ ڕاستێ دهستپێبكهت د پێلاڤ ل پێكرنا خۆ و شهكرنا پرچا سهرێ خۆ و پاقژكرنا خۆ و ههمی كاروبارێن خۆدا)).
ب: 1- دێ بێژم: «بسم الله، الحمد لله»،
ئانكو: ((ب ناڤێ خودێ، سوپاسی و مهزناهی بۆ خودێ، دویراتی ژ ههمی كێماسییان بۆ وی بیت یێ ئهڤه بۆ مه سهرچهمیایی لێ كری و د بنیاتدا مه شیانێت ڤێ چهندێ نهبوون (13)
و ئهم ههر دێ زڤرینه لایێ خودێ)).
[الزخرف: 13-14].
- ئهگهر ئهز د بهر موسلمانهكیڕا بووریم؛ دێ سڵاڤ كهمێ.
ب: 1- دێ خۆ ڕاست كهم و د ڕێڤهچوونا خۆ دا خۆ مهزن ناكهم.
خودێ كهرهم دكهت:
ئانكو: ((و تۆ ب خۆمهزنكرنڤه ل ئهردى نهگهڕه؛ چونكى تۆ ب ڕێڤهچوونا خۆ ل سهر ئهردى نهشێى ئەردى بكهلێشى و تۆ ب خۆمهزنكرنێ ناگههییه بلندییا چيايان)).
[الإسراء: 57].
- ههر كهسێ ئهز ب گههمێ؛ دێ سڵاڤ كهمێ.
- پرسیار ژ پێغهمبهری كر: باشترین ئیسلامهتی كیژكه؟ گۆت:
ئانكو: ((ئهڤهیه تۆ خوارنێ بدهی و سلاڤ بكهیه وی كهسێ تۆ دنیاسی و یێ تۆ نهنیاسی)).
بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
- دێ چاڤێن خۆ ژ حهرامی گرم و زیانێ ناگههینمه چ كهسان.
- دێ فهرمانێ ب باشییێ كهم و خهلكی ژ خرابییێ دهمه پاش.
د فهرموودهیهكێدا ژ پێغهمبهری هاتییه ڤهگوهاستن كو گۆتییه:
ئانكو: ((ڤێجا هوین مافێ ڕێكێ بدهنێ)). گۆتن: و ما مافێ ڕێكێ چییه؟ گۆت: ((گرتنا چاڤان ژ بهرێخۆدانا حهرام، دهستگرتن ژ نهخۆشی دروستكرنێ بۆ خهلكی، بهرسڤدانا سلاڤێ، فهرمانكرنا ب باشییێ و پاشڤهلێدانا ژ خرابییێ)).
- ئهگهر من تشتهكێ ب زیان دیت؛ دێ ژ ڕێكێ ڕاكهم.
د فهرموودهیێدا هاتییه:
ئانكو: ((و دهمێ وی تشتێ نهخۆشییێ بۆ خهلكی دروست دكهت ژ سهر ڕێكێ ڕادكهت؛ بۆ وی خێر و صهدهقهیه)).
ب: 1- دێ پێ خۆ یێ ڕاستێ هاڤێژم و بێژم:
ئانكو: ((ب ناڤێ خودێ، من خۆ هێلا ب هیڤییا خودێڤه، بێی خودێ من چ چاره و هێز و شیان نینن. خودایێ من؛ ئهز خۆ ب ته دپارێزم كو ئهز ئێكی ژ ڕێكێ بهرزه بكهم یان ئێك من بهرزه بكهت، یان ئهز گونهههكێ بكهم یان ئێك ب من بدهته كرن، یان ئهز زۆڕدارییێ ل ئێكێ بكهم یان زۆڕداری ل من بهێتهكرن، یان ئهز كارهكێ نهزانان بكهم، یان ئێك كارهكێ نهزانان ل بهرامبهری من بكهت)).
- دهمێ دچمه د مالڤه؛ دێ پێ خۆ یێ ڕاستێ هاڤێژم و بێژم:
ئانكو: ((ب ناڤێ خودێ ئهم ب ژوور كهڤتین، و ب ناڤێ خودێ ئهم دهركهڤتین، و مه خۆ هێلا ب هیڤییا خودایێ خۆڤه)).
