حكم السحر والكهانة
نامهیهك ل دۆر حوكمێ سێرهبهندی و فاڵگرتنێ یا شێخ عبد العزيز بن عبد الله بن باز (خودێ دلوڤانییێ پێ ببهت) بسم الله الرحمن الرحيم حوكمێ سێرهبهندی و فاڵگرتنێ و ههر تشتێ پێڤه گرێدای [1] [1] پشکهك ژ ڤێ گۆتارێ د بهرگێ سێیێ یێ پهڕتووکا (مجموع فتاوى ومقالات متنوعة)ـدا بهلاڤ بوویه ب ناڤونیشانێ: (حوكمێ سێرهبهندی و فاڵگرتنێ و ههر تشتێ پێڤه گرێدای)، ههروهسا گۆتار ب تهمامی ب بهلاڤۆکهکێ ژ سهرۆکایهتییێ دهرکهڤتییه ب ناڤونیشانێ: (نامهیهك ل دۆر حوكمێ سێرهبهندی و فاڵگرتنێ)، دیسان د گۆڤارا (اليمامة) و گۆڤارا (البحوث الإسلامية) ژیدا هاتییه بهلاڤکرن. سوپاسی بۆ خودێ ب تنێ بن، صهلات…
These files are generated automatically from the book's text; their layout may differ from the printed edition.
نامهیهك ل دۆر حوكمێ سێرهبهندی و فاڵگرتنێ
یا شێخ عبد العزيز بن عبد الله بن باز
(خودێ دلوڤانییێ پێ ببهت)
بسم الله الرحمن الرحيم
حوكمێ سێرهبهندی و فاڵگرتنێ و ههر تشتێ پێڤه گرێدای [1]
[1] پشکهك ژ ڤێ گۆتارێ د بهرگێ سێیێ یێ پهڕتووکا (مجموع فتاوى ومقالات متنوعة)ـدا بهلاڤ بوویه ب ناڤونیشانێ: (حوكمێ سێرهبهندی و فاڵگرتنێ و ههر تشتێ پێڤه گرێدای)، ههروهسا گۆتار ب تهمامی ب بهلاڤۆکهکێ ژ سهرۆکایهتییێ دهرکهڤتییه ب ناڤونیشانێ: (نامهیهك ل دۆر حوكمێ سێرهبهندی و فاڵگرتنێ)، دیسان د گۆڤارا (اليمامة) و گۆڤارا (البحوث الإسلامية) ژیدا هاتییه بهلاڤکرن.
سوپاسی بۆ خودێ ب تنێ بن، صهلات و سهلام ل سهر وی پێغهمبهری بن یێ پشتی وی چ پێغهمبهرێن دی ناهێن و پشتی ڤێ دێ بێژم:
ژ بهر زێدهبوونا كهسێن فێلباز ل ڤان دویماهیكان كو بانگهشهیا نۆژدارییێ دکهن و خهلکی ب ڕێکا سحر و سێرهبهندیێ یان فاڵگرتنێ چارهسهر دکهن، دیسان ژ بهر بهلاڤبوونا وان د هندهك وهلاتاندا و بکارئینانا وان بۆ خاپاندنا خهلکێ ساده یێ نهزانین ل سەر وان یا زاله؛ من ژ دهرگههێ شیرهتکرنا بۆ خودێ و عهبدێن وی ب باش زانی کو ئهز دیار بکهم کا چهند مهترسییهکا مهزن د ڤێ چهندێدا ل سهر ئیسلام و موسلمانان ههیه، ژ بهر وێ پێڤهگرتنا ب تشتهكێ دی ژ بلی خودایێ مهزنڤه و سهرپێچییا فهرمانا وی و فهرمانا پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن.
ئهز ب پشتگرێدانا ب خودایێ مهزنڤه دبێژم: ب ئێكدهنگییا زانايان چارهسهرکرن تشتهكێ دروسته و بۆ موسلمانی ههیه بچیته دهڤ نۆژدارێ نهخۆشییێن دل و هناڤان یان نهشتهرگهرییێ یان دهماری یان یێ وهکی وان؛ دا نهخۆشییا وی دهستنیشان بکهت و ب وان دهرمانێن شهرعی یێن حهلال چارهسهر بکهت ل دویڤ وێ چهندێ یا ئهو د زانستێ نۆژداریێدا دزانیت، چونکی ئهڤه ژ دهرگههێ بکارئینانا ئهگهرێن ئاسایییه و دژی خۆهێلانا ب هیڤییا خودێڤه نینه، و ب ڕاستی خودایێ مهزن نهخۆشی ئینایه خوارێ و دهرمان ژی د گهلدا ئینایه خوارێ، یێ زانی زانی و یێ نهزانی ژی نهزانی، بهلێ خودایێ مهزن شیفا و چارهسهرییا عهبدێن خۆ نهكره د وان تشتاندا یێن ل سهر وان حهرام کرین.
ڤێجا بۆ نهخۆشی دروست نینه بچیته دهڤ وان فاڵگرێن بانگهشهیا زانینا غهیبێ دکهن، دا نهخۆشییا خۆ ژ وان بزانیت، ههروهسا بۆ وی دروست نینه باوهرییێ ب وان تشتان بینیت یێن ئهو دبێژنێ، چونکی ئهو ب تهخمین و بهختان و ژ دهڤ خۆ دئاخڤن، یان ئهجنان ئاماده دکهن دا هاریکارییێ ژ وان وهرگرن بۆ وی تشتێ وان دڤێت، حوكمێ ڤانه ژی كوفر و سهرداچوونه، ئهگهر بانگهشهیا زانینا غهیبێ بکهن، موسلم د صهحیحا خۆدا ڤهدگوهێزیت کو پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆتییه: ((مَنْ أَتَى عَرَّافًا فَسَأَلَهُ عَنْ شَيْءٍ لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلَاةٌ أَرْبَعِينَ يَوْمًا))، ئانكو: ((ههر كهسێ بچیتە دهڤ فاڵگرهكی و پرسیارا تشتهكی ژێ بكهت، چل ڕۆژان چ نڤێژێن وی ناهێنه قهبویلكرن)). ژ ئهبو هورهیرهی (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێته ڤهگوهاستن كو پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆتییه: ((مَنْ أَتَى كَاهِنًا فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم))، ئانكو: ((ههر كهسێ بچیتە دهڤ فاڵگرهكی و باوهرییێ ب گۆتنێن وی بینیت؛ ئهڤه وی كوفری ب وێ كر یا بۆ موحهممهدی صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن هاتییه خوارێ)). ئهبو داوودی ڤهگوهاستییه و خودانێن ههر چار سونهنان تهخریج كرییه و حاكمی ب فهرموودهیهكا دروست دانایه ژ پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن، بهلێ ب ڤی شێوازی: ((مَنْ أَتَى عَرَّافًا أَوْ كَاهِنًا فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ -صلى الله عليه وسلم))، ئانكو: ((ههر كهسێ بچیتە دهڤ فاڵگرهكی یان كاهنهكی و باوهرییێ ب گۆتنێن وی بینیت، ئهڤه وی كوفری ب وێ كر یا بۆ موحهممهدی صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن هاتییه خوارێ)). و ژ عومرانێ كوڕێ حوصهینی (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێته ڤهگوهاستن كو پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆتییه: ((لَيْسَ مِنَّا مَنْ تَطَيَّرَ أَوْ تُطُيِّرَ لَهُ أَوْ تَكَهَّنَ أَوْ تُكُهِّنَ لَهُ أَوْ سَحَرَ أَوْ سُحِرَ لَهُ وَمَنْ أَتَى كَاهِنًا فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ -صلى الله عليه وسلم))، ئانكو: ((نه ژ مهیه یێ باوهری ب فاڵێن خراب ههبیت یان بۆ بهێته گرتن، یان فاڵگریێ بکهت یان بۆ بهێته کرن، یان سحر و سێرهبهندیێ بکهت یان بۆ بهێته کرن، و ههر كهسێ بچیته دهڤ فاڵگرهكی و باوهریێ ب گۆتنێن وی بینیت، ئهڤه وی كوفری ب وێ كر یا بۆ موحهممهدی صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن هاتییه خوارێ)). بهزاری ب سهنهدهكا باش ڤهگۆهاستییه.
د ڤان فهرموودهیێن پیرۆزدا پاشڤهبرن ههیه ژ چوونا دهڤ فاڵگر و كاهن و سحرباز و سێرهبهندان و یێن وهکی وان و پرسیارکرنا ژ وان و باوهری ئینانا ب وان و ترساندن و گهف ل سهر ڤێ چهندێ ههیه، پێدڤییه ل سهر دهستههلاتدار و كاربدهستان و ئهوێن ئهركێ لێپرسینێ ههی و یێن دی یێن خۆدان شیان و دهستههلات نهڕازیبوونێ ل سهر چوونا دهڤ كاهن و فاڵگران ويێن وهکی وان دیار بکهن، و ڕێگریێ ل وی کهسی بکهن یێ تشتهکی ژ ڤێ چهندێ د بازاڕان و جهێن دیدا دکهت و ب توندی نهڕازیبوونێ ل سهر وان دیار بکهن، و نهڕازیبوونێ ل سهر وی کهسی ژی یێ دهێته دهڤ وان، و دروست نینه مرۆڤ ب ڕاستگۆییا وان د هندهك کاراندا بهێته خاپاندن و نه ژی ب گهلهكییا وان کهسان یێن دچنه دهڤ وان، چونکی ئهو نهزانن و دروست نینه خهلك ب وان بهێته خاپاندن، ژ بهر کو پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن پاشڤهبرن ژ چوونا دهڤ وان و پرسیارکرنا ژ وان و باوهری ئینانا ب وان کرییه، ئهڤه ژی ژ بهر وێ خرابییا مهزن و مهترسییا گران و چارهنڤیسێن خراب و نهباش یێن تێدا و ژ بهر کو ئهو درهوین و گونههکارن. ههروهسا د ڤان فهرموودهیاندا بهلگه ههیه ل سهر كوفرا كاهن و سحرباز و سێرهبهندی، چونکی ئهو بانگهشهیا زانینا غهیبێ دکهن، ئهڤه ژی كوفره و ژ بهر کو ئهو ناگههنه ئارمانجا خۆ بێی خزمهتکرنا ئهجنان و پهرستنا وان ژ بلی خودێ، ئهڤه ژی كوفره ب خودێ و شركه ب وی و یێ باوهرییێ ب وان بینیت د بانگهشهیا وان یا زانینا غهیبێدا؛ دێ وهکی وان بیت (دێ كافر بیت)، دیسان ههر كهسێ ڤان تشتان ژ وی کهسی وهربگریت یێ ڤان کاران دکهت، ئهڤه پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن ژ وی بهریئ بوو. كا چاوا بۆ موسلمانی دروست نینه سهرچهمییایی بیت بۆ وێ چهندێ یا ئهو دبێژن چارهسهرییه وهکی نمنما وان ب هندهك تهلسمان یان ههلکرنا ڕساسی و یێن وهکی وان ژ وان خورافاتێن ئهو دکهن، چونکی ئهڤه ژ فاڵگرتنێ و خاپاندنا خهلکییه و ههر كهسێ ب ڤێ چهندێ ڕازی بیت، ئهڤه وی هاریکارییا وان کرییه ل سهر باتل و كوفرا وان. ههروهسا بۆ چ موسلمانان دروست نینه بچنه دهڤ وان دا پرسیارا وان بکهن کا دێ كی شوی ب كوڕێ وی یان نێزیکێ وی کهت، یان کا دێ چ د ناڤبهرا ژن و مێران و خێزانێن واندا ههبیت ژ حهزژێکرن و وهفادارییێ یان نهڤییان و جودابوونێ و تشتێن وهکی وان؛
چونکی ئهڤه ژ غهیبێیه و ژ بلی خودایێ مهزن کهس نزانێت.
سێرهبهندی ژ كارێن حهرام یێن كوفرییه ههروهکی خودایێ مهزن دهربارهی ههردوو مهلائیكهتان د (سووڕهتا بهقهره)ـدا گۆتی: ((وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنۡ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحۡنُ فِتۡنَةٞ فَلَا تَكۡفُرۡۖ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنۡهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِۦ بَيۡنَ ٱلۡمَرۡءِ وَزَوۡجِهِۦۚ وَمَا هُم بِضَآرِّينَ بِهِۦ مِنۡ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمۡ وَلَا يَنفَعُهُمۡۚ وَلَقَدۡ عَلِمُواْ لَمَنِ ٱشۡتَرَىٰهُ مَا لَهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنۡ خَلَٰقٖۚ وَلَبِئۡسَ مَا شَرَوۡاْ بِهِۦٓ أَنفُسَهُمۡۚ لَوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ)) [2]، ئانکو: ((ئهو ههردوو مەلائیکەت سێرهبهندییێ نيشا ئێکی نادهن ههتا وى شيرهت نهكهن و وان ژ خۆفێركرنا سێرهبهندییێ پاشڤه لێ نهدهن و نهبێژنێ: ب خۆفێركرنا سێرهبهندییێ و گوهدارییا شهيتانان كافر نهبه. ڤێجا مرۆڤ ژ ههردوو مەلائیکەتان دێ فێرى وى تشتى بن يێ نهڤيانێ ئهو پێ دئێخنه د ناڤبهرا ژن و مێراندا ههتا وان ژێك دكهن. سێرهبهند بێ ئانههییا خودێ نهشێن زيانێ بگههيننه کەسێ و سێرهبهند ب تنێ فێرى وى تشتى دبن يێ خرابى و زيان پێ دگههیتێ و شهيتانان ئهو بۆ جوهییان ڤهگوهاست، ڤێجا ئهو هند د ناڤ واندا بهلاڤ بوو ههتا كو وان ئهو ژ پەڕتووکا خودێ باشتر ديتى. ب ڕاستى جوهییان زانى ههچییێ سێرهبهندییێ هەلبژێریت و حهقییێ بهێلیت؛ ئهوى ل ئاخرهتێ چ بار د خێرێدا نابیت. چ پيسه تشت بوو كو وان خۆ پێ كڕى كو باوهرى و دويكهڤتنا پێغهمبهرى دايه ب سێرهبهندییێ و كوفرێ، ئهگهر وان زانينهك ب وێ ههبا يا شيرهت پــێ ل وان هاتییـه كرن)). [2] سورة البقرة، الآية : 102.
ڤێجا ئەڤ ئایهتێن پیرۆز بهڵگهنه ل سهر هندێ کو سێرهبهندی كوفره و کو مرۆڤێن سێرهبهند د ناڤبهرا مرۆڤی و ههڤژینا ویدا نهخۆش دكهن و وان ژێكڤه دكهن. ههروهسا بهڵگهیه ل سهر هندێ کو سێرهبهندی ب خۆ مفایی و زیانێ ناگههینیت، بهلکی ب تنێ ب دهستویرییا خودێ یا گهردوونی و قەدەری كارتێكرنێ دكهت، ژ بهر كو ئهو خودایێ مهزنه باشی (خێر) و خرابی (شهڕ) ئافراندین و ب ڕاستی زیان مهزن بوو و كار گرانتر لێهات ب ڤان بێبهختێن ڤان زانستان ژ موشركان وهردگرن و سهرێ خودان ئهقلێن لاواز پێ گێژ کر و ئهو پێ خاپاندن، ڤێجا (إنا لله وإنا إليه راجعون)، و خودێ بهسی مهیه و ئهو باشترین وهكیله. ههروهسا ئایهتا پیرۆز بهڵگهیه ل سهر هندێ کو ئهوێن فێری سێرهبهندییێ دبن؛ ب تنێ فێری وی تشتی دبن یێ زیانێ دگههینیته وان و مفایی ناگههینیته وان و چ پشك و بارهك ل دهڤ خودێ بۆ وان نینه، ئهڤه ترساندنهکا مهزنه و ئهو بهڵگهیه ل سهر گرانییا خوسارهتییا وان ل دونیا و ئاخرەتێ و کو وان نهفسێن خۆ ب ئهرزانترین بها فرۆتینه، ژ بهر ڤێ چهندێ ژی خودایێ مهزن ب خرابی بهحسێ وان كر، دهمێ گۆتی: ((وَلَبِئۡسَ مَا شَرَوۡاْ بِهِۦٓ أَنفُسَهُمۡۚ لَوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ)) [3]، ئانکو: ((چ پيسه تشت بوو كو وان خۆ پێ فروتى كو باوهرى و دويكهڤتنا پێغهمبهرى دايه ب سێرهبهندییێ و كوفرێ، ئهگهر وان زانينهك ب وێ ههبا يا شيرهت پــێ ل وان هاتییـه كرن)). و (الشراء) ل ڤێرێ ب ڕامانا فرۆتنێ دهێت. [3] سورة البقرة، الآية : 102.
داخوازا پاراستن و سلامهتییێ ژ خودێ دکهین ژ خرابییا سێرهبهند و كاهنان و ههمی فێلباز و دهجالان، ههروهسا داخوازێ ژ خودێ دكهین ئهو موسلمانان ژ خرابییا وان بپارێزیت و تهوفیقا دهستههلاتدارێن موسلمانان بدهت و وان سهرکهڤتی بکهت بۆ هشیاربوونا ژ وان و بجهئینانا حوكمێ خودێ ل سهر وان، دا ههمی مرۆڤ ژ زیان و كارێن وان یێن پیس ئارام و تهنا ببن، ب ڕاستی ئهو یێ مهرد و دلۆڤانه.
خودایێ مهزن بۆ عهبدێن خۆ ئهو تشت دروست کرینه یێن خرابییا سحر و سێرهبهندیێ پێ ژ خۆ دویر دئێخن بهری ڕوی بدەت، دیسان خودێ ئهو تشت ژی بۆ وان ڕوهن کرینه یێن پشتی ڕویدانا وێ پێ دهێنه چارهسهرکرن، ئهڤه ژی وهك دلۆڤانییهك بۆ وان و چاکییهك ژ دهڤ وی بۆ وان و تهمامکرنهك بۆ نیعمهتا وی ل سهر وان.
د ئهڤا بهێتدا ڕوهنکرنا وان تشتان تێدایه یێن مرۆڤ ژ مهترسییا سێرهبهندیێ پێ دهێته پاراستن بهری ڕوی بدەت و وان تشتان یێن پشتی ڕویدانێ پێ دهێته چارهسهرکرن ژ كارێن شهرعی یێت حهلال.
ل دۆر وێ چهندێ یا مرۆڤ پێ ژ مهترسییا سێرهبهندیێ دهێته پاراستن بهری ئهو ڕوی بدەت، گرنگترین و مفادارترین تشت: خۆپاراستنه ب زکرێن شهرعی و ئهو دوعا و خۆپاراساتن یێت هاتینه ڤهگۆهاستن، ژ وان ژی خواندنا ئایهتا کورسییێ پشتی ههر نڤێژهکا فهڕز پشتی مرۆڤ وان زکرێن شهرعی یێن پشتی سلاڤا ملان دخوینت، ههر دیسان ژ وان ژی خواندنا وێیه ل دهمێ نڤستنێ، ئایهتا کورسییێ مهزنترین ئایهته د قورئانا پیرۆزدا كو ئهو ژی گۆتنا خودێیه دهمێ دبێژیت: ((اللَّهُ لا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلا نَوْمٌ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ وَلا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ)) [4]، ئانكو: ((خودێیه يێ ژ وى پێڤهتر كهس هێژاى پهرستنێ نهبیت، زێندى ئهوه يێ ههمى ڕامانێن ژينا پێكهاتى و هێژاى وى وى ههين، يێ ل سهر ههر تشتهكى پێ ڕابووى، چ نقرۆسك و خهو ناگههنه وى، ههر تشتهكێ ل ئهسمانان و ههر تشتهكێ ل ئهردى مولكێ وییه، بێ دهستويرییا وى كهس بسته ناكهت ل نیك وى مههدهرێ بكهت، زانينا وى دۆرا ل ههمى چێكرییان گرتى يێن بهرێ و يێن نوكه و يێن نههاتين، ئهو كارێن ل بهر دهستێ خهلكى ژ تشتێن هێشتا چێ نهبووين و يێن ل پاش وان ژ تشتێن بۆرى ئهو دزانیت، كهس ژ چێكرییێن وى ب تشتهكى ژ زانينا وى ئاگههدار نابیت ب وى نهبیت يێ ئهو وى پێ ئاگههدار بكهت. كورسییا وى ئهسمان و ئهرد ڤهگرتییه و كورسى جهێ پییێن وينه و ژ وى پێڤهتر كهس چاوانییا وێ نزانیت، پاراستنا ئهرد و ئهسمانان ل بهر وى يا گران نينه، ئهو ب زات و سيفهتێن خۆڤه ل سهر ههمى چێكرییان يێ بلنده، كۆمكهرێ ههمى سالۆخهتێن مهزنییێیه. ئهڤ ئايهته مهزنترين ئايهته د قورئانێ دا، دبێژنێ: (ئايهتا كورسییێ))). [4] سورة البقرة ، الآية : 255.
و ژ وان ژی خواندنا: ((قُلۡ هُوَ ٱللَّهُ أَحَدٌ))، ئانكو: ((تۆ - ئهى موحهممهد - بێژه: ئهوه ئهللاهـ يێ كو خوداينى يا وى ب تنێیه، و كـهسـهك شريـكـێ وى نينه تێدا)) [5]، [5] سورة الإخلاص، الآية : 1.
و ((قُلۡ أَعُوذُ بِرَبِّ ٱلۡفَلَقِ)) [6]، ئانکو: ((تۆ - ئهى موحهممهد - بێژه: ئهز خۆ ب خودانێ سپێدێ دپارێزم)). [6] سورة الفلق ، الآية : 1.
و ((قُلۡ أَعُوذُ بِرَبِّ ٱلنَّاسِ)) [7]، ئانکو: ((تۆ - ئهى موحهممهد - بێژه: ئهز خۆ ب خودانێ مرۆڤان دپارێزم، يێ كو ئهو ب تنێیه دشێت خرابییا وهسواسێ ژ مرۆڤى دوير بكهت)). پشتی ههر نڤێژهکا فهڕز و خواندنا ڤان ههر سێ سووڕهتان سێ جاران ل دهستپێکا ڕۆژێ پشتی نڤێژا سپێدێ و ل دهستپێکا شهڤێ پشتی نڤێژا مهغرهب و ل دهمێ نڤستنێ. ژ وان ژی خواندنا دوو ئایهتێن دویماهیكا سووڕهتا بهقهرهنه ل دهستپێکا شهڤێ، ئهو ژی گۆتنا خودایێ مهزنه: ((ءَامَنَ ٱلرَّسُولُ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيۡهِ مِن رَّبِّهِۦ وَٱلۡمُؤۡمِنُونَۚ كُلٌّ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَمَلَٰٓئِكَتِهِۦ وَكُتُبِهِۦ وَرُسُلِهِۦ لَا نُفَرِّقُ بَيۡنَ أَحَدٖ مِّن رُّسُلِهِۦۚ وَقَالُواْ سَمِعۡنَا وَأَطَعۡنَاۖ غُفۡرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيۡكَ ٱلۡمَصِيرُ)) [8]، ئانکو: ((پێغهمبهرى باوهرى ب وێ ئينايه يا بۆ وى ب وهحى ژ نك خودايێ وى هاتى، خودان باوهران ژى باوهرى ئينايه و كار ب قورئانا مهزن كرییه، ههمییان باوهرى ب خودێ ئينايه كو خودايهكێ خودان سالۆخهتێن مهزن و تەمامه و كو خودێ مەلائیکەتێن ب قهدر ههنه و كو وى پەڕتووك يێن ئيناينه خوارێ و پێغهمبهر بۆ خهلكى هنارتينه، ئهم باوهرییێ ب هندهك ژ وان نائينين و كوفرێ ب هندهكان بكهين، بهلكى ئهم باوهرییێ ب وان ههمییان دئينين. پێغهمبهرى و خودان باوهران گۆت: خودايێ مه، مه گوهـ ل وێ بوو يا ته ب وهحى هنارتى و مه گوهدارییا وێ ههمییێ كر، مه هيڤییه ل مه ببوورى؛ چونكى تۆيى يێ ته ئهم ب قهنجییێن خۆ ب خودان كرين، وزڤڕينا مه بۆ نك ته ب تنێیە)). ههتا دویماهیكا سووڕهتێ. [8] سورة البقرة ، الآية : 285. [7] سورة الناس، الآية : 1.
ب ڕهنگهكێ دروست یا ژ پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن بنهجھبووی کو گۆتییه: »مَنْ قَرَأَ الْآيَتَيْنِ مِنْ آخِرِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ فِي لَيْلَةٍ كَفَتَاهُ«، ئانكو: ((ههر كهسێ د شهڤهكێدا هەردوو ئایهتێن دویماهیكا سووڕهتا بهقهره بخوینیت؛ (وێ شهڤێ ههمییێ) تێرا وی ههنه)). و ڕامانا (كفتاه) - خودێ باشتر دزانیت- ئهڤهیه كو: تێرا وی ههنه كو وی ژ ههمی خرابییان ب پارێزیت، و ژ وان ژی گهلهك خۆپاراستنه بـ: (پهیڤێن خودێ یێن تهمام ژ خرابییا تشتێ ئافراندی) د شهڤ و ڕۆژێدا، و ل دهمێ دابهزینا ل ههر جههکی د ئاڤاهی یان بیابان یان ئهسمان یان دهریایێدا، ژ بهر گۆتنا پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن: »مَنْ نَزَلَ مَنْزِلًا فَقَالَ: أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّاتِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ لَمْ يَضُرَّهُ شَيْءٌ حَتَّى يَرْتَحِلَ مِنْ مَنْزِلِهِ ذَلِكَ«، ئانكو: ((ههر كهسێ ل جههكی دابهزیت و بێژیت: ئهز خۆ ب پهیڤێن خودێ یێن تهمام دپارێزم، ژ خرابییا وی تشتێ ئافراندی، خۆ تشتهك زیانێ ناگههینیته وی ههتا ئهو ژ وی جهی دچیت و باردكهت)). و ژ وان ژی ئهوه کو موسلمان ل دهستپێکا ڕۆژێ و دهستپێکا شهڤێ سێ جاران بێژیت: »بِسْمِ اللَّهِ الَّذِي لَا يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ«، ئانكو: ((ب ناڤێ خودایێ کو چ تشت د گهل ناڤێ وی نه ل ئهردی و نه ل ئهسمانی زیانێ ناگههینیت و ئهوه یێ ههمی تشتان گوهلێ دبیت و ههمی تشتان دزانیت)). ژ بهر دروستییا هاندانا ل سهر وێ چهندێ ژ پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن و کو ئهڤه ئهگهرهكه بۆ سلامهتییێ ژ ههر خرابییهکێ.
ئهڤ زکر و خۆپاراستنه ژ مهزنترین ئهگهرانه بۆ خۆپاراستنا ژ خرابییا سێرهبهندییێ و خرابییێن دی بۆ وی کهسی یێ پارێزگارییێ ل سهر وان بکهت ب ڕاستگۆیی و باوهری و پشتبهستن ب خودێ و باوهری ئینان و سنگفرههی بۆ وێ یا بهڵگه ل سهر، ههروهسا ئهو ژ مهزنترین چهکانه بۆ ژناڤبرنا سێرهبهندییێ پشتی ڕویدانا وێ د گهل گهلهك خۆشكاندن و سهرچهمییانێ بۆ خودێ و داخوازکرنا ژ خودێ کو زیانێ ڕاکهت و نهخۆشییێ نههێلیت. ژ دوعایێن ب دروستی ژ پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن بنهجھبووین د چارهسهرکرنا نهخۆشییێن ژ بهر سێرهبهندییێ و یێن دی هاتین - و پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن پێڤهخواندنا شهرعی ل سهر صهحابی یێن خۆ دخواند-: »اللَّهُمَّ رَبَّ النَّاسِ، أَذْهِبِ البَأْسَ، وَاشْفِ أَنْتَ الشَّافِي، لا شِفَاءَ إِلَّا شِفَاؤُكَ، شِفَاءً لا يُغَادِرُ سَقَمًا«، ئانكو: ((خودایێ من، خودایێ خهلکی، نهخۆشییێ نههێله و شیفایێ بده، تۆی شیفادهر، چ شیفا نینن ژبلی شیفایا ته، شیفایهك کو چ نهساخییێ ناهێلیت))، دێ سێ جاران بێژیت، ژ وان ژی ئهو پێڤهخواندنه یا جبریلی پێ ل سهر پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن کری و ئهو ژی گۆتنا وییه: «بِسْمِ اللَّهِ أَرْقِيكَ، مِنْ كُلِّ شَيْءٍ يُؤْذِيكَ، وَمِنْ شَرِّ كُلِّ نَفْسٍ أَوْ عَيْنِ حَاسِدٍ، اللَّهُ يَشْفِيكَ، بِسْمِ اللَّهِ أَرْقِيك»، ئانكو: ((ب ناڤێ خودێ ئهز ب تهڤه دخوینم ژ ههر تشتێ ئازارێ ددهته ته و ژ خرابییا ههر نهفسهکێ یان چاڤهکێ حهسوید، خودێ شیفایێ بدهته ته، ب ناڤێ خودێ ئهز ب تهڤه دخوینم))، و بلا سێ جاران ڤێ دووباره بكهت.
دیسان ژ چارهسهرییا سحر و سێرهبهندیێیه پشتی ڕویدانا وێ كو چارهسهرییهکا مفاداره بۆ وی زهلامێ ژ جووتبوونا د گهل ههڤژینا خۆ هاتییه گرتن، ئهڤهیه کو حهفت بهلگێن سیدرا کهسك بینیت و ب بهرهکی یان تشتهکێ وهکی وی هویر بكهت و بكهته د ناڤ ئامانهكیدا و هندی وێ ئاڤا تێرا مرۆڤی دكهت سهرێ خۆ پێ بشووت؛ بکهته سهر و (ڤان تشتان) تێدا بخوینیت: ئایهتا كورسییێ و ((قُلۡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلۡكَٰفِرُونَ)) [9]، ئانکو: ((تۆ - ئهى موحهممهد - بێژه وان يێن كوفر ب خودێ و پێغهمبهرێ وى كرى: ئهى گهلی كافران)). و ((قُلۡ هُوَ ٱللَّهُ أَحَدٌ))، ئانكو: ((تۆ - ئهى موحهممهد - بێژه: ئهوه ئهللاهـ يێ كو خوداينى يا وى ب تنێیه، و كـهسـهك شريـكـێ وى نينه تێدا)) [10]، ((قُلۡ أَعُوذُ بِرَبِّ ٱلۡفَلَقِ)) [11]، ئانکو: ((تۆ - ئهى موحهممهد - بێژه: ئهز خۆ ب خودانێ سپێدێ دپارێزم)). و ((قُلۡ أَعُوذُ بِرَبِّ ٱلنَّاسِ)) [12]، ئانکو: ((تۆ - ئهى موحهممهد - بێژه: ئهز خۆ ب خودانێ مرۆڤان دپارێزم، يێ كو ئهو ب تنێیه دشێت خرابییا وهسواسێ ژ مرۆڤى دوير بكهت)). ئایهتێن گرێدایی سێرهبهندییێ، ئهوێن د سووڕهتا ئهعرافدا هاتین، كو گۆتنا خودێیه: ((وَأَوۡحَيۡنَآ إِلَىٰ مُوسَىٰٓ أَنۡ أَلۡقِ عَصَاكَۖ فَإِذَا هِيَ تَلۡقَفُ مَا يَأۡفِكُونَ * فَوَقَعَ ٱلۡحَقُّ وَبَطَلَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ * فَغُلِبُواْ هُنَالِكَ وَٱنقَلَبُواْ صَٰغِرِينَ)) [13]، ئانكو: ((و ل وى جهێ مهزن خودێ ئهو وهحى بۆ بهنییێ خۆ و پێغهمبهرێ خۆ مووساى هنارت يا كو حهقى و نهحهقى پێ ژێكجودا بووى، وى فهرمان لێ كر كو ئهو وى تشتێ د دهستێ خۆ يێ ڕاستێدا كو گۆپالێ وى بوو بهاڤێژیت، ئينا وى ئهو هاڤێت و د گاڤێدا وى ئهو تشتێ وان هاڤێتى دا خهلكى وه تێ بگههينن كو ئهو حهقییه ههمى داعويرا * ئينا بۆ ههر كهسهكێ ئاماده ئاشكهرا بوو كو مووسا يێ حهقه و كو ئهو پێغهمبهرێ خودێیه و بهرێ خهلكى ددهته حهقییێ و ئهو درهوا وان دكر پويچ بوو * ئينا سێرهبهند ههمى ل جهێ لێ كۆمبووين هاتنه شكاندن و فيرعهون و مللهتێ خۆ شكهستى و ڕهزيل ڤهگهڕيان)). و ئهو ئایهتێن د سووڕهت یوونسدا هاتین كو گۆتنا خودێنه: ((وَقَالَ فِرۡعَوۡنُ ٱئۡتُونِي بِكُلِّ سَٰحِرٍ عَلِيمٖ * فَلَمَّا جَآءَ ٱلسَّحَرَةُ قَالَ لَهُم مُّوسَىٰٓ أَلۡقُواْ مَآ أَنتُم مُّلۡقُونَ * فَلَمَّآ أَلۡقَوۡاْ قَالَ مُوسَىٰ مَا جِئۡتُم بِهِ ٱلسِّحۡرُۖ إِنَّ ٱللَّهَ سَيُبۡطِلُهُۥٓ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُصۡلِحُ عَمَلَ ٱلۡمُفۡسِدِينَ * وَيُحِقُّ ٱللَّهُ ٱلۡحَقَّ بِكَلِمَٰتِهِۦ وَلَوۡ كَرِهَ ٱلۡمُجۡرِمُونَ)) [14]، ئانكو: ((و فيرعهونى گۆت: ههر سێرهبهندهكێ د سێرهبهندییێدا شارهزا بیت هوين بۆ من بينن * ڤێجا دهمێ سێرهبهند هاتينه نیك فيرعهونى مووساى گۆته وان: هوين وان گۆپال و وهريسێن د گهل ههوه ههين بهاڤێژنه ئهردى * ڤێجا دهمێ وان وهريس و گۆپالێن خۆ هاڤێتين مووساى گۆته وان: ئهوا هوين پێ هاتين و ههوه هاڤێتى سێرهبهندییه، هندى خودێیه دێ وێ پويچ كهت، هندى خودێیه كارێ وى چاك ناكهت يێ ب خرابى د ئهردێ خودێدا بگهڕيێت و ب كرنا گونههێ خرابكارییێ تێدا بكهت * و خودێ وێ حهقییێ يا ئهز بۆ ههوه ژ نیك وى پێ هاتيم موكوم دكهت، ئهو ب پهيڤ و فهرمانا خۆ وێ حهقییێ ب سهر نهحهقییا ههوه دئێخیت، ئهگهر خۆ تاوانبارێن گونههكار ژ مللهتێ فيرعهونى پێ نهخۆش بیت ژى)). و ئهو ئایهتێن د سووڕهت (طه)ـدا هاتین: ((قَالُواْ يَٰمُوسَىٰٓ إِمَّآ أَن تُلۡقِيَ وَإِمَّآ أَن نَّكُونَ أَوَّلَ مَنۡ أَلۡقَىٰ * قَالَ بَلۡ أَلۡقُواْۖ فَإِذَا حِبَالُهُمۡ وَعِصِيُّهُمۡ يُخَيَّلُ إِلَيۡهِ مِن سِحۡرِهِمۡ أَنَّهَا تَسۡعَىٰ * فَأَوۡجَسَ فِي نَفۡسِهِۦ خِيفَةٗ مُّوسَىٰ * قُلۡنَا لَا تَخَفۡ إِنَّكَ أَنتَ ٱلۡأَعۡلَىٰ * وَأَلۡقِ مَا فِي يَمِينِكَ تَلۡقَفۡ مَا صَنَعُوٓاْۖ إِنَّمَا صَنَعُواْ كَيۡدُ سَٰحِرٖۖ وَلَا يُفۡلِحُ ٱلسَّاحِرُ حَيۡثُ أَتَىٰ)) [طه: 65 - 69]، ئانکو: ((سێرهبهندان گۆت: ئهى مووسا يان تۆ گۆپالێ خۆ بهراهییێ بهاڤێژه يان ئهم دێ دهستپێكهين و وى تشى هاڤێژين يێ مه ههى * مووساى گۆته وان: هوين بهراهییێ وى تشتێ ههوه ههى بهاڤێژن، ئينا وان وهريس و گۆپالێن خۆ هاڤێتن، ڤێجا ژ بهر سێرهبهندییا وان يا موكوم مووساى هزركر ههما ڕاسته ئهو مارن يێن ب ڕێـڤـه دچن * ئينا مووسا د دلدا ب ترسێ حهسيا * خودێ گۆته مووساى: تۆ ژ چ نهترسه، هندى تۆيى تۆ ژ ڤان سێرهبهندان و ژ فيرعهونى و لهشكهرێ وى بلندترى و تۆ دێ شێيه وان * و تۆ وى گۆپالێ خۆ يێ كو د دهستێ ته يێ ڕاستێدا بهاڤێژه ئهو دێ وهريس و گۆپالێن وان داعويرت؛ چونكى يا وان بهرامبهرى ته چێكرى فهند و فێلا سێرهبهندییه، و يێ سێرهبهند ل كيڤه بیت ب سێرهبهندییا خۆ ناگههته مرادێ)). [9] سورة الكافرون، الآية : 1. [10] سورة الإخلاص، الآية : 1. [11] سورة الفلق، الآية : 1. [12] سورة الناس، الآية : 1. [13] سورة الأعراف، الآيات : 117-119. [14] سورة يونس، الآيات: 79-82. [15] سورة طه ، الآيات : 65-69.
پشتی خواندنا ڤان تشتان د ناڤ ئاڤێدا، دێ سێ قورتان ژێ ڤهخۆت و ئهوا مای دێ سهرێ خۆ پێ شووت، ب ڤێ چهندێ ب ئانههییا خودێ نهخۆشی نامینیت، ئهگهر پێدڤی ب بکارئینانا وێ دوو جاران یان پتر ژی کر؛ هنگی چ تێدا نینه ههتا نهخۆشی دچیت و نهمینیت.
بهلێ چارهسهرکرنا وێ ب کارێ سحرباز و سێرهبهندان کو ئهو ژی نێزیکبوونا ژ ئهجنایه ب سهرژێکرنێ یان قوربانییێن دی، ئهڤه كارهكێ دروست نینه؛ چونکی ژ کارێ شهیتانییه، بهلکی خۆ ژ شرکا مهزنتره. لهوا پێدڤییه مرۆڤ یێ هشیاری ڤێ چهندێ بیت، كا چاوا چێنابیت چارهسهرکرنا (سێرهبهندییێ) ب پرسیارکرنا ژ كاهن و فاڵگر و فێلباز و دهجالان و بکارئینانا وێ یا ئهو دبێژن بهێته كرن؛ چونکی ئهو كهسێن بێباوهرن و ئهو درهوین و گونههکارن و بانگهشهیا زانینا غهیبێ دکهن و ڕاستی و باتلی ل بهر خهلکی تێكهل دكهن و وان ژ ڕێكێ دهردئێخن، پێغهمبهرێ خودێ ژی صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن هشیاری ژ چوونا بۆ دهڤ وان و پرسیارکرنا ژ وان و باوهری ئینانا ب وان دایه، ههروهکی ل دهستپێکا ڤێ نامهیێ هاتییه ڕوهنکرن، ب ڕهنگهكێ دروست ژ پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن بنهجھبوویه كو پرسیارا (النشرة)ـیێ ژ وی هاتییه کرن، وی ژی گۆت: »هِيَ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ«، ئانكو: ((ئهو ژ كارێ شهیتانییه)). ئیمام ئهحمهد و ئهبو داوودی ب سهنهدهكا باش ڤهگوهاستییه. (النشرة) ژی بهتالکرنا سحر و سێرهبهندیێیه ژ وی كهسێ سحر لێ هاتییه كرن. مهرهما پێغهمبهری ژی صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن ب ڤێ گۆتنا خۆ: ئهو (النشرة)ـیه یا خهلكێ سهردهمێ جاهلییهتێ دکر كو ئهو ژی: پرسیارکرنا ژ سێرهبهندییه دا سێرهبهندییێ بهتال بکهت، یان بهتالکرنا وێیه ب سحر و سێرهبهندیهکا وهکی وێ ژ لایێ سحرباز و سێرهبهندهکێ دی.
بهلێ بهتالکرنا وێ ب ڕوقیه و پێڤهخواندنا شهرعی و خۆپاراستنێن شهرعی و دهرمانێن حهلال تشتهكێ دروست و حهلاله و چ تێدا نینه، ههروهکی بهری نوكه د گهل مه بوری. زانایێ مهزن ئبن قهییمی و شێخ عهبدولرحمانێ كوڕێ حهسهنی د (فتح المجيد)ـێدا (خودێ دلوڤانییێ ب وان ببهت) ئاماژه ب ڤێ چهندێ كرییه و ژ بلی وان ژی ژ زانایان ئاماژه ب ڤێ چهندێ كرییه.
ئهو خودێیه یێ داخواز ژێ دهێته کرن (دوعا ژ خودێ دكهین) کو موسلمانان سهرکهڤتی بکهت و تهوفیقا وان بدهت بۆ پاراستن و سلامهتبوونێ ژ ههر خرابییهکێ و ئایینێ وان بۆ وان بپارێزیت و تێگههشتنێ تێدا ب ڕزقێ وان بکهت و پاراستن و سلامهتبوونێ ژ ههر تشتهکێ بهرۆڤاژی شهریعهتێ وی بیت و صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر عهبدێ وی و پێغهمبهرێ وی موحهممهدی بن و ل سهر مالبات و صهحابییێن وی بن.
سحر و سێرهبهندییا ههڤژینێ ل سهر ههڤژینی [16]
[16] بهرسڤ ژ نڤیسینگهها جهنابێ وی دهركهڤتییه ل دیرۆكا: 9/11/1387هـ.
ناما ههوه یا ل ڕێكهفتى (نهيا بهردهسته) گههشته دهستێ من، خودێ ههوه بگههینیته هیدایهت و ڕاستهڕێكرنا خۆ، و ئهوا تێدا هاتی ژ ئاگههدارکرنێ ل دۆر وێ یا ب سهرێ ههوه هاتی دهمێ ته ڤیای د گهل ههڤژینا خۆ يا نوی جووت ببی و ل دۆر چوونا ته بۆ دهڤ شێخی و فهتوایا وی دایه ته و ل دۆر وێ یا ههڤژینا ته یا کهڤن کری ژ وی کاری یێ بوویه ئهگهرێ ڕێگرییا ته ژ جووتبوونا د گهل ههڤژینا ته یا نوی، و پرسیارا ته ل دۆر حوكمێ ڤێ چهندێ یا دیاربوو. »مَنْ قَرَأَ آيَةَ الْكُرْسِيِّ فِي لَيْلَةٍ لَمْ يَزَلْ عَلَيْهِ مِنَ اللَّهِ حَافِظٌ وَلَا يَقْرَبُهُ شَيْطَانٌ حَتَّى يُصْبِحَ«، ئانكو: ((ههر كهسێ ئایهتا کورسییێ د شهڤهکێدا بخوینیت؛ بهردهوام دێ پارێزهرهك ژ دهڤ خودێ ل سهر وی بیت و شهیتان نێزیکی وی نابیت ههتا سپێدێ))، دیسان ب ڕهنگهكێ دروست یا ژ پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن بنهجھبووی کو گۆتییه:
بهرسڤ: ئهگهر ههڤژینا کهڤن دانپێدان ب ڤی کاری کربیت، یان ب بهڵگه ئهڤ چهنده ل سهر بنهجھببیت و هاتبیته سهلماندن، هنگی ب ڕاستی وێ خرابییهکا مهزن یا کری، بهلکی ئهڤ كارێ وێ كری كوفر و سهرداچوونه؛ چونکی ئهڤ کارێ وێ كری سحر و سێرهبهندییا حهرامه و سحرباز و سێرهبهند كافره، ههروهکی خودایێ مهزن گۆتی: ((وَٱتَّبَعُواْ مَا تَتۡلُواْ ٱلشَّيَٰطِينُ عَلَىٰ مُلۡكِ سُلَيۡمَٰنَۖ وَمَا كَفَرَ سُلَيۡمَٰنُ وَلَٰكِنَّ ٱلشَّيَٰطِينَ كَفَرُواْ يُعَلِّمُونَ ٱلنَّاسَ ٱلسِّحۡرَ وَمَآ أُنزِلَ عَلَى ٱلۡمَلَكَيۡنِ بِبَابِلَ هَٰرُوتَ وَمَٰرُوتَۚ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنۡ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحۡنُ فِتۡنَةٞ فَلَا تَكۡفُرۡۖ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنۡهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِۦ بَيۡنَ ٱلۡمَرۡءِ وَزَوۡجِهِۦۚ وَمَا هُم بِضَآرِّينَ بِهِۦ مِنۡ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمۡ وَلَا يَنفَعُهُمۡۚ وَلَقَدۡ عَلِمُواْ لَمَنِ ٱشۡتَرَىٰهُ مَا لَهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنۡ خَلَٰقٖۚ وَلَبِئۡسَ مَا شَرَوۡاْ بِهِۦٓ أَنفُسَهُمۡۚ لَوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ)) [17]، ئانکو: ((وجوهییان دويڤچوونا وى تشتى كر يێ شهيتانان ل سهردهمێ سولهيمانێ كوڕێ داوودى بۆ سێرهبهندان دگۆت و سولهيمان كافر نهبووبوو و فێرى سێرهبهندییێ نهبووبوو، بهلكى شهيتان بوون يێن كافربووين ب خودێ دهمێ وان مرۆڤ فـێـرى سێرهبهندییێ كرين؛ دا ئایینێ وان خراب بكهن. ههروهسا جوهییان دويكهڤتنا وێ سێرهبهندییێ كر ئهوا بۆ ههردوو مەلائیکەتان ل ئهردێ بابل ل عيراقێ هارووت و مارووتى هاتییه خوارێ؛ بۆ جهڕباندنا بهنییان ژ لايێ خودێڤه، ئهو ههردوو مەلائیکەت سێرهبهندییێ نيشا ئێکی نادهن ههتا وى شيرهت نهكهن و وان ژ خۆفێركرنا سێرهبهندییێ پاشڤه لێ نهدهن و نهبێژنێ: ب خۆفێركرنا سێرهبهندییێ و گوهدارییا شهيتانان كافر نهبه. ڤێجا مرۆڤ ژ ههردوو مەلائیکەتان دێ فێرى وى تشتى بن يێ نهڤيانێ ئهو پێ دئێخنه د ناڤبهرا ژن و مێراندا ههتا وان ژێك دكهن. سێرهبهند بێ ئانههییا خودێ نهشێن زيانێ بگههيننه کەسێ و سێرهبهند ب تنێ فێرى وى تشتى دبن يێ خرابى و زيان پێ دگههیتێ و شهيتانان ئهو بۆ جوهییان ڤهگوهاست، ڤێجا ئهو هند د ناڤ واندا بهلاڤ بوو ههتا كو وان ئهو ژ پەڕتووکا خودێ باشتر ديتى. ب ڕاستى جوهییان زانى ههچییێ سێرهبهندییێ هەلبژيریت و حهقییێ بهێلیت؛ ئهوى ل ئاخرهتێ چ بار د خێرێدا نابیت. چ پيسه تشت بوو كو وان خۆ پێ كڕى كو باوهرى و دويكهڤتنا پێغهمبهرى دايه ب سێرهبهندییێ و كوفرێ، ئهگهر وان زانينهك ب وێ ههبا يا شيرهت پــێ ل وان هاتییـه كرن)). ئهڤ ئایهتا پیرۆز بهڵگهیه ل سهر هندێ کو سێرهبهندی كوفره و سحرباز و سێرهبهند كافره و سێرهبهند فێری وی تشتی دبن یێ زیانێ دگههینیته وان و مفایی ناگههینیته وان و کو ئێك ژ ئارمانج و مهرهمێن وان جوداکرنه د ناڤبهرا مرۆڤی و ههڤژینا ویدا و کو ل ڕۆژا قیامهتێ وان چ بار ل دهڤ خودێ نینن -ئانكو وان چ بار بۆ ڕزگاربوونێ نینن-. د فهرموودهیا دروستدا ژ پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن بنهجھبوویه کو گۆتییه: »وَاجْتَنِبُوا السَّبْعَ الْمُوبِقَاتِ«، قیل: وما هن یا رسول الله؟ قال: »الشِّرْكُ بِاللَّهِ، وَالسِّحْرُ، وَقَتْلُ النَّفْسِ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ، وَأَكْلُ الرِّبَا، وَأَكْلُ مَالِ الْيَتِيمِ، وَالتَّوَلِّي يَوْمَ الزَّحْفِ، وَقَذْفُ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ«، ئانكو: ((خۆ ژ وان ههر حهفت تشتێن مرۆڤی ژ ناڤ دبهن بپارێزن))، هاته گۆتن: ئهو چنه ئهی پێغهمبهرێ خودێ؟ گۆت: ((شرك و ههڤپشك دروستكرنا بۆ خودێ، سحر و سێرهبهندی، کوشتنا وێ نهفسا خودێ حهرام کری ئهو نهبیت ئهگهر ب حهقی بهێته كوشتن (بۆ نموونه: وی ژی ئێك كوشتبیت یان زینا كربیت و خۆدان ژن بیت یان ژ ئیسلامێ دهركهڤیت)، خوارنا ڕیبایێ، خوارنا مالێ ئێتیمی، ڕهڤین ژ بهرۆكێن شهڕی و جیهادێ ل ڕۆژا شهڕكرنێ و تاوانباركرنا ژنێن پاقژ و بێ ئاگهھ و باوهردار)) [17] سورة البقرة ، الآية : 102.
هندیكه ئهو شێخه یێ دهرمان دایه ته، یا دیار ئهو ژی سحرباز و سێرهبهنده وهکی ژنکێ؛ چونکی ژ بلی سحرباز و سێرهبهندان کهسێ ئاگههـ ژ کارێن سحر و سێرهبهندیێ نابیت و نهشێت بزانیت، ههروهسا ئهو ژ فاڵگر و كاهنایه یێن ب بانگهشهكرنا غهیبێ د گهلهك کاراندا هاتینه نیاسین و پێدڤییه موسلمان خۆ ژ وان بپارێزیت و باوهریێ ب وان نهئینیت د وێ یا بانگهشهكرنا غهیبێدا یا ئهو دکهن، ژ بهر گۆتنا پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن: ((مَنْ أَتَى عَرَّافًا فَسَأَلَهُ عَنْ شَيْءٍ لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلَاةٌ أَرْبَعِينَ يَوْمًا))، ئانكو: ((ههر كهسێ بچیتە دهڤ فاڵگرهكی و پرسیارا تشتهكی ژێ بكهت، چل ڕۆژان نڤێژا وی ناهێته قهبویلكرن)).
موسلمی د صهحیحا خۆدا تهخریج كرییه، دیسان پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆتییه: ((مَنْ أَتَى عَرَّافًا أَوْ كَاهِنًا فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ -صلى الله عليه وسلم))، ئانكو: ((ههر كهسێ بچیته دهڤ فاڵگرهكی یان كاهنهكی و باوهرییێ ب گۆتنێن وی بینیت، ئهڤه وی كوفری ب وێ كر یا بۆ موحهممهدی صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن هاتییه خوارێ)).
ههروهسا ژ چارهسهرییا سێرهبهندیێ - و ئهو ژ مفادارترین چارهسهرییێن وێیه - بزاڤكرنه بۆ زانینا جهێ سێرهبهندییێ، كا ل ئهردهکی یان چیایهکی یان جههکێ دییه؛ چونكی ئهگهر (سحر) هاته دیتن و دهرئێخستن و ژناڤبرن، وی دهمی ئهو سحر و سێرهبهندی دێ بهتال بیت و ئێدی كارێ خۆ ناكهت. ڤێجا یا پێدڤی ل سهر ته تهوبهكرن و پهشیمانیبوونه ل سهر وێ یا ژ ته چێبووی، دیسان ئاگههدارکرنا سهرۆکێ دهستهیێ (ههیئهیێ) و سهرۆکێ دادگههێیه ب شێخێ ناڤبری و ههڤژینا ته یا کهڤن، دا كو دادگههـ و دهسته وێ بکهن یا وان ژ ڤی کاری دویر دئێخیت و ئهگهر ڕویدانهکا وهکی ڤێ ب سهرێ ته هات، پرسیارا زانایێن شهرعی بکه دا چارهسهرییا شهرعی بۆ ته بێژن. خودێ تێگههشتنا د ئایینیدا و بنهجھبوونا ل سهر و پاراستنا ژ ههر تشتهكێ دژی وی بیت ب ڕزقێ مه و ته بکهت، ب ڕاستی ئهو یێ مهرد و دلۆڤانه.
ئهڤه ئهو بوو یا خودێ بۆ مه ب ساناهی كری دیار بكهین ژ وان كارێن مرۆڤ پێ ژ سحر و سێرهبهندییێ دهێته پاراستن و پێ دهێته چارهسهرکرن و تهوفیق و سهركهڤتن ههر ژ دهڤ خودێیه. سلاڤ و دلۆڤانی و بهرهكهتێن خودێ ل ههوه بن.
حوكمێ پرسیارکرنا ژ سێرهبهند و فێلبازان [18]
[18] ئهڤ پرسیار و بهرسڤه ژ بهرنامێ: (نور على الدرب)ـێ نه.
پ: برایێ: ص. ع. ب. ژ ڕیازێ د پرسیارا خۆدا دبێژیت: ل هندهك لایێن یهمهنێ هندهك کهس ههنه دبێژنه وان: (السادة)، و ئهڤه هندهك تشتێن بهرۆڤاژی ئایینی دکهن وهکی فێلبازیكرنێ و كارێن دی (وهكی سێرەبهندییێ) و بانگشهیا هندێ دکهن کو ئهو دشێن خهلکی ژ نهخۆشییێن گران چارهسهر بکهن و بهڵگهیان ل سهر ڤێ چهندێ دئینن، ئهڤه ژی ب خهنجهر لێدانا ل لهشێ خۆ یان بڕینا ئهزمانێ خۆ و پاشی زڤڕاندنا وی بێی کو چ زیان بگههنه وان، هندهك ژ ڤان كهسان نڤێژان دکهن و هندهك نڤێژان ناکهن. ههروهسا ژنئینانێ ژ دهرڤهی هۆزا خۆ بۆ خۆ حهلال دکهن، بهلێ بۆ کەسێ حەلال ناکەن ئێکا هۆزا وان بۆ خۆ بینن و دهمێ دوعایان بۆ نهخۆشان دکهن دبێژن: (یا خودێ، یا فلان) ئێك ژ باپیرێن وان.
د بهرێدا خهلکی ئهو مهزن دکرن و ئهو ب کهسێن نهسرۆشتی ددانان و وهسا هزر دكر ئهو نێزیکی خودێنه، بهلکی ناڤێ وان دکرنە زهلامێن خودێ، بهلێ نوکه خهلك ل دۆر واندا بوونه دوو پشك: هندهك ل دژی وانن و ئهڤه پشکا گهنجان و هندهك ژ خواندهڤانانن، هندهکێن دی هێشتا دهست ب وانڤه گرتینه و ئهڤه خودان تهمهن و نهخواندهڤانن. هیڤی ژ جهنابێ ههوه دکهین ڕاستییا ڤی بابهتی دیار بکهن.
ب: ئهڤه و یێن وهکی وان ژ وان صوفیانه یێن چهندین کارێن کرێت و ڕهفتارێن بهتال ل دهڤ ههین، ههروهسا ئهو ژ وان فاڵگرانه یێن پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ د دهرحهقێ واندا گۆتی: ((مَنْ أَتَى عَرَّافًا فَسَأَلَهُ عَنْ شَيْءٍ لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلَاةٌ أَرْبَعِينَ يَوْمًا))، ئانكو: ((ههر كهسێ بچیتە دهڤ فاڵگرهكی و پرسیارا تشتهكی ژێ بكهت، چل ڕۆژان نڤێژا وی ناهێته قهبویلكرن)). ئهڤه ژی ژ بهر بانگهشهیا وان بۆ زانینا غهیبێ و خزمهتکرنا وان بۆ ئهجنان و عیبادهتێ وان بۆ وان و شێلیكرن و بهرزهكرنا ڕاستییێ ل بهر خهلکی ب وان جۆرێن سحر و سێرهبهندییێ یێن ئهو دکهن كو خودێ د چیرۆکا مووسای و فیرعهونیدا گۆتییه: ((قَالَ أَلۡقُواْۖ فَلَمَّآ أَلۡقَوۡاْ سَحَرُوٓاْ أَعۡيُنَ ٱلنَّاسِ وَٱسۡتَرۡهَبُوهُمۡ وَجَآءُو بِسِحۡرٍ عَظِيمٖ)) [19]، ئانكو: ((مووساى گۆته سێرهبهندان: هوين بهاڤێژن، ڤێجا دهمێ وان كنف و گۆپالێن خۆ هاڤێتين وان سێرهبهندى ل چاڤێن مرۆڤان كر و وان وه هزركر كو تشتێ ئهو دبينن ڕاستییه، ئهو ب خۆ خهيال بوو، وان مرۆڤ باش ترساندن و وان سێرهبهندییهكا ب هێز و مهزن ئينا)). لهوا چوونا دهڤ وان و پرسیارکرنا ژ وان تشتهكێ دروست نینه، ژ بهر ڤێ فهرموودهیا پیرۆز و ژ بهر گۆتنا پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن: ((مَنْ أَتَى كَاهِنًا فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم))، ئانكو: ((ههر كهسێ بچیته دهڤ فاڵگرهكی و باوهرییێ ب گۆتنێن وی بینیت؛ ئهڤه وی كوفری ب وێ كر یا بۆ موحهممهدی صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن هاتییه خوارێ)). د ڤهگوهاستنهكا دیدا هاتییه: ((مَنْ أَتَى عَرَّافًا أَوْ كَاهِنًا فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ -صلى الله عليه وسلم))، ئانكو: ((ههر كهسێ بچیته دهڤ فاڵگرهكی یان كاهنهكی و باوهرییێ ب گۆتنێن وی بینیت، ئهڤه وی كوفری ب وێ كر یا بۆ موحهممهدی صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن هاتییه خوارێ)). [19] سورة الأعراف، الآية : 116.
ژ عبد العزيز بن عبد الله بن باز بۆ برایێ بهرێز... سلاڤ و دلۆڤانی و بهرهكهتێن خودێ ل سهر ته بن، پشتی ڤێ دێ بێژم: بهلێ هندیكه دوعاكرن و ههوارکرنا وانه بۆ تشتهكێ دی ژ بلی خودێ، یان بانگهشهكرنا وانه کو باپیر و پێشییێن وان سهرهدهری و دهستوهردانێ د گهردوونیدا دکهن، یان نهخۆشان چارهسهر ددهن، یان بهرسڤا دوعایان ددهن د گهل مرن یان نهدیاربوونا وان، ئهڤه ههمی ژ كوفرا ب خودایێ مهزنه و ژ شرکا مهزنه. ڤێجا پێدڤییه ئهڤ كاره ژ وان نههێته قهبویلكرن و بهرسڤا وان بهێته دان و خهلك نهچیته دهڤ وان و پرسیارێن خۆ ژ وان نهكهن و باوهر ژی ژ وان نهكهن؛ چونکی وان د ڤان کاراندا د ناڤبهرا کارێ كاهن و فاڵگران و د ناڤبهرا کارێ موشرکێن عیبادهتێ تشتهكێ دی دكهن ژ بلی خودێ و ههوارکهرێن ژ تشتهكێ دی ژ بلی خودێ و یێن هاریكارییێ ژ تشتهكێ دی ژ بلی خودێ دخوازن ههمییاندا کۆمکرینه ژ ئهجنه و مرییان و یێن دی یێن ئهو خۆ ددهنه پال وان و بانگهشهیا وێ چهندێ دكهن کو باپیر و پێشییێن وانن یان ژ کهسێن دی یێن بانگهشهیێ دکهن کو ئهو خودانێن ویلایهتێ یان کهرامهتانه؛ بهلکی ئهڤه ههمی ژ کارێن فێلبازی و کارێن كاهناتی و فاڵگرتنێنه كو د شهرعێ پاقژدا كارێن كرێت و پیسن.
هندیكه ئهو ڕهفتارێن کرێتن یێن ژ وان دهردکهڤن ژ خهنجهر لێدانا لهشێ خۆ یان بڕینا ئهزمانێ خۆ، ئهڤه ههمی خاپاندنا خهلکییه و ههمی ژ جۆرێن سێرهبهندیا حهرامه یا بهڵگه ژ قورئان و سوننهتێ هاتین ل سهر حهرامکرن و هشیاریدانا ژێ، ههروهکی بهری نوكه بوری، ڤێجا نابیت كهسێ ب ئاقل ب وێ چهندێ بهێته خاپاندن و ئهڤه ژ وی جۆرییە یێ خودایێ مهزن ل دۆر سحرباز و سێرهبهندێن فیرعهونی گۆتی: ((يُخَيَّلُ إِلَيۡهِ مِن سِحۡرِهِمۡ أَنَّهَا تَسۡعَىٰ)) [20]، ئانكو: ((ڤێجا ژ بهر سێرهبهندییا وان يا موكوم مووساى هزر كر ههما ڕاسته ئهو مارن يێن ب ڕێـڤـه دچن)). ڤێجا ئهڤانه كۆمكرن كرییه د ناڤبهرا سێرهبهندییێ، فێلبازییێ، كاهناتی و فاڵگرتنێدا و د ناڤبهرا شرکا مهزن و هاریکاریخواستنا ژ تشتهكێ دی ژ بلی خودێ و ههوارکرنا تشتهكێ دی ژ بلی خودێ و د ناڤبهرا بانگهشهیا زانینا غهیبێ و دهستوهردانا د زانینا گهردوونیدا، و ئهڤه گهلهك جۆرێن شرکا مهزن و كوفرا ئاشكهرا و ژ کارێن فێلبازیێنه كو خودایێ مهزن حهرام کرینه و ئهڤه ژ بانگهشهیا زانینا غهیبێیه، ئهوا كو ژبلی خودێ کهس نزانیت، ههروهکی خودێ گۆتی: ((قُل لَّا يَعۡلَمُ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ ٱلۡغَيۡبَ إِلَّا ٱللَّهُۚ)) [21]، ئانكو: ((تۆ - ئهى موحهممهد - بێژه وان: كهسهك نه ل ئهسمانان و نه ل ئهردى وى تشتى نزانیت يێ خودێ ڤهشارتى ژ كارێن غهيبى)). لهوا پێدڤییه ل سهر ههمی موسلمانێن ئاگههدار ب حالێ وان؛ بهرسڤا وان بدهن و ب كارێ وان ڕازی نهبن و ڕهفتارێن وان یێن خراب بۆ خهلكی ڕوهن بكهن و دیار بكهن و کارێ وان بۆ دهستههلاتداران بلند بكهن ئهگهر د وهلاتێن ئیسلامی دابن، دا ل دويڤ شهريعهتى سزایێ وان بدهن ب وی سزایێ ئهو ژ ههژی، پێخهمهت وێ چهندێ خرابییا وان ب دویماهیك بهێت و موسلمان ژ خرابی و تێكدان و فێلبازییێن وان بهێنه پاراستن. [21] سورة النمل ، الآية : 65. [20] سورة طه، الآية : 66.
و خودێ سهركهڤتنێ بدهت.
چارهسهری ل دهڤ نۆژدارهکێ (شهعبی) كو ئهجنان بکار دئینیت [40]
[40] [«مجموع فتاوى ومقالات متنوعة» لابن باز (5/ 418-420)]
پ: هندهك كهس یێن ههین ل دویڤ گۆتنا وان چارهسهرییێ ب نۆژداریا (شهعبی) دکهن و دهمێ ئهز هاتيمه دهڤ ئێك ژ وان، وی گۆته من: ناڤێ خۆ و ناڤێ دهیكا خۆ بنڤیسه و پاشی سوباهی بزڤڕه دهڤ مه، و دهمێ کهسهك دزڤڕیته دهڤ وان؛ ئهو دبێژنێ: تۆ یێ تووشی ڤی تشتی و ڤی تشتی بووی و چارهسهرییا ته ئهڤه و ئهڤهیه.. و ئێك ژ وان دبێژیت: ئهو پهیڤا خودێ د چارهسهرییێدا بکار دئینیت، ڤێجا بۆچوونا ههوه ل دۆر کهسێن وهکی ڤانه چییه؟ و حوكمێ چوونا دهڤ وان چییه؟ س.ع.غ. حائیل.
ب: ههر کهسێ ڤی کاری د چارهسهركرنا خۆ دا بکهت، ئهو بهڵگهیه ل سهر هندێ کو ئهو ئهجنان بکار دئینیت و بانگهشهیا زانینا غهیبێ دکهت، ڤێجا چارهسهری ل دهڤ وی یا دروست نینه، ههروهسا چوونا دهڤ وی و پرسیارکرنا ژ وی ژی یا دروست نینه، ژ بهر گۆتنا پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن د دهرحهقێ ڤی جۆرێ خهلکیدا: ((مَنْ أَتَى عَرَّافًا فَسَأَلَهُ عَنْ شَيْءٍ لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلَاةٌ أَرْبَعِينَ يَوْمًا))، ئانكو: ((ههر كهسێ بچیتە دهڤ فاڵگرهكی و پرسیارا تشتهكی ژێ بكهت، چل ڕۆژان نڤێژا وی ناهێته قهبویلكرن)). موسلمی د صهحیحا خۆدا تهخریج كرییه.
و د چهندین فهرموودهیان دا ژ پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن بنهجھبوویه كو وی پاشڤهبرن ژ چوونا دهڤ كاهن و فاڵگر و سێرهبهندان كرییه و پاشڤهبرن ژ پرسیارکرنا ژ وان و باوهری ئینانا ب وان ژی كرییه، پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆتییه: ((مَنْ أَتَى كَاهِنًا فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم))، ئانكو: ((ههر كهسێ بچیته دهڤ فاڵگرهكی و باوهرییێ ب گۆتنێن وی بینیت؛ ئهڤه وی كوفری ب وێ كر یا بۆ موحهممهدی صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن هاتییه خوارێ)). ههر کهسێ بانگهشهیا زانینا غهیبێ بکهت ب بکارئینانا بهرکان یان سهدهفێ یان كێشانا هێل و شێوه و نیشانان ل سهر ئهردی یان پرسیارکرنا ژ نهخۆشی ل دۆر ناڤێ وی و ناڤێ دایكا وی یان ناڤێ نێزیكێن وی، ئهڤه ههمی بهڵگهیه ل سهر هندێ کو ئهو ژ وان فاڵگر و كاهنانه یێن پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن پاشڤهبرن ژ پرسیارکرنا ژ وان و باوهری ئینانا ب وان کری.
لهوا یا فهر و پێدڤییه مرۆڤ یێ هشیاری وان بیت و چ پرسیاران ژ وان نهكهت و خۆ ل دهڤ وان چارهسهر نهكهت، خۆ ئهو چهند بانگهشهیێ بكهن كو ئهو ب قورئانێ چارهسهرییێ دکهن؛ چونکی خاپاندن و فێلبازی ژ نهریتێن خودانێن خهلهتیێیه، ڤێجا دروست نینه باوهری ب وان بهێته ئینان د وێ یا ئهو دبێژن، و پێدڤییه ئهو كهسێ ئێك ژ وان مرۆڤان بنیاسیت؛ ئێكسهر کارێ وی ببهته دهڤ دهستههلاتداران ژ دادوهر و میر و ناڤهندێن دهستهیان د ههر وهلاتهکیدا، دا ب حوكمێ خودێ حوكمی ل سهر وان بدهن و دا موسلمان ژ خرابی و فهساد و خوارنا مالێ خهلکی ب نهحهقی ژ دهست وان بهێنه پاراستن و سهلامهت بن.
خودێیه یێ هاریکاری ژێ دهێته خواستن و چ هێز و چ شیان بێی خودێ نابن.
دهرمانێ شهرعی بۆ سێرهبهندییێ [22]
[22] ژ بهرنامێ (نور على الدرب)، تۆمارا: 53.
پرسیار: من ژ زانایهکی گوهلێ بوو دگۆت كو ههر کهسێ گومانێ ببهت کو سێرهبهندی یا ل وی هاتییه کرن؛ پێدڤییه حهفت بهلگێن سیدرێ بینیت و پاشی بكهته د ناڤ سهتلهکا ئاڤێدا و (ڤان تشتان) ب خۆڤه بخوینیت: موعهویزات (الفلق و الناس) ئایهتا كورسییێ و سووڕهت: ((قُلۡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلۡكَٰفِرُونَ)) ، ئانکو: ((تۆ - ئهى موحهممهد - بێژه وان يێن كوفر ب خودێ و پێغهمبهرێ وى كرى: ئهى گهلی كافران)). و گۆتنا خودێ: ((وَمَآ أُنزِلَ عَلَى ٱلۡمَلَكَيۡنِ بِبَابِلَ هَٰرُوتَ وَمَٰرُوتَۚ)) [23]، ئانکو: ((جوهییان دويكهڤتنا وێ سێرهبهندییێ كر ئهوا بۆ ههردوو مەلائیکەتان ل ئهردێ بابل ل عيراقێ هارووت و مارووتى هاتییه خوارێ)). و سووڕهت فاتیحه، ئهرێ ڕاستییا ڤێ چهندێ چییه؟ و یێ گومانێ ببهت کو سێرهبهندی یا لێ هاتییه کرن دێ چ کهت؟ مفای بگههیننه مه، خودێ مفای بگههینیته ههوه. [23] سورة البقرة ، الآية : 102.
بهرسڤ: گومان تێدا نینه كو سێرهبهندی یا ههی و هندهك ژێ خهیاله و ڕویددهت و ب دهستویرییا خودێ كارتێكرنێ دكهت، ههروهکی خودایێ مهزن ل دۆر سێرهبهندان گۆتی: ((وَٱتَّبَعُواْ مَا تَتۡلُواْ ٱلشَّيَٰطِينُ عَلَىٰ مُلۡكِ سُلَيۡمَٰنَۖ وَمَا كَفَرَ سُلَيۡمَٰنُ وَلَٰكِنَّ ٱلشَّيَٰطِينَ كَفَرُواْ يُعَلِّمُونَ ٱلنَّاسَ ٱلسِّحۡرَ وَمَآ أُنزِلَ عَلَى ٱلۡمَلَكَيۡنِ بِبَابِلَ هَٰرُوتَ وَمَٰرُوتَۚ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنۡ أَحَدٍ))، ئانکو: ((وجوهییان دويڤچوونا وى تشتى كر يێ شهيتانان ل سهردهمێ سولهيمانێ كوڕێ داوودى بۆ سێرهبهندان دگۆت و سولهيمان كافر نهبووبوو و فێرى سێرهبهندییێ نهبووبوو، بهلكى شهيتان بوون يێن كافربووين ب خودێ دهمێ وان مرۆڤ فـێـرى سێرهبهندییێ كرين؛ دا ئایینێ وان خراب بكهن. ههروهسا جوهییان دويكهڤتنا وێ سێرهبهندییێ كر ئهوا بۆ ههردوو مەلائیکەتان ل ئهردێ بابل ل عيراقێ هارووت و مارووتى هاتییه خوارێ؛ بۆ جهڕباندنا بهنییان ژ لايێ خودێڤه، ئهو ههردوو مەلائیکەت سێرهبهندییێ نيشا ئێکی نادهن)). ئانكو: ههردوو مهلائیكهت ((حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحۡنُ فِتۡنَةٞ فَلَا تَكۡفُرۡۖ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنۡهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِۦ بَيۡنَ ٱلۡمَرۡءِ وَزَوۡجِهِۦۚ وَمَا هُم بِضَآرِّينَ بِهِۦ مِنۡ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ )) [24]. ئانکو: ((ههتا وى شيرهت نهكهن و وان ژ خۆفێركرنا سێرهبهندییێ پاشڤه لێ نهدهن و نهبێژنێ: ب خۆفێركرنا سێرهبهندییێ و گوهدارییا شهيتانان كافر نهبه. ڤێجا مرۆڤ ژ ههردوو مەلائیکەتان دێ فێرى وى تشتى بن يێ نهڤيانێ ئهو پێ دئێخنه د ناڤبهرا ژن و مێراندا ههتا وان ژێك دكهن. سێرهبهند بێ ئانههییا خودێ نهشێن زيانێ بگههيننه کەسێ)). ڤێجا سێرهبهندییێ كارتێكرنا خۆ یا ههی، بهلێ ئهڤه ب دوستویرییا خودێ یا گهردوونی و قهدهری پهیدا دبیت؛ چونکی ههر تشتهكێ د ههبوونێدا ههبیت؛ ب قهزا و قهدهرا خودایێ مهزن هاتییه ههبوونێ و پهیدا بوویه، بهلێ ڤێ سێرهبهندییێ ژی چارهسهری و دهرمان بۆ ههیه و ب سهرێ پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن ژی هات و ئهو ژی تووشى وێ بوو، پاشی خودێ ئهو ژێ خلاس کر و ژ خرابییا وێ ڕزگار کر و وان ئهو تشتێ سێرهبهندی کری دیت؛ ڤێجا هاته دهرئینان و پاشی هاته ژناڤبرن، ب ڤێ چهندێ ژی خودێ پێغهمبهرێ خۆ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن ژ وێ چهندێ چارهسهر كر. ئاها هۆسا، ئهگهر ئهو تشتێ سێرهبهندی کری هاته دیتن ژ گرێدانا داڤ و دهرزی یان گرێدانا بزماران ب ئێكڤه یان تشتهکێ دی؛ دێ هێته ژناڤبرن. چونکی ژ کارێ سێرهبهندانه کو پف دکهنه گرێکان و لێددهن بۆ مهرهمێن خۆ یێن پیس، دبیت ئهو تشتێ وان ڤیای ب دهستویرییا خودێ بجهـبهێت و دبیت بهتال ببیت، ڤێجا خودایێ مه ل سهر ههر تشتهکی خودان شیانه. هندهك جاران سێرهبهندی ب پێڤهخواندنێ دهێته چارهسهرکرن، ڤێجا چ ب پێڤهخواندنا وی كهسێ سێرهبهندی لێ هاتییه كرن بخۆ بیت ئهگهر ئهقلێ وی یێ دروست بیت (ئانكو ئهو ب خۆ ب خۆڤه بخوینیت). هندهك جاران ژی ب پێڤهخواندنا کهسهکێ دی ل سهر وی دهێته ئهنجامدان، ڤێجا دێ پف کهته سنگێ وی یان ههر ئهندامهکێ لهشێ وی و دێ (ڤان تشتان) ل سهر خوینیت: سووڕهت فاتیحه، ئایهتا کورسییێ، و {قل هو الله أحد}، و ههردوو سوورهتێن خۆپاراستنێ (الفلق و الناس)، و ئهو ئایهتێن ل دۆر سحر و سێرهبهندییێ هاتین د (سووڕهت ئهعراف و سووڕهت یونس و سووڕهت طه)ـدا، ژ سوورهت ئهعراف گۆتنا خودێیه دهمێ دبێژیت: ((وَأَوۡحَيۡنَآ إِلَىٰ مُوسَىٰٓ أَنۡ أَلۡقِ عَصَاكَۖ فَإِذَا هِيَ تَلۡقَفُ مَا يَأۡفِكُونَ * فَوَقَعَ ٱلۡحَقُّ وَبَطَلَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ * فَغُلِبُواْ هُنَالِكَ وَٱنقَلَبُواْ صَٰغِرِينَ)) [25]، ئانكو: ((و ل وى جهێ مهزن خودێ ئهو وهحى بۆ بهنییێ خۆ و پێغهمبهرێ خۆ مووساى هنارت يا كو حهقى و نهحهقى پێ ژێكجودا بووى، وى فهرمان لێ كر كو ئهو وى تشتێ د دهستێ خۆ يێ ڕاستێدا كو گۆپالێ وى بوو بهاڤێژیت، ئينا وى ئهو هاڤێت و د گاڤێدا وى ئهو تشتێ وان هاڤێتی دا خهلكى وه تێ بگههينن كو ئهو حهقییه ههمى داعويرا * ئينا بۆ ههر كهسهكێ ئاماده ئاشكهرا بوو كو مووسا يێ حهقه و كو ئهو پێغهمبهرێ خودێیه و بهرێ خهلكى ددهته حهقییێ و ئهو درهوا وان دكر پويچ بوو * ئينا سێرهبهند ههمى ل جهێ لێ كۆمبووين هاتنه شكاندن و فيرعهون و مللهتێ خۆ شكهستى و ڕهزيل ڤهگهڕيان)). و ژ سووڕهت یونس گۆتنا خودێ: ((وَقَالَ فِرۡعَوۡنُ ٱئۡتُونِي بِكُلِّ سَٰحِرٍ عَلِيمٖ * فَلَمَّا جَآءَ ٱلسَّحَرَةُ قَالَ لَهُم مُّوسَىٰٓ أَلۡقُواْ مَآ أَنتُم مُّلۡقُونَ * فَلَمَّآ أَلۡقَوۡاْ قَالَ مُوسَىٰ مَا جِئۡتُم بِهِ ٱلسِّحۡرُۖ إِنَّ ٱللَّهَ سَيُبۡطِلُهُۥٓ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُصۡلِحُ عَمَلَ ٱلۡمُفۡسِدِينَ * وَيُحِقُّ ٱللَّهُ ٱلۡحَقَّ بِكَلِمَٰتِهِۦ وَلَوۡ كَرِهَ ٱلۡمُجۡرِمُونَ)) [26]، ئانكو: ((و فيرعهونى گۆت: ههر سێرهبهندهكێ د سێرهبهندییێدا شارهزا بیت هوين بۆ من بينن * ڤێجا دهمێ سێرهبهند هاتينه نیك فيرعهونى مووساى گۆته وان: هوين وان گۆپال و وهريسێن د گهل ههوه ههين بهاڤێژنه ئهردى * ڤێجا دهمێ وان وهريس و گۆپالێن خۆ هاڤێتين مووساى گۆته وان: ئهوا هوين پێ هاتين و ههوه هاڤێتى سێرهبهندییه، هندى خودێیه دێ وێ پويچ كهت، هندى خودێیه كارێ وى چاك ناكهت يێ ب خرابى د ئهردێ خودێدا بگهڕيێت و ب كرنا گونههێ خرابكارییێ تێدا بكهت * و خودێ وێ حهقییێ يا ئهز بۆ ههوه ژ نیك وى پێ هاتيم موكوم دكهت، ئهو ب پهيڤ و فهرمانا خۆ وێ حهقییێ ب سهر نهحهقییا ههوه دئێخیت، ئهگهر خۆ تاوانبارێن گونههكار ژ مللهتێ فيرعهونى پێ نهخۆش بیت ژى)). و ژ سووڕهت (طه) گۆتنا خودێ: ((قَالُواْ يَٰمُوسَىٰٓ إِمَّآ أَن تُلۡقِيَ وَإِمَّآ أَن نَّكُونَ أَوَّلَ مَنۡ أَلۡقَىٰ * قَالَ بَلۡ أَلۡقُواْۖ فَإِذَا حِبَالُهُمۡ وَعِصِيُّهُمۡ يُخَيَّلُ إِلَيۡهِ مِن سِحۡرِهِمۡ أَنَّهَا تَسۡعَىٰ * فَأَوۡجَسَ فِي نَفۡسِهِۦ خِيفَةٗ مُّوسَىٰ * قُلۡنَا لَا تَخَفۡ إِنَّكَ أَنتَ ٱلۡأَعۡلَىٰ * وَأَلۡقِ مَا فِي يَمِينِكَ تَلۡقَفۡ مَا صَنَعُوٓاْۖ إِنَّمَا صَنَعُواْ كَيۡدُ سَٰحِرٖۖ وَلَا يُفۡلِحُ ٱلسَّاحِرُ حَيۡثُ أَتَىٰ)) [27]، ئانکو: ((سێرهبهندان گۆت: ئهى مووسا يان تۆ گۆپالێ خۆ بهراهییێ بهاڤێژه يان ئهم دێ دهست پێ كهين و وى تشى هاڤێژين يێ مه ههى * مووساى گۆته وان: هوين بهراهییێ وى تشتێ ههوه ههى بهاڤێژن، ئينا وان وهريس و گۆپالێن خۆ هاڤێتن، ڤێجا ژ بهر سێرهبهندییا وان يا موكوم مووساى هزركر ههما ڕاسته ئهو مارن يێن ب ڕێـڤـه دچن * ئينا مووسا د دلدا ب ترسێ حهسيا * خودێ گۆته مووساى: تۆ ژ چ نهترسه، هندى تۆيى تۆ ژ ڤان سێرهبهندان و ژ فيرعهونى و لهشكهرێ وى بلندترى و تۆ دێ شێيه وان * و تۆ وى گۆپالێ خۆ يێ كو د دهستێ ته يێ ڕاستێدا بهاڤێژه ئهو دێ وهريس و گۆپالێن وان داعويرت؛ چونكى يا وان بهرامبهرى ته چێكرى فهند و فێلا سێرهبهندییه، و يێ سێرهبهند ل كيڤه بیت ب سێرهبهندییا خۆ ناگههته مرادێ)). دیسان دێ سووڕهت (الكافرون) خوینیت: ((قُلۡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلۡكَٰفِرُونَ)) ، ئانکو: ((تۆ - ئهى موحهممهد - بێژه وان يێن كوفر ب خودێ و پێغهمبهرێ وى كرى: ئهى گهلی كافران)). ههتا دویماهیكێ، و سووڕهت: ((قُلۡ هُوَ ٱللَّهُ أَحَدٌ))، ئانكو: ((تۆ - ئهى موحهممهد - بێژه: ئهوه ئهللاهـ يێ كو خوداينى يا وى ب تنێیه، و كـهسـهك شريـكـێ وى نينه تێدا)) ، و ((قُلۡ أَعُوذُ بِرَبِّ ٱلۡفَلَقِ)) ، ئانکو: ((تۆ - ئهى موحهممهد - بێژه: ئهز خۆ ب خودانێ سپێدێ دپارێزم)). و ((قُلۡ أَعُوذُ بِرَبِّ ٱلنَّاسِ)) ، ئانکو: ((تۆ - ئهى موحهممهد - بێژه: ئهز خۆ ب خودانێ مرۆڤان دپارێزم، يێ كو ئهو ب تنێیه دشێت خرابییا وهسواسێ ژ مرۆڤى دوير بكهت)). و یا باشتر ئهوه کو سووڕهتا {قل هو الله أحد} و ههردوو سووڕهتێن خۆپاراستنێ (المعوذتين) سێ جاران دووباره بکهت، پاشی دوعایێن چارهسهری و شیفایێ بۆ وی بکهت (و بێژیت): »اللَّهُمَّ رَبَّ النَّاسِ، أَذْهِبِ البَأْسَ، وَاشْفِ أَنْتَ الشَّافِي، لا شِفَاءَ إِلَّا شِفَاؤُكَ، شِفَاءً لا يُغَادِرُ سَقَمًا«، ئانكو: ((يا خودێ ، خودایێ خهلکی، نهخۆشییێ نههێله و شیفایێ بده، تۆی شیفادهر، چ شیفا نینن ژبلی شیفایا ته، شیفایهك کو چ نهساخییێ ناهێلیت))، و دێ سێ جاران ڤێ دووباره كهت. ڤێجا هۆسا دێ ڕوقیا شهرعی ل سهر خوینیت و دێ پێڤهخوینیت: «بِسْمِ اللَّهِ أَرْقِيكَ، مِنْ كُلِّ شَيْءٍ يُؤْذِيكَ، وَمِنْ شَرِّ كُلِّ نَفْسٍ أَوْ عَيْنِ حَاسِدٍ، اللَّهُ يَشْفِيكَ، بِسْمِ اللَّهِ أَرْقِيك»، ئانكو: ((ب ناڤێ خودێ ئهز ب تهڤه دخوینم ژ ههر تشتێ ئازارێ ددهته ته و ژ خرابییا ههر نهفسهکێ یان چاڤهکێ حهسوید، خودێ شیفایێ بدهته ته، ب ناڤێ خودێ ئهز ب تهڤه دخوینم))، و دێ سێ جاران دووباره کهت و دێ دوعایێن چارهسهری و شیفایێ بۆ وی کهت. و ئهگهر د ڕوقیه و پێڤهخواندنا خۆدا گۆت: «أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّاتِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ»، ئانكو: ((ئهز خۆ ب پهیڤێن خودێ یێن تهمام دپارێزم، ژ خرابییا وی تشتێ وی ئافراندی)) و سێ جاران دووباره کر، ئهڤه ژی تشتهكێ باشه. [27] سورة طه الآيات: 65،69 [26] سورة يونس، الآيات: 79-82. [25] سورة الأعراف، الآيات: 117-119. [24] سورة البقرة ، الآية : 102
ئهڤه ههمی ژ دهرمانێن مفادارن و ئهگهر ئهڤ ڕوقیه و پێڤهخواندن و دوعایه د ئاڤهکێدا خواند پاشی ئهو كهسێ سحر و سێرهبهندی لێ هاتییه کرن ژێ ڤهخۆت و ب یا مای سهرێ خۆ پێ شووت؛ ئهڤه دێ بیته ئهگهرێ شیفا و ساخلهمییێ ب ئانههییا خودێ، و ئهگهر حهفت بهلگێن سیدرا کهسك پشتی هێرانێ كرنه د ئاڤێدا؛ ئهڤه ژی دێ بیته ئهگهرێ شیفایێ. گهلهك جاران ئهڤه یا هاتییه تاقیکرن و خودێ مفا پێ گههاندییه و مه د گهل گهلهك کهسان ئهنجام دایه و خودێ مفا پێ گههاندییه وان، لهوا ئهڤه دهرمانهکێ مفاداره بۆ وان كهسێن سحر و سێرهبهندی لێ هاتییه کرن، دیسان ئهڤ دهرمانه مفای دگههینیته وی كهسی ژی یێ ژ ههڤژینا خۆ هاتییه گرتن و نهشێت د گهل جووت بیت؛ چونکی هندهك کهس دبیت ژ ههڤژینا خۆ بهێنه گرتن و نهشێن جووت ببن د گهل، ڤێجا ئهگهر ئهڤ ڕوقیه و پێڤهخواندنه و ئهڤ دوعایه بکار ئینان؛ هنگی ب ئانههییا خودێ دێ مفای گههینیته وی، چ ل سهر خۆ خواندبیت یان کهسهکێ دی ل سهر خواندبیت یان د ئاڤهکێدا خواندبیت پاشی ژێ ڤهخۆت و ب یا مای سهرێ خۆ پێ بشووت - ب ئانههییا خودێ ئهڤه ههمی بۆ وی كهسێ سحر و سێرهبهندی لێ هاتبیته كرن و ژ ههڤژینا خۆ هاتییه گرتن یا باشه و دێ مفای گههینیتێ، ئهڤه ئهگهرن و ب تنێ خودایێ مهزن شیفادهر و چارهسهركهره و ئهو ل سهر ههر تشتهکی یێ خودان شیانه، دهرد و دهمان ههمی یێن د دهستێ ویدا و ههر تشتهكێ ڕویددهت ب قهزا و قهدهرا وییه، ب ڕهنگهكێ دروست ژ پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن بنهجھبوویه کو گۆتییه: »مَا أَنْزَلَ اللَّهُ دَاءً إِلَّا أَنْزَلَ لَهُ شِفَاءً عَلِمَهُ مَنْ عَلِمَهُ وَجَهِلَهُ مَنْ جَهِلَهُ«، ئانكو: ((خودێ چ نهخۆشییهك نهئینایه خوارێ ئهگهر شیفایهك ژی بۆ نهئینابیته خوارێ، یێ زانی زانی و یێ نهزانی نهزانی)).
ئهڤه قهنجییهكه ژ دهڤ خودایێ مهزن، ههر خودێیه سهركهڤتنێ ددهت و ههر ئهوه بهرێ خهلكی ددهته ڕێكا ڕاست و وان ڕاستهڕێ دكهت.
ڕوهنكرنا حهقییێ دهربارهی چوونا ئهجنهی بۆ ناڤ لهشێ مرۆڤی و بهرسڤدانا وی كهسێ ئهڤ چهنده ڕهدكری [28]
[28] بهرسڤهك بۆ شێخی هاتيه هنارتن ل سهر تهنتاوی ل ڕێكهفتى 3/11/1408 مش
سوپاسی بۆ خودێ ب تنێ بن، صهلات و سهلام ل سهر پێغهمبهرێ وی بن و ل سهر مالبات و صهحابییێن وی بن و ههر كهسێ ل دویڤ ڕێكا وی بچیت.
پشتی ڤێ چهندێ دێ بێژم.. هندهك ڕۆژنامهیێن ناڤخۆیی و یێن دی د ههیڤا شهعبانێدا د ڤێ سالێدا ئانكو سالا 1407 مشهختی، ئاخڤتنێن کورت و درێژ بهلاڤکرن ل دۆر وێ یا ڕویدای ژ ڕاگههاندنا موسلمانبوونا وی ئهجنهی – یێ چوویه د لهشێ هندهك ژنێن موسلماندا ل ڕیازێ- ل دهڤ من پشتی کو وی ل دهڤ برایێ عهبدولڵاهێ كوڕێ موشرفێ عومهری یێ ئاکنجی ل ڕیازێ ڕاگههاندی، ئهڤه ژی پشتی کو كهسێ ناڤبری ل سهر وێ ژنا تووشبووی خواندی و د گهل ئهجنهی ئاخڤتی و خودێ ئینایه بیرا وی و شیرهت لێ کرین و گۆتییه وی کو زۆڕداری كارهكێ حهرامه و گونهههکا مهزنه و گازی وی کری بۆ ئیسلامێ دهمێ جنی گۆتییه وی کو ئهو كافرهکێ بوزییه و داخواز ژێ کر کو ژ لهشێ وێ دهرکهڤیت، ڤێجا ئهجنه ب گازییا وی ڕازی بوو و موسلمانبوونا خۆ ل دهڤ عهبدولڵاهێ ناڤبری ڕاگههاند. پاشی عهبدولڵاهی و كهسوكار و سهمیانێن ژنکێ حهزکر کو د گهل ژنکێ بهێنه دهڤ من دا من گوهـ ل ڕاگههاندنا موسلمانبوونا ئهجنهی ببیت، ڤێجا هاتنه دهڤ من و من پرسیار ژێ کر ل دۆر ئهگهرێن چوونا وی د ناڤ لهشێ وێدا، وی ژی ئهگهر بۆ من گۆتن و ب ئهزمانێ ژنکێ ئاخڤت، بهلێ ئاخڤتنا زهلامهکی بوو نه ئاخڤتنا ژنکێ، ئهو ل سهر کورسیکا ل تەنیشتا من بوو و برایێ وێ و خويشکا وێ و عهبدولڵاهێ كوڕێ موشرفێ ناڤبری و هندهك شێخ ئامادهی ڤێ چهندێ بووبوون و گوهـ ل ئاخڤتنا ئهجنهی دبوون. وی موسلمانبوونا خۆ ب ئاشکهرایی ڕاگههاند و گۆت کو ئهو هندییهکێ بوزییه ل سهر دینێ خۆ، ڤێجا من شیرهت لێ کرن و وهسییهت کر کو تهقوایا خودێ بکهت و ژ لهشێ ڤێ ژنکێ دهرکهڤیت و ژ زۆڕداریكرنا ل وێ دویر بکهڤیت، وی ژی بهرسڤا مندا و گۆت: ئهز ب ئیسلامێ یێ ڕازیمه، و من وهسییهت لێ کر کو گازی مللهتێ خۆ بکهت بۆ ئیسلامێ، پشتی خودێ ئهو هیدایهت دای و ئینایه سهر ڕێكا دروست، وی ژی سوزێن باشییێ دانه من و ژ لهشێ ژنکێ دهركهڤت و ئهو بجھ هێلا و چوو، دویماهیك پهیڤا وی گۆتی ژی: (السلام عليكم) بوو. پاشی ژنکێ ب ئهزمانێ خۆ یێ ئاسایی ئاخڤت و ههست ب سلامهتی و ئارامییا خۆ کر ژ وهستیانا وی. پاشی پشتی ههیڤهکێ یان پتر د گهل ههردوو برایێن خۆ و خالێ خۆ و خويشکا خۆ زڤڕی دهڤ من و گۆته من کو ئهو یا ب خێر و سلامهته و سوپاس بۆ خودێ ئهو (ئهجنه) نهزڤڕییه ڤه دهڤ وێ، من پرسیار ژێ کر ل دۆر وێ یا ههست پێ دکر دهمێ ئهو د ناڤ لهشێ وێدا، وێ ژی بهرسڤ دا و گۆت کو وێ ههست ب هزرێن پیس و کرێت یێن دژی شهریعهتی دکر و ههست ب حهزكرنێ دكر بۆ ئایینێ بوزییهتێ و خواندنا وان پهڕتووکێن د وی بیاڤیدا هاتینه نڤیسین. پاشی پشتی خودێ ئهو ژێ ڕزگار کری، ئهو هزر ژ دهڤ وێ چوون و زڤڕی سهر ڕهوشا خۆ یا بهرێ كو یا دویر بوو ژ ڤان هزرێن ژ ڕێكێ دهركهڤتی.
و یا گههشتییه من ل دۆر ڕێزدار شێخ عهلی تهنتاوی کو وی ڕویدانا تشتێن ب ڤی ڕهنگی ڕهدكرییه و باوهری پێ نینه، و گۆتییه کو ئهو فێلبازی و درهوه و کو دبیت ئاخڤتنهك د گهل ژنکێ هاتبیتە تۆمارکرن و وێ ئهو نهگۆتبیت، من ژی داخوازا وێ كاسێتێ کر یا ئاخڤتنا وی تێدا هاتییه تۆمارکرن و ئهوا گۆتی من ژێ زانی، ب ڕاستی ئهز گهلهك سهرسام بووم ژ ب دروست زانینا وی کو ئهو دهنگ یێ تۆمارکری بیت، د گهل هندێ کو من چهندین پرسیار ژ ئهجنهی کرن و وی بهرسڤ ددا، ئهڤه ژ کرێتترین خهلهتییانه و ژ ب دروست زانینا خهلهتیێیه، ههروهسا د پهیڤا خۆدا بانگهشه بۆ هندێ ژی کرییه کو موسلمانبوونا ئهجنهی ل سهر دهستێ مرۆڤی دژی گۆتنا خودایێ مهزنه دهمێ د چیرۆکا سولهیمانیدا دبێژیت: ((وَهَبۡ لِي مُلۡكٗا لَّا يَنۢبَغِي لِأَحَدٖ مِّنۢ بَعۡدِيٓۖ)) [29]، ئانكو: ((و تۆ مولكهكێ مهزن و تايبهت ب منڤه بده من كو پشتى من ئهو بۆ چ مرۆڤان نههێته دان)). گومان تێدا نینه ئهڤه خهلهتییهکه ژ دهڤ وی، خودێ وی ڕاستهڕێ بكهت و تێگههشتنهکا نه د جهێ خۆدایه؛ چونکی موسلمانبوونا ئهجنهی ل سهر دهستێ مرۆڤی چ تشتێ دژی دوعایا سولهیمانی تێدا نینه. ژ بهر کو کۆمهکا مهزن ژ ئهجنان ل سهر دهستێ پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن موسلمان بوون. [29] سورة ص الآية : 35.
خودێ ئهو چهنده د (سووڕهت ئهحقاف و سووڕهت جن)ـدا ڕوهن کرییه، دیسان د ههردوو صهحیحان ژیدا ژ فهرموودهیا ئهبو هورهیرهی (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو ژ پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن بنهجھبوویه کو گۆتییه: »إِنَّ الشَّيْطَانَ عَرَضَ لِي فَشَدَّ عَلَيَّ لِيَقْطَعَ الصَّلَاةَ عَلَيَّ فَأَمْكَنَنِي اللَّهُ مِنْهُ فَذَعَتُّهُ وَلَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ أُوثِقَهُ إِلَى سَارِيَةٍ حَتَّى تُصْبِحُوا فَتَنْظُرُوا إِلَيْهِ ذَكَرْتُ قَوْلَ أَخِي سُلَيْمَانَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: {رَبِّ اغْفِرْ لِي وَهَبْ لِي مُلْكًا لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي}[30]، فَرَدَّهُ اللَّهُ خَاسِئًا«، ئانكو: ((ب ڕاستی شهیتان ژ نیشكهكێڤه هاته بهرا من و ب توندی هێرش كره من و خۆ نێزیكی من كر دا نڤێژێ ل بهر من تێكدهت، بهلێ خودێ شیان دانه من و ئهز ل سهر وی زالكرم و من ب توندی حهفكا وی گرت ههتا من ئهو ب تهمامی لاواز و بێشیان كری و كهڤتی، ڤێجا من حهزکر وی ب ستوینهکێڤه گرێدهم ههتا سپێدێ هوین ههمی بهرێ خۆ بدهنه وی، بهلێ گۆتنا برایێ من سولهیمانی (سلاڤ لێ بن) هاته بیرا من: {رَبِّ اغْفِرْ لِي وَهَبْ لِي مُلْكًا لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي}، ئانكو:((خودایێ من ل من ببوورە و تۆ مولکەکێ مەزن و تایبەت بمنڤە بدە من کو پشتی من بۆ چ مرۆڤان نەهێتە دان))، ڤێجا خودێ ئهو ب سهرشوڕی زڤڕاند)). ئهڤه ڤهگوهاستنا بۆخارییه و ڤهگوهاستنا موسلمی یا ب ڤی ڕهنگییه: »إِنَّ عِفْرِيتًا مِنَ الْجِنِّ جَعَلَ يَتَفَلَّتُ عَلَيَّ الْبَارِحَةَ لِيَقْطَعَ عَلَيَّ الصَّلَاةَ وَإِنَّ اللَّهَ أَمْكَنَنِي مِنْهُ فَذَعَتُّهُ فَلَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ أَرْبِطَهُ إِلَى جَانِبِ سَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ حَتَّى تُصْبِحُوا تَنْظُرُونَ إِلَيْهِ أَجْمَعُونَ أَوْ كُلُّكُمْ ثُمَّ ذَكَرْتُ قَوْلَ أَخِي سُلَيْمَانَ: {رَبِّ اغْفِرْ لِي وَهَبْ لِي مُلْكًا لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي}[31]، فَرَدَّهُ اللَّهُ خَاسِئًا« ئانكو: ((ب ڕاستی شهڤا بوری عفریتهكێ ئهجنان هاته بهرا من و خۆ نێزیكی من كر دا نڤێژێ ل بهر من تێكدهت، بهلێ خودێ شیان دانه من و ئهز ل سهر وی زالكرم و من ب توندی حهفكا وی گرت ههتا من ئهو ب تهمامی لاواز و بێشیان كری و كهڤتی، ڤێجا من حهزکر وی ب ستوینهکێ مزگهفتێڤە گرێدهم ههتا سپێدێ هوین ههمی بهرێ خۆ بدهنه وی، پاشی گۆتنا برایێ من سولهیمانی (سلاڤ لێ بن) هاته بیرا من: {رَبِّ اغْفِرْ لِي وَهَبْ لِي مُلْكًا لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي}، ئانكو:(( خودایێ من ل من ببوورە و تۆ مولکەکێ مەزن و تایبەت بمنڤە بدە من کو پشتی من بۆ چ مرۆڤان نەهێتە دان))، ڤێجا خودێ ئهو ب سهرشوڕی زڤڕاند)). نهسائی ل سهر مهرجێ بۆخاری ژ عائیشهیێ (خودێ ژێ ڕازی بیت) ڤهدگوهێزیت کو پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن نڤێژ دکر، شهیتان هاته دهڤ وی، پێغهمبهری ژی صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن ئهو گرت و ل ئهردیدا و دهست حهفكا وی دانا، پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆت: »حَتَّى وَجَدْتُ بَرْدَ لِسَانِهِ عَلَى يَدِي، وَلَوْلَا دَعْوَةُ سُلَيْمَانَ لَأَصْبَحَ مُوثَقًا حَتَّى يَرَاهُ النَّاسُ«، ئانكو: ((ههتا من ساڕاتییا ئهزمانێ وی ل سهر دهستێ خۆ ههست پێ کر، و ئهگهر نه ژ بهر دوعایا سولهیمانی با؛ دا لێ بیته سپێده و ئهو یێ گرێدایی، ههتا خهلك وی ببینن)). ئهحمهد و ئهبو داوودی ژ فهرموودهیا ئهبو سهعیدی ڤهگوهاستییه و تێدا هاتییه: »فَأَهْوَيْتُ بِيَدِي فَمَا زِلْتُ أَخْنُقُهُ حَتَّى وَجَدْتُ بَرْدَ لُعَابِهِ بَيْنَ أُصْبُعَيَّ هَاتَيْنِ الْإِبْهَامِ وَالَّتِي تَلِيهَا«، ئانكو: ((من دهستێ خۆ بۆ بر و دهستێ من ههر ب حهفكا ویڤه بوو و من ئهو د خهندقاند، ههتا من ههست ساڕاتییا گليزێ وی كر د ناڤبهرا ههردوو تبلێن خۆ یێن بهڕانی و یا پشتی وێ)). دیسان بۆخاری د صهحیحا خۆدا ب شێوهیێ ههلاويستى (موعهلهق) تهخریج كرییه د بهرگێ 4ـێ بهرپهرێ 487 د (فتح الباري)ـێدا ژ ئهبو هورهیرهی (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو گۆتییه: «وَكَّلَنِي رَسُولُ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- بِحِفْظِ زَكَاةِ رَمَضَانَ فَأَتَانِي آتٍ فَجَعَلَ يَحْثُو مِنَ الطَّعَامِ فَأَخَذْتُهُ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لَأَرْفَعَنَّكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- قَالَ: إِنِّي مُحْتَاجٌ وَعَلَيَّ عِيَالٌ وَلِي حَاجَةٌ شَدِيدَةٌ قَالَ فَخَلَّيْتُ عَنْهُ فَأَصْبَحْتُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- : «يَا أَبَا هُرَيْرَةَ مَا فَعَلَ أَسِيرُكَ الْبَارِحَةَ»؟ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ شَكَا حَاجَةً شَدِيدَةً وَعِيَالًا فَرَحِمْتُهُ فَخَلَّيْتُ سَبِيلَهُ. قَالَ: «أَمَا إِنَّهُ قَدْ كَذَبَكَ وَسَيَعُودُ»، فَعَرَفْتُ أَنَّهُ سَيَعُودُ لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- ، فَرَصَدْتُهُ فَجَاءَ يَحْثُو مِنَ الطَّعَامِ فَأَخَذْتُهُ فَقُلْتُ لَأَرْفَعَنَّكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- قَالَ: دَعْنِي فَإِنِّي مُحْتَاجٌ وَعَلَيَّ عِيَالٌ وَلَا أَعُودُ فَرَحِمْتُهُ فَخَلَّيْتُ سَبِيلَهُ فَأَصْبَحْتُ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- : «يَا أَبَا هُرَيْرَةَ مَا فَعَلَ أَسِيرُكَ الْبَارِحَةَ»؟ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ شَكَا حَاجَةً شَدِيدَةً وَعِيَالًا فَرَحِمْتُهُ وَخَلَّيْتُ سَبِيلَهُ. قَالَ: «أَمَا إِنَّهُ قَدْ كَذَبَكَ وَسَيَعُودُ»، فَرَصَدْتُهُ الثَّالِثَةَ فَجَاءَ يَحْثُو مِنَ الطَّعَامِ فَأَخَذْتُهُ فَقُلْتُ لَأَرْفَعَنَّكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- ، وَهَذَا آخِرُ ثَلَاثِ مَرَّاتٍ أَنَّكَ تَزْعُمُ لَا تَعُودُ ثُمَّ إِنَّكَ تَعُودُ. قَالَ دَعْنِي أُعَلِّمْكَ كَلِمَاتٍ يَنْفَعُكَ اللَّهُ بِهَا قُلْتُ: مَا هِيَ؟ قَالَ إِذَا أَوَيْتَ إِلَى فِرَاشِكَ فَاقْرَأْ آيَةَ الْكُرْسِيِّ: {اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ}[32]، حَتَّى تَخْتِمَ الْآيَةَ فَإِنَّكَ لَنْ يَزَالَ عَلَيْكَ مِنَ اللَّهِ حَافِظٌ وَلَا يَقْرَبَنَّكَ شَيْطَانٌ حَتَّى تُصْبِحَ، فَخَلَّيْتُ سَبِيلَهُ فَأَصْبَحْتُ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- : «مَا فَعَلَ أَسِيرُكَ الْبَارِحَةَ»؟ قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ زَعَمَ أَنَّهُ يُعَلِّمُنِي كَلِمَاتٍ يَنْفَعُنِي اللَّهُ بِهَا فَخَلَّيْتُ سَبِيلَهُ، قَالَ: «مَا هِيَ»؟ قُلْتُ: قَالَ لِي إِذَا أَوَيْتَ إِلَى فِرَاشِكَ فَاقْرَأْ آيَةَ الْكُرْسِيِّ مِنْ أَوَّلِهَا حَتَّى تَخْتِمَ الْآيَةَ: {اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ}، وَقَالَ لِي لَنْ يَزَالَ عَلَيْكَ مِنَ اللَّهِ حَافِظٌ وَلَا يَقْرَبُكَ شَيْطَانٌ حَتَّى تُصْبِحَ، وَكَانُوا أَحْرَصَ شَيْءٍ عَلَى الْخَيْرِ، فَقَالَ النَّبِيُّ -صلى الله عليه وسلم- : «أَمَا إِنَّهُ قَدْ صَدَقَكَ وَهُوَ كَذُوبٌ تَعْلَمُ مَنْ تُخَاطِبُ مُنْذُ ثَلَاثِ لَيَالٍ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ»؟ قُلْتُ: لَا، قَالَ: «ذَاكَ شَيْطَانٌ»، ئانكو: ((پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن ئهز کرمه بهرپرسێ پاراستنا زهکاتا ڕهمهزانێ، ڤێجا کهسهك هاته دهڤ من و دهست ب کۆمکرنا خوارنێ کر، من ژی گرت و من گۆتێ ب خودێ دێ ته بهمه دهڤ پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن، گۆت: ئهز یێ ههوجهمه و عهیال یێ ب هیڤییا منڤه و ئهز گهلهك یێ پێدڤیمه، گۆت: ڤێجا من ئهو بهردا، سپێدێ پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆت: ((ئهبو هورهیره، شڤێدى ئێخسیرێ ته چ كر؟)) من گۆت: ئهی پێغهمبهرێ خودێ، گازندهیا پێدڤیبوونهكا دژوار و عهیالی کر، لهوا دلێ من پێ سۆت و من ئهو بهردا. گۆت: ((بزانه کو وی درهو ل گهل ته کر و دێ زڤڕیت))، من زانی کو دێ زڤریت ژ بهر گۆتنا پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن، ڤێجا من چاڤدێریا وی کر، پاشی هات و دهست ب کۆمکرنا خوارنێ کر، من ژی گرت و من گۆتێ دێ ته بهمه دهڤ پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن، گۆت: من بهێله؛ چونکی ئهز یێ ههوجهمه و عهیال یێ ب هیڤییا منڤه و ئێدی ئهز نازڤڕم، دلێ من پێ سۆت و من ئهو بهردا، سپێدێ پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆته من: ((ئهبو هورهیره، شڤێدى ئێخسیرێ ته چ كر؟))، من گۆت: ئهی پێغهمبهرێ خودێ، گازندهیا پێدڤیبوونهكا دژوار و عهیالی کر، لهوا دلێ من پێ سۆت و من ئهو بهردا. گۆت: ((بزانه کو وی درهو ل گهل ته کر و دێ زڤڕیت))، من ژی بۆ جارا سێیێ چاڤدێریا وی کر، پاشی هات و دهست ب کۆمکرنا خوارنێ کر، من گرت و من گۆتێ دێ ته بهمه دهڤ پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن و ئهڤه دویماهیك جاره، ئهڤه سێ جاران ته گۆت ئهز نازڤڕم پاشی تۆ ههر زڤڕی. گۆت: بهێله دا چهند پهیڤان فێری ته بکهم خودێ دێ مفای پێ گههینیته ته، من گۆت: ئهو چنه؟ گۆت: دهمێ تۆ دچییه سهر جهێ نڤستنا خۆ، ئایهتا کورسییێ بخوینه: {اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ}، ههتا ئایهتێ تهمام دکهی؛ چونکی بهردهوام دێ پارێزهرهك ژ دهڤ خودێ ل سهر ته بیت و ههتا سپێدێ شهیتان نێزیکی ته نابیت، من ئهو بهردا، سپێدێ پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆته من: ((شڤێدى ئێخسیرێ ته چ كر؟))، من گۆت: ئهی پێغهمبهرێ خودێ، بانگهشهیا وێ چهندێ کر کو دێ چهند پهیڤان نیشا من دهت كو خودێ دێ مفای پێ گههینیته من، ڤێجا من ئهو بهردا. گۆت: «ئهو چنه»؟ من گۆت: گۆته من دهمێ تۆ دچییه سهر جهێ نڤستنا خۆ، ئایهتا کورسییێ ژ دهستپێکێ بخوینه ههتا ئایهتێ تهمام دکهی: {اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ}، و گۆته من بهردهوام دێ پارێزهرهك ژ دهڤ خودێ ل سهر ته بیت و ههتا سپێدێ شهیتان نێزیکی ته نابیت - و ئهو ڕژدترین مرۆڤ بوون ل سهر ب دهستڤهئینانا خێر و باشییێ -، ئینا پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆت: ((بزانه کو وی ڕاستی گۆت بهلێ ئهو گهلهك یێ درهوینه، ئهرێ تۆ دزانی ئهڤه سێ شهڤه تۆ د گهل کێ دئاخڤی ئهی ئهبو هورهیره))؟ من گۆت: نهخێر. گۆت: ((ئهو شهیتان بوو)). [31] سورة ص الآية : 35. [32] سورة البقرة، الآية : 255. [30] سورة ص الآية : 35.
و پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن د فهرموودهیا دروستدا ئهوا ههردوو شێخان ژ صهفییایێ (خودێ ژێ ڕازی بیت) ڤهگۆهاستی کو پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆتییه: »إِنَّ الشَّيْطَانَ يَجْرِي مِنِ ابْنِ آدَمَ مَجْرَى الدَّمِ«، ئانكو: ((ب ڕاستی شهیتان د ناڤ لهشێ مرۆڤیدا وهکی خوینێ دهێت و دچیت)).
و ئیمام ئهحمهدی د موسنهدێدا (ج4 ص216) ب سهنهدهكا دروست ڤهگۆهاستییه کو عوثمانێ كوڕێ ئهبول عاصی (خودێ ژێ ڕازی بیت) گۆت: ئهی پێغهمبهرێ خودێ، شهیتان دکهڤیته د ناڤبهرا من و نڤێژا من و خواندنا مندا، گۆت: »ذَاكَ شَيْطَانٌ يُقَالُ لَهُ خَنْزَبٌ فَإِذَا أَنْتَ حَسَسْتَهُ فَتَعَوَّذْ بِاللَّهِ مِنْهُ وَاتْفُلْ عَنْ يَسَارِكَ ثَلَاثًا، قَالَ: فَفَعَلْتُ ذَاكَ فَأَذْهَبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَنِّي«، ئانكو: ((ئهو شهیتانهکه دبێژنێ خهنزهب، ڤێجا ئهگهر ته ههست پێ کر، خۆ ب خودێ بپارێزه ژ وی و سێ جاران تف بکه لایێ خۆ یێ چهپێ، گۆت: من ژی وهسا کر، ئینا خودایێ مهزن ئهو ژ من دویركر)). كا چاوا د فهرموودهیێن دروستدا ژ پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن بنهجھبوویه کو ههر مرۆڤهکی ههڤالهك ژ مهلائیكهتان و ههڤالهك ژ شهیتانان د گهلدا ههیه، ههتا یێ د گهل پێغهمبهری ژی صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن ههى، بهلێ خودێ هاریکارییا وی ل سهر کر و موسلمان بوو (یان ژێ هاته پاراستن)، ڤێجا فهرمانێ ب تشتهکی ل وی ناکهت ژ بلی خێر و باشییێ، پهڕتووکا خودایێ مهزن و سوننهتا پێغهمبهرێ وی صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن و ئێكدهنگییا ئوممهتێ بهڵگهیه ل سهر دروستییا چوونا ئهجنهی د ناڤ لهشێ مرۆڤیدا و تێكدانا وی، ڤێجا چاوا بۆ وی کهسی یێ خۆ ددهته پال زانینێ دروسته کو نهڕازیبوونێ ل سهر وێ چهندێ دیار بکهت بێ زانین و هیدایهت و ڤێ چهندێ ڕهد بكهت و باوهری پێ نهبیت، بهلکی ئهڤ ڕهدكرنه ههمی چاڤلێكرنه ژ هندهك كهسێن بیدعهچی یێن دژی ئههلێ سوننهت و جهماعهتێ، ڤێجا خودێیه یێ هاریکاری ژێ دهێته خواستن و چ شیان و هێز نینن ژ بلی ب خودێ. خواندهڤانێ هێژا؛ ئهز دێ بۆ ته هندی بۆ من ب ساناهی بیت گۆتنێن خودانێن زانینێ ل دۆر ڤێ چهندێ بهحس كهم.
دیارکرنا ئاخڤتنا موفهسیران (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببهت) دهربارهی گۆتنا خودایێ مهزن: ((ٱلَّذِينَ يَأۡكُلُونَ ٱلرِّبَوٰاْ لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ ٱلَّذِي يَتَخَبَّطُهُ ٱلشَّيۡطَٰنُ مِنَ ٱلۡمَسِّۚ)) [33]، ئانکو: ((ئهوێن ریبايێ دخۆن ل ئاخرهتێ ژ قهبران ڕانابنهڤه وهكى وى نهبیت ئهوێ دين يێ شهيتانى دهستكرییێ)). [33] سورة البقرة، الآية : 275.
ئهبو جهعفهرێ كوڕێ جهریری (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببهت) د تهفسیر و ڕاڤهیا گۆتنا خودایێ مهزندا دبێژیت: ((ٱلَّذِينَ يَأۡكُلُونَ ٱلرِّبَوٰاْ لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ ٱلَّذِي يَتَخَبَّطُهُ ٱلشَّيۡطَٰنُ مِنَ ٱلۡمَسِّۚ)) [34]. ئهڤه دهقێ گۆتنا وییه: ئانكو ب وێ چهندێ شهیتان وی ل دونیایێ دین دکهت و ئهوه یێ وی دخهندقینیت و بهرددهت {من المس} ئانكو ژ دیناتیێ. [34] سورة البقرة، الآية : 275.
بهغهوی ژی (خودێ دلوڤانییێ پێ ببهت) د تهفسیرا ئایهتا ناڤبریدا گۆتییه كو ئهڤه دهقێ وێیه: ((لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ ٱلَّذِي يَتَخَبَّطُهُ ٱلشَّيۡطَٰنُ مِنَ ٱلۡمَسِّۚ)) [35]. ئانكو: دیناتی. دهێته گۆتن: (مُسَّ الرجل) ڤێجا ئهو (ممسوس)ـه ئهگهر دین بیت. ب دویماهیك هات. [35] سورة البقرة، الآية : 275.
ئبن کهسیری (خودێ دلوڤانییێ پێ ببهت) د تهفسیرا ئایهتا ناڤبریدا گۆتییه كو ئهڤه دهقێ وێیه: ((ٱلَّذِينَ يَأۡكُلُونَ ٱلرِّبَوٰاْ لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ ٱلَّذِي يَتَخَبَّطُهُ ٱلشَّيۡطَٰنُ مِنَ ٱلۡمَسِّۚ)) [36]. ئانكو: ل ڕۆژا قیامهتێ ژ قهبرێن خۆ ڕانابن ژ بلی وێ ڕابوونێ نهبیت یا كهسێ تووشبووی د ڕهوشا تووشبوونا خۆدا تێدا ڕادبیت و تێکڤهدانا شهیتانی بۆ وی دروست بووی و ئهڤه ژ بهر هندێیه چونكی ئهو ڕابوونهکا کرێت ڕادبیت. ئبن عهباسی (خودێ ژێ ڕازی بیت) گۆت: ((یێ ڕیبایێ دخۆت؛ ل ڕۆژا قیامهتێ ب دیناتی دهێته هنارتن و دهێته خهندقاندن)). ئبن ئهبو حاتیم ڤهگوهاستییه، گۆتییه و ڤهگوهاستییه: [36] سورة البقرة، الآية : 275.
ژ عهوفێ كوڕێ مالكی و سهعیدێ كوڕێ جوبهیری و سوددی و ڕهبیعێ كوڕێ ئهنهسی و قهتاده و موقاتلێ كوڕێ حهیانی ژی ههر وهكی ڤێ ڤهدگوهێزن، مهرهم ب گۆتنا وی (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببهت) ب دویماهیك هات.
و قورطوبی (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببهت) د تهفسیرا گۆتنا خودێدا گۆتییه: ((ٱلَّذِينَ يَأۡكُلُونَ ٱلرِّبَوٰاْ لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ ٱلَّذِي يَتَخَبَّطُهُ ٱلشَّيۡطَٰنُ مِنَ ٱلۡمَسِّۚ)) [37]. د ڤێ ئایهتێدا بهڵگه ههیه ل سهر نهدروستییا وی كهسێ تووشبوونێ و تێكدانێ ژ لایێ ئهجنانڤه ڕهد دكهت و بانگهشه کری کو ئهو ژ کارێ ڕهفتار و نهریتانه (طهبیعهتێن مرۆڤی) و کو شهیتان ناچیته د ناڤ لهشێ مرۆڤیدا و (مس) ژ وی چێنابیت. ب دویماهیك هات. و ئاخڤتنا موفهسیران د ڤێ ڕامانێدا یا گهلهك يێن ههى، ههر کهسێ بڤێت دێ بینیت. [37] سورة البقرة، الآية : 275.
شێخێ ئیسلامێ ئبن تهیمییه (خودێ دلوڤانییێ پێ ببهت) د پهڕتووکا خۆ: (إيضاح الدلالة في عموم الرسالة للثقلين)ـدا یا كو د (مجموع الفتاوى)ـدا ج19 ص9 ههتا ص65 هاتی، ئهڤه دهقێ وێیه پشتی ئاخڤتنهکا بوری: ژ بهر ڤێ چهندێ پشکهك ژ موعتهزیلهیان وهکی جوبائی و ئهبو بهکرێ ڕازی و یێن دی نهڕازیبوون ل سهر چوونا ئهجنهی د ناڤ لهشێ كهسێ تووشبووی دا دیار کر و ئهڤ چهنده ڕهدكر، بهلێ وان ههبوونا ئهجنهیان ڕهد نهكر؛ چونکی دیاربوونا ڤێ چهندێ د وی تشتێ ژ پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن هاتییه ڤهگوهاستن وهكی دیاربوونا ڤێ نینه، ههر چهنده د وێ چهندێدا خهلهت بوون. ژ بهر ڤێ چهندێ ژی ئهشعهری د (مقالات أهل السنة والجماعة)ـدا بهحس كرییه کو ئهو دبێژن کو ئهجنه دچیته د ناڤ لهشێ كهسێ تووشبووییدا، ههروهکی خودایێ مهزن گۆتی: ((ٱلَّذِينَ يَأۡكُلُونَ ٱلرِّبَوٰاْ لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ ٱلَّذِي يَتَخَبَّطُهُ ٱلشَّيۡطَٰنُ مِنَ ٱلۡمَسِّۚ)) [38]. عهبدولڵاهێ كوڕێ ئهحمهدێ كوڕێ حهنبهلی دبێژیت: من گۆته بابێ خۆ: هندهك کهس بانگهشهیا وێ چهندێ دکهن کو ئهجنه ناچیته د ناڤ لهشێ مرۆڤیدا، وی گۆت: كوڕێ من؛ درهوان دکهن، ئهڤه ئهجنهیه ل سهر ئهزمانێ وی دئاخڤیت، ئهڤه د جهێ خۆدا ب بهرفرههی هاتییه گۆتن. ههروهسا (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببهت) د (ج24) ژ (الفتاوى ص 276-277)ـدا گۆتییه كو ئهڤه دهقێ وێیه: ههبوونا ئهجنهیان ب پهڕتووکا خودێ و سوننهتا پێغهمبهرێ وی و ئێكدهنگییا سهلهفێن ئوممهتێ و ئیمامێن وێ تشتهكێ بنهجهه، ههروهسا چوونا ئهجنهی د ناڤ لهشێ مرۆڤیدا ب ئێكدهنگییا ئیمامێن ئههلێ سوننهت و جهماعهتێ تشتهكێ بنهجهه. خودایێ مهزن گۆتییه: ((ٱلَّذِينَ يَأۡكُلُونَ ٱلرِّبَوٰاْ لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ ٱلَّذِي يَتَخَبَّطُهُ ٱلشَّيۡطَٰنُ مِنَ ٱلۡمَسِّۚ)) [39]. د فهرموودهیهكا دروستدا ژ پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن بنهجھبوویه كو: »إِنَّ الشَّيْطَانَ يَجْرِي مِنِ ابْنِ آدَمَ مَجْرَى الدَّمِ«، ئانكو: ((ب ڕاستی شهیتان د ناڤ لهشێ مرۆڤیدا وهکی خوینێ دهێت و دچیت)). [39] سورة البقرة، الآية : 275. [38]سورة البقرة، الآية : 275.
عهبدولڵاهێ كوڕێ ئیمام ئهحمهدێ كوڕێ حهنبهلی گۆت: من گۆته بابێ خۆ: هندهك کهس دبێژن کو ئهجنه ناچیته د ناڤ لهشێ كهسێ تووشبووییدا، وی گۆت: كوڕێ من، درهوان دکهن، ئهڤه ئهجنهیه ل سهر ئهزمانێ وی دئاخڤیت. ئهڤا وی گۆتی تشتهکێ ناڤداره؛ چونکی زهلام تووش دبیت و ب ئهزمانهکی دئاخڤیت کو ڕامانا وی نزانیت، و لێدانهکا مهزن ل لهشێ وی دهێته دان ئهگهر كو ل حێشترهکێ هاتبا دان دا كارتێكرنهکا مهزن لێ کهت، بهلێ د گهل هندێ كهسێ تووشبووی ههست ب لێدانێ و ئاخڤتنا دبێژیت ناکهت، و دبیت كهسێ تووشبووی كهسێ نهتووشبووی ڕاکێشیت
د ناڤ ئیمامێن موسلماناندا کهس نینه نهڕازیبوونێ ل سهر چوونا ئهجنهیان د ناڤ لهشێ كهسێ تووشبووییدا دیار بکهت و ڤێ چهندێ ڕهد بكهت، و یێ نهڕازیبوونێ ل سهر وێ چهندێ دیار بکهت و بانگهشهیا وێ بکهت کو شهرع وێ چهندێ ب درهو ددانیت؛ ئهڤه وی درهو ل سهر شهریعهتی كر و د بهڵگهیێن شهرعیدا چ تشتێ وێ چهندێ ڕهد بکهت نینه. ب دویماهیك هات.
ئیمام ئبن قهییمی (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببهت) د پهڕتووکا خۆ (زاد المعاد في هدي خير العباد)ـدا (ج4 ص66-69) گۆتییه كو ئهڤه دهقێ وێیه: تووشبوون دوو جۆرن: تووشبوون ب ڕوحێن پیس یێن ئهردی و تووشبوون ب تێکهلێن کرێت، یا دووێ ئهوه: یا نۆژدار ل دۆر ئهگهر و چارهسهرییا وێ دئاخڤن.
هندیكه تووشبوونه ب ڕوحان: ئیمام و ئاقلدارێن وان دانپێدانێ پێ دکهن و ڕهد ناکهن و دانپێدانێ دکهن کو چارهسهرییا وێ ب بهرهنگاربوونا ڕوحێن پیرۆز یێن باش و بلنده بۆ وان ڕوحێن خراب و پیس، ڤێجا بهرگرییێ ل شوینوارێن وان دکهن و دژی کارێن وان دبن و بهتال دکهن و بوقڕاطی د هندهك پهڕتووکێن خۆدا ئاماژه ب وێ چهندێ کرییه و هندهك چارهسهرییێن تووشبوونێ بهحس كرینه و گۆتییه:
ئهڤه ب تنێ مفای دگههینیته وێ تووشبوونا ئهگهرێ وێ تێکهل و مادده بن، بهلێ هندیكه ئهو تووشبوونه یا ب ڕوحان بیت؛ هنگی ئهڤ چارهسهرییه مفای تێدا ناگههینیت.
بهلێ نهزان و بێسهروبهرێن نۆژداران و ئاستنزمێن وان و ئهوێ باوهری ههی كو زهندهقه قهدر و بها و (فهزیلهته)، ئهڤێن ههنێ نهڕازیبوونێ ل سهر تووشبوونا ب ڕوحان دیار دکهن و ڤێ چهندێ ڕهد دكهن و دانپێدانێ ژی ناکهن کو ئهو كارتێكرنێ د لهشێ كهسێ تووشبووییدا دکهن و ژ بلی نهزانینێ چ د گهل وان نینه، ئهگهر نه هۆسا بیت؛ د كار و پیشهیا نۆژدارییێدا چ تشتێ وێ چهندێ ڕهد بکهت نینه، ههست و ههبوون ژی شاهدهییێ ل سهر ددهن، و بههانه ئینانا وان ل سهر زالبوونا هندهك تێکهلان د هندهك پشکێن وێدا؛ تشتهكێ ڕاست و دروسته، بهلێ نه د ههمییاندا. ههتا گۆتی: زەندیقێن نۆژداران هاتن و ب تنێ تووشبوونا ب تێکهلان بنهجھكر، و ههر كهسێ خودان ئهقل و زانین ب ڤان ڕوحان و كارتێكرنێن وان ههبیت؛ دێ ب نهزانین و لاوازیا ئهقلێ ڤان كهسان كهته كهنی.
چارهسهرییا ڤی جۆری ب دوو کاران دبیت: کارەك ژ لایێ یێ تووشبووییڤه و کارەك ژ لایێ چارهسهرکهریڤه. ئهو كارێ ژ لایێ یێ تووشبوویڤه دهێته كرن؛ ئهڤه ب هێزا نهفسا وی دبیت و ڕاستگۆییا بهرهنگاربوونا وی بۆ ئافرێنهرێ ڤان ڕوحان و چێکهرێ وان و خۆپاراستنهكا دروست یا كو دل و ئهزمان ل سهر ڕێککهڤتین. چونکی ئهڤه جۆرهکێ شهڕکرنێیه و شهڕکهر سهرکهڤتنا وی ل سهر دۆژمنێ وی ب چهکی تهمام نابیت ههتا دوو تشت ل دهڤ نهبن: چهك ب خۆ یێ دروست و باش بیت و زهندك ژی یا بهێز بیت، ڤێجا دهمێ ئێك ژ وان نهما، چهك مفایهکێ زۆڕ ناگههینیت، پا چاوا ئهگهر ههردوو تشت نهبن و دل ژ تهوحید و پشتبهستن و تهقوایێ و چوونا بهرهڤ خودێڤه یێ وێران و خهرابه بیت، د گهل هندێ چ چهك ژی نهبن.
یا دووێ ژ لایێ چارهسهرکهری ڤهیه، وهسا كو ئهڤ ههردوو تشته تێدا ههبن، ههتا کو هندهك ژ چارهسهرکهران ب تنێ ب گۆتنا: ((ژێ دهرکهڤه)) بهس دکهن، یان دبێژن: ((بسم الله))، یان دبێژن: ((لا حول ولا قوة إلا بالله))، و پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن دگۆت: »اخْرُجْ عَدُوَّ اللَّهِ أَنَا رَسُولُ اللَّهِ«، ئانكو: ((دهرکهڤه ئهی دوژمنێ خودێ، ئهز پێغهمبهرێ خودێمه)).
و من شێخێ مه دیت کهسهك د هنارته دهڤ كهسێ تووشبووی دا د گهل وێ ڕوحا د ناڤ لهشێ ویدا باخڤیت، و دبێژیت: شێخی گۆته ته دهرکهڤه؛ چونکی ئهڤه (مانهڤهیا ته د ناڤ لهشێ ڤی كهسیدا) بۆ ته یا حهلال نینه، ب ڤێ چهندێ كهسێ تووشبووی هشیار دبیت و دبیت بخۆ د گهل وێ باخڤیت، و دبیت ڕوح یا سهرکێش و ڤاڕێ بیت و هنگی ب لێدانێ دهردئێخیت، ل ڤێرێ ژی كهسێ تووشبووی هشیار دبیت و ههست ب ئێشانێ ناکهت. مه و یێن دی ژ وی گهلهك جاران ئهڤ چهنده دیتییه، ههتا گۆتی: ب کورتی ئهڤ جۆره ژ تووشبوونێ و چارهسهرییا وێ، ژ وی كهسی پێڤهتر ڕهد ناكهت و باوهرییێ پێ نائینیت یێ بارهكا كێم ههبیت ژ زانین و ئهقل و مهعریفهتێ. پتریا زالبوونا ڕوحێن پیس ل سهر وان كهسانه (دچنه د ناڤ لهشێ وان كهساندا) یێن د لاواز و سست بن ژ لایێ دیندارییێڤه و ژبهر خرابییا دل و ئهزمانێن وانه ژ ڕاستییێن زکری و خۆپاراستنان و ئهو كهلهێن پاراستی یێن پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن نیشا مه دای و یێن ئیمانی، ڤێجا دهمێ ئهڤ ڕوحا پیس دگههیته وی؛ دێ بینیت یێ بێ چهکه و دبیت یێ ڕویس بیت، لهوا ئهڤه كارتێكرنێ لێ دکهت (و دشێت نهخۆشییێ بگههینیته وی). مهرهم ژ ئاخڤتنا وی (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببهت) ب دویماهیك هات.
ب وێ چهندا مه بهحسكری ژ بهڵگهیێن شهرعی و ئێكدهنگییا خودانێن زانینێ ژ ئههلێ سوننهت و جهماعهتێ ل سهر دروستییا چوونا ئهجنهیان د ناڤ لهشێ مرۆڤیدا، بۆ خواندهڤانان بهتالی و نهدروستییا گۆتنا وی كهسی دیار دبیت یێ ئهڤ چهنده ڕهدكری و باوهری پێ نینه و خهلهتییا ڕێزدار شێخ عهلی تهنتاوی ژی دیار دبیت دهمێ ئهڤ چهنده ڕهدكری.
د پهیڤا خۆدا سۆز دایه کو ههر گاڤا ڕاستی بۆ هاته دیاركرن؛ دێ زڤڕیتێ و دێ ژ گۆتنا خۆ زڤڕیت، ڤێجا بهلكی پشتی خواندنا وی بۆ وێ یا مه گۆتی بزڤریته سهر ڕاستییێ، داخوازا هیدایهت و سهرکهفتنێ ژ خودێ بۆ خۆ و وی دکهین. ژ وێ یا مه گۆتی ژی دهێته زانین کو ئهوا د ڕۆژنامهیا (الندوة) د هژمارا خۆ یا ل (14/10/1407مش، بپ: 8)ـدا دهركهڤتی كو ژ دکتۆر موحهممهد عیرفان ڤهگۆهاستییه کو پهیڤا (جنون) ژ قامووسا نۆژداریێ هاتییه ژێبرن و تێدا نهمایه، و بانگهشهیا وی کو چوونا ئهجنهیان بۆ ناڤ لهشێ مرۆڤی و ئاخڤتنا وی ل سهر ئهزمانێ كهسێ تووشبووی؛ تێگههشتنهکا زانستی یا سهدێ سهد خهلهته. ئهڤه ههمی تشتهكێ بهتاله و ژ کێمییا زانینێ ب کارێن شهرعی و ب وێ یا خودانێن زانینێ ژ ئههلێ سوننهت و جهماعهتێ بڕیار ل سهر دای پهیدا بوویه. ئهگهر ئهڤ کاره ل بهر گهلهك ژ نۆژداران یا ڤهشارتی بیت؛ نابیتە بهڵگه ل سهر نهبوونا وی تشتی، بهلکی بهڵگهیه ل سهر نهزانینا وان یا مهزن ب وێ یا ژ بلی وان زاناییێن بهرنیاس ب ڕاستگۆیی و ئهمانهت و تێگههشتن ب کارێ دینی زانی، بهلكی ئهو ئێكدهنگییا ئههلێ سوننهت و جهماعهتێیه. كا چاوا شێخێ ئیسلامێ ئبن تهیمییهی ئهو چهنده ژ ههمی زانایان ڤهگۆهاستییه و ژ ئهبول حهسهنێ ئهشعهری ژی ڤهگۆهاستییه کو وی ئهو ژ ئههلێ سوننهت و جهماعهتێ ڤهگۆهاستییه، ههروهسا عهلامه: ئهبو عهبدولڵاهی، موحهممهدێ كوڕێ عهبدولڵاهێ شیبلی یێ حهنهفی یێ ل سالا 799مش وهغهرکری د پهڕتووکا خۆ: (آكام المرجان في غرائب الأخبار وأحكام الجان)ـدا د بابهتێ پێنجی و ئێكێدا ژ پهڕتووکا خۆ یا ناڤبری ئهو ژ ئهبول حهسهنێ ئهشعهری ڤهگۆهاستییه.
د ئاخڤتنا ئبن قهییمیدا (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببهت) د گهل مه بوری کو ئیمامێن نۆژداران و ئاقلدارێن وان دانپێدانێ ب ڤێ چهندێ دکهن و ڕهد ناکهن، ب تنێ نهزانێن نۆژداران و كهسێن ئاستنزم و زەندیقێن وان نهڕازیبوون ل سهر وێ چهندێ دیار کرییه و ئهو ئێك ڕهد كرییه. ڤێجا خواندهڤانێ هێژا، ڤێ چهندێ بزانه و دهستێ خۆ ب وێ حهقییا مه گۆتیڤه بگره و ب نهزانێن نۆژداران و یێن دی نههێ خاپاندن، ب وی كهسی ژی نههێ خاپاندن یێ بێ زانین و تێگههشتن د ڤی بابهتیدا دئاخڤیت، بهلکی ئاخڤتنا وی ههمی چاڤلێكرنه بۆ نهزانێن نۆژداران و هندهك كهسێن بیدعهچی ژ موعتهزیلهیان و یێن دی، ههر خودێیه یێ هاریکاری ژێ دهێته خواستن.
هشياركرنهك
و دبیت وێ ڕائێخا ل سهر ڕوینشتی ڕاکێشیت و ئامیران بگوهۆڕیت و ژ جههکی بۆ جههکێ دی ڤهگوهێزیت و تشێن دی ژی دکهت كو ههر كهسێ دیتبیت؛ دێ زانینهکا پێدڤی بۆ وی چێبیت کو ئهوێ ل سهر ئهزمانێ مرۆڤی دئاخڤیت و ڤان تشتان دههژینیت تشتهكێ دییه و نه مرۆڤه.
ئهوا مه گۆتی ژ فهرموودهیێن دروست ژ پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن و ژ ئاخڤتنا زانایان و خودانێن زانینێ بهڵگهیه ل سهر هندێ کو ئاخڤتنا د گهل ئهجنهی و شیرهتکرنا وی و بیرئینانا وی و گازیكرنا وی بۆ ئیسلامێ و بهرسڤدانا وی بۆ وێ چهندێ دژی وێ نینه یا گۆتنا خودایێ مهزن ل دۆر سولهیمانی (سلاڤ لێ بن) د سوورهتا (ص)ـدا ئاماژه پێ دای كو گۆتییه: ((رَبِّ ٱغۡفِرۡ لِي وَهَبۡ لِي مُلۡكٗا لَّا يَنۢبَغِي لِأَحَدٖ مِّنۢ بَعۡدِيٓۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلۡوَهَّابُ))، ئانكو: ((خودايێ من تۆ گونهها من بۆ من ژێ ببه، و تۆ مولكهكێ مهزن و تايبهت ب منڤه بده من كو پشتى من ئهو بۆ چ مرۆڤان نههێته دان، هندى تۆيى تۆ گهلهك قهنجییێ ددهى)). ههروهسا فهرمانکرنا ب چاکییێ و پاشڤهبرنا ژ خرابییێ و لێدانا وی ئهگهر ڕازی نهبوو دهركهڤیت، ئهڤه ههمی دژی ئایهتا ناڤبری نینه، بهلکی ئهڤه تشتهكێ فهر و پێدڤییه ژ دهرگههێ دویرئێخستنا هێرشکهری و سهرئێخستنا یێ زۆڕی لێ هاتییه كرن و فهرمانکرنا ب چاکییێ و پاشڤهبرنا ژ خرابییێ، كا چاوا ئهڤ چهنده د گهل مرۆڤی ژی دهێته کرن. د فهرموودهیا دروستدا بوری کو پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆت: »ذعت الشيطان حتى سال لعابه«، ئانكو: ((من دهست حهفكا شهیتانی دانا و من خهندقاند ههتا گليز ژ دهڤی ڕژیای)). ل سهر دهستێ وی یێ پیرۆز صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن، گۆت: »وَلَوْلَا دَعْوَةُ سُلَيْمَانَ لَأَصْبَحَ مُوثَقًا حَتَّى يَرَاهُ النَّاسُ«، ئانكو: ((ئهگهر نه ژ بهر دوعایا سولهیمانی با؛ دا لێ بیته سپێده و ئهو یێ گرێدایی، ههتا خهلك وی ببینن)). د ڤهگوهاستنا موسلمیدا ژ فهرموودهیا ئهبو دهردائی ژ پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن کو گۆتییه: »إِنَّ عَدُوَّ اللَّهِ إِبْلِيسَ جَاءَ بِشِهَابٍ مِنْ نَارٍ لِيَجْعَلَهُ فِي وَجْهِي فَقُلْتُ: أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ -ثَلَاثَ مَرَّاتٍ- ثُمَّ قُلْتُ: أَلْعَنُكَ بِلَعْنَةِ اللَّهِ التَّامَّةِ -فَلَمْ يَسْتَأْخِرْ- ثَلَاثَ مَرَّاتٍ، ثُمَّ أَرَدْتُ أَخْذَهُ وَاللَّهِ لَوْلَا دَعْوَةُ أَخِينَا سُلَيْمَانَ لَأَصْبَحَ مُوثَقًا يَلْعَبُ بِهِ وِلْدَانُ أَهْلِ الْمَدِينَةِ«، ئانكو: ((ب ڕاستی دوژمنێ خودێ ئبلیس ب گوڕییهكا ئاگری هات دا بدانیته بهرا من، من ژی (سێ جاران) گۆت: ئهز خۆ ب خودێ دپارێزم ژ ته، پاشی من (سێ جاران) گۆت: ئهز نهفرهتێ ل ته دکهم ب نهفرهتا خودێ یا تهمام - بهلێ وى خۆ نه ڤههێلا - ، پاشی من ڤیا وی بگرم، ئهز ب خودێ كهمه ئهگهر نه ژ بهر دوعایا سولهیمانی با؛ دا لێ بیته سپێده و ئهو یێ گرێدایی، و دا زارۆكێن مهدینێ یارییان بۆ خۆ پێ كهن)). فهرمووده ل دۆر ڤێ ڕامانێ گهلهكن، ههر دیسان ئاخڤتنا خودانێن زانینێ و زانایان ژی ل دۆر ڤی بابهتی گهلهكه.
هیڤییا من ئهڤهیه ئهوا مه گۆتی تێرا وی كهسی ههبیت یێ ل دویڤ ڕاستییێ دگهڕییێت و دوعا ژ خودێ دكهم ب ناڤێن وی یێن جوان و سالۆخهتێن وی یێن بلند کو مه و ههمی موسلمانان سهرکهڤتی بکهت بۆ تێگههشتنا د دینێ خۆدا و بنهجهبوونا ل سهر و کو قهنجییێ د گهل مه ههمییان بکهت ب گههشتنا حهقییێ د گۆتن و کاراندا و کو مه و ههمی موسلمانان ژ گۆتنا ل سهر خودێ بێی زانین و ژ نهڕازیبوونا ل سهر وێ یا مه زانین پێ نهبووی بپارێزیت، ب ڕاستی ئهو خودانێ ڤێ چهندێیه و ههر ئهوی ب تنێ شیان ل سهر ڤێ چهندێ ههنه.
صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر عهبد و پێغهمبهرێ وی، پێغهمبهرێ مه موحهممهدی بن، و ل سهر مالبات و صهحابییێن وی و دویكهڤتییێن وی ب چاكی بن.
[سورة ص الآية: 35]،
Related books
All books
ڕێكێن مفادار بۆ ژیانا بهختهوهر85 languagesڕێكێن مفادار بۆ ژیانا بهختهوهر
پهڕتووكا "الوسائل المفيدة للحياة السعيدة" یا شێخ عهبدولڕهحمانێ كوڕێ ناسڕێ سهعدی، بهحس ل ڕێك و ئهگهرێن بهختهوهرییا ڕاستهقینه دكهت ژ دیدگهههكا باوهرییهكا كویر، و خواندهڤانی بهرهڤ ئارامییا دلی ئاراسته و ڕێنمایی دكهت ب ڕێكا: باوهریێ، كریارا چاك، زكرێ خودێ، قهناعهتێ، هزركرنا د نێعمهتاندا، چاكییێ، پشتبهستن و خۆهێلانا ب هیڤییا خودێڤه، بێهنفرههییێ، ههلسهنگاندنا كاروباران، ئهڤه ژی ب شێوازهكێ جوان كو نهخشهیهكێ بۆ ژیانهكا ئارام، ههڤسهنگ و بهختهوهر دئێخیته بهر دهستێن ته، د گهل وان ههمی گوهۆڕینێن د ژیانێدا پهیدا بووین.
كورتییهك ل دۆر ئیسلامێ وهكی د قورئانا پیرۆز و سوننهتا پێغهمبهریدا هاتی (صلی الله علیه و سلم).71 languagesكورتییهك ل دۆر ئیسلامێ وهكی د قورئانا پیرۆز و سوننهتا پێغهمبهریدا هاتی (صلی الله علیه و سلم).
ئیسلام ئهڤ پهڕتووكا ل بهر دهستێن ته؛ پهڕتووكهكا گرنگه و تێدا پێناسهیهكا كۆرت بۆ ئایینێ ئیسلامێ كرییه و گرنگترین بناغه و ڕێنمایی و جوانییێن ئایینێ ئیسلامێ كو د قورئان و سوننهتێدا هاتینه ب خۆڤه گرتینه، ههژی گۆتنێیه كو ئهڤ پهڕتووكه بۆ وان موسلمانێن بالق هاتییه ئاراستهكرن و بۆ نهموسلمانان ژی د گونجیت ب زمانێن وان یێن جۆدا، د ههمی دهم و جهاندا ب جوداهییا كاودان و ڕهوشێن وان. ئهڤێ چاپێ بۆ ههمى بابهتان بهڵگه یێن دگهل ههين ژ قورئانا پيرۆز و سوننهتا پێغهمبهرى صلى الله عليه وسلم 1. ئیسلام پهیاما خودێیه بۆ ههمی مرۆڤان و ئهو پهیاما خودایی یا ههروههر و ب…
رسول الإسلام محمد صلى الله عليه وسلم81 languagesالإسلامصلىرسول الإسلام محمد صلى الله عليه وسلم
بسم الله الرحمن الرحيم پێغهمبهرێ ئیسلامێ موحهممهد صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن كۆرتییهك ل دۆر پێغهمبهرێ ئیسلامێ موحهممهد صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن [1] كو تێدا دێ ناڤ و نهسهب و باژێر و ههڤژینێن وی دیار كهین، زێدهباری وێ پهیاما وی گازی بۆ كری و نیشانێن پێغهمبهرینییا وی و شهریعهتێ وی و ههلویستێ ههڤڕكێن وی ل بهرامبهری وی. [1] ژ بهر وهرگێڕانێ من ڕژدی ل سهر هندێ كرییه ههردوو پهیڤێن (موحهممهد پێغهمبهر) پێكڤه بینم، لهوا بلا ئهڤ چهنده بهرچاڤ بهێـته وهرگرتن. 1- ناڤێ وی و نهسهبا وی و ئهو باژێرێ لێ ژ دایك بووی و مهزن بووی پێغهمبهرێ ئیسلامێ:…
ئیسلام ئایینێ پێغەمبەرێن خودێیە85 languagesئیسلام ئایینێ پێغەمبەرێن خودێیە
ئیسلام خۆڕادەستکرنە بۆ خودایێ چێکەرێ گەردوونی و ڕێڤەبەرێ وی،و سەرچەمییانە بۆ وی ب ڤیان و حەزژێکرن و مەزنڕاگرتنێ، بنیاتێ ئیسلامێ باوەری ئینانە ب خودێ و ب وێ چەندێ کو ب تنێ خودێ چێکەر و ئافراندەرە و هەر تشتەکێ دی ژ بلی وی یێ چێکری و ئافراندییە، دیسان باوەری ئینانە کو خودێ ب تنێ یێ ژ هەژی پەرستنێیە، ئەو خودایەکێ ب تنێیە و وی چ شریک و هەڤال نینن و ژ بلی وی چ تشت ژ هەژی پەرستنێ نینن، ناڤێن جوان و سالۆخەتێن بلند یێن وینە، ئەو خۆدانێ بلنداهییا ڕەهایە بیێ چ کێماسی د گەل بن، نە ئەو ژ کەسێ بوویە و نە کەس ژ وی بوویە و وی چ هەڤکویڤ ژی نینن و نە د حەلییێتە د ناڤ چ چێکرییێن خۆدا و نە دچیتە د ناڤ لەشێ چ…