اذان یو رباني غږ دی چې مسلمان یې په ورځ کې پنځه ځلې اوري او د هغه عظمت وریادوي او د خېر او بریا لور ته بلنه ورکوي.دا د انسان او د هغه د خالق ترمنځ د اړیکې یوه شېبه ده چې د دنیا له شورماشور څخه پکې جلا کېږي، ترڅو خپل رب ته مناجات کوونکي ودریږي.
اذان لوړې او عالي معناوي لري چې د الله تعالی په تعظیم سره پیلیږي او لمانځه ته په بلني سره پای ته رسیږي، چېرته چې مسلمان خپله حقیقي سکون او آرامي مومي.
د اذان کلمې:
الله اکبر، الله اکبر، الله اکبر، الله اکبر
اللَّهُ أَكْبَرُ
د "الله" نوم د مألوه (یعنې معبود او د عبادت وړ ذات) په معنا دی، دا د هغه پالونکي او خالق سپېڅلی نوم دی چې جلال او عظمت یې لوړ دی. د الله تعالی نور ټول ښکلي نومونه د همدې نوم تابع دي او د همدې ذات صفتونه بیانوي. الله تعالی یو او یکتا دی، نه یې څوک زېږولي او نه له چا زېږېدلی دی، او هماغه د اسمانونو او ځمکې خالق دی.
د "الله اکبر" وینا معنا دا ده چې الله تعالی له هر څه څخه لوی او ستر دی، او د هغه شان، جلال او کمال تر دې ډېر لوړ دی چې داسې څه ورته منسوب شي چې د هغه له عظمت او بشپړتیا سره مناسب نه وي.
الله اکبر.. دا جمله مسلمان ته دا ور په یادوي چې په دې دنیا کې هېڅ شی داسې نشته چې دی د خپل خالق له یاد او اطاعت څخه غافل کړي. انسان باید خپل ژوند د الله تعالی د ارادې او شریعت له مخې پر مخ یوسي، نه د خپلو غوښتنو او نفساني خواهشاتو له مخې؛ ځکه الله تعالی له هر هغه څه څخه ډېر لوی او ستر دی چې په دنیا کې دي.
أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ
زه ګواهي ورکوم چې له الله پرته بل حق معبود نشته
دا لومړی ګواهي ده، چې معنی یې داده چې الله ته دا اقرار کوو چې هغه د هر شي خالق، رَب، مالک او چارسازی دی. همدارنګه، یوازې هغه د عبادت وړ دی او په حقیقت کې بل هېڅ حق معبود نشته، الله یو دی، هېڅ شریک نه لري، نه اولاد لري او نه هم هېڅ شی د هغه په څېر شته؛ نو په دې اساس، عبادت یوازې د الله تعالی لپاره دی او له الله تعالی پرته بل څوک د بللو لایق نه دی.
دا ګواهي په ټوله هستۍ کې تر ټولو لویه ګواهي ده او په ټولو الهي رسالتونو کې د ایمان اصل دی، ټول انبیاء (علیهم السلام) لکه: نوح، ابراهیم، موسی، عیسی تر محمد (صلی الله علیه وسلم) پورې خپلو قومونو ته د "لا اله الا الله" د اقرار، منلو او ایمان راوړلو ته بلنه ورکړې ده. دا هغه کلمه ده چې الله تعالی د هغې لپاره مخلوقات پیدا کړل، رسولان یې د دې د تایید لپاره لېږلي، کتابونه یې د دې د بیان لپاره نازل کړي، او جنت یې د هغه چا لپاره انعام ګرځولی چې دا کلمه د زړه له تله ووايي.
د همدې کلمې لپاره به خلک له قبرونو څخه راپورته شي او په قیامت کې به ورسره حساب وشي؛ نو چا چې په دې کلمه ژوند کړی وي او په همدې سره یې خپل ژوند پای ته رسولی وي، په حقیقت کې یې لویه بریا ترلاسه کړې ده، او چا چې لدې کلمې انکار کړی وي او ویلي یې نه وي، هغه به د دوزخ د تلپاتې عذاب مستحق وګرځي.
أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ. زه ګواهي ورکوم چې محمد د الله رسول دی.
د دې شهادت معنی دا ده چې مسلمان شاهدي ورکوي چې الله تعالی محمد صلی الله علیه وسلم د الهي رسالتونو د پای ته رسوونکي په توګه رالېږلی او دا چې خلکو ته یې د دوی د رب پیغام رسولی دی، او دا چې مسلمان په څرګند ډول اقرار کوي چې د الله تعالی د عبادت او د هغه د رضایت د ترلاسه کولو یوازینۍ لاره د رسول الله ﷺ په رسالت ایمان، د هغه د سنت پیروي او د هغه په لارښوونو عمل کول دي، او د هغه شریعت سره سم د الله تعالی عبادت وکړي چې رسول الله صلی الله علیه وسلم یې تبلیغ کړی دی.
په دې ګواهۍ کې دا شامل دي چې رسول الله صلی الله علیه وسلم د دې لپاره راغلی چې خلک بېرته توحید ته راوګرځي، لکه څنګه چې له هغه مخکې ابراهیم، موسی او عیسی علیهم السلام کړي وو. نو هغه د رب العالمین رسول دی، هغه د خپل رب د پېغامونو په رسولو کې د ټولو پیغمبرانو په څېر لار تعقیب کړې، مګر دا چې له هغه وروسته هېڅ پیغمبر نشته.
حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ، حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ
حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ
لمانځه ته راشئ
د جملې معنی: اې مومنانو، د خپل رب عبادت ته مخه کړئ، ځکه چې هغه بخښونکی او مهربان ذات دی، توبه قبلوي او ګناهونه بخښي.
اذان یو غږ او د مؤمنانو لپاره یوه یادونه ده چې په لمانځه کې د خپل رب پر وړاندې د دوی د درېدو وخت رارسېدلی دی.
حَيَّ عَلَى الفَلَاحِ، حَيَّ عَلَى الفَلَاحِ
حَيَّ عَلَى الفَلَاحِ
د کاميابۍ لور ته راشئ
د فلاح معنی قناعت، بریا، خوندیتوب، او په دنیا او آخرت کې نجات ده.
د فلاح له معناګانو څخه د الله تعالی خوښي ترلاسه کول، جنت ګټل، او د دوزخ له اور څخه ژغورل کېدل دي؛ هر چا چې رښتینی ایمان راوړ او په لمانځه پاتې شو، نو هغه په حقیقت کې فلاح ته رسیدلی او څوک چې بریالی شو هغه ژغورل شوی او په جنت کې یې ابدي ژوند ګټلی دی.
اذان د "الله اکبر" په تکرار او د "لا اله الا الله" په تاکید سره پای ته رسېږي، دا دوه جملې د اذان د مخه ذکرشوو مفاهیمو تاکید کوي، او د بشريت د شتون اساس په همدې دوو جملو باندې دی، دا حقیقت هېڅکله نه تغیر مومي او نه بدلېږي، که هر څومره زمانه اوږده شي، او پېښې یو پر بل پسې رامینځته شي چې : الله له هر شي څخه لوی دی او دا چې الله تعالی ریښتینی معبود دی، او یوازې هغه د عبادت وړ دی، او له هغه پرته د بل هر څه عبادت باطل دی.
پایله: اذان یوازې د لمانځه د وخت خبرتیا نه ده، بلکې د کامیابۍ، بریالیتوب او نجات لپاره یوه بلنه ده، دا هغه پیغام دی چې په ورځ کې پنځه ځله د جوماتونو څخه اورېدل کېږي، تر څو زړونه راویښ کړي، او موږ ته په یاد راوړي چې الله ډېر نږدې دی.
خپل زړه دې د ایمان لپاره پرانیزه، او په اخلاص سره ووایه: “أشهد أن لا إله إلا الله، وأشهد أن محمدًا رسول الله”، "زه شاهدي ورکوم چې له الله تعالی پرته بل معبود نشته، او زه شاهدي ورکوم چې محمد د الله رسول دی"، د الله په رحمت کې به داخل شې، په دنیا کې به اصلي خوشحالۍ ترلاسه کړې، او په آخرت کې به له عذاب څخه خوندي پاتې شې، او د قیامت په ورځ به د نیکو مؤمنانو په ډله کې راپورته شې.
دا کتاب د ايمان هغه بنسټونه تشريح کوي چې په الله تعالی، د هغه پر ملاېکو، کتابونو، پېغمبرانو، د آخرت پر ورځ او پر تقدیر ايمان راوړل پکې شامل کړي، او هغه اساسي اصول وړاندې کوي چې پر مسلمان لازم دي چې عقيده پرې ولري او له مخې يې عمل وکړي، او د اسلامي عقيدې د ژورې پوهې له لارې له الله تعالی سره د اړيکې پر پياوړتيا ټينګار کوي.
لیکنه بسم الله الرحمن الرحيم سریزه ټولې ستاینې یوازې الله لره دي، او درود او سلام دې وي پر هغه چا چې وروسته ترې بل نبي نشته، او د هغه پر کورنۍ او ملګرو (دې د الله درود او سلام وي).
اسلام د کائناتو خالق او د چارو سمبالوونکي ذات ته د محبت او تعظیم له مخې تسلیمېدلو ته وایي. د اسلام اساس په الله جل جلاله ایمان لرل دي، او دا چې هغه خالق دی او له هغه پرته نور هرڅه مخلوق دي، او دا چې هغه یواځې د عبادت وړ دی او هېڅ شریک نلري، له هغه پرته په حقه هېڅوک د عبادت وړ ندی، د هغه لپاره خورا ښکلي نومونه او لوړ صفتونه دي، او هغه مطلق ذات دی چې له هرې نېمګړتیا پاک دی، نه یې څوک زیږولی، نه له چا زیږیدلی او نه کوم سیال او برابر لري، له خپلو مخلوقاتو څخه په هېڅ شي کې نه منحل کیږي. اسلام د الله تعالی هغه دين دی چې له هغه پرته بل هېڅ دين له خلکو څخه نه مني او دا هغه دين دی چې ټولو انبياوو…