- ئێكهمین تشتێ دهمێ ئهز دهێمه د مالڤه ئهنجام بدهم ئهڤهیه ئهز دێ سیواكی بكارئینم، پاشی دێ سڵاڤ كهمه كهس و كارێن خۆ.
د فهرموودهیێدا هاتییه:
ئانكو: ((دهمێ دهاته ژوور، ب سیواكی دهستپێدكر)).
ئبن ماجه ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
ب: 1- دهمێ دچمه د دهستئاڤێڤه؛ دێ پێ خۆ یێ چهپێ هاڤێژم.
- بهری بچمه ژوور؛ دێ بێژم:
ئانكو: ((ب ناڤێ خودێ، خودایێ من؛ ئهز خۆ ب ته دپارێزم ژ شهیتانێن نێر و مێ)).
- ئهز چ تشتان د گهل خۆ نابهمه ژوور كو زكرێ خودێ ل سهر بیت.
- ژ ئهنهسی (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێته ڤهگوهاستن كو گۆتییه:
ئانكو: ((دهمێ پێغهمبهر دچوو تارهتێ؛ گوستیركا خۆ ژ تبلا خۆ دكر و ددانا)).
ئهبو داوود و ئبن ماجه ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن
- دهمێ ئهز پێدڤیاتییا خۆ دقهتینم؛ دێ خۆ باش ڤهشێرم.
د فهرموودهیێدا هاتییه:
ئانكو: ((و تشتێ ژ ههمییان پتر پێغهمبهرێ خودێ حهزدكر خۆ پێ ب پهچنیت و ستاره بكهت بۆ چوونا تارهتێ؛ جهێ بلند ژ ئهردی (وهكی چیا و گر و ئاڤاهییان) یان ژی بیستانێ دارقهسپان بوو)).
موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤەدگوهێزیت.
- دهمێ ئهز د دهستئاڤێڤه بم؛ ئهز نائاخڤم.
- دهمێ ئهز دهستئاڤا خۆ خۆش دكهم؛ چ یا زراڤ بیت یان یا ستویر، ئهز بهرێ خۆ نادهمه قیبلێ و پشتا خۆ ژی نادهمێ.
ئهڤه ژی ژبهر گۆتنا پێغهمبهری :
ئانكو: ((بۆ دهستئاڤا ستویر یان یا زراڤ هوین بهرێ خۆ نهدهنه قیبلێ، بهلكی هوین بهرێ خۆ بدهنه ڕۆژههلاتێ یان ڕۆژئاڤایێ)).
بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
- دهمێ ئهز خۆ ژ پیساتیێ پاقژ دكهم، دێ دهستێ چهپێ بكارئینم و یێ ڕاستێ بكار نائینم.
ژ بهر ڤێ فهرموودهيێ :
ئانكو: ((ب ڕاستی وی ئهم پاشڤهبرین كو ب دهستێ ڕاستێ خۆ پاقژ بكهین)).
- د ڕێكێن خهلكیدا و ل بن سیبهرێن وان دهستئاڤا خۆ خۆش ناكهم.
- ژ بهر فهرموودهیا ئهبو هورهیرهی (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو پێغهمبهرێ خودێ گۆت:
ئانكو: ((خۆ ژ وان ههردوو كارێن دبنه ئهگهر نهفرهت ل مرۆڤی بهێنه باراندن بپارێزن))، گۆتن: ئهرێ ئهو ههردوو كارێن دبنه ئهگهر نهفرهت ل مرۆڤی بهێنه باراندن چنه ئهی پێغهمبهرێ خودێ؟ گۆت: ((ئهو كهسێ دهستئاڤا خۆ ل سهر ڕێكا خهلكی، یان ژی ل بن وی جهێ سیبهرێ ل وان دكهت خۆشكهت)).
- پشتی ئهز پێدڤیاتیا خۆ دقهتینم؛ دێ دهستێن خۆ شووم.
ژ بهر فهرموودهیا جهریری (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو دبێژیت: ئهز د گهل پێغهمبهری بووم، ئینا چوو تارهتێ و پێدڤیاتییا خۆ ب دویماهیك ئینا، پاشی گۆت:
((جهریر، بۆ من وی تشتێ خۆ پێ پاقژ بكهم بینه)) من ژی ئاڤ بۆ ئینا، ئهوی ژی خۆ ب ئاڤێ پاقژكر و پاشی دهستێ خۆ ب ئهردیڤه دا.
نهسائی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت
- دهمێ ئهز ژ دهستئاڤێ دهردكهڤم؛ دێ پێ خۆ یێ چهپێ هاڤێژم و بێژم: "غفرانك". ئانكو: ((خودایێ من؛ ئهز داخوازا ژێبرنا گونههان ژ ته دكهم)).
ب: 1- دهمێ دچمه د مزگهفتێڤه؛ دێ پێ خۆ یێ ڕاستێ هاڤێژم و بێژم:
ئانكو: ((ب ناڤێ خودێ، خودایێ من؛ تو دهرگههێن دلۆڤانییا خۆ بۆ من ڤهكه)).
- ناڕوینمه خوار ههتا دوو ڕوكاعهتان دكهم.
ژ بهر ڤێ فهرموودهيێ :
ئانكو: ((ئهگهر ئێك ژ ههوه هاته د مزگهفتێڤه، هنگی بلا نهڕوینیته خوار ههتا دوو ڕكاعهتان دكهت)).
بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
- د بهر سنگێ نڤێژكهرانڕا نابورم، یان د مزگهفتێڤه گازی ناكهم بۆ لێگهریانا تشتێ بهرزهبووی و كڕین و فرۆتنێ ژی د مزگهفتێڤه ناكهم.
پێغهمبهرێ خودێ دبێژیت:
ئانكو: ((ئهگهر ئهو كهسێ دبهر وی كهسێ نڤێژێ دكهت ڕا دبوریت زانیبا كا چ ل سهر وی ههیه، هنگی ئهگهر ئهو چلان ڕاوهستیابا بۆ وی باشتر بوو ژ هندێ ل بهر دهستێن ویڕا ببوریت)).
- و گۆتنا پێغهمبهرێ خودێ:
ئانكو: ((ههر كهسێ گوھ ل زهلامهكی بیت كو یێ ل ناڤ مزگهفتێ گازی دكهت بۆ تشتێ خۆ یێ بهرزه بووی؛ هنگی بلا ئهو كهسێ گوھ ل وی دبیت بێژیته وی: وهی خودێ تشتێ ته ل ته نهزڤڕینیت، چونكی ب ڕاستی مزگهفت بۆ ڤێ چهندێ نههاتینه ئاڤاكرن)).
موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤەدگوهێزیت.
- و د فهرموودهیێدا هاتییه:
ئانكو: ((ئهگهر ههوه دیت كهسهك یێ ل ناڤ مزگهفتێ تشتی د فرۆشیت یان یێ دكڕیت، هوین بێژنه وی: وهی خودێ ته د ڤێ بازرگانییا تۆ دكهیدا سهركهڤتی نهكهت و خێرێ ژێ نهبینی)).
تیرمذی و داریمی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
- ئهز دێ یێ ڕژدبم ل سهر پاقژییا مزگهفتێ.
د فهرموودهیهكێدا كو ژ دایكا باوهرداران عائیشایێ (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێته ڤهگوهاستن كو گۆتییه:
ئانكو: ((پێغهمبهرێ خودێ فهرمان ب ئاڤاكرنا مزگهفتان كر ل وان جهێن مال لێ ههبن، ههروهسا فهرمان كر ئهڤ مزگهفته بهێنه پاقژكرن و بێهنخۆشكرن)).
تیرمذی و ئهبو داوود و ئهحمهد ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
- دهمێ ژ مزگهفتێ دهردكهڤم؛ دێ پێ خۆ یێ چهپێ هاڤێژم و بێژم:
ئانكو: ((خودایێ من؛ ئهز ژ ته دخوازم تو كهرهم و باشییا خۆ بۆ من بینییه خوار)).
ب: 1- دهمێ ئهز دگههمه موسلمانهكی؛ دهستپێكێ دێ سڵاڤ كهمێ، و دێ بێژم: «السلام عليكم ورحمة الله وبركاته» و ب چ سڵاڤێن دی دهست پێ ناكهم و دهستێ خۆ ب تنێ بلند ناكهم.
- دێ ل بهرامبهری وی كهسێ سڵاڤ دكهمێ گڕنژم.
د فهرموودهیێدا هاتییه:
((تۆ چ تشتان ژ باشییێ ب كێم نهبینه، ههتا ئهگهر تۆ ب ڕویهكێ گهش گههشتییه برایێ خۆ)).
موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤەدگوهێزیت.
- دێ ب دهستێ خۆ یێ ڕاستێ چمه دهستێ وی.
- ئهگهر ئێكی سڵاڤ كره من؛ ئهز دێ ب سڵاڤهكا باشتر بهرسڤا وی دهم، یان ژی دێ ب سڵاڤهكا وهكی یا وی بهرسڤ دهم.
ژ بهر گۆتنا خودێ:
ئانكو: ((و ئهگهر موسلمانهكى سلاڤى وه كر هوين ب ڕهنگهكێ باشتر ژ لايێ پهيڤ و گڕنژينێڤه بهرسڤا سلاڤا وى بدهن، يان ههما وهكى يا وى لێ ڤهگێڕن، و ههر ئێكێ خێر و جزايێ خۆ ههيه. هندى خودێیه جزايێ ههر تشتهكى ددهت)).
[النساء: 80]،
- ئهز ل دهستپێكێ سڵاڤ ناكهمه كافری، و ئهگهر وی سڵاڤ كره من؛ ئهز ژی دێ سڵاڤا وی بهرسڤ دهم و بێژمێ : وعليكم .
ژ بهر ڤێ فهرموودهيێ :
ئانكو: ((هوین دهستپێكێ سلاڤ نهكهنه جوهی و فهلهیان)).
- یێ بچویك دێ سڵاڤ كهته یێ مهزن، یێ سویار دێ سڵاڤ كهته یێ ب پێیان دچیت، یێ ب پێیان دچیت دێ سڵاڤ كهته یێ ڕوینشتی، یێن كێم دێ سڵاڤ كهنه یێن گهلهك.
پێغهمبهرێ خودێ گۆتییه:
ئانكو: ((كهسێ سویار دێ سلاڤ كهته كهسێ ب پێیان ب ڕێڤه دچیت، كهسێ ب پێیان ب ڕێڤه دچیت دێ سلاڤ كهته كهسێ ڕوینشتی، كهسێن كێم ژی دێ سلاڤ كهنه كهسێن گهلهك)).
بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
- نهچوونا دهستێ وێ ژنا كو نهیا حهلاله مرۆڤ بچیته دهستی، ئهڤه ژی ئهگهر ژ مهحرهمێن مرۆڤی نهبیت.
د فهرموودهیهكێدا كو ژ دایكا باوهرداران عائیشایێ (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێته ڤهگوهاستن كو گۆتییه:
ئانكو: ((نه ب خودێ، نینه جارهكێ دهستێ پێغهمبهرێ خودێ گههشتبیته دهستێ چ ژنان)).
ب: 1- بەری ئهز بچمە د وی جهیڤە، دێ دەستویرییێ خوازم.
- دێ سێ جاران دهستویرییێ خوازم و نهزێدهتر ، ئەگەر پشتی سێ جاران دهرگههـ بۆ من ڤهنهكر؛ دێ ژ وێرێ چم.
د فهرموودهیێدا هاتییه:
ئانكو: ((ئهگهر ئێك ژ ههوه سێ جاران دهستویری وهرگرت و دهستویری ب وی نههاته دان؛ بلا بزڤڕیت)).
بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
- دێ ب جوانی دهرگههی قوتم و ل بهرامبهری دهرگههی ڕاناوهستم، بهلكی دێ ل ڕهخێ ڕاستێ یان یێ چهپێ ڕاوهستم و دێ بێژم : السلام عليكم .
ژ بهر ڤێ فهرموودهيێ :
ئانکو: ((ئەگەر پێغەمبەرێ خودێ هاتبا دەڤ دەرگەهێ هندەکان، نەدچوو بهرامبەری دەرگەهی کو ڕویبڕوی دەرگەهی ڕاوەستیت، بەلکی دا چیتە لایێ ڕاستێ یان لایێ چەپێ ڕاوەستیت و دا بێژیت: السلام عليكم، السلام عليكم)).
ئهبو داوود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
- ناچمه د ژوورا بابێ خۆ یان دایكا خۆ یان ههر ئهندامهكێ خێزانێ بهری دهستویرییێ بخوازم، ب تایبهتی ژی بهری سپێدێ و دهمێ بێهنڤهدانا نیڤرۆ، و پشتی نڤێژا عهیشا ل دهمێ نڤستنێ.
ژ بهر گۆتنا خودێ:
ئانكو: ((ئهى ئهوێن باوهرى ب خودێ ئيناى و دويكهڤتنا پێغهمبهرێ وى كرى هوين فهرمانێ ل عهبد و جارییێن خۆ بكهن، و ل زارۆكێن خۆ ژى ئهوێن بالغ نهبووين كو ل دهمێ هاتنێ ل سێ وهختان بلا ئهو دهستويرییێ ژ ههوه بخوازن: بهرى نڤێژا سپێدێ؛ چونكى ل وى دهمى هوين جلكێن خۆ يێن نڤستنێ ددانن و جلكێن ڕۆژێ دكهنه بهر خۆ، و ل دهمێ هوين جلكێن خۆ ل نيڤرۆ بۆ بێنڤهدانێ ددانن و پشتى نڤێژا عهيشا؛ چونكى ئهو دهمێ نڤستنێیه، ئهڤ ههر سێ دهمه بۆ ههوه دهمێن خۆڤهشارتن و ستارهكرنێنه، و ل دهمێن دى چ نينه ئهگهر ئهو بێ دهستويرى بهێنه ژۆر؛ چونكى ئهو د ههوجهنه بێنه نیك ههوه، و بۆ خزمهتكرنێ ئهو ب سهر ههوهدا دهێن، و وهكى خودێ حوكمێ خواستنا دهستويرییێ بۆ ههوه ئاشكهراكرى وهسا ئهو ئايهت و ئهحكام و دهليلێن دينێ خۆ بۆ ههوه ئاشكهرا دكهت. خودێ ب وى تشتى يێ پڕزانايه يێ چاكییا خهلكى تێدا بیت و يێ كاربنهجهه د ڕێڤهبرنا كارێ واندا)).
[النور: ٢٧].
- دروسته بێی دهستویری بچمە د جهێن گشتیڤه، وهكی: نهخوشخانێ یان ماركێتێ...
خودێ كهرهم دكهت:
ئانكو: ((بهلێ چ گونههـ ل سهر ههوه نينه كو هوين بێ دهستويرى بچنه وان مالێن بۆ هندهك كهسێن تايبهت نههاتبنه تهرخانكرن، بهلكى بۆ ههر كهسهكێ پێدڤى هاتبنه دورستكرن وهكى وان مالان يێن بۆ وهقفێ ل سهر ڕێكا هاتينه چێكرن، و مفا بۆ ههر كهسهكێ پێدڤى د واندا ههيه، و د دهستويرى خواستنێدا ل ڤان جهان زهحمهت ههيه. خودێ كارێن ههوه يێن ئاشكهرا و ڤــهشــارتـــى دزانـیت)).
ب: 1- دێ خوارن و ڤهخوارنێ دهمه گیانهوهری.
د فهرموودهیێدا هاتییه:
گۆتن: ئەی پێغەمبەرێ خودێ، ئەرێ ما بەرامبەر وێ باشییا ئەم د گەل گیانەوەران ژی دکەین دێ خێر گەهیتە مە؟ گۆت: ((د هەمی مێلاکێن تەڕدا خێر یا هەی)).
بۆخاری و موسلم ڤهدگوهێزن.
- و پێغەمبەرێ خودێ د بەر حێشترەکێڕا بوری کو پشتا وی گەهشتبوو زکێ وی، ئینا گۆت:
ئانکو: ((تەقوا خودێ بکەن د ڤان گیانەوەراندا)).
ئهبو داوود ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزیت.
- دێ یێ دلۆڤان و نهرم بم د گهل گیانهوهری و ئهو بارێ ئهو نهشێتێ لێ بار ناكهم.
د فهرموودهیێدا هاتییه: پێغهمبهری گۆت:
ئانکو: ((ئەرێ خۆدانێ ڤێ حێشترێ کییە؟ ئەڤ حێشترە یا کێیە؟ ئینا گهنجهكێ ئەنساڕی هات و گۆت: یا منە ئەی پێغەمبەرێ خودێ. ئینا گۆت: ئەرێ ما تۆ ژ خودێ ناترسی و تەقوا خودێ ناکەی د ڤی حەیوانێ خودێ دایە تە، چونکی ب ڕاستی وی گازندەیێن خۆ بۆ من ئینان کو تە ئەو یێ برسیکری و وەستاندی)).
ئهبو داوود و ئهحمهد ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
تدئبه: ئانکو تۆ وی د وەستینی.
- گیانەوەران ب چ جۆرێن ئەشکەنجەدان و ئێشاندنێ ئەشکەنجە نادەم.
- د فەرموودەیەکێدا کو ژ جابری (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێتە ڤەگوهاستن کو پێغەمبەر ب ڕەخ گوهدرێژەکیڕا بوری کو ناڤچاڤێن وی هاتبوونە داخکرن و نیشانکرن، ئینا گۆت:
ئانکو: ((ئەرێ ما نەگەهشتییە هەوە کو من نەفرەت یێن ل وی کەسی کرین یێ ناڤچاڤێن گیانەوەری داخ و نیشان دکەت یان ژی دربا ل ناڤچاڤێن وی ددهت؟)) ڤێجا پاشڤەبرن ژ ڤێ چەندێ کر.
موسلم و ئهبو داوود ڤێ فەرموودەیێ ڤهدگوهێزن و شێواز یێ موسلمییه.
ب: 1- ئنیهتا من ژ كرنا وهرزشێ دێ ئهڤه بیت كو ئهز ل سهر پهرستنا خودێ و ڕازیبوونا وی بهێز بكهڤم.
- دهمێ نڤێژێ ئهم یارییا ناكهین.
خودێ كهرهم دكهت:
فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ 4
الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ 5
[الماعون: ٤-٥].
- كوڕ د گهل كچان وهرزشێ ئهنجام نادهن.
- دێ پێگیرییێ ب وی جلکێ وەرزشی کەم یێ عەورەتێ من د ڤەشێریت.
- دێ خۆ ژ وهرزشا حهرام دهمه پاش، وهكی وان یارییێن دداننه ڕویێ ئێك و دوو، یان ژی وان یاریێن دبنه ئهگهر (عهورهتێ) مرۆڤی ب دهركهڤیت.
د فهرموودهیێدا هاتییه:
ئانکو: ((ئەگەر ئێک ژ هەوە شەڕێ برایەکێ خۆ کر، بلا خۆ ژ لێدانا ڕویێ وی دویربێخیت)).
موسلم ڤێ فەرموودەیێ ڤەدگوهێزیت.
ب: 1- ڕاستگۆیی د تڕانەکرنێدا و درەو نەکرن.
د فهرموودهیێدا هاتییه:
ئانکو: ((تێچوون بۆ وی کەسی بیت یێ دەمێ د ئاخڤیت درەوێ دکەت دا خەلک پێ بکەنە کەنی، تێچوون بۆ وی بیت، تێچوون بۆ وی بیت)).
ئهبو داوود و ئهحمهد و تیرمذی ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
- دڤێت ئهو تڕانهیێن ئهز دكهم؛ كێمكرنا یێ بهرامبهر تێدا نهبیت و نهبیته بێڕێزی بهرامبهری وی كهسی و نهخۆشیێ نهگههینمێ، و خو بۆ تڕانه ژی بیت كهسێ نهترسینم.
پێغهمبهرێ خودێ دبێژیت:
ئانکو: ((بۆ چ موسلمانان یا حەلال نینە ئەو موسلمانەکی ب ترسینیت)).
ئهبو داوود و ئهحمهد ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.
- گەلەک نەکرنا تڕانە و سوحبەتان.
ئانکو: ((و گەلەک نەکە کەنی، چونکی گەلەک کەنی دلی دمرینیت)).
تیرمذی و ئبن ماجه ڤێ فهرموودهیێ ڤهدگوهێزن.