Исламан Элча Мухьаммад, АллахIера салам-маршалла хуьлда цунна Аль-Хьарам маьждиган а, Пайхамаран (ﷺ) маьждиган а динан гӀуллакхийн урхаллан Ӏилманан комитет Къинхетаме а, Къинхетам бийриг а волчу АллахIан цIарца Исламан Элча Мухьаммадах (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) лаьцна доцца дакъа, цу чохь билгалдохуш: цуьнан цІе а, тайпа а, даймохк а, зуда ялор а, элчаналла а, цо нах кхойкхуш хилла долу дин а, пайхамараллин билгалонаш а, шариІат а, цуьнан мостагІаша цуьнца лелийна йолу юкъаметтиг а.
1- Цуьнан цӏе а, тайпа а, иза вина а, кхиъна а волу меттиг. Исламан Элча – иза ХӀа́шиман Ӏабдул-МуттӀолибан ӀабдуллáхӀан кӀант Мухьаммад ву, Ибра́хӀиман кӀентан Исма́Ӏилан тӀаьхьенах волу, Делера салам-маршалла хуьлда царна.
Иштта, АллахIан пайхамар ИбраьхIим (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) Шема-махкара Макка кхечира, цуьнца шен зуда ХIажар а, аганахь волу шен кIант ИсмаьIил а вара. Сийлахь-Везачу АллахIан омрица цо и шиъ Маккахь Iа ховшийра. Ткъа и кIант воккха хилча, ИбраьхIим-пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) юха а Макка веана, шен кIантаца ИсмаьIилца (Делера салам-маршалла хуьлда цаьршинна) цхьаьна КаIбат – Сийлахь ЦIа – дира. Оцу ЦIийнан гонаха адамаш гулдала а, деба а доладелира, ткъа Макка Iаламийн Делана Iибадат дечеран а, хьаьж кхочушдан луучеран а коьрта меттиг хилира. Дуккха а бIешерашкахь адамаш, ИбраьхIим-пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) динехь лаьтташ, АллахIана Iибадат деш а, Иза цхьаъ веш а схьадехира.
ТӀаккха, цул тӀаьхьа, тилар хилира, Ӏарбойн ахгӀайренан хьал а, шен гонаха йолчу дуьненан кхечу мехкийн хьолах тера дара. Цигахь гучадевллера деланаш лелоран гӀуллакхаш: цӀунашна Ӏибадат дар а, йоӀарий дийна дӀабохкар а, зударшна зулам дар а, харц тоьшалла дар а, чагӀар малар а, боьха леларш дар а, бо́ беран бахам баар а, риба эцар а...
Кху меттехь, оцу гуонаха в.э. 571-чу шарахь дуьнен чу ваьлла Исламан Элча Мухьаммад, Ӏабдуллāхӏан кӀант, Ибрахӏиман кӀентан ИсмаьӀилан тӀаьхьенах волу – Делера салам-маршалла хуьлда царна. Иза дуьнен чу валале хьалха кхелхина цуьнан да, ткъа нана – иза ялх шо долуш. Цуьнан девашас Абу Тӏалиба доладеш, бо бер а, миска а волуш кхиъна иза. Шен рицкъ шен куьйга къахьоьгуш латтош хилла цо.
2- Беркатечу Сийлахь йолчу зудица долу беркате захало Цунна ткъе пхиъ шо долуш, цо Маккарчу зударшлахь уггаре а сийлахь йолчу Хувайлидан йоI Хадижат (АллахI реза хуьлда цунна) йалийра. Цуьнах цуьнан хилира диъ йоI, ши кIант а. Цуьнан ши кIант жималлехь волуш кхелхира. Шен зудчуьнца а, доьзалца а иза чIогIа кIеда-мерза а, безаме а вара. Цундела цуьнан зудчунна Хадижатна иза чIогIа везара, цуьнан а иза иштта чIогIа йезара. