ستون سؤالا في أحكام الحيض والنفاس
*
These files are generated automatically from the book's text; their layout may differ from the printed edition.
*
*
پ1:
ب1:
پ2:
ب2:
پ3:
ب3:
پ4:
ب4:
پ5:
ب5:
پ٦:
ب٦:
پ٧:
ب٧:
پ8:
ب8:
پ9:
ب9:
پ10:
ب10:
پ11:
ب11:
پ12:
ب12:
پ13:
ب13:
پ14:
ب14:
پ15:
ب15:
پ16:
ب16:
پ17:
ب17:
پ18:
ب18:
پ19:
ب19:
پ20:
ب20:
پ21:
ب21:
پ22:
ب22:
پ23:
ب23:
پ24:
ب24:
پ25:
ب25:
پ26:
ب26:
پ27:
ب27:
پ28:
ب28:
پ29:
ب29:
پ30:
ب30:
پ31:
ب31:
پ32:
ب32:
پ33:
ب33:
پ34:
ب34:
پ35:
ب35:
پ36:
ب36:
پ37:
ب37:
پ38:
ب38:
پ39:
ب39:
پ40:
ب40:
پ41:
ب41:
پ42:
ب42:
پ43:
ب43:
پ44:
ب44:
پ45:
ب45:
پ46:
ب46:
پ47:
ب47:
چونكی پێغهمبهری صلی الله علیه وسلم فهرمان ل ئهسمائا كچا عومهیسی كر كو ههڤژینا ئهبوبهكری بوو (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهمێ ل دهڤهرا (ذو الحلیفة) كهڤتییه د چلكاندا كو ئهو: سهرێ خۆ بشووت و خۆ ب جلكهكی بپێچیت و ئنیهتا عومرێ بئینیت، ئهو ژنا كهڤتییه د زڤڕۆكا ههیڤانه ژیدا ههر یا ب ڤی ڕهنگییه، دێ ههر مینیته ل سهر ئنیهتا خۆ و دێ ههر د ئیحراماندا بیت ههتا پاقژ دبیت، پشتی پاقژ بوونێ ژی دێ ل دۆر كهعبێ زڤڕیت و سهعییێ كهت.
پ48:
ب48:
پ49:
ب49:
پ50:
ب50:
پ51:
ب51:
پ52:
ب52:
پ53:
ب53:
پ54:
ب54:
پ55:
ب55:
پ56:
ب56:
پ57:
ب57:
پ58:
ب58:
پ59:
ب59:
پ60:
ب60:
چونكی پێغهمبهری صلی الله علیه وسلم نههێلا ژنا د زڤڕۆكا ههیڤانهدا طهوافێ ل دۆر كهعبێ بكهت و ژنا د چلكان ژیدا دێ وهكی یا د زڤڕۆكا ههیڤانهدا هێته هژمارتن.
[1] الخمرة: ئهو جهنڤێژكه یا نڤێژكهر نڤێژێ ل سهر دكهت، و هاتییه ناڤكرن ب (خمرة)، چونكی ئهو ناڤچاڤێن مرۆڤی د پهچنیت ئانکو د ڤهشێریت.
شێست پرسیار ل دۆر حوكمێن زڤڕۆكا ههیڤانه و چلكێن زارۆكبوونێ
*
بسم الله الرحمن الرحيم
پێشكێشكرن
سوپاسی بۆ خودێ ب تنێ بن، صهلات و سهلام ل سهر پێغهمبهرێ خودێ بن، موحهممهدێ كوڕێ عهبدولڵاهی و ل سهر مالبات و صهحابییێن وی ژی بن و ههر كهسێ ههتا ڕۆژا قیامهتێ ل دویڤ ڕێك و ڕێبازا وی بچیت، پشتی ڤێ چهندێ دێ بێژم:
خویشكا من یا موسلمان!
ژ بەر گەلەكییا وان پرسیارێن ل دۆر ئەحکامێن زڤڕۆکا هەیڤانە یا ژنان د عیباداتاندا ژ زانایان دهێنە كرن؛ مە ب فەر دیت ئەم وان پرسیارێن بەردەوام دهێنە كرن و گەلەك دووبارە دبن كۆم بكەین بێ کو ب بەرفرەهی بچینە دناڤدا، داکو ب کورتی بەحس بکەین.
خویشكا من یا موسلمان!
مه ڕژدی ل سهر كۆمكرنا ڤان بهرسڤا كرییه دا كو بهردهوام ل بهردهستێن ته بن، ئهڤه ژی چونكی شاڕهزابوون د دینێ خودێدا گهلهك یا گرنگ و پێدڤییه و دا كو ب زانین و شاڕهزایی عیبادەتێ خودێ بكەی.
هشیاركرنەك: دبیت ئەو كەسێ بۆ ئێكەم جار بەرپەڕێن ڤێ پەڕتووكێ ڤەددەت، بۆ وی وەسا دیار ببیت كو هندەك پرسیار د دووبارەنە، بەلێ پشتی ئەو هزرا خۆ تێدا دكەت و د ناڤدا دچیتە خوارێ؛ دێ بینیت كو د هندەك بەرسڤاندا پتر زانین یا تێدا ژ هندەكێن دی، ژ بەر هندێ ژی مە نەڤییا خۆ ژ ڤێ زانینێ بێبار بكەین و پشتگۆھ نههاڤێژین.
صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر پێغهمبهرێ مه موحهممهدی بن و ل سهر مالبات و صهحابییێن وی ههمییان بن.
هندەك ژ حوكمێن زڤڕۆكا ههیڤانه ل دۆر نڤێژ و ڕۆژییان.
ئەگەر ژن پشتی نڤێژا سپێدێ ئێكسەر پاقژ بوو، ئەرێ دێ وێ ڕۆژێ یا ب ڕۆژی بیت و چ ناخۆت و ڤەناخۆت یان ناگریت؟ و ئەگەر ئەو ڕۆژ گرت، دێ بۆ هێتە هژمارتن یان ژی دڤێت ڕۆژەكا دی ژ پێشڤە بگریت؟
ئەگەر نڤێژا سپێدێ بوو، ژ نوی ژن ژ زڤڕۆکا هەیڤانە پاقژ بوو؛ ئەرێ دێ وێ ڕۆژێ چ تشتان خۆت یان ناخۆت، زانایان ل دۆر ڤی بابەتی دوو گۆتن هەنە:
گۆتنا ئێكێ: دڤێت وێ ڕۆژێ خۆ بگریت چ نەخۆت و ڤەنەخۆت لێ ئەو ڕۆژ بۆ ناهێتە هژمارتن و دڤێت ڕۆژەكا دی ژ پێشڤە بگریت، گۆتنا ناڤدار د مەزهەبێ ئیمامێ ئەحمەددا(خودێ دلوڤانیێ پێ ببەت) ئەڤ گۆتنەیە.
گۆتنا دوویێ: مەرج نینە خۆ بگریت ئانکو دروستە وێ ڕۆژێ بخۆت و ڤەخۆت، چونكی د وێ ڕۆژێدا ڕۆژییا وێ لێ نینە، ژ بەر كو ئەو ل دەستپێكا وێ ڕۆژێ د زڤڕۆکا هەیڤانە دابوو و نە ژ وان كەسان بوو یێن كو پێدڤییە ڕۆژیێ بگریت، ڤێجا دەمێ ڕۆژی بۆ نەهێتە هژمارتن؛ هنگی یا بێمفایە ئەو خۆ بگریت و چ نەخۆت و ڤەنەخۆت و ئەڤ دەمه بۆ وێ نە دەمەكێ ڕێزلێگرتییە، چونكی ل دەستپێكا ڕۆژێ فەرمان ل وێ هاتبوو كرن ئەو ڕۆژییێ بخۆت، ژ بەر كو هێشتا ئەو ژ زڤڕۆکا هەیڤانە پاقژ نەببوو، بەلكی ئەم دشێین بێژین ل دەستپێكا ڕۆژێ حەرام بوو ل سەر وێ ئەو یا ب ڕۆژی بیت، و ڕۆژییا شەرعی ئەڤەیە: تۆ ژ بەر خودێ خۆ ژ هەمی وان تشتان دویر ڕاگری یێن ڕۆژی پێ دشكێت، ئەڤە ژی هەر ژ بانگێ سپێدێ هەتا ڕۆژ ئاڤا دبیت.
ئەڤ گۆتنە ژی هەروەكی تۆ دبینی دروستترە ژ گۆتنا بوری ئهوا د گۆت دڤێت وێ ڕۆژێ هەمییێ چ نەخۆت و ڤەنەخۆت، بەلێ ل دویڤ هەردوو گۆتنان دڤێت ئەو ڕۆژەكا دی ژ پێش وێ ڕۆژێڤە بگریت.
ئەگەر بەری بانگێ سپێدێ بدەت ژن ژ زڤڕۆکا هەیڤانە پاقژ بوو، بەلێ هەتا پشتی بانگێ سپێدێ سەرێ خۆ نەشویشت و ژ نوی سەرێ خۆ شویشت و نڤێژا خۆ كر و ڕۆژییا خۆ یا وێ ڕۆژێ تەمام كر، ئەرێ باشە ڕۆژییا وێ یا دروستە یان دێ ڕۆژەكا دی ژ پێش ڤێ ڕۆژێڤە گریت؟
ئەگەر ژن ژ زڤڕۆکا هەیڤانە پاقژ بوو، هەتا ئەگەر ب خۆلەكەكێ بەری بانگێ سپێدێ بدەت ژی، بەلێ ب وی مەرجی ئەو ب دروستی ب زانیت كو یا پاقژ بووی، هنگی ئەگەر ئەو د ڕەمەزانێدا بیت؛ دڤێت ئەو یا ب ڕۆژی بیت و ڕۆژییا وێ دێ یا دروست بیت و ل سەر وێ نینە ئێكا دی ژ پێشڤە بگریت، چونكی وێ ڕۆژی گرت و ئەو یا پاقژ، بلا هەر وێ سەرێ خۆ پشتی بانگێ سپێدێ ژی شوویشت بیت، چ ئاریشە د ڤێ چەندێدا نینە، هەروەكی زەلامی ئەگەر یێ ب جەنابەت بیت چونكی یێ چوویە نڤینا ژنكا خۆ یان ژی خەونەكا دیتی و پارشیڤ خوار و پشتی بانگێ سپێدێ دایی، ژ نوی سەرێ خۆ شویشت، هنگی دێ ڕۆژییا وی یا دروست بیت.
ب ڤێ هەلكەفتێ من دڤێت ئەز هشیاركرنەكێ بدەم بۆ تشتەكی كو یێ ل دەڤ ژنان هەی، ئەو ژی دەمێ ئێك ژ وان یا ب ڕۆژی بیت و پشتی وێ ڕۆژییا خۆ خواری و ڕۆژ ئاڤا بووی؛ ژ نوی كەڤتە د زڤڕۆکا هەیڤانەدا بەری كو نڤێژا عەیشا بكەت، ئەو هزر دكەت هوسا ب ڤی شێوەی دێ ڕۆژییا وێ بەتال بیت، بەلێ ئەڤ هزرە یا خەلەتە و چ ژ بۆ نینە، بەلكی ئەگەر ئەو پشتی ڕۆژ ئاڤابوونێ كەڤتە د زڤڕۆکا هەیڤانەدا؛ خۆ بلا ب چركەیەكێ ژی بیت، ڕۆژییا وێ هەر یا دروستە.
ئەرێ باشە ئەو ژنا د چلكاندا بیت، ئەگەر بەری چل ڕۆژ تەمام ببن پاقژ بوو، ڕۆژی و نڤێژ ل سەر واجب دبن؟
بەلێ، هەر گاڤا ژنا چلكدار بەری چل ڕۆژ تەمام ببن پاقژ بوو؛ واجبە ل سەر وێ ڕۆژییان بگریت ئەگەر د رەمەزانێدا بیت و واجبە ل سەر وێ نڤێژان بكەت و دروستە بۆ هەڤژینێ وێ بهێتە نڤینا وێ، چونكی ئەو یا پاقژە و چ تشت ل دەڤ نینن كو نەهێلن ئەو ڕۆژییان بگریت یان نڤێژان بكەت یان ڕێگر بیت كو زەلامێ وێ بهێتە دەڤ.
ئەرێ باشە ئەگەر ژنەكێ ڕۆژێن وێ یێن زڤڕۆکا هەیڤانە هەشت ڕۆژ بن یان ژی حەفت ڕۆژ بن، پاشی ئێك دوو جارەكان ئەڤ دەمە ژ حەفت یان هەشت ڕۆژان پتر لێ هات و ژێ بوری، ئەرێ ل ڤی دەمی حوكم چییە؟
ئەگەر ڕۆژێن ژنەكێ شەش بن یان حەفت بن پاشی درێژ لێ هاتن و بوونە هەشت و نەھ و دەھ و یازدە ڕۆژ، هنگی دێ مینیت و هەر نڤێژان ناكەت هەتا پاقژ دبیت، چونكی پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن چ دهمێن دیاركری بۆ زڤڕۆكا ههیڤانه دیار نهكرینه، چونكی خودایێ مەزن دبێژیت: ئانكو: (ئەی موحەممەد (صلی الله علیە وسلم) ئەو پرسیارا زڤڕۆکا هەیڤانە یا ژنێ ژ تە دكەن، تۆ بێژە وان ئەو ئەزیەتە و یا پیسە و بێهنا وێ یا نەخۆشە و ئێشانەكا پیسە بۆ وی یێ خۆ نێزیك دكەت). [البقرة:222]، هندی ئەڤ خوینە یا بەردەوام بیت، ژن ژی دێ د ڤێ ڕەوشێدا بیت، هەتا ب دروستی پاقژ دبیت و سەرێ خۆ دشووت، پاشی دێ نڤێژان كەت، ڤێجا ئەگەر هەیڤا ب دویڤڕا ڕۆژێن زڤڕۆکا هەیڤانە كێمتر ژی بوون، هنگی هەر دەمێ ئەو پاقژ بوو دێ سەرێ خۆ شووت، بلا هندی هەیڤا بوری گەلەك ڕۆژ ژی نەبوری بن.
یا گرنگ هندی ژن د زڤڕۆکا هەیڤانەدا بیت، ئەو نڤێژان ناكەت، ڤێجا چ ڕۆژێن زڤڕۆکا هەیڤانە د ڤێ جارێدا هندی یێن جارا دی بن یان ژی پتر بن یان ژی كێمتر بن، هەر دەمێ ئەو پاقژ بوو؛ دێ نڤێژان كەت.
ئەرێ باشە ژنا چلكدار دێ چل ڕۆژان ڕوینیتە خوارێ، نە نڤێژان دكەت و نە ڕۆژییان دگریت، یان ژی مەرج نینە ئەو چل ڕۆژ ببورن و هەما گاڤا خوین ڕاوەستییا دێ نڤێژ و ڕۆژییێن خۆ گریت؟ و كێمترین دەم بۆ پاقژبوونا ژ چلكان چەندە؟
ژنكا چلكدار چ دەمێن ڤەبڕی بۆ نینن، بەلكی هەر دەمێ خوین هەبیت دێ ڕوینیتە خوارێ، نە نڤێژان دكەت و نە ڕۆژییان دگریت و نە زەلامێ وێ دهێتە نڤینا وێ.
و ئەگەر پاقژی دیت، هەتا ئەگەر بەری چل ڕۆژان ژی بیت، خۆ ئەگەر ئەو دەهـ ڕۆژ بن یان ژی پێنج ڕۆژ بن كەڤتییە د چلكاندا، ل ڤێرێ دێ نڤێژێن خۆ كەت و ڕۆژییێن خۆ گریت و زەلامێ وێ ژی دروستە بهێتە دەڤ و چ تێدا نینە.
یا گرنگ چلك تشتەكێ دیارە و ئەڤ حوكمێن بوری د گرێداینە ب هەبوون و نەبوونا چلكانڤە، هندی هەبن دێ حوكمێن وێ ژی د گەلدا بن، ئەگەر چوو و نەما و پاقژ بوو؛ حوكم ژی نامینن.
بەلێ ئەگەر ژ شێست ڕۆژان بوری؛ هنگی دێ بیتە خوینا (الاستحاضة)ـیێ و ب تنێ وان ڕۆژان دێ خۆ گریت و عیبادەتی ناکەت یێن دکەڤنە د ڕۆژێن زڤڕۆکا وێ یا هەیڤانەدا، پشتی هنگی دێ سەرێ خۆ شووت و نڤێژان کەت.
ئەگەر د ڕۆژێن ڕەمەزانێدا پیچەكا خوینێ ژ ژنێ بهێت و ئەڤ خوینا كێم د گەلدا بمینیت هەتا دویماهیكا ڕەمەزانێ و ئەو یا ب ڕۆژی بیت، ئەرێ باشە ڕۆژییێن وێ د دروستن؟
بەلێ، ڕۆژییێن وێ د دروستن، ئەڤ چپكێن خوینێ ژی چ نینن، چونكی ئەو هندەك ڕەهن ئەڤ چپكێن خوینێ ژێ دهێن، ژ ئیمامێ عەلی (خودێ ژێ ڕازی بیت) هاتییە ڤەگێران كو یا گۆتی: (إن هذه النّقط التي تكون كرعاف الأنف ليست بحيضٍ...) ئانكو: ئەڤ چپكێن هەنێ ئەوێن وەكی ڕسیانا دفنێنە، ئەو نە خوینا زڤڕۆکا هەیڤانە یە. هوسا یا ژ وی هاتییە ڤەگوهاستن (خودێ ژێ ڕازی بیت).
ئەگەر ژنا د زڤڕۆکا هەیڤانەدا یان ئەوا چلكدار بەری بانگێ سپێدێ پاقژ بوو بەلێ سەرێ خۆ پشتی بانگێ سپێدێ شویشت؛ ئەرێ هنگی ڕۆژییا وێ یا دروستە یان نە؟
بەلێ ڕۆژییا وێ یا دروستە. ئەگەر ژنا د زڤڕۆکا هەیڤانەدا یان یا چلكدار بەری بانگێ سپێدێ پاقژ بوو، بلا پشتی بانگێ سپێدێ ژ نوی سەرێ خۆ بشووت و چ تێدا نینە، چونكی دەمێ ئەو پاقژ دبیت ئەو دێ بیتە ژ ئەهلێ ڕۆژییێ و ئەو وەكی وی كەسێ ب جەنابەتە یێ سپێدە بهەلێت و ئەو هەر یێ ب جەنابەتە، ئەڤێ هەنێ ڕۆژییا وی یا دروستە، ژ بەر گۆتنا خودایێ مەزن دەمێ دبێژیت: ئانكو: (ڤێجا هوین نوكە وێڤە هەرنە نڤینا هەڤژینێن خۆ و وی تشتێ خودێ بۆ هەوە حەزكری ژ زارۆكان بۆ خۆ ژ وی بخوازن، بخۆن و ڤەخۆن هەتا ڕوناهییا دروست یا سپێدێ بۆ هەوە دیار دبیت ژ تاڕیاتییا شەڤێ) [البقرة:187]، ڤێجا دەمێ خودێ دەستویری دا بۆ نڤینێ هەتا وی دەمێ كو ڕوناهییا سپێدێ دیار دبیت، ژ ڤێ دهێتە وەرگرتن كو سەر شوویشتن دێ كەڤیتە پشتی بانگێ سپێدێ، هەروەسا ژ بەر گۆتنا عائیشایێ خودێ ژێ ڕازی بیت كو پێغەمبەرێ خودێ صلی الله علیە وسلم دا لێ بیتە سپێدە و ئەو یێ ب جەنابەت، ژ بەر كو چوو بوو نڤینا هەڤژینا خۆ و یێ ب ڕۆژی بوو و ڕۆژییا خۆ نە دخوار، ئانكو پێغەمبەرێ خودێ صلی الله علیە وسلم پشتی بانگێ سپێدێ ژ نوی سەرێ خۆ ژ جەنابەتێ د شووت.
ئەگەر ژنێ هەست ب خوینێ كر، بەلێ بەری ڕۆژ ئاڤا ببیت چ خوین ژێ دەرنەكەڤت و نەهاتە خوارێ، یان هەست ب ئێشا هاتنا زڤڕۆكا ههیڤانه كر، بەلێ خوین هەر بەری ڕۆژ ئاڤا ببیت دەرنەكەڤت، ئەرێ ل ڤی دەمی ڕۆژییا وێ یا وێ ڕۆژێ دێ یا دروست بیت، یان ژی دێ ئێكا دی ژ پێژڤە گریت؟
ئەگەر ژنا پاقژ هەستپێكر كو خوین یا د ناڤ لەشێ وێدا دهێتە ڤەگوهاستن و ئەو یا ب ڕۆژییە، بەلێ ئەو خوین ژ لەشێ وێ دەرنەكەڤت هەتا ڕۆژ ئاڤا بووی، یان ژی هەست ب ئێشانا هاتنا زڤڕۆكا ههیڤانه كر، بەلێ خوین دەرنەكەڤت هەتا ڕۆژ ئاڤا بووی، هنگی ڕۆژییا وێ یا وێ ڕۆژێ یا دروستە و ل سەر وێ نینە ئەو ئێكا دی ژ پێژڤە بگریت، ئەڤە ئەگەر ئەو ڕۆژییەكا فەڕز بیت، و ئەگەر ڕۆژییەكا سوننەت بیت خێرا وێ پویچ نابیت و دروست دێ بۆ هێتە نڤیسین.
ئەگەر ژنێ خوینەك دیت بەلێ باوەری بۆ چێنەبوو كو ئەڤە خوینا زڤڕۆكا ههیڤانهیه، ئەرێ ل ڤی دەمی حوكمێ ڕۆژییا وێ چییە؟
ڕۆژییا وێ یا وێ ڕۆژێ یا دروستە، چونكی وەك دەستپێك ئەو ناهێتە هژمارتن زڤڕۆكا ههیڤانه هەتا بۆ وێ دیار دبیت و باوەری بۆ چێدبیت كو یا كەڤتییە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا.
هندەك جاران ژن دێ شوین خوینەكا كێم بینیت یان ژی ب درێژییا ڕۆژێ دێ هندەك چپكێن گەلەكێن كێم یێن خوینێ بینیت، ڤێجا هندەك جارا ئەڤ چەنده ل دەمێ زڤڕۆكا ههیڤانه ڕویددەت، بەلێ هێشتا خوین نەهاتییە خوار و هندەك جاران ژی نه ل دەمێ زڤڕۆكا ههیڤانه ڕويددهت، ئەرێ باشە د هەردوو ڕەوشاندا حوكمێ ڤێ ژنێ چییە ئەگەر یا ب ڕۆژی بیت؟
بهری نوكه بهرسڤ ل سەر پرسیارەكا وەكی ڤێ د گهل مه دهڕباز بوو، بهلێ یا مای ئهم بێژین ئەگەر ئەڤ چپكه د ڕۆژێن زڤڕۆكا ههیڤانهدا بن و ئەو ژن ڤان چپكان ب زڤڕۆكا ههیڤانه هژمار بكهت؛ هنگی دێ بیتە زڤڕۆكا ههیڤانه.
ئەو ژنێن د ڕەمەزانێدا دكەڤنە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا یان دكەڤنە د چلكاندا، ئەرێ بۆ وان دروستە ئەو د ڕۆژێن ڕەمەزانێدا بخۆن و ڤەخۆن؟
بەلێ دروسته، د ڕۆژێن ڕەمەزانێدا دێ خۆن و ڤەخۆن، بەلێ یا باشتر ئەوە ئەو ڤێ چەندێ ب نهێنی بكەن ئەگەر هندەك زارۆك هەبن، چونكی ئەڤ چەندە دێ ئاریشەیان بۆ وان چێكەت، دبیت ئەو زارۆك هزر بكەن دەیكا وان ڕۆژییا ناگریت چونكی ئەو نزانن كا ڕهوشا وێ چییە.
ئەگەر ژنەك د زڤڕۆكا ههیڤانهدا بیت یان د چلكاندا بیت و ل دەمێ نڤێژا ئێڤاری پاقژ بوو، ئەرێ دڤێت ئەو نڤێژا نیڤرۆ ژی د گەل یا ئێڤاری بكەت، یان ژی ب تنێ دێ نڤێژا ئێڤاری كەت؟
گۆتنا دروستتر د ڤی بابەتیدا ئەوە كو ب تنێ نڤێژا ئێڤاری یا ل سەر وێ، چونكی چ بەڵگە نینن كو نڤێژا نیڤرۆ ژی ل سەر واجب بیت و بناخە ئەڤەیە كا چ ل سەرە وی ل سەر ملێت خۆ ڕاكەت و (زیممەتا) خۆ ژێ ڕزگار بكەت، پشتی هنگی پێغەمبەری صلی الله علیە وسلم یا گۆتی: ئانكو: ((هەر كەسێ ڕوكاعەتەكێ ژ نڤێژا ئێڤاری بكەت بەری ڕۆژ ئاڤا ببیت؛ ئەڤە ئەو گەهشتە نڤێژا ئێڤاری هەمییێ))، پێغەمبەری صلی الله علیە وسلم بەحس نەكر كو ئەو گەهشتە نڤێژا نیڤرۆ ژی و ئەگەر نڤێژا نیڤرۆ د ڤێ ڕەوشێدا پێدڤی با؛ هنگی پێغەمبەر صلی الله علیە وسلم دا دیاركەت و چونكی ئەگەر نڤێژا نیڤرۆ بوو و ژن كەڤتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا؛ هنگی ل سەر وێیە ب تنێ نڤێژا نیڤرۆ بكەتەڤە، نە كو یا ئێڤاری ژی، ئەڤە د دەمەكیدا كو دروستە مرۆڤ نڤێژا نیڤرۆ بینیتە سەر یا ئێڤاری و چ جوداهی د ناڤبەرا ڤێ و ئەوا د پرسیارێدا هاتی نینە.
ل سەر ڤێ چەندێ گۆتنا دروستتر ئەوە كو ب تنێ ئەو دێ نڤێژا ئێڤاری كەت، ژ بەر ئاماژه و (دەلالەتا) دەقی و قیاسێ ل سەر وێ، بابەت ژی دێ هەر یێ وەسا بیت ئەگەر بەری نڤێژا عەیشا بچیت ئەو ژ نوی پاقژ بوو، هنگی ژی ب تنێ دێ نڤێژا عەیشا كەت و ل سەر وێ نینە نڤێژا مەغرەب ژی بكەت.
هندەك ژ وان ژنێن بچویكێ وان ژبەر دچیت، ڕەوشا وان ئێك ژ ڤان دوو شێوازێن هەنێیە: یان دێ بچویك ژ بەر چیت بەری ئەڤ بچویكە شێوەیێ مرۆڤان بگریت، یان ژی پشتی شێوەیێ مرۆڤان دگریت ژ نوی دێ ژ بەر چیت، ڤێجا ئەو ڕۆژا بچویك ژ بەر چووی، حوكمێ وێ ڕۆژییێ چییە و ئەرێ ئەو ڕۆژێن وێ خوین تێدا ددیت ڕۆژییێن وان ڕۆژا د دروستن یان نە؟
ئەگەر ئەوی بچویكی هێشتا شێوەیێ مرۆڤان نەگرتبیت؛ هنگی ئەو خوینا ئەو دبینیت ناهێتە هژمارتن خوینا چلكان، ئەگەر هوسا بیت دێ نڤێژان كەت و دێ یا ب ڕۆژی ژی بیت و ڕۆژییێن وێ د دروستن.
بەلێ ئەگەر وی بچویكی شێوەیێ مرۆڤان گرتبیت، هنگی ئەو خوین دێ بیتە خوینا چلكان و یا دروست نابیت بۆ وێ ئەو نڤێژان بكەت، یان یا ب ڕۆژی بیت.
و بناخە د ڤی بابەتیدا ئەڤەیە: ئەگەر ئەڤ بچویكێ هەنێ ببیتە مرۆڤ، هنگی دێ بیتە خوینا چلكان، ئەگەر نەببیتە مرۆڤ، ئەو خوین نابیتە خوینا چلكان، ڤێجا ئەگەر ئەو خوین دەركەڤت خوینا چلكان؛ هنگی كا چ ل سەر چلكداران حەرامە، دێ ئەو ل سەر وێ ژی حەرام بیت و ئەگەر خوینا چلكان نەبیت، چ تشت ل سەر حەرام نابیت.
ئەگەر ژنا ب دووگیان د ڕۆژێن ڕەمەزانێدا خوینێ ببینیت، ئەرێ ئەڤە دێ كارتێكرنێ ل ڕۆژییا وێ كەت یان نە؟
ئەگەر ژنێ یان كچێ خوینا زڤڕۆکا هەیڤانە دیت، دێ ڕۆژییا وێ بەتال بیت. ژبەر گۆتنا پێغەمبەری صلی الله علیە وسلم: ئانكو: ((مانە ئەگەر ژن كەڤتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، ئەو نە نڤێژان دكەت و نە ڕۆژییان دگریت؟)) ژ بەر ڤێ چەندێ ئەم زڤڕۆكا ههیڤانه ژ وان تشتان د هژمێرین یێن ڕۆژی پێ دكەڤیت و چلك ژی هەروەسا، و دەركەڤتنا خوینا زڤڕۆكا ههیڤانه و چلكان ڕۆژییێ بەتال دكەت.
ئەگەر ژنا ب دووگیان د ڕۆژێن ڕەمەزانێدا خوینێ ببینیت، هنگی ئەگەر ئەو خوین خوینا زڤڕۆكا ههیڤانه بیت، دێ وەكی وێ بیت ئەوا نەیا ب دووگیان دەمێ د كەڤیتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، ئانكو دێ ڕۆژی پێ بەتال بیت و ئەگەر ئەو خوین نە خوینا زڤڕۆكا ههیڤانه بیت؛ ڕۆژی پێ ناكەڤیت.
ئهو خوينا ژنا ب دووگیان دبینیت؛ دبیت ههر خوینا زڤڕۆكا ههیڤانه بیت بهلێ ب مهرجهكى ههر ژ دهمێ ب دووگیان كهڤتی ل دهڤ ديار ببيت و ڕانهوهستیابیت، بهلكی بهردهوام ههر د دهمێن وێ یێن دیاركریدا بهێت، ئهڤ خوینا ب ڤی ڕهنگی مهرج نینه خوینا زڤڕۆكا ههیڤانه نهبیت، بهلكی ل دویڤ گۆتنا دروست ئهو خوینا زڤڕۆكا ههیڤانهیه دێ حوكمێن زڤڕۆكا ههیڤانه بۆ وێ ژی بنهجھ بن.
بەلێ ئەگەر ل دەستپێكێ خوینا زڤڕۆكا ههیڤانه ژێ هشك بوو و پاشی خوینەك دیت كو نە ئەو خوینە ئەوا هەر جار د دیت، هنگی ڕۆژییا وێ پێ ناشكێت، چونكی ئەو ب خوینا زڤڕۆكا ههیڤانه ناهێتە هژمارتن.
ئەگەر ژن د دەمێ خۆ یێ زڤڕۆکا هەیڤانەدا ڕۆژەكێ خوینێ ببینیت و ڕۆژا ب دویڤدا هەمییێ خوینێ نەبینیت، ئەرێ هنگی ئەو دێ چ كەت؟
ئەوا ژ ڤی بابەتی دیار دبیت ئەڤەیە كو ئەو هشكبوون و ئەو پاقژییا وێ د ناڤ ڕۆژێن زڤڕۆكا خۆ یا ههیڤانهدا دیتی، ئەو ڕۆژ ژی دێ هەر ژ ڕۆژێن زڤڕۆكا وێ یا ههیڤانه هێتە هژمارتن، ناهێتە هژمارتن پاقژی و دێ هەر د زڤڕۆكا ههیڤانهدا بیت. ل سەر ڤێ چەندێ دێ بێژین كو ئەو ژی وان هەمی تشتان ناكەت یێن كو چێنابیت د زڤڕۆكا ههیڤانهدا بهێنە كرن .
هندەك زانایان گۆتییه: ههر ژنهكا ڕۆژەكێ خوینێ ببینیت و ڕۆژەكێ نەبینیت، ئەو ڕۆژا خوینێ د بینیت دێ بیتە زڤڕۆكا ههیڤانه و ئەوا خوینێ نەبینیت دێ بیتە پاقژی و دێ ڕۆژی و نڤێژێن خۆ تێدا كەت، هەتا د بنە پازدە ڕۆژ، ژ ڕۆژا پازدێ وێڤە ئەگەر هەر خوین دیت هنگی ئەو خوینا ژ ڕۆژا پازدێ وێڤە نابیتە خوینا زڤڕۆكا ههیڤانه، بەلكی دێ بیتە خوینا نەساخییێ یان ئێشەكێ و دێ ڕۆژی و نڤێژێن خۆ كەت و ئهڤه بۆچوونا ناڤداره د ناڤ مهزههبێ ئیمام ئهحمهدێ كوڕێ حهنبهلی (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببهت).
د ڕۆژێن دویماهیكێ ژ ڕۆژێن زڤڕۆكا ههیڤانه و بەری پاقژبوونێ، ژن خوینێ نابینیت. ئەرێ ئەو دشێت وێ ڕۆژێ یا ب ڕۆژی بیت یان نە و هێشتا وێ ئاڤا سپی نەدیتییە یان دێ چ كەت؟
ئەگەر ئەو یا هوسا بیت كو وەكی هندەك ژنان ل دویماهیكا زڤڕۆكا خۆ یا ههیڤانه ئاڤا سپی نەبینیت، هنگی دروستە ئەو یا ب ڕۆژی بیت، هەر گاڤەكا خوین هشك بوو، بەلێ ئەگەر ئەو یا وەسا بیت كو هەر جار ل دویماهیكێ ئەو ئاڤەكا سپی دبینیت، هنگی دڤێت ڕۆژی و نڤێژان نەكەت هەتا وێ ئاڤێ دبینیت پاشی دێ كەت.
ئەرێ دروستە ژنا د زڤڕۆكا ههیڤانهدا یان یا چلكدار قورئانێ بخوینیت، چ بدانیتە پێش چاڤێن خۆ و بخوینیت یان ژی ژ بەر بخوینیت، ئەڤە ژی د ڕەوشێن پێدڤیدا، بۆ نموونە قوتابی بیت یان ژی ماموستا بیت؟
چ تێدا نینە ژنا د زڤڕۆكا ههیڤانهدا یان یا چلكدار قورئانێ بخوینیت ئەگەر بۆ پێدڤییاتییێ بیت، بۆ نموونە ژنەكە وانەیان ددەت و مامۆستایە، یان ژی ئێكە دێ ئەركێ خۆ یێ قورئانێ یێ ڕۆژانە خوینیت چ ب شەڤ بیت یان ژی ب ڕۆژ.
بەلێ هندیكه خواندنه - ئانكو خواندنا قورئانێ بۆ خێر و ب مهرهما ب دهستڤهئینانا خێرا خواندنا قورئانێ - یا باشتر ئەوە ئهو ڤێ چهندێ نهكهت، چونكی گەلەك ژ زانایان یان ژی بارا پتر ژ وان وەسا دبینن كو نەیا دروستە ئەو ژنا د زڤڕۆكا ههیڤانهدا بیت قورئانێ بخوینیت.
ئەگەر ژن ژ زڤڕۆكا ههیڤانه پاقژ بوو، ئەرێ پێدڤییە ئەو جلكێن خۆ بگوهۆڕیت، بۆ زانین چ خوین و پیساتی ب جلكێن وێڤە نە بوویە؟
نەخێر ل سەر وێ نینە ئەو جلكێن خۆ بگوهۆڕیت، چونكی زڤڕۆكا ههیڤانه لەشێ مرۆڤی پیس ناكەت، بەلكی ب تنێ ئەگەر خوینا زڤڕۆكا ههیڤانه بگەهیتە تشتەكی، هنگی ئەو تشت دێ پیس بیت، ژ بەر هندێ ژی پێغەمبەری صلی الله علیە وسلم فەرمان ل ژنان كر كو ئەگەر خوینا زڤڕۆكا ههیڤانه گەهشتە جلكێ وان، هنگی بلا وی جهێ خوین گەهشتییێ بشوون و پاشی ئەگەر بڤێت هەر ب وی جلكی نڤێژێ بكەن.
ژنەكێ د ڕەمەزانێدا حەفت ڕۆژی خوارن، چونكی یا چلكدار بوو و ئەڤ ڕۆژێن وێ خوارین، پشتی هنگی بۆ خۆ نەگرتنەڤە هەتا ڕەمەزانا ب دویڤدا هاتی و حەفت ڕۆژێن دی ژی ژ ڕەمەزانا دووێ ب سەردا بورین و ئەوێ هێشتا شیر ددا بچویكێ خۆ و ڕۆژییێن خۆ نەگرتنەڤە، چونكی د گۆت ئەز یا نەساخم، ڤێجا كا چ ل سەر وێیە ئەو بكەت، چونكی نێزیكە دێ ڕەمەزانا سێیێ ژی ب سەردا هێت؟ بەرسڤەكا ب مفا بدەنە مە خودێ خێرا هەوە بنڤیسیت؟
ئەگەر ژ ڕاستا ژی وەكی وێ گۆتی ئەو یا نەساخ بیت و نەشێت ڕۆژییێن خۆ قەزا بكەت، هنگی كانێ ئەو كەنگی ساخ دبیت و شیان بۆ پەیدا دبن كو ڕۆژییێن خۆ بگریت؛ دێ هنگی گریت، بلا ڕەمەزانا دووێ ژی ب سەردا بهێت، چونكی وێ ئهگهرهكێ شهرعی (عوزر) یێ هەی.
بەلێ ئەگەر وێ چ ئهگهرێن شهرعی (عوزر) نەبن و هەما ژ قەستا خۆ نەساخ بكەت و سستاهییێ بكەت، هنگی چێنابیت ڕۆژییێت خۆ ڤەهێلیت و قەزا نەكەت هەتا ڕەمەزانا دووێ ژی ب سەردا دهێت، عائیشا (خودێ ژێ ڕازی بیت) دبێژیت: ڕۆژییێن ڕەمەزانێ دكەڤتنە سەر من و من نەدشییا قەزا بكەم و بگرمەڤە هەتا هەیڤا شەعبانێ (ئانكو هەیڤەكێ بەری ڕەمەزانێ).
ڤێجا ژ بەر هندێ ل سەر ڤێ ژنێیە بەرێ خۆ بدەتە خۆ، ئەگەر چ ئهگهرێن شهرعی (عوزر) نەبن؛ هنگی ئەو یا گوننەهكارە و ل سەر وێ پێدڤییە ئەو تەوبە بكەت و بزڤریتە لایێ خودێ و كا چ ڕۆژی ل سەرن هەر زوی بگریت و قەزا بكەت و ئەگەر وێ ئهگهرهكێ شهرعی (عوزر) هەبیت و یا نەساخ بیت؛ هنگی چ ل سەر نینە ئەو سالەكێ دوو سالان ڤەهێلیت و نەگریت، چونكی ئهگهرهكێ شهرعی یێ هەی و نە ب وێیە.
هندهك ژن یێن ههین، ڕهمهزانا دووێ ژی دێ ب سهردا هێت و هێشتا هندهك ڕۆژییێن ڕهمهزانا بهری هنگی نهگرتینه، ئهرێ ل ڤێرێ چ ل سهر وان پێدڤییه؟
پێدڤییە ل سهر وان: ئەو ژ ڤی كاری تەوبە بكەن، چونكی نهیا دروسته بێی چ ئهگهرێن شهرعی ئهو ژنا ڕۆژییێن ههیڤا ڕهمهزانێ ل سهر بن؛ ئهو گرتنا وان گیرۆ بكهت ههتا ڕەمهزانا دووێ ب سهردا دهێت، ژ بهر گۆتنا عائیشایێ (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو دبێژیت: ڕۆژییێن ڕەمەزانێ دكەڤتنە سەر من و من نەدشییا قەزا بكەم و بگرمەڤە هەتا هەیڤا شەعبانێ (ئانكو هەیڤەكێ بەری ڕەمەزانێ).
ئهڤه ژی بهڵگهیه ل سهر هندێ كو نهیا دروسته ئهو ڕۆژییێن خۆ بۆ ڕەمهزانا ب دویڤدا گیرۆ بكهت، و پێدڤییه ئهو ژ ڤی كارێ وێ كری تهوبه بكهت و جارهكا دی دووباره نهكهت و ئهو ڕۆژییێن هیلاین و نهگرتین؛ پشتی ڕهمهزانا دووێ ب بگریتهڤه.
ئەگەر ژنەك دەمژمێر ئێكێ پشتی نیڤرۆ بۆ نموونە كەڤتە د زڤڕوکا هەیڤانەدا و وێ هێشتا نڤێژا نیڤرۆ نەكرییە، ئەرێ باشە ئەڤ ژنه پشتی پاقژ دبیت دێ وێ نڤێژا نیڤرۆ قەزا كەت یان نە؟
خیلاف یا د ڤی بابەتیدا هەی د ناڤبەرا زانایاندا، هندەك ژ وان دبێژن: ل سەر وێ نینە ئەو وێ نڤێژێ قەزا بكەت، چونكی وێ سستاهی نەكرییە و ئەو یا گوننەهكار ژی نینە، چونكی هندی بانگێ ئێڤاری نەدەت چ دەمێ وێ بڤێت دروستە ئەو نڤێژا نیڤرۆ تێدا بكەت.
هندەك زانایێن دی دبێژن: پێدڤییە پشتی ئەو پاقژ دبیت نڤێژا نیڤرۆ قەزا بكەت، چونكی ئاخڤتنا پێغەمبەری صلی الله علیە وسلم یا گشتییە: ئانكو: ((هەر كەسەكێ ڕوكاعەتەكێ بگەهیتە نڤێژێ بەری دەمێ وێ ب دویماهیك بهێت، ئەڤە ئەو گەهشتە وێ نڤێژێ هەمییێ)).
بەلێ یا ساخلەمتر و پتر یهدهک تێدا هەی ئەڤەیە كو ئەو وێ نڤێژێ بۆ خۆ قەزا بكەتەڤە، چونكی نڤێژەكا ب تنێیە و چ زەحمەت تێدا نینە.
ئەگەر ژنا ب دووگیان ڕۆژەكێ یان دوو ڕۆژا بەری بچویكێ خۆ ب دانیت هندەك خوین دیت، ئەرێ ژ بەر هندێ دێ ڕۆژی و نڤێژان هێلیت یان دێ چ كهت؟
ئەگەر ژنا ب دووگیان ب ئێك دوو ڕۆژەكا بەری بچویكێ خۆ بدانیت خوین دیت و دەمێ ئەڤ خوینە هاتییە خوارێ ئێشان ژی د گەل بوو، هنگی ئەو دێ بیتە خوینا چلكان، ژ بەر هندێ ژی ڕۆژی و نڤێژان ناكەت. ئەگەر ئێشان د گەل نەبیت، هنگی ئەو خوینەكا پویچە و چ حسێب بۆ ناهێتە كرن و دێ هەر ڕۆژی و نڤێژێن خۆ كەت.
بۆچوونا تە چییە ئەگەر ژن وان حەبان بخۆت یێن نەهێلن ئەو بكەڤیتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا كو ئەو ژی د گەل خەلكی یا ب ڕۆژی بیت ل ڕەمەزانێ؟
ئەز ئەوان ژ ڤێ چەندێ هشیار دكەم و وان ژێ د دەمە پاش، چونكی ئەڤان حەبان زیانەكا مەزن یا هەی، ئەڤە ژی ب ڕێكا نۆژداران بۆ من یا دیار بووی و دڤێت ئەم بێژینە ژنان: ئەڤە تشتەكە خودێ یێ ل سەر كچێن ئادەمی نڤیسی، ڤێجا تۆ یا ڕازیبە ب وێ یا خودێ بۆ تە نڤیسی و یا ب ڕۆژیبە ئەگەر چ ڕێگر نەبن، بەلێ ئەگەر ڕێگرەك هەبوو (بۆ نموونە زڤڕۆكا ههیڤانه) هنگی تۆ ڕۆژییان نەگرە و یا ڕازیبە ب قەدەرا خودایێ مەزن.
ژنەك یا هەی چلكێن وێ ب دویماهیك هاتن و پاقژ بوو، بەلێ پشتی هنگی ب دوو هەیڤان هندەك چپكێن بچویك یێن خوینێ دیتن، باشە ئەڤە ڕۆژییا بخۆت و نڤێژان نەكەت؟ یان ژی چ بكەت؟
ئاریشەیێن ژنان د زڤڕۆكا ههیڤانه و چلكاندا دەریایەكا بێ كناره، ئێك ژ ئەگەرێن ڤان ئاریشەیان ژی بكارئینانا وان حەبكایە یێن كو ناهێلن ژن دووگیان ببیت یان ناهێلن ژن بكەڤیتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، بەری نوكە خەلكی ئەڤ هەمی ئاریشەیە نەبوون، ڕاستە ئاریشە هەر هەبووینە، هەر ژ هنارتنا پێغەمبەری صلی الله علیە وسلم، بەلكی ژ وێ ڕۆژا كو ژن هەی هەتا ئەڤرۆ بەردەوام ئاریشە هەبووینە، بەلێ پا ب ڤی شێوەیێ هوسا بەربەلاڤ كو مرۆڤ دمینیتە حێبەتی د چارەسەركرنا ئاریشەیێن واندا، ب ڕاستی ئەڤ تشتە جهێ داخێیە.
بەلێ پا بناخە ئەڤەیە ئەگەر ژن پاقژ بوو و ب دروستی زانی كو یا ژ زڤڕۆكا ههیڤانه و چلكان پاقژ بووی و مەرەما من دەمێ ئاڤا سپی دیت كو ئەو ژی ئاڤەكە ژن دزانن ڤێجا پشتی ڤێ پاقژبوونێ ئاڤا شێلی ببینیت یان یا زەر یان ژی چپكەكێ یان ژی تەڕاتییەكێ، ئەڤە هەمی نە زڤڕۆكا ههیڤانهیه و دێ ڕۆژی و نڤێژێن خۆ كەت، هەروەسا دروستە زەلامێ وێ ژی بهێتە نڤینا وێ، چونكی ئهو نه خوینا زڤڕۆكا ههیڤانهیه، أم عهطییه دبێژیت: (مە ئاڤا زەر و یا شێلی (ئانكو یا قەهوەیی) ب چ حسێب نەدكر). أخرجه البخاريّ، ئەبو داوودی هێشتا ل سەر زێدەکرییە و گۆتییە: پشتی ئەم پاقژ د بووین، سەنەدا وێ ژی یا دروستە.
ڤێجا ل سەر ڤێ چەندێ ئەم دێ بێژین: پشتی ب دروستاهی ژن پاقژ دبیت، هەر تشتەك ژ ڤانە ڕویبدەت، چ زیانا خۆ نینە و ئەڤ ژنا هەنێ دێ هەر ڕۆژی و نڤێژێن خۆ كەت و دێ یا حەلال بیت بۆ زەلامێ وێ ژی كو بهێتە نڤینا وێ. بەلێ پا دڤێت ژن لەزێ نەكەت هەتا ب دروستاهی دزانیت كو یا پاقژ بووی پاشی، چونكی هندەك ژن هەنە دەمێ خوین هشك دبیت، بلەز دێ چیت سەرێ خۆ شوت بەری ب دروستاهی پاقژ ببیت یان ئاڤا سپی ببینیت، ژ بەر ڤێ چەندێ ژی ژنێن صەحابییان پەمبویەكێ هندەك خوین پێڤە فرێدكرە دەڤ دەیكا ئیمانداران عائیشایێ (خودێ ژێ ڕازی بیت)، ئەو ژی دا بێژیتە وان: لەزێ نەكەن هەتا هوین ئاڤا سپی نەبینن.
هندهك ژن یێن ههین كو خوینا وان ڕاناوهستیت و بهردهوام دهێت و هندهك جاران ڕۆژهكێ یان دوو ڕۆژان دێ ڕاوهستیت، پاشی جارهكا دی دێ زڤڕیتهڤه، باشه حوكمێ ڕۆژی و نڤێژێ و ههمی عیبادهتێن دی چییه د ڤێ ڕهوشێدا؟
یا ناڤدار و زانا ل دهڤ گهلهك ژ زانایان ئهڤهیه كو: ئهگهر ژنێ دهمهكێ دیاركری بۆ زڤڕۆكا خۆ یا ههیڤانه ههبیت (بۆ نموونه ههمی ههیڤان شهش ڕۆژن) و دهمێ زڤڕۆكا وێ یا ههیڤانه ب دویماهیك هات؛ هنگی ئهو دێ سهرێ خۆ شووت و نڤێژێن خۆ كهت و ڕۆژییێن خۆ گریت، و ئهو خوینا پشتی دوو ڕۆژان یان سێ ڕۆژان دبینیت؛ نه خوینا زڤڕۆكا ههیڤانهیه، چونكی كێمترین دهمێ پاقژبوونێ ل دهڤ ڤان زانایان سێزده ڕۆژن.
هندهك زانایێن دی گۆتییه: ههر گاڤا وێ خوین دیت؛ ئهو خوینا زڤڕۆكا ههیڤانهیه و ههر گاڤا ژ وێ خوینێ پاقژ بوو؛ ئێدی ئهو ژ زڤڕۆكا ههیڤانه پاقژ بوو، خۆ ئهگهر د ناڤبهرا ههردوو زڤڕۆكێن وێ یێن ههیڤانهدا سێزده ڕۆژ ژی نهبن.
د شەڤێن ڕەمەزانێدا كیژ ژ ڤانە ب خێرترە بۆ ژنێ: نڤێژان ل مالا خۆ بكەت یان ژی ل مزگەفتێ، ب تایبەتی ئەگەر وان مزگەفتان شیرەت و وانەیێن ب مفا ژی تێدا بهێنە خواندن، شیرەتا تە چییە بۆ وان ژنێن نڤێژێن خۆ ل مزگەفتان دكەن؟
یا باشتر ئەوە ل مالا خۆ نڤێژا بكەت، ژ بەر كو گۆتنا پێغەمبەری صلی الله علیە وسلم یا گشتییە: ئانكو: ((و مالێن وان بۆ وان بخێرترن))، و چونكی گەلەك جاران دەركەڤتنا ژنان فتنە ژێ چێدبن، ئەگەر ژن ل مالا خۆ نڤێژێ بكەت باشترە بۆ وێ كو بچیتە مزگەفتێ نڤێژێ بكەت. سەبارەت شیرەت و وانەیان، ئەو د شێت ب ڕێكا كاسێت و دەنگان وان شیرەتان ب دەست خۆڤە بینیت.
و شیرەتا من بۆ وان ژنێن دچنە مزگەفتێ نڤێژا خۆ دكەن ئەڤەیە دەمێ ئەو ژ مالێن خۆ دەردكەڤن، بلا د بێستارە نەبن و خۆ نەخەملینن و بێهنێن خۆش ل خۆ نەكەن.
حوكمێ وێ چییە ئەگەر ژن د ڕۆژێن ڕەمەزانێدا یا ب ڕۆژی بیت و تام بكەتە خوارنێ؟
چ تێدا نینە، چونكی پێدڤییاتی یا پێ هەی، بەلێ دڤێت ئەو تشتێ وێ تام كرییێ تف بكەت و نەچیتە خوارێ.
ئەڤە ژنەكە ل دەستپێكا دووگیانبوونا وێ ڕویدانەكا ب سەری هاتی و پشتی گەلەك خوین ژێ چووی بچویكێ وێ یێ ژ بەر چووی، ئەرێ دروستە بۆ وێ كو ئەو ڕۆژییا خۆ بخۆت یان ژی دێ ڕۆژییا خۆ بەردەوام كەت، ئەگەر ڕۆژییا خۆ خوار دێ یا گونەهكار بیت یان نە؟
ئەم دێ بێژین: ژنا ب دووگیان ناكەڤیتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا كا چەوا ئیمام ئەحمەدی گۆتی: (ژن دێ ب وێ چەندێ زانیت كو یا ب دووگیانە دەمێ نە كەڤیتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا). و ههروهكی زانا دبێژن: خودێ ژ بەر حیكمەتەكێ زڤڕۆكا ههیڤانه یا چێكری، خودێ ئهو یا چێكری دا ببیتە خوارن بۆ زارۆكی د زكێ دایكێدا، ڤێجا هەر گاڤا ژن ب دووگیان كەڤت، هنگی ناكەڤیتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا.
بەلێ هندەك ژن كا چاوا بەری ب دووگیان ببن دكەڤتنە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، ئاها وەسا پشتی ب دووگیان ژی دبن هەر دكەڤنە تێدا، ئەڤا هوسا دێ بێژین زڤڕۆكا وێ یا ههیڤانه یا دروسته، چونكی ئەڤ زڤڕۆكا ههیڤانه یا بەردەوامه د گەل وێ و ب دووگیانییێ كارتێكرن لێ نەبوویە، ڤێجا ئەگەر ئێكا نە یا ب دووگیان ب كەڤیتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، كا ئەو چ تشتن چێنابیت ئەو بكەت؛ ئاها هوسا ئەگەر ئەڤە ژی بكەڤیتێ دێ یا وەسا بیت، و كا دێ چ ل سەر یا دی واجب بیت؛ دێ ل سەر ڤێ ژی واجب بیت و كا دێ چ ل سەر یا دی ڕابیت؛ دێ ل سەر ڤێ ژی ڕابیت.
هەر چاوا بیت ئەو خوینا ژ ژنا ب دووگیان دەردكەڤیت دوو جۆرن:
- جۆرێ ئێكێ دێ بێژینێ ئەڤە خوینا زڤڕۆكا ههیڤانهیه، چونكی ئەڤ خوینە هەر ل دەستپێكا دووگیانییێ د گەل بوو، كا چاوا بەری هنگی هەی، ڕامانا وێ دووگیانییێ چ كارتێكرن لێ نەكرییە، ڤێجا دێ بیتە زڤڕۆكا ههیڤانه.
- جۆرێ دووێ: دێ بێژینێ ئەڤە خوینەكا دییە ژ ئەگەرێ ڕویدانەكێ یان هەلگرتنا تشتەكێ گران یا ژ ڤێ ژنێ دەركەڤتی یان ژی ل ئەردەكی كەڤتبیت، ئەڤە نە خوینا زڤڕۆكا ههیڤانهیه، بەلكی ئەڤە خوینەكە یا ژ دەمارەكێ دهێت، ڤێجا ئەگەر هوسا بیت ئەو دێ ڕۆژیێن خۆ گریت و نڤێژێن خۆ كەت، بەلكی كا ئەوێن پاقژ چ بۆ وان هەیە؛ بۆ وێ ژی دێ هەبیت.
بەلێ ئەگەر ب ئەگەرێ ڤێ ڕویدانێ ئەو زارۆكێ د زكێ وێدا ژبەر چوو؛ ئەڤە هنگی كا چاوا زانا دبێژن ئەگەر ئەڤ زارۆكه دەركەڤت و شێوەیێ مرۆڤان یێ گرتی و یێ بوویە مرۆڤ؛ ئەڤە ئەو خوینا پشتی هنگی دهێت دێ بیتە خوینا چلكان و ژن ڕۆژی و نڤێژان ناكەت و هەڤژینێ وێ ژی ناچیتە نڤینا وێ هەتا پاقژ دبیت.
و ئەگەر ئەو زارۆكێ ژ بەر چووی دەركەڤت بەلێ هێشتا نەبوویە مرۆڤ و سەروبەرێ مرۆڤان نەگرتییە؛ هنگی ئەو خوین نابیتە خوینا چلكان، بەلكی خوینەكا پویچە و نابیتە ڕێگر دکرنا نڤێژ و ڕۆژیان دا و هەر تشتەکێ دی ژبلی وان.
زانا دبێژن: كێمترین دەم كو ئەو زارۆكێ هێشتا د زكێ دەیكێدا سەروبەرێ مرۆڤان بگریت ئەوە كو هەشتێ و ئێك ڕۆژ ب سەر چێبوونا ویڤە بچن، چونكی زارۆك د زكێ دایكێدا ههروهكی عەبدولڵاهێ كوڕێ مەسعوودی دبێژیت: پێغەمبەرێ خودێ صلی الله علیە وسلم گۆتە مە و ئەو یێ ڕاستگوویە و ئەو وی تشتێ بۆ وی دهێت راست دەر دئێخیت گۆت: ((ئێك ژ هەوە چل ڕۆژان دێ د زكێ دایكا خۆدا دلۆپەكا ئاڤێ بیت - ئاڤا زەلامی ئەوا د مالبچویكێ ژنێدا ژێك ڤەبووی، خودێ دێ كۆمكەت و كەتە دلۆپەك - ، پاشی دێ بیتە خوین و چل ڕۆژان دێ یێ هوسا بیت، پاشی دێ بیتە پارچەیەكا گوشتی و چل ڕۆژان دێ یێ هوسا بیت، پاشی خودایێ مەزن دێ مەلائیكەتەكی فرێكەتە دەڤ وی و دێ فەرمان لێ هێتە كرن كو چوار پەیڤان بنڤیسیت، ڕزقێ وی بنڤیسیت و كادێ كەنگی مریت و كار و كریارێن وی و كا جەهننەمییە یان ژی بحەشتییە))، ژ بەر هندێ چێنابیت بەری هنگی شێوەیێ مرۆڤان لێ دیار ببیت و بەهرا پتر بەری نۆت ڕۆژ بچن سەروبەرێ مرۆڤان لێ دیار نابیت، كا چەوا هندەك ژ زانایان دبێژن.
ئەز ژنەكم بەری سالەكێ زارۆكێ من دەمێ بوویە سێ هەیڤ ژبەر من چوو و من نڤێژ نەكرن هەتا ئەز پاقژ بوویم، بەلێ هندەكا گۆتە من دڤێت تە نڤێژێن خۆ هەر كربان، ڤێجا ئەز چ بكەم و ئەز ب دروستی نزانم كا ئەو چەند ڕۆژبوون من تێدا نڤێژ نەدكرن؟
یا دیار ل دەڤ زانایان ئەڤەیە كو ئەگەر زارۆكێ ژنێ بۆ سێ هەیڤ و پاشی ژ بەر چوو، هنگی ئەو نڤێژان ناكەت، چونكی ئەگەر زارۆك ژ بەر ژنێ چوو و وی زارۆكی شێوەیێ مرۆڤان گرتبیت و ببیتە مرۆڤ؛ هنگی ئەو خوینا پشتی هنگی دەردكەڤیت دێ بیتە خوینا چلكان و نڤێژان ناكەت.
زانا دبێژن: چێدبیت ئەو زارۆكێ د زكێ دایكێدا شێوەیێ مرۆڤان بگریت ئەگەر هەشتێ و ئێك ڕۆژ ب سەر چێبوونا ویڤە بورین، و هەشتێ و ئێك ڕۆژ كێمترن ژ سێ هەیڤان، ڤێجا ئهگهر ئهڤ ژنه پشتڕاست بوو كو زارۆك پشتی دهڕبازبوونا سێ ههیڤان یێ ژ بهر چووی؛ هنگی ئهو خوینا تووشی وێ بووی؛ خوینا چلكان نینه و ژ بهر وێ نڤێژێن خۆ ناهێلیت.
ل سەر ڤێ پرسیاركهرێ پێدڤییه ئهو بیرا خۆ بینیت ئەگەر زارۆكێ وێ بەری هەشتێ و ئێك ڕۆژا ژبەر چووبیت، هنگی ئەو نڤێژێن نەكری دێ كەتەڤە و ئەگەر ئەو نەزانیت كا چەند ڕۆژان نڤێژ نەكرینە؟ هنگی دێ حسێب كەت و دێ بەرێخۆدەتێ كا هزرا وێ بارا پتر دبێژیت چەند ڕۆژ بوون، دێ هند ڕۆژان دانیت و وان نڤێژان دێ كەت.
ژنەك یا پرسیار دكەت دبێژیت: هەر ژ وێ ڕۆژا ڕۆژی ل سەر فەرز بووی یا ڕۆژیێن خۆ یێن ڕەمەزانێ دگریت، ب تنێ وان ڕۆژان دخۆت دەمێ دكەڤیتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، بەلێ جارەكا دی ناگریتەڤە و ژ بەر كو ئەو نزانیت كا ئەو ڕۆژێن وێ خوارین هەتا نوكە دێ بنە چەند ڕۆژ، ڤێجا ئەو داخواز دكەت كو ڕێك بۆ بهێتە گۆتن كا نوكە چ واجبە ل سەر وێ ئەو بكەت؟
ب ڕاستی جهێ داخێیە ئەڤ تشتێن هوسا د ناڤ ژنێن باوەرداردا ڕویبدەن، ئەڤ هێلانه ئانكو قەزا نەكرنا وان ڕۆژییێن كو فەڕزە ل سەر وێ قەزا بكەت يان ژ نەزانین ڤەیە یان ژی ژ خەمسارییا وێیە و هەردوو ژی كارەساتن، چونكی دەرمانێ نەزانینێ زانین و پرسیاركرنه، بەلێ دەرمانێ خەمسارییێ تەقوا خودێیە - و كو مرۆڤ ب زانیت كو خودێ بەردەوام مرۆڤی دبینیت و ئاگەھ ژ مە هەیە و مرۆڤ ژ سزایێ وی ب ترسیت و یێ بلەز بیت بۆ وی تشتێ ڕازيبوونا وى تێدا.
ڤێجا ل سەر ڤێ ژنێیە ئهو تەوبە بكەت ژ وی تشتێ وێ كری و داخوازا ژێبرنا گونەهان بۆ خۆ ژ خودێ بكەت، وان ڕۆژان بینیتە بیرا خۆ یێن وێ خوارین كا چەندن و ل دویڤ شیانێن خۆ بۆ خۆ ب گریتەڤە، ب ڤێ چەندێ دێ ڤی باری ل سەر ملێن خۆ ڕاكەت و ئەم هیڤی دكەین كو خودێ تەوبا وێ قەبویل بكەت.
ئەگەر نڤێژ بوو، پشتی هنگی ژن كەڤتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، ئەرێ حوكمێ وێ چییە؟ و ئەرێ پێدڤییە ل سەر وێ دەمێ ئەو پاقژ دبیت ئەو وێ نڤێژێ قەزا بكەتەڤە؟ هەروەسا حوكم دێ یێ چاوا بیت ئەگەر بەری نڤێژ بچیت ژن ژ زڤڕۆکا هەیڤانە پاقژ بوو؟
یا ئێكێ: ئەگەر پشتی نڤێژ بووی ژن كەڤتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، هنگی ل سەر وێ واجبە دەمێ پاقژ د بیت ئەو وێ نڤێژێ قەزا بكەت، ئهگهر هات و وێ ئهو نڤێژ نهكربیت بهری زڤڕۆكا ههیڤانه ب سهردا بهێت، ئەڤە ژی ژ بەر گۆتنا پێغەمبەری صلی الله علیە وسلم دەمێ د بێژیت: ئانكو : ((ئەگەر ئێك گەهشته ڕوكاعەتەكێ ژ نڤێژەكێ بكەت بەری ئەو نڤێژ بچیت، ئەڤە ئەو گەهشتە وێ نڤێژێ هەمییێ))، ڤێجا ئەگەر ژن گەهشتە نڤێژێ، بلا ئەگەر ئەو هندی دەمێ كرنا ڕكاعەتەكێ ژی بیت كو ئەو نڤێژ بووی و پاشی ئێكسەر ئەو ژن كەڤتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا بەری ئەو وێ نڤێژێ بكەت، هنگی دەمێ ئەو پاقژ دبیت دێ وێ نڤێژێ كەتەڤە.
یا دووێ: ئەگەر ژن بەری نڤێژ بچیت پاقژ بوو، هنگی دڤێت ئەو وێ نڤێژێ قەزا بكەت، بۆ نموونە ئەو ژ زڤڕۆكا ههیڤانه پاقژ بوو بەری ڕۆژ بهەلێت ب هندی دەمێ كرنا ڕكاعهتەكێ، هنگی واجبە ل سەر وێ ئەو نڤێژا سپێدێ بكەت، و ئەگەر ئەو پاقژ بوو بەری ڕۆژ ئاڤا ببیت ب هندی دەمێ كرنا ڕكاعهتەكێ، دڤێت ئەو نڤێژا ئێڤاری بكەت، و ئەگەر ئەو پاقژ بوو بەری شەڤ ب نیڤی ببیت ب هندی دەمێ كرنا ڕكاعهتەكێ، هنگی دڤێت ئەو نڤێژا عەیشا بكەت، و ئەگەر ئەو پاقژ بوو پشتی شەڤ ب نیڤی بووی، هنگی واجب نینە ل سەر وێ ئەو نڤێژا عەیشا بكەت و ل سەر وێیە ئەو نڤێژا سپێدێ بكەت ئەگەر دەمێ وێ هات، خودێ دبێژیت: ئانكو: ((ئەگەر ترس نەما، هوین ب دروستاهی نڤێژێ بكەن. هندیكە نڤێژە ئەو فەڕزەكا دەمدارە ل سەر باوەرداران)) [النساء:103]، ئانكو: دەمێ نڤێژێ یێ ڤەبڕییە و سنورداركرييه و دروست نینە بۆ مرۆڤی نڤێژێ ژ دەمێ وێ دەربێخیت، هەروەسا چێنابیت بەری دەمێ وێ بكەت .
من نڤێژ دكر و ئەز كەفتمە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، كا ئەز چبكەم؟ و دەمێ ئەز پاقژ دبم ئەو نڤێژێن من د زڤڕۆكا ههیڤانهدا نەكرین، ئەرێ باشە ئەز وان قەزا بكەمەڤە؟
ئەگەر نڤێژ بوو و ژن كەڤتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، بۆ نموونە نیڤ دەمژمێرێ پشتی ڕۆژ ژ نیڤەكا ئەسمانی خوار بووی (ئانكو نڤێژا نیڤرۆ بووی) پاشی كەڤتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، هنگی پشتی ئەو ژ زڤڕۆکا هەیڤانە ب دویماهیک دهێت دێ ڤێ نڤێژێ کەت یا دەمێ هێشتا ئەو یا پاقژ و نەکەڤتییە د زڤڕۆکا هەیڤانەدا؛ دەمێ وێ هاتبوو، ئەڤە ژی ژ بەر گۆتنا خودێ: ئانكو: ((هندی كو نڤێژە ئەو فەڕزەكا دەمدارە ل سەر باوەرداران)). [النساء:103].
و ئەو نڤێژێن ل دەمێ زڤڕۆكا ههیڤانه وێ نەكرین، جارەكا دی قەزا ناكەت، ژ بەر وێ فەرموودەیا درێژ ئەوا پێغەمبەری صلی الله علیە وسلم تێدا گۆتی: ئانكو: (( مانە ئەگەر ژن كەڤتە د زڤڕۆکا هەیڤانەدا، نە نڤێژان دكەت و نە ڕۆژییان دگریت)) و زانا هەمی د ئێكدەنگن كو ئەو نڤێژێن ژنێ د زڤڕۆكا ههیڤانهدا نەكرین، جارەكا دی قەزا ناكەت.
بەلێ ئەگەر ژن پاقژ بوو بەری نڤێژ بچیت ب هندی دەمێ ڕکاعەتەکێ و پتر، هنگی ئەو دێ وێ نڤێژێ كەت د وی دەمێ ئەو تێدا پاقژ بووی، ئەڤە ژی ژ بەر گۆتنا پێغەمبەری صلی الله علیە وسلم: ئانكو: ((هەر كەسەكێ بگەهیتە ئێك ڕكاعهت ژ نڤێژا ئێڤاری بەری ڕۆژ ئاڤا ببیت، ئەڤە ئەو گەهشتە نڤێژا ئێڤاری))، ڤێجا ئەگەر ل دەمێ ئێڤاری پاقژ بوو و هێشتا یا مای كو ڕۆژ ئاڤا ببیت، دێ نڤێژا ئێڤاری كەت، یان بەری هەلاتنا ڕۆژێ پاقژ بوو و هێشتا هندی كرنا ڕكاعهتەكێ یا مای كو ڕۆژ بهەلێت، هنگی دێ نڤێژا سپێدێ كەت.
ئەڤە كەسەكە یێ دبێژیت: من دایكەكا هەی ژییێ وێ 65 سالە و ئەڤە نێزیكی 19 سالایە ئەوێ زارۆك نەبووینە، و نوكە ئەڤە نێزیكی سێ سالە خوینبەربوون یا بۆ چێبووی ئانكو خوینێ دبینیت، و چێدبیت ئەڤە نەخوشییەك بیت هاتبیتێ د ڤی دەمیدا، ڤێجا ژ بەر كو نێزیكە دێ هەیڤا ڕۆژییا هێت كا شیرەتا هەوە بۆ مە چییە ئەم چ بكەین؟ و كا بێ زەحمەت یێن وەكی وێ دێ چاوا سەرەدەرییێ كەن؟
یێن وەكی ڤێ ژنێ ئەوێن بەردەاوم خوینێ دبینن حوكمێ وێ ئەوە بەری ئەڤ ئێشە ل دەڤ پەیدا بیت كو خوینێ بەردەوام ببینیت كا ئەو چەند ڕۆژا دكەڤتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، دێ هند ڕۆژا ڕوینیتە خوارێ و ڕۆژی و نڤێژان ناكەت، بۆ نموونە ئەگەر ئەو سەرێ هەمی هەیڤا شەش ڕۆژا دكەڤتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، هنگی ژ وێرێ وێڤە ئەو هەمی سەرێن هەیڤا شەش ڕۆژان دێ ڕوینیتە خوار و نڤێژ و ڕۆژییان ناكەت، و دەمێ شەش ڕۆژ بورین، دێ سەرێ خۆ شووت و نڤێژێن خۆ کەت و ڕۆژیێن خۆ گریت.
ڤێجا ئەڤێن هوسا و یێن وەكی وێ كا دێ چاوا نڤێژا كەن؟ دێ ب ڤی شێوەی بیت: ل دەستپێكێ دەمێ بانگ هاتەدان (و دڤێت پشتی بانگی ڤێ چەندێ بكەت نەكو بەری بانگی) دێ عەورەتێ خۆ باش شووت و گرێدەت و پاشی دێ دەستنڤێژێ شووت، هەوەسا ئەگەر وێ ڤییا نە ل دەمێن نڤێژێن فەڕز بەلكی ل دەمەكێ دی بۆ خۆ سوننەتان بكەت، (بۆ نموونە نڤێژێن شەڤێ) هنگی هەر دێ دەستنڤێژەكا نوی ب ڤی شێوەی بۆ گریت.
ئەو ژنا د ڤێ ڕەوشێدا بیت؛ دروستە بۆ وێ ئەو نڤێژا نیڤرۆ و ئێڤاری پێكڤە بكەت و یا مەغرەب و عەیشا ژی پێكڤە بكەت دا بارێ وێ سڤك بیت، و دا ل دەمێ ڤی تشتێ هەنێ دكەت جارەكێ بكەت و دوو نڤێژا پێ بكەت، جارەكێ بۆ هەردوو نڤێژێن نیڤرۆ و ئێڤاری، و جارەكێ بۆ هەردوو نڤێژێن مەغرەب و عەیشا، جارەكێ ژی بۆ نڤێژا سپێدێ، ئەڤە ل جهێ ڤێ چەندێ پێنج جاران بكەت دێ سێ جاران كەت.
جارەكا دی دێ دووبارەكەم و بێژمەڤە كو دەمێ وێ دڤێت دەستنڤێژێ بشووت، دەستپێكێ دێ عەورەتێ خۆ شووت، پاشی دێ ب پاتەیەكی ئان تشتەكێ وەكی وی (حەفازەیەكێ) گرێدەت دا خوین كێم دەركەڤیت، پاشی دێ دەستنڤێژێ شووت و دێ نڤێژێ كەت، نڤێژا نیڤرۆ چار ڕكاعهت و یا ئێڤاری چار ڕكاعهت و یا مەغرەب سێ ڕكاعهت و یا عەیشا چار ڕكاعهت و یا سپێدێ دوو ڕكاعهت. ئانكو بۆ وێ دروست نینە ئەو نڤێژێن خۆ یێت چار ڕكاعهتی بكەتە دوو ڕكاعهت، وەكی هندەك مرۆڤێن سادە هزر دكەن، بەلێ دروستە بۆ وێ نڤێژێن خۆ كۆمبكەت، نیڤرۆ و ئێڤاری پێكڤە، ڤێجا چ یا ئێڤاری بینیتە سەر یا نیڤرۆ یان یا نیڤرۆ ببەتە سەر یا ئێڤاری و مەغرەب و عەیشا ژی پێكڤە، ڤێجا چ یا عەیشا بینیتە سەر یا مەغرەب یان یا مەغرەب ببەتە سەر یا عەیشا، ئەگەر ڤییا بۆ خۆ سوننەتێن ڕەواتب ژی ب ڤێ دەستنڤێژێ بكەت، هنگی دروستە و چ ل سەر نینە.
ئەرێ باشە چاوایە ئەگەر ژن د زڤڕۆكا ههیڤانهدا بیت و بچیتە د مزگەفتا حەرامدا ل مەككەهێ، داكو گوهداریا فەرموودە و گۆتارێن ئهینییێ بكەت؟
چێنابیت ژنا د زڤڕۆكا ههیڤانهدا بمینیتە د مزگەفتا حەرام و هەمی مزگەفتێن دیدا، بەلێ چێدبیت ئەو د مزگەفتێڕا ببوریت و ئەگەر شولەك هەبیت بكهت و بچیت، هەروەكی پێغەمبەری صلی الله علیە وسلم گۆتییە عائیشایێ: هەرە جهنڤێژكێ بینە، ئەوێ گۆت: جهنڤێژك یا د مزگەفتێڤە و ئەز یا د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، پێغەمبەری صلی الله علیە وسلم گۆتێ : ((زڤڕۆکا تە یا هەیڤانە نە د ناڤ دەستێ تە دایە))، ئەگەر ژن د مزگەفتێڕا بوری و ئەو یا پشت ڕاستە كو چ خوین ژێ ناكەڤیتە د مزگەفتێڤە؛ هنگی دروستە و چ تێدا نینه.
بەلێ ئەگەر وێ ڤییا بچیتە د مزگەفتێڤە و ڕوینیتە خوارێ؛ هنگی ئەڤە چێنابیت.
بەڵگە ل سەر ڤێ چەندێ پێغەمبەرێ خودێ صلی الله علیە وسلم فەرمان ل ژنا كر كو بهێنە نڤێژا جەژنێ و گۆتە هەمی ژنا هەتا ئەوێن ل پشت پەردا و هێشتا شوی نەكری و ئەوێن د زڤڕۆکا هەیڤانە ژیدا، بەلێ پێغەمبەری صلی الله علیە وسلم فەرمان ل وان ژنێن د زڤڕۆکا هەیڤانەدا كر كو نەهێنە د ناڤ جهێ نڤێژێدا، بەلكی ژ دەرڤەی وی جهی بمینن، ئەڤە بۆ بەڵگە كو ژنا د زڤڕۆکا هەیڤانەدا بیت، چێنابیت بمینیتە د مزگەفتێڤە بۆ گوهدارییا گۆتارێ یان یا وانەیەكا ئایینی یان یا فەرموودەیان.
*
هندەك حوكمێن گرێدایی پاقژییێ د نڤێژێدا:
ئەرێ ئەو تشتێ ژ ژنێ دهێتە خوارێ یێ پاقژە یان یێ پیسە، چ ئەڤ تشتە یێ سپی بیت یان ژی یێ زەر بیت؟ ئەرێ دەستنڤێژ پێ دكەڤیت یان نە و بۆ زانین بەردەوام دهێتە خوارێ؟ ئەگەر ئەو هندەك جاران بهێتە خوار و نە هەمی جاران، ب تایبەتی پترییا ژنان، نەخاسمە ئەوێن خواندەڤان ئەڤێ چەندێ ب تەراتییەكا سروشتی د هژمێرن و دبێژن ئەڤە ناخوازیتە هندێ كو دەستنڤێژێ بشووت، باشە حوكمێ ڤێ چییە؟
پشتی من دویڤچوون كری، بۆ من دیار بوو كو ئەو تشتێ ژ ژنێ دەردكەڤیت ئەگەر ژ جهێ دەستئاڤا زراڤ دەرنەكەڤیت، بەلكی ژ ڕەحمێ وێ دەركەڤیت ئەو یێ پاقژە، بەلێ دەستنڤێژا وێ هەر پێ دكەڤیت بلا یێ پاقژ ژی بیت، چونكی مەرج نینە ئەو تشتێ دەستنڤێژ پێ دكەڤیت یێ پیس بیت، بۆ نموونە دەمێ هەوا ژ پاشییا كەسەكی دەردكەڤیت د گەل كو چ قەبارە ژی نینە، بەلێ هەر دەستنڤێژ پێ دكەڤیت.
ل سهر ڤێ ژی دێ بێژین: ئەگەر ژ ژنێ دەركەڤت و ئەو یا ب دەستنڤێژ بیت؛ هنگی دێ دەستنڤێژا وێ كەڤیت پێدڤییە بگریتەڤە.
بهلێ ئهگهر ئهڤ چهنده یا بهردهوام بیت؛ هنگی دهستنڤێژ پێ ناكهڤیت، بهلێ بۆ ههمی نڤێژان چ گاڤا بانگ بۆ نڤێژێ هاته دان ئانكو دهمێ وێ هات دێ دهستنڤێژێ گریت و ب وێ دهستنڤێژێ دێ فهڕزا خۆ كهت و دێ سوننهتان ژی پێ كهت و دێ قورئانێ ژی خوینیت و ئهو تشتێ وێ بڤێت دێ پێ كهت، ئهڤه ژی ههروهكی زانا ڤێ چهندێ دبێژن بۆ وی كهسێ بهردهوام چپكێن میزێ ژێ بهێن. ئهڤه حوكمێ وی تشتییه یێ ژ وێ دهێته خوار، ژ لایێ پاقژیێڤه یێ پاقژه، بهلێ ژ لایێ دهستنڤێژكهڤتنێڤه دهستنڤێژ پێ دكهڤیت، ژ بلی هندێ ئهگهر یێ بهردهوام بیت، ئهگهر بهردهوام و ههمی گاڤا ژێ بهێت؛ هنگی دهستنڤێژ پێ ناكهڤیت، بهلێ پێدڤییه ل سهر ژنێ دهستنڤێژێ بۆ نڤێژێ نهگریت ههتا بانگ نههێته دان و خۆ بپێچیت.
بهلێ ئهگهر ههمی دهمان نههێت و یا هوسایه كو ل دهمێن نڤێژان ڕادوهستیت، هنگی ئهو دێ نڤێژا خۆ ڤههێلیت ههتا وی دهمێ ڕادوهستیت، ئهڤه ژی ئهگهر بزانیت نڤێژ ناچیت، بهلێ ئهگهر ترسییا كو دێ دهمێ نڤێژێ ب سهرڤه چیت؛ هنگی بلا دهستنڤێژێ بشووت و خۆ ب پێچیت و نڤێژێ بكهت.
چ جوداهی د ناڤبهرێدا نینه ئهگهر ئهو تشتێ دهێته خوارێ یێ كێم بیت یان گهلهك بیت، چونكی ههمی ژ ڕێكا سنگی دهێت دێ دهستنڤێژ پێ كهڤیت، نه وهكی وی تشتییه یێ ژ جههكێ دی یێ لهشی دهردكهڤیت، وهكی خوینێ یان ژی دلڕابوونێ، ئهڤانه دهستنڤێژ پێ ناكهڤیت، چ كێم بیت یان گهلهك بیت.
و هنديكه باوهرييا هندهك ژنايه كو دبێژن دهستنڤێژ پێ ناكهڤیت، ئهز پێ ناحهسیێم چ بنیات بۆ ڤێ ئاخڤتنێ ههبن ژبلی گوتنهكا ئبن حهزمی (خودێ دلوڤانییێ پێ ببهت) كو دبێژیت: ئهڤ تشته دهستنڤێژێ نائێخیت. بهلێ وی چ بهڵگه بهحس نهكرینه و ئهگهر وی بهڵگهیهك ژ قورئانێ یان سوننهتێ یان گوتنێن صهحابییان ههبا؛ هنگی دا بۆ بیته بهڵگه و دا ئاخڤتنا وی جهێ خۆ گریت.
ل سهر ژنێ پێدڤییه ئهو تهقوا خودێ بكهت و یا ڕژد بیت ل سهر پاقژییا خۆ، چونكی هندیكه نڤێژه بێی پاقژی ناهێته قهبویلكرن، خۆ ئهگهر ئهو سهد جاران ژی بكهت، بهلكی هندهك ژ زانایان دبێژن: ئهوێ نڤێژێ بێی دهستنڤێژ بكهت؛ دێ كافربیت. چونكی ئهڤه دبیته ترانهپێكرنا ب ئایهتێن خودێ.
ئهو ژنا بهردهوام تهڕاتییهكێ دبینیت، ئهگهر دهستنڤێژ بۆ نڤێژهكا فهڕز گرت؛ ئهرێ باشه بۆ وێ ههیه ئهو ههر ب وێ دهستنڤێژێ هندی بڤێت سوننهتان بكهتن و قورئانێ بخوینیت ههتا دبیته دهمێ نڤێژا فهڕز یا ب دویڤدا؟
ئهگهر پشتی بانگ هاتییه دان وێ دهستنڤێژ گرت بۆ نڤێژا فهڕز، هنگی بۆ وێ ههیه هندی وێ بڤێت ئهو فهڕز و سوننهتان پێ بكهت و قورئانێ بخوینیت، ههتا دبیته دهمێ نڤێژا ب دویڤدا.
ئهو ژنا بهری نوكه مه بهحسكری؛ ئهرێ بۆ وێ دروسته ئهو ب دهستنڤێژا نڤێژا سپێدێ سوننهتا تێشتهگههێ ژی بكهت؟
چێنابیت؛ چونكی نڤێژا تێشتهگههێ نڤێژهكا دهمداره و دهمێ وێ یێ دیاركرییه، ژ بهر هندێ ژی پێدڤییه ل سهر وێ ئهو دهستنڤێژهكا دی بۆ وێ بگریت پشتی دهمێ وێ دبیت، چونكی ئهڤه وهكی وێ ژنێیه یا ههمی دهما خوینێ دبینیت و پێغهمبهری صلی الله علیه وسلم فهرمان ل وێ ژنێ كر ئهوا ههمی دهما خوینێ دبینیت كو ئهو بۆ ههر نڤێژهكێ دهستنڤێژهكێ بگریت.
دهمێ نڤێژا نیڤرۆ: ژ خواربوونا ڕۆژێ بۆ ڕهخێ ڕۆژئاڤای دهستپێدكهت و ههتا دبیته دهمێ ئێڤاری.
دهمێ نڤێژا ئێڤاری: ژ ب دویماهیك هاتنا دهمێ نڤێژا نیڤرۆ دهستپێدكهت - دهمێ سیبهرا ههر تشتهكی دوو جاران هندی وی لێ دهێت – ههتا ڕۆژ زهر دبیت ، و بۆ ڕهوشا پێدڤیبوونێ (زهڕورهتێ) ههتا ڕۆژ ئاڤا دبیت ژی دروسته.
دهمێ نڤێژا مهغرهب: ژ ئاڤابوونا ڕۆژێ ههتا نهمانا ههتاڤ سوڕكێیه.
دهمێ نڤێژا عهیشا: ژ ئاڤابوونا ههتاڤ سوڕكێیه ههتا نیڤهكا شهڤێ.
ئهڤ ژنا مه بهری نوكه بهحسكری؛ ئهرێ بۆ وێ ههیه ئهو پشتی نیڤا شهڤێ ههر ب دهستنڤێژا عهیشا شهڤنڤێژان بكهت؟
نهخێر چێنابیت و ئهگهر نیڤهكا شهڤێ چوو، هنگی پێدڤییه ل سهر وێ ئهو دهستنڤێژا خۆ نوی بكهتهڤه و هندهك زانا دبێژن: نوی ناكهتهڤه و ئهڤ گوتنه دروستتره.
نڤێژا عهیشا ههتا كهنگی دمینیت و مرۆڤ دێ چاوا زانیت؟
دویماهیك دهمێ نڤێژا عهیشا نیڤا شهڤێیه، ئهگهر شهڤ ب نیڤی بوو؛ هنگی ئهو دهمێ وێ ب دویماهیك دهێت و دێ هوسا زانی كا نیڤا شهڤێ كهنگییه: دێ نڤێژا مهغرهب ههتا نڤێژا سپێدێ ههژمێری كا چهند دهمژمێرن و پاشی دێ دابهشی دوو كهی، نیڤا ئێكێ نڤێژا عهیشا تێدا دهێته كرن و نیڤا دی دمینیت دهمهكێ ڤالا د ناڤبهرا عهیشا و سپێدێدا (هندهك ژ زانایان ژی دبێژن ئهو نیڤا دی بۆ (زهڕورهتێیه) ئهگهر ئێكی ڕهوشهكا تایبهت ههبیت و نهگههشتبیت؛ هنگی دێ د نیڤا دووێدا كهت).
ئهو ژنا هندهك جاران تهڕاتییهكێ دبینیت، ئهگهر دهستنڤێژ گرت و پشتی ژ دهستنڤێژێ ب دویماهیك هاتی و بهری دهست ب نڤێژا خۆ بكهت جارهكا دی هاتهڤه، ئەرێ ئهو دێ چ كهت؟
ئهگهر ئهو تهڕاتی ب تنێ هندهك جاران بهێت؛ ئهو دێ خۆ گریت ههتا ڕادوهستیت. ب تنێ ئهگهر چ ڕهوشێن دیار نهبن و نهزانیت بۆ نموونه هندهك جاران دهێت و هندهك جاران ناهێت، ل ڤێرێ پشتی بانگ دهێته دان ئهو دێ دهستنڤێژێ گریت و دێ نڤێژا خۆ كهت و چ ل سهر نینه.
ئهگهر ئهو تهڕاتی ما ب جلكێ مرۆڤی یان لهشێ مرۆڤیڤه؛ هنگی دێ مرۆڤ چ كهت؟
ئهگهر ئهو تهڕاتی یا پاقژ بیت ئهو چ ناكهت، بهلێ ئهگهر یا پیس بیت كو ژ مالمیزكێ دهركهڤتبیت؛ هنگی پێدڤییه وی جهێ پێڤه مایی بشووت.
باشه دهربارهی شویشتنا دهستنڤێژێ ژ بهر وێ تهڕاتییێ؛ ئهرێ باشه دێ ب تنێ ئهندامێن دهستنڤێژێ شووت؟
بهلێ ب تنێ دێ دهستنڤێژێ شووت ئهگهر یا پاقژ بیت، ئانكو ئهو بیت یا ژ ڕهحمێ وێ دهركهڤتی نه ژ مالمیزكێ.
باشه بۆچی چ فهرمووده ژ پێغهمبهری صلی الله علیه وسلم نههاتینه ڤهگوهاستن کو ئاماژەیێ بکەنە سەر وی چەندێ دەستنڤێژ ب هاتنا ڤێ تەڕاتییێ دکەڤیت، د گهل هندێ كو ژنێن صهحابییان گهلهك د ڕژدبوون ل سهر كارێن دینێ خۆ و پرسیار دكرن؟
چونكی ئهڤ تهڕاتییا ههنێ ل دهڤ ههمی ژنا پهیدا نابیت.
ئهگهر ژنهكا ب ڤی شێوهی ژ بهر كو وێ نهدزانی بۆ ههمی نڤێژان دهستنڤێژ نهشویشتبیت؛ ئهرێ چ ل سهر ههیه؟
ل سهر وێیه تهوبه بكهت و ژ نوكه وێڤه بۆ ههمی كارێن دینێ خۆ پرسیارا زانایان بكهت.
هندهك دبێژن كو ته یا گۆتی دهستنێڤژ ب ڤێ تهڕاتییا ههنێ ناكهڤیت؟!
ئهو كهسێ ببێژیت من یا وهگۆتی ئهو ڕاست نابێژیت و دبیت ئهو هوسا تێگههشتبیت دهمێ من گۆتی یا پاقژه یا ژ ویڤه ئهزێ دبێژم دهستنڤێژ پێ ناكهڤیت.
حوكمێ وێ ئاڤا قههوائی یان شێلی چییه ئهوا بهری زڤڕۆكا ههیڤانه ب ڕۆژهكێ یان پتر ژ ژنێ دهردكهڤیت و چێدبیت ئهوا ژێ دهردكهڤیت وهكی دهزییهكێ زراڤ و ڕهش بیت یان یێ قههوائی یان وهكی وی، باشه دێ حوكم چ بیت ئهگهر ئهڤ چهنده پشتی زڤڕۆكا ههیڤانه دیت؟
ئهڤه ئهگهر ژ دهستپێكێن زڤڕۆكا ههیڤانه بیت؛ هنگی ئهو دێ ب زڤڕۆكا ههیڤانه هێته هژمارتن و ژن دێ ب ڕێكا وان ئێشان و ژانێن زکی یێن ههر جار بهری زڤڕۆكا ههیڤانه دهێن زانیت كا ئهڤه دهستپێكا زڤڕۆكا ههیڤانهیه یان نه.
سهبارهت وێ ئاڤا شێلی یا پشتی زڤڕۆكا ههیڤانه دهێته دیتن، ئهو دێ خۆ گریت ههتا ئهو ژی نهمینیت، چونكی ئهو شێلیاتییا ئێكسهر پشتی زڤڕۆكا ههیڤانه دهێت و چ ڕۆژێن پاقژییێ نهكهڤنه د ناڤرا؛ ئهو ژی ههر ب زڤڕۆكا ههیڤانه دهێته هژمارتن، ژ بهر گۆتنا عائیشایێ خودێ ژێ ڕازی بیت: ((لهزێ ل پاقژییێ نهكهن ههتا هوین ئاڤا سپی دبینن)). و خودێ باشتر دزانیت .
*
هندهك حوكمێن زڤڕۆكا ههیڤانه د حهج و عومراندا
ژنا د زڤڕۆكا ههیڤانهدا دێ چاوا ههردوو ڕكاعهتێن گرێدانا ئیحرامان و ئنیهت ئینانێ كهت؟ ئهرێ دروسته ژنا د زڤڕۆكا ههیڤانهدا ئایهتێن قورئانێ بۆ خۆ ب نهێنی و د دلێ خۆدا بخوینیت یان نه دروسته؟
یا ئێكێ: پێدڤییه ئهم بزانین كو چ نڤێژ ب ناڤێ سوننهتا گرێدانا ئیحرامان نینن، چونكی ژ پێغهمبهری صلی الله علیه وسلم نههاتییه ڤهگوهاستن كو وی بۆ ئوممهتا خۆ دانابیت ئهو سوننهتا ئیحرامان بكهن نه ب گۆتن و نه ب كریار و نه ب پهسهندكرن.
یا دووێ: ئهڤ ژنا كهڤتییه د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، ئهوا كو بهری ئیحرامێن خۆ گرێدهت كهڤتییه د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، دشێت ئنیهتا خۆ بینیت و ئهو د زڤڕۆكا ههیڤانهدا بیت،
دهربارهی وێ بڕگا دی ئهوا د پرسیارێدا هاتی: ئهرێ باشه ئهو دشێت قورئانێ بخوینیت یان نه؟ بهلێ ژنا د زڤڕۆكا ههیڤانهدا مافێ ههی قورئانێ بخوینیت، ئهگهر پێدڤییاتی پێ ههبوو یان بهرژهوهندیهك تێدا بیت، بهلێ ئهگهر وێ ڤییا بخوینیت بێی پێدڤییاتی و بێی بهرژهوهندی تێدا بیت، بهلكی ب تنێ وهك عیبادهت دڤێت بخوینیت، هنگی ههر دروسته بهلێ یا باشتر ئهوه ئهو د ڤێ ڕهوشێدا نهخوینیت.
ژنهك چوو حهجێ و پێنج ڕۆژا پشتی ب ڕێكهڤتێ كهڤته د زڤڕۆكا ههیڤانهدا و دهمێ ئهو گههشتییه جهێ ئنیهت ئینانێ سهرێ خۆ شویشت و ئنیهت ئینا، بهلێ هێشتا پاقژ نهبوویه و دهمێ گههشتییه مهكههێ ئهو ما ژ دهرڤهی حهرهمێ و چ كارێن حهجێ یان عومرێ نهكرن و دوو ڕۆژان ما ل مینایێ، پاشی ژ نوی پاقژ بوو و سهرێ خۆ شویشت و ههمی كارێن عومرێ كرن و ئهو یا پاقژ، بهلێ پشتی هنگی دهمێ ئهو د (طهوافا ئیفازێدا) جارهكا دی خوین هاتهڤه، بهلێ وێ شەرمکر و ههمی كارێن خۆ یێن حهجێ كرن، و ئهوێ كارێ وێ د دهستیدا– ڤێجا كا زهلامێ وێ د گهل بوو یان بابێ وێ یان برایێ وێ – ئاگههدار نهكر ههتا زڤڕینه باژێرێ خۆ، ئهرێ حوكمێ ڤێ چییه؟
حوكمێ ڤێ ئهڤهیه كو ئهو خوینا وێ د (طهوافا ئیفازێدا) دیتی ئهگهر خوینا زڤڕۆكا ههیڤانه بیت و نیشانێن وێ و ئێشانێن وێ د گهلبن؛ هنگی (طهوافا ئیفازێ) ژێ ناهێته قهبویلكرن و پێدڤییه بزڤڕیته مهكههێڤه و جارهكا دی (طهوافا ئیفازێ) بكهت، دێ چیت ئنیهتا عومرهكێ ئینیت و دێ عومرا خۆ كهت و طهوافێ و سهعییێ و كورتكرنا پرچێ، پاشی دێ چیت (طهوافا ئیفازێ) كهت.
بهلێ ئهگهر ئهو خوین نه خوینا زڤڕۆكا ههیڤانه بیت، بهلكی خوینهكا سروشتی بیت ل دهڤ وێ دیارببیت ژ بهر دژوارییا خهبسێ یان ترسێ یان تشتهكێ هوسا، هنگی طهوافا وێ دێ یا دروست بیت ل دهڤ وان زانایان یێن دهستنڤێژێ نهكهنه مهرج بۆ طهوافێ.
ئهگهر نهشییا بزڤڕیتهڤه، بۆ نموونه باژێرێ وێ گهلهك یێ دویربیت، هنگی حهجا وێ یا دروسته چونكی ئهو نهشێت ژ ڤێ چهندێ پتر بكهت و وێ شیانێن هاتنێ نینن.
ژنهكێ ئنیهتا عومرێ ئینا و پشتی گههشتییه مهكههێ كهڤته د زڤڕۆكا ههیڤانهدا و (مهحرهمێ) وێ یێ بلهزه و یێ نهچاره بلهز بزڤڕیت، وێ ژی كهسێ خۆ ل مهكههێ نینه، باشه ئهو دێ چ كهت؟
ئهڤا هوسا دێ د گهل وی چیته سهفهرا خۆ و دێ مینیته د ئنیهتا خۆدا، پاشی دهمێ پاقژبوو دێ زڤڕیت، ئهڤه ئهگهر ئهو خهلكا سعودییێ ب خۆ بیت، چونكی زڤڕین یا ب ساناهییه و پێدڤی ب وهستیانێ نینه و پێدڤی ب پاسپورتێ ژی نینه.
بهلێ ئهگهر یا بیانی بیت و بۆ وێ زڤڕین یا ب ساناهی نهبیت، هنگی ئهو دێ خۆ پێچیت و دێ ل دۆر كهعبێ زڤڕیت و دێ د ناڤبهرا صهفا و مهروایێدا هێت و چیت و دێ سهرێ خۆ كورت كهت و ههر د وێ سهفهرێدا دێ عومرا خۆ ب دویماهیك ئینیت، چونكی طهوافا وێ د ڤی كاودانیدا دێ بیته (زهڕورهت) و (زهڕورات) تشتێن حهرام حهلال دكهن.
حوكمێ وێ ژنێ چییه ئهوا د ڕۆژێن حهجێدا دكهڤیته د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، ئهرێ حهجا وێ دێ یا دروست بیت؟
ئهڤا هوسا ئهم نهشێین بهرسڤێ ل سهر بدهین ههتا نهزانین كا كهنگی كهڤتییه د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، چونكی هندهك كارێن حهجێ دروسته ئهو بكهت ئهگهر خۆ ئهو د زڤڕۆكا ههیڤانه ژیدا بیت، بهلێ هندهك كاران نهشێت بكهت، بۆ نموونه ئهگهر ئهو یا پاقژ نهبیت؛ ئهو نهشێت طهوافێ بكهت، بهلێ كارێن دی دروسته بۆ وێ ئهو بكهت، بلا د زڤڕۆكا ههیڤانهدا بیت.
ل سالا بوری ئهز ڕابووم ب ئهنجامدانا فهڕزا حهجێ و من ههمی كارێن حهجێ ئهنجامدان ژ بلی (طهوافا ئیفازێ) و (طهوافا وهداعێ) چونكی ئهز كهڤتبوومه د زڤڕۆكا ههیڤانهدا و ئهز زڤریمه مالا خۆ ل (مهدینا مونهوهر) ب وێ ئنیهتێ كو پاشی ڕۆژهكێ ئهز ڤهگهریێمهڤه و (طهوافا ئیفازێ) و یا (وهداعێ) ژی بكهم، و ژ بهر كو ئهز یا نهزانبووم ب كارێن دینی، ئهز ژ ئنیهتا خۆیا حهجێ دهركهڤتم و ئهو تشتێن حهرام ل سهر وی كهسێ د بن ئیحراماندا من ههمی كرن و پشتی هنگی من بۆ خۆ پرسیار كر كا دروسته ئهز ب زڤڕمهڤه و طهوافا خۆ بكهم: گوتنه من كو نهیا دروسته، چونكی ته یا خۆ ژ حهجێ خلاسكری و پێدڤییه تۆ ل سالا بهێت جارهكا دی ب زڤڕیهڤه و دووباره حهجا خۆ بكهی و د گهل هندێ چێلهكێ یان حێشترهكێ ڤهكوژی، ئهرێ ئهڤه یا دروسته؟ و ئهرێ باشه ڕێکەکا دی ههیە؟ و ئهگهر ههبیت دێ چ بیت؟ ئهرێ باشه حهجا من (بهتاڵ) بوویه؟ ئهرێ باشه ما ئهز دێ حهجا خۆ دووباره كهمهڤه؟ مفای بگههیننه مه كا چ ل سهر مه پێدڤییه ئهم بكهین، خودێ بهرهكهتێ بئێخیته د كارێ ههوهدا.
ئهڤه ژی ژ وان بهلایانه یێن ژ ئهگهرێ فهتوادانا بێ زانین ڕویددهن، د ڤی كاودانیدا پێدڤییه ل سهر ته تۆ ب زڤڕیه مهكههێ و (طهوافا ئیفازێ) ب تنێ بكهی.
بهلێ (طهوافا وهداعێ) ل سهر ته نینه، چونكی دهمێ تۆ ژ مهكههێ دهركهڤتی؛ تۆ د زڤڕۆكا ههیڤانهدا بووی، ژ بهر كو ژنا د زڤڕۆكا ههیڤانهدا (طهوافا وهداعێ) ل سهر نینه، ئهڤه ژی ژ بهر فهرموودهیا ئبن عهباسی (خودێ ژ وی و بابێ وی ڕازی بیت): فهرمان ل خهلكی هاته كرن كو دویماهیك كارێ وان د گهل كهعبێ بیت، ب تنێ ژنا د زڤڕۆكا ههیڤانهدا نهبیت كو ل سهر وێ هاته سڤككرن، د ڤهگوهاستنهكێدا ئهبو داوود ڤهدگوهێزیت كو: دویماهیك كارێ وان ل كهعبێ طهواف بیت، و چونكی دهمێ بۆ پێغهمبهری صلی الله علیه وسلم هاتییه بهحسكرن كو صهفیایێ (طهوافا ئیفازێ) یا كری، گۆت: ((پا بلا ژ ئیحرامێن خۆ دهركهڤیت (ئانكو : ئهڤه وێ حهجا خۆ ب دویماهیك ئینا) ))، و ئهڤه بهڵگهیه كو (طهوافا وهداعێ) ل سهر وێ ژنێ نینه ئهوا د زڤڕۆكا ههیڤانهدا بیت.
بهلێ پێدڤییه ئهو (طهوافا ئیفازێ) ههر بكهت، و ژ بهر كو ته ب نهزانین خۆ یا ژ ههمی تشتان خلاسكری و تۆ یا ژ بن ئیحرامێن خۆ دهركهڤتی، ئهڤه چ زیانێ ناگههینیته ته، چونكی چ ل سهر وی كهسی نینه یێ ب نهزانین كارهكێ حهرام بكهت كو حهرامه ل سهر وی كهسێ د بن ئیحراماندا بكهت، ئهڤه ژی ژ بهر گۆتنا خودێ: ئانكو: ((ئهی خودایێ مه تۆ ل مه نهگره ئهگهر مه تشتهك ژ بیركر یان مه ب خهلهتیڤه ئهنجامدا)) [البقرة: 286]، خودێ ژی گۆت : ((من وهكر))، ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و چ گوننههـ ل سهر ههوه نینه د وی تشتیدا یێ هوین ب خهلهتیڤه دكهن، بهلێ گوننههـ دێ هنگی كهڤیته سهر ههوه دهمێ هوین ژ نیڤا دلێ خۆ دكهن)) [الأحزاب: 5]، ڤێجا ههمی كارێن حهرام یێن خودێ ڕێك لێ گرتی كو ئهو كهسێ د بن ئیحراماندا وان بكهت، ئهگهر وی كارهك ژ وان ب نهزانینڤه ئهنجامدا یان ژبیركر یان ژی زوڕی لێ هاتهكرن، هنگی چ ل سهر نینه، بهلێ ههر گاڤهكا هێجهتا وی نهما، هنگی پێدڤییه ئهو دهستا ژ وی تشتی بهردهت یێ ئهو كهڤتیه تێدا.
ئهگهر ژنا د چلكاندا چلكێن وێ ل ڕۆژا (تهرویێ) ئانكو ل ڕۆژا ههشتێ ژ ههیڤا (ذوالحجە) دهستپێكرن و ئهوێ ژی ههر د چلكاندا ههمی كارێن حهجێ كرن ژ بلی طهوافێ و سهعییێ، بهلێ پشتی دهھ ڕۆژ بورین ئهوێ دیت ههروهكی ئهڤه دهستپێكا پاقژبوونا وێیه، ئهرێ باشه ئهڤه دێ خۆ پاقژ كهت و دێ سهرێ خۆ شووت و دێ ڕوكنێ مایی ژی كهت كو طهوافا حهجێیه یان نه؟
چێنابیت ئهو سهرێ خۆ بشووت ههتا پشتڕاست نهبیت كا پاقژ بوویه یان نه، و ئهوا ئهم ژ پرسیارا وێ تێدگههین دهمێ گۆتی دیت ههروهكی ئهڤه دهستپێكا پاقژبوونا وێیه، وهسا دهێته تێگههشتن كو ئهڤێ ب تهمامی پاقژی نه دیتییه، ڤێجا پێدڤییه ئهو ب دروستی پاقژ ببیت، و ههر دهمێ ئهو ب دروستی پاقژ بوو، دێ سهرێ خۆ شووت و طهوافێ و سهعییێ ژی كهت.
ئهگهر وێ سهعی بهری طهوافێ ژی كر چ تێدا نینه، چونكی د حهجێدا پرسیار ژ پێغهمبهرێ خودێ صلی الله علیه وسلم هاتهكرن دهربارهی وی كهسێ سهعییێ بهری طهوافێ بكهت، وی گۆت: ((چ تێدا نینه)).
ژنهك د زڤڕۆكا ههیڤانهدا بوو و ل (سهیل)ـێ ئنیهتا حهجێ ئینا و ل دهمێ گههشتییه مهكههێ بۆ هندهك كارێن خۆ چوو جهدده و ل جهدده پاقژبوو و سهرێ خۆ شویشت و پرچا خۆ شهكر، پاشی حهجا خۆ تهمامكر، ئهرێ حهجا وێ یا دروسته؟ و چ ل سهر ههیه ئهو بكهت؟
حهجا وێ یا دروسته و چ ل سهر نینه ئهو بكهت.
ئهز د چوومه عومرێ و دهمێ ئهز گههشتیمه میقاتی ئانكو جهێ ئنیهت ئینانێ و ئەز د زڤڕۆکا هەیڤانەدا، من ئنیهت نهئینا و ئهز مامه ل مهكههێ ههتا ئهز پاقژبوویم و من ل مهككههێ ئنیهت ئینا، ئهرێ ئهڤ چهندا ههنێ یا دروسته؟ یان ئهز چ بكهم؟ و چ ل سهر من پێدڤییه ئهز بكهم؟
ئهڤ كاره نهیێ دروسته، ئهو ژنا دڤێت عومرێ ئهنجام بدهت، چێنابیت ژ میقاتێ خۆ ببوریت ههتا ئهو ئنیهتێ نهئینیت، خۆ بلا د زڤڕۆكا ههیڤانه ژیدا بیت، دێ ئنیهتێ ئینیت و ئهو یا د زڤڕۆكا ههیڤانهدا و ئنیهتا وێ یا دروسته، بهڵگه ل سهر ڤێ چهندێ ئهسمائا كچا عومهیسییه ههڤژینا ئهبوبهكری (خودێ ژ ههردووكان ڕازی بیت)، وێ زارۆكهك بوو و پێغهمبهرێ خودێ صلی الله علیه وسلم ل (ذو الحلیفة) بوو و دڤییا بچیته حهجا خواتر خواستنێ، ئهوێ ئێك هنارته دهڤ پێغهمبهری صلی الله علیه وسلم: كا ئهز چبكهم؟ گۆتێ: ((سهرێ خۆ بشوو و خۆ ب جلكهكی ب پهچنه و ئنیهتا خۆ بینه))، و خوینا بێنڤێژییان وهكی خوینا چلكایه.
ئهم دێ بێژینه وێ ژنا كهڤتییه د زڤڕۆكا ههیڤانهدا ئهگهر ته ڤییا عومرێ یان حهجێ بكهی و تۆ گههشتییه جهێ ئیحرامان، سهرێ خۆ بشوو و خۆ ب جلكهكی ب پهچنه و ئنیهتا خۆ بینه، مهرهما مه ب گۆتنا خۆ ب جلكهكی ب پهچنه ئهڤهیه دێ پاتهیهكی دانیته سهر عهورهتێ خۆ ودێ باش گرێدهت، پاشی دێ ئنیهتا خۆ ئینیت، ڤێجا چ بۆ حهجێ بیت یان بۆ عومرێ بیت، بهلێ ئهگهر وێ ئنیهتا خۆ ئینا و گههشته مهكههێ، هنگی ئهو ناچیته حهرهمێ و طهوافێ ناكهت ههتا پاقژ دبیت، ژ بهر هندێ ژی دهمێ عائیشا د عومرێدا كهڤتییه د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، پێغهمبهری صلی الله علیه وسلم گۆتێ: ((ئهو كارێن حهجی دكهن تۆ ژی ههمییان بكه، ژ بلی طهوافێ ئهوێ نهكه ههتا تۆ پاقژ دبی)) ئهڤه ڤهگوهاستنا بۆخاری و موسلمییه، ههروهسا د صهحیحا بۆخاریدا یا هاتی دهمێ عائیشا پاقژ بووی، ئهوێ طهواف ل دۆر كهعبێ كر و د ناڤبهرا صهفا و مهڕوایێدا هات و چوو، ئهڤه ژی بهڵگهیه ل سهر هندێ كو ل دهمێ ژن ئینهتا حهجێ یان عومرێ دئینیت و ئهو د زڤڕۆكا ههیڤانهدا بیت یان ژی ل دهمێ ئنیهت ئینانێ یا پاقژ بیت، بهلێ بهری بگههیت طهوافێ بكهت بكهڤیته د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، هنگی ئهو طهوافێ ناكهت و سهعییێ ژی ناكهت ههتا پاقژ دبیت و سهرێ خۆ دشووت.
بهلێ ئهگهر ئهو یا پاقژ بیت و طهوافا خۆ كر و پشتی ژ طهوافێ ب دویماهیك هاتی ژ نوی كهڤته د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، هنگی ئهو دێ یا بهردهوام بیت و دێ سهعییێ ژی كهت و دێ سهرێ خۆ ژی كۆرت كهتن و دێ عومرا خۆ ب دویماهیك ئینیت بلا د زڤڕۆكا ههیڤانه ژیدا بیت، چونكی بۆ سهعییا د ناڤبهرا صهفا و مهڕوایێدا مهرج نینه مرۆڤ یێ پاقژ بیت.
ئهز و خێزانا خۆ یێ ژ دهڤهرا (یهنبوع)ـێ هاتین بۆ ئهنجامدانا عومرێ، بهلێ دهمێ ئهز گههشتیمه (جهدده)؛ ههڤژینا من كهڤته د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، بهلێ من ب تنێ عومره ئهنجامدا بێی ههڤژینا خۆ، ئهرێ باشه حوكمێ عومرێ دێ چ بیت بۆ ههڤژینا من؟
حوكمێ ههڤژینا ته ئهوه ئهو خۆ بگریت ههتا پاقژ دبیت، پشتی پاقژبوونێ دێ عومرا خۆ ئهنجام دهت، چونكی دهمێ صهفیا خودێ ژێ ڕازی بیت كهڤتییه د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، پێغهمبهری صلی الله علیه وسلم گۆته وێ: ((ئهرێ ئهو دێ مه هێلیته ل ڤێرێ؟)) گۆت: ئهوێ (طهوافا ئیفازێ) یا كری. گۆت: ((ڤێجا پا بلا دهركهڤیت))، ڤێجا گۆتنا پێغهمبهری صلی الله علیه وسلم: (( ئهرێ ئهو دێ مه هێلیته ل ڤێرێ؟)) بهڵگهیه ل سهر هندێ كو ئهگهر ژن بهری (طهوافا ئیفازێ) بكهت كهڤته د زڤڕۆكا ههیڤانهدا؛ پێدڤییه ل سهر وێ ئهو خۆ بگریت ههتا پاقژ دبیت، پاشی طهوافێ بكهت.
ههروهسا طهوافا عومرێ ژی وهكی یا (ئیفازێ)ـیه، چونكی طهواف ڕوكنهكه ژ ڕوكنێن عومرێ، ڤێجا ئهگهر ژن بهری طهوافێ بكهت كهڤته د زڤڕۆكا ههیڤانهدا؛ هنگی پێدڤییه خۆ بگریت ههتا پاقژ دبیت پاشی طهوافا خۆ بكهت .
ئهرێ باشه جهێ سهعیكرنا د ناڤبهرا صهفا و مهروایێدا ئهو ژی ژ حهرهمێیه؟ و ئهرێ باشه دروسته ژنا د زڤڕۆكا ههیڤانهدا بچیته وێرێ؟ و ئهگهر ئێك ژ (مهسعایێ) جهێ سهعیكرنا د ناڤبهرا صهفا و مهڕوایێدا هاته د حهرهمێڤه، ئهرێ ل سهر وێ واجبه سوننهتا (تهحیهتول مهسجید)ـێ ژێ بكهت؟
ئهوا كو دیار (مهسعا) جهێ سهعیكرنا د ناڤبهرا صهفا و مهڕوایێدا نه ژ مزگهفتێیه، ژ بهر هندێ ژی دیوارهكێ ڤهبری یێ دایێ، بهلێ دیوارهكێ كورته و بێگومان ئهو بۆ خهلكی باشتره، چونكی ئهگهر ئهو ژی ژ مزگهفتێ هاتبا هژمارتن؛ هنگی دا وه لێ هێت ئهگهر ژنێ طهواف كربا پاشی كهڤتبا د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، بۆ وێ چێنهدبوو ئهو سهعییێ بكهت.
یا ئهز فهتوایێ پێ ددهم ئهڤهیه ئهگهر ژنێ طهواف كر، پاشی كهڤته د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، هنگی ئهو دێ سهعییێ كهت، چونكی جهێ سهعیكرنێ ناهێته هژمارتن ژ مزگهفتێ.
سهبارهت سوننهتا (تهحیهتول مهسجید)ـێ چێدبیت بهێته گۆتن: پشتی طهوافێ ئهگهر مرۆڤی سهعیكر و پاشی زڤڕی مزگهفتێ، دێ (تهحیهتول مهسجید)ـێ كهت، و ئهگهر نهكر ژی چ ل سهر نینه، یا باشترە ئهو ڤێ دهرفهتێ بۆ خۆ بكاربینیت و دوو ڕوكاعهتێن (تهحیهتول مهسجید)ـێ بكهت، ژ بهر كو نڤێژێن ل حهرهما مهككههێ خێرهكا جودا یا ههی.
ئهز چوومه حهجێ و ئهز كهڤتمه د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، من ژی شهرم كر ئهز بێژمه كهسێ، ههما ئهز ژی چوومه حهرهمێ من نڤێژكر و طهوافا خۆ ژی كر و من سهعی ژی د ناڤبهرا صهفا و مهڕوایێدا كر، ڤێجا كا چ ل سهر من ههیه، بۆ زانین ئهڤ كاودانه بۆ من چێبوو پشتی ئهز ژ چلكێن زارۆكبوونێ ب دویماهیك هاتیم؟
ئهو ژنا د زڤڕۆكا ههیڤانهدا بیت، یان د چلكاندا بیت، نه یا حهلاله بۆ وێ ئهو نڤێژان بكهت، ڤێجا چ ل مهككههێ بیت یان ژی ل باژێرێ وێ بیت یان ل ههر جههكێ ههبیت، ژبهر گۆتنا پێغهمبهری صلی الله علیه وسلم دهربارهی ژنێ دهمێ گۆتی: ((مانه ئهگهر ئهو كهڤته د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، ئهو نه نڤێژان دكهت و نه ڕۆژییان دگریت؟))، زانايێن موسلمانان ههمی یێن ئێكدهنگ بووین كو نه یا حهلاله بۆ ژنا د زڤڕۆكا ههیڤانهدا ئهو ڕۆژییا بگریت و نه یا حهلاله بۆ وێ ئهو نڤێژان ژی بكهت.
و ئهو ژنا ئهڤ چهنده كری پێدڤییه ل سهر وێ ئهو تهوبه بكهت و داخوازا ژێبرنا گوننههان ژ خودێ بكهت سهرا وێ كریارا وێ كری.
ئهو طهوافا وێ كری ژی نه یا دروسته، چونكی د زڤڕۆكا ههیڤانهدا بوو، بهلێ سهعییا وێ یا دروسته، چونكی گۆتنا دروستتر ئهڤهیه كو دروسته مرۆڤ سهعییێ بهری طهوافێ بكهت، ڤێجا ل دویڤ ئهوا مه گۆتی پێدڤییه ئهو طهوافا خۆ دووباره بكهتهڤه، چونكی (طهوافا ئیفازێ) ڕوكنهكه ژ ڕوكنێن حهجێ و بێی وێ حهج نه یا دروسته.
ههر ژ بهر هندێ ژی ئهڤ ژنا ههنێ نابیت زهلامێ وێ بچیته نڤینا وێ ئهگهر یا شویكری بیت ههتا طهوافا خۆ دكهت، و ئهگهر نه یا شیكری بیت، نابیت بهێته مههركرن، ههتا طهوافا خۆ دكهت، چونكی هێشتا ئهو یا د بن ئیحراماندا و ژ حهجا خۆ خلاس نهبوویه و خودێ باشتر دزانیت.
ئهگهر ژن ل ڕۆژا عهرهفێ كهڤته د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، ئهرێ ئهو دێ چ كهت؟
ئهگهر ل ڕۆژا عهرهفێ كهڤته د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، ئهو دێ یا بهردهوام بیت د حهجا خۆ دا و ئهو تشتێ خهلك دكهن ئهو ژی دێ كهت، بهلێ طهوافێ ل دۆر كهعبێ ناكهت ههتا پاقژ دبیت.
ئهگهر ژنێ ڕهجما شهیتانی كر، بهلێ بهری طهوافا ئیفازێ بكهت كهڤته د زڤڕۆكا ههیڤانهدا و ئەو و هەڤژینێ خۆ هەردوو د گرێداینە ب کۆمەکێڤە، ئهرێ ئهڤا هوسا دێ چ كهت، بۆ زانین ئهو پشتی ژ حهجا خۆ دزڤڕیت نهشێت جارهكا دی بهێتهڤه؟
ئهگهر وێ شیانێن زڤڕینێ نهبن و دڤێت بچن بهری ئهو پاقژ ببیت، هنگی ههما دێ خۆ پێچیت و دێ طهوافێ ل دۆر كهعبێ كهت، چونكی ئهو یا د (زهڕورهتێ)ـدا و چ ل سهر وێ نینه و كارێن دی یێن حهجێ ههمییان دێ كهتن.
ئهگهر ژنا د چلكاندا بهری چل ڕۆژ بچن پاقژ بوو، ئهرێ حهجا وێ یا دروسته؟ و ئهگهر پاقژی نهدیت دێ چ كهت، بۆ زانین ئهوێ ئنیهتا حهجێ یا ئینای؟
ئهگهر ژنا د چلكاندا بهری چل ڕۆژ بچن پاقژ بوو، ئهو دێ سهرێ خۆ شووت و نڤێژان كهت و دێ وان ههمی تشتان كهت یێن ژنێن پاقژ دكهن، ههتا دێ طهوافێ ژی كهت، چونكی چلكان چ سنوور بۆ كێمییا وێ نینن (ئانكو خۆ ئهگهر ڕۆژهكا ب تنێ ژی چووبیت و پاقژ بوو، ههما دێ پاقژ بیت).
بهلێ ئهگهر پاقژی نهدیت، حهجا وێ ههر یا دروسته، ب تنێ ئهو طهوافێ ل دۆر كهعبێ ناكهت ههتا پاقژ دبیت،
*
Related books
All books
نامهیهك ل دۆر حوكمێ سێرهبهندی و فاڵگرتنێ28 languagesنامهیهك ل دۆر حوكمێ سێرهبهندی و فاڵگرتنێ
یا شێخ عبد العزيز بن عبد الله بن باز (خودێ دلوڤانییێ پێ ببهت) بسم الله الرحمن الرحيم حوكمێ سێرهبهندی و فاڵگرتنێ و ههر تشتێ پێڤه گرێدای [1] [1] پشکهك ژ ڤێ گۆتارێ د بهرگێ سێیێ یێ پهڕتووکا (مجموع فتاوى ومقالات متنوعة)ـدا بهلاڤ بوویه ب ناڤونیشانێ: (حوكمێ سێرهبهندی و فاڵگرتنێ و ههر تشتێ پێڤه گرێدای)، ههروهسا گۆتار ب تهمامی ب بهلاڤۆکهکێ ژ سهرۆکایهتییێ دهرکهڤتییه ب ناڤونیشانێ: (نامهیهك ل دۆر حوكمێ سێرهبهندی و فاڵگرتنێ)، دیسان د گۆڤارا (اليمامة) و گۆڤارا (البحوث الإسلامية) ژیدا هاتییه بهلاڤکرن. سوپاسی بۆ خودێ ب تنێ بن، صهلات و سهلام ل سهر وی پێغهمبهری بن یێ پشتی وی…
كێ ئهز ئافراندیمه؟ و بۆچی ئهز ئافراندیمه؟75 languagesكێ ئهز ئافراندیمه؟ و بۆچی ئهز ئافراندیمه؟
ههمی تشت ئاماژهیێ دكهنه سهر ههبوونا چێكهر و ئافراندهرهكی كێ ئهسمان و ئهرد و ههر تشتهكێ د ناڤ واندا ههی ئافراندینه ژ چێكرییێن مهزن یێن كو كهسهك نهشێت دۆرێ ل وان بگریت؟ كێ ئهڤ سیستهمێ هویر و ڕێكوپێك د ناڤ ئهسمان و ئهردیدا دروستكرییه؟ كێ مرۆڤ ئافراندییه و چاڤ و گۆھ و ئهقل داینه وی و شیان داینه وی بۆ بدهستڤهئینانا زانینێ و تێگههشتنا ل ڕاستییان؟ تو ڤێ ڕێكوپێكییا هویر د ناڤ ئهندامێن لهشێ خۆ و لهشێ بونهوهرێن زیندیدا چاوا شرۆڤه دكهی؟ باشه كێ ئهو چێكرینه بێى كو ل بهر تشتهكى چێكهت و كرینه د ناڤ لهشێ تهدا؟ باشه ئهڤ گهردوونێ مهزن چاوا ب ڕێكا ڤان یاسایێن…
ئیسلام89 languagesئیسلام
بسم الله الرحمن الرحيم ئهرێ ته پرسیار ژ خۆ كرییه: كێ ئهرد و ئهسمان و ههر تشتهكێ د ناڤ واندا ههی ژ چێكرییێن مهزن ئافراندییه؟ و كێ ئهڤ سیستهمێ هویر و ڕێكوپێك تێدا دروستكرییه؟
ڕێكێن مفادار بۆ ژیانا بهختهوهر85 languagesڕێكێن مفادار بۆ ژیانا بهختهوهر
پهڕتووكا "الوسائل المفيدة للحياة السعيدة" یا شێخ عهبدولڕهحمانێ كوڕێ ناسڕێ سهعدی، بهحس ل ڕێك و ئهگهرێن بهختهوهرییا ڕاستهقینه دكهت ژ دیدگهههكا باوهرییهكا كویر، و خواندهڤانی بهرهڤ ئارامییا دلی ئاراسته و ڕێنمایی دكهت ب ڕێكا: باوهریێ، كریارا چاك، زكرێ خودێ، قهناعهتێ، هزركرنا د نێعمهتاندا، چاكییێ، پشتبهستن و خۆهێلانا ب هیڤییا خودێڤه، بێهنفرههییێ، ههلسهنگاندنا كاروباران، ئهڤه ژی ب شێوازهكێ جوان كو نهخشهیهكێ بۆ ژیانهكا ئارام، ههڤسهنگ و بهختهوهر دئێخیته بهر دهستێن ته، د گهل وان ههمی گوهۆڕینێن د ژیانێدا پهیدا بووین.