السؤال
س17: ما آداب قضاء الحاجة؟
ਪ੍ਰ17: ਹਾਜਤ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਕੀ ਅਦਾਬ ਹਨ?
الجواب
ج:1. أدخل بقدمي اليسرى.
- وأقول قبل الدخول:
«بسم الله، اللهم إني أعوذ بك من الخبث والخبائث».
- لا أدخل شيئًا فيه ذِكر الله.
- عن أنس رضي الله عنه قال:
«كان النبي صلى الله عليه وسلم إذا دخل الخلاء وضع خاتمه»
رواه أبو داود وابن ماجه.
- أستتر حال قضاء الحاجة.
- في الحديث:
«وكان أحب ما استتر به رسول الله صلى الله عليه وسلم لحاجته هدف أو حائش نخل»
رواه مسلم.
- لا أتكلم في مكان قضاء الحاجة.
- لا أستقبل القبلة، ولا أستدبرها أثناء البول أو الغائط.
- لقول النبي صلى الله عليه وسلم:
«لا تستقبلوا القبلة بغائط، أو بول، ولكن شرقوا أو غربوا»
متفق عليه.
- أستعمل يدي اليسرى في إزالة النجاسة، ولا أستعمل اليمنى.
- لحديث:
«لقد نهانا… أن نستنجي باليمين»
- لا أقضي حاجتي في طريق الناس أو ظلهم.
- لحديث أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال:
«اتقوا اللعانين» قالوا: وما اللعانان يا رسول الله؟ قال: «الذي يتخلى في طريق الناس، أو في ظلهم»
- أغسل يدي بعد قضاء الحاجة.
لحديث جرير رضي الله عنه كنت مع النبي صلى الله عليه وسلم، فأتى الخلاء، فقضى الحاجة، ثم قال:
«يا جرير هات طهورًا» فأتيته بالماء، فاستنجى بالماء، وقال بيده، فدلك بها الأرض.
رواه النسائي.
- أخرج بقدمي اليسرى، وأقول: «غفرانك».
ਉੱਤਰ- 1. ਪਖਾਨੇ (ਬਾਥਰੂਮ) ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ।
- ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕਹਿਣਾ:
«ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ, ਅੱਲਾਹੁੱਮਾ ਇੱਨੀ ਆਉਜ਼ੂ ਬਿਕਾ ਮਿਨਲ ਖੁਬੁਸੀ ਵਲ ਖਬਾਇਸ।» (ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ; ਹੇ ਅੱਲਾਹ! ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪਨਾਹ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ ਨਾਪਾਕ (ਗੰਦੇ) ਜਿੰਨਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਜਿੰਨਣੀਆਂ ਤੋਂ।)
- ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਕੁੱਝ ਨਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਵੇ।
ਅਨਸ (ਰ.) ਤੋਂ ਰਿਵਾਇਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:
«ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਬੀ ﷺ ਜਦੋਂ ਪਖਾਨੇ ਲਈ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਮੁੰਦਰੀ ਬਾਹਰ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ।»
ਇਸਨੂੰ ਅਬੁ-ਦਾਉਦ ਅਤੇ ਇਬਨ ਮਾਜਾ ਨੇ ਰਿਵਾਇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
- ਹਾਜਤ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਪਰਦਾ ਕਰਨਾ।
ਇੱਕ ਹਦੀਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ:
«ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ ﷺ ਆਪਣੀ ਹਾਜਤ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਟਿੱਲੇ ਜਾਂ ਖਜੂਰ ਦੇ ਬਾਗ ਦੀ ਕੰਧ ਨੂੰ ਆੜ ਬਣਾਉਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸੀ।»
ਇਮਾਮ ਮੁਸਲਿਮ ਨੇ ਰਿਵਾਇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
- ਪਖਾਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਨਾ।
- ਹਾਜਤ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਬਲਾ (ਕਾਬਾ) ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਜਾਂ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ ਨਾ ਬੈਠਣਾ।
ਕਿਉਂਕਿ ਨਬੀ ﷺ ਦਾ ਫ਼ਰਮਾਨ ਹੈ:
«ਹਾਜਤ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਨਾ ਕਿਬਲਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰੋ ਅਤੇ ਨਾ ਉਸ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਕਰੋ, ਸਗੋਂ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰੋ।»
ਇਮਾਮ ਬੁਖ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਨੇ ਰਿਵਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
- ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਗੰਦਗੀ ਸਾਫ ਕਰਨੀ, ਨਾ ਕਿ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ।
ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਹਦੀਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ:
«ਆਪ ﷺ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਇਸਤਿੰਜਾ (ਆਪਣੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣਾ) ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨਾਹ ਕੀਤਾ ਹੈ।»
- ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਛਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰਖਤ ਨੀਚੇ ਆਪਣੀ ਹਾਜਤ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕਰਨਾ।
ਅਬੁ-ਹੁਰੈਰਾ (ਰ.) ਤੋਂ ਰਿਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ:
«ਦੋ ਲਾਹਨਤਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ» ਸਹਾਬੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ! ਇਹ ਦੋ ਲਾਹਨਤਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਿਹੜੇ ਹਨ? ਆਪ ﷺ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: «ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਜਤ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ।»
- ਪਖਾਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਧੋਣਾ।
ਜਰੀਰ (ਰ.) ਦੀ ਹਦੀਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਨਬੀ ﷺ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪ ਇੱਕ ਲੁਕਵੀਂ ਥਾਂ 'ਤੇ ਗਏ, ਆਪਣੀ ਹਾਜਤ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਰਮਾਇਆ:
«ਹੇ ਜਰੀਰ! ਪਾਕੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਓ।» ਸੋ ਮੈਂ ਆਪ ﷺ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲੈ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਆਪ ਨੇ ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸਤਿੰਜਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਰਗੜ ਲਿਆ।
ਇਸਨੂੰ ਅਲ-ਨਸਾਈ ਨੇ ਰਿਵਾਇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
- ਪਖਾਨੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲਦੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲਾਂ ਖੱਬਾ ਪੈਰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਅਤੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ: «ਗੁਫ਼ਰਾਨਾਕਾ» (ਹੇ ਅੱਲਾਹ! ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ)।