السؤال
س19: ما آداب السلام؟
ਪ੍ਰ19: ਸਲਾਮ ਕਰਨ ਦੇ ਕੀ ਅਦਾਬ ਹਨ?
الجواب
ج:1. عندما ألقى مسلمًا أبدأ بالسلام، بقول: «السلام عليكم ورحمة الله وبركاته» لا يبدأ بغير السلام، ولا أشير بيدي وحدها.
- أتبسم في وجه من أسلم عليه.
في الحديث:
«لا تحقرن من المعروف شيئًا، ولو أن تلقى أخاك بوجه طلق»
رواه مسلم.
- وأصافحه بيدي اليمنى.
- إذا حياني أحد بتحية أحييه بأحسن منها، أو أرد مثلها.
- لقوله تعالى:
﴿وَإِذَا حُيِّيتُم بِتَحِيَّةٖ فَحَيُّواْ بِأَحۡسَنَ مِنۡهَآ أَوۡ رُدُّوهَآۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٍ حَسِيبًا﴾
[النساء: ٨٦].
- لا أبدأ الكافر بالسلام، وإذا سلم أرد عليه "وعليكم".
- لحديث:
«لا تبدؤوا اليهود، ولا النصارى بالسلام»
- ويسلم الصغير على الكبير، والراكب على الماشي، والماشي على القاعد، والقليل على الكثير.
قال رسول الله صلى الله عليه وسلم:
«يسلم الراكب على الماشي، والماشي على القاعد، والقليل على الكثير»
متفق عليه.
- عدم مصافحة المرأة التي لا تحل من غير المحارم.
- في الحديث عن أم المؤمنين عائشة رضي الله عنها قالت:
«ولا والله، ما مست يد رسول الله صلى الله عليه وسلم يد امرأة قط»
ਉੱਤਰ- 1. ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਲਾਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲ ਕਰਨਾ। ਸਲਾਮ ਕਰਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ: "ਅੱਸ-ਸਲਾਮੁ ਅਲੈਕੁਮ ਵਾ ਰਹਿਮਤੁੱਲਾਹੀ ਵਾ ਬਰਾਕਾਤੁਹੁ" (ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਸਲਾਮਤੀ, ਰਹਿਮਤ ਅਤੇ ਬਰਕਤ ਹੋਵੇ।) ਸਲਾਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਸਲਾਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
- ਜਦੋਂ ਸਲਾਮ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਖਿੜੇ-ਮੱਥੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਸਲਾਮ ਕਰਨਾ।
ਇੱਕ ਹਦੀਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ:
«ਕਿਸੇ ਵੀ ਨੇਕੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਨਾ ਸਮਝੋ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਖਿੜੇ-ਮੱਥੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਮਿਲਣਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।»
ਇਮਾਮ ਮੁਸਲਿਮ ਨੇ ਰਿਵਾਇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
- ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮੁਸਾਫ਼ਾ ਕਰਨਾ (ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਣਾ)।
- ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਲਾਮ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਉਸਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਲਾਮ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ, ਜਾਂ ਘਟੋ-ਘਟ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ।
ਇਸਦਾ ਸਬੂਤ ਅੱਲਾਹ ਤਆਲਾ ਦਾ ਇਹ ਫ਼ਰਮਾਨ ਹੈ:
"ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿਓ ਜਾਂ (ਘੱਟੋ ਘੱਟ) ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾ ਦੇਵੋ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਅੱਲਾਹ ਹਰੇਕ ਗੱਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾਬ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।"
(ਸੂਰਤ ਅਨ-ਨਿਸਾ: 80)
- ਕਿਸੇ ਅਧਰਮੀ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲ ਨਾ ਕਰਨਾ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਲਾਮ ਕਰੇ ਤਾਂ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕੇਵਲ "ਵਾ ਅਲੈਕੁਮ" ਕਹਿਣਾ।
ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਹਦੀਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ:
«ਯਹੂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਈਸਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਲਾਮ ਨਾ ਕਰੋ।»
- ਛੋਟੇ ਵਡਿਆਂ ਨੂੰ, ਸਵਾਰੀ 'ਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਬੈਠੇ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਨ।
ਨਬੀ (ﷺ) ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ:
«ਸਵਾਰ ਪੈਦਲ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰੇ, ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਸਮੂਹ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰੇ।»
ਇਮਾਮ ਬੁਖ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਨੇ ਰਿਵਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
- ਕਿਸੇ ਨਾ ਮਹਿਰਮ (ਗੈਰ) ਔਰਤ ਨਾਲ ਹੱਥ ਨਾ ਮਿਲਾਉਣਾ।
ਇੱਕ ਹਦੀਸ ਜੋ ਮੋਮਿਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਆਇਸ਼ਾ (ਰ.) ਤੋਂ ਰਿਵਾਇਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ:
«ਨਹੀਂ, ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਸੁੰਹ! ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਰਸੂਲ ﷺ ਦੇ ਹੱਥ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ (ਨਾ ਮਹਿਰਮ) ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂਹਿਆ।»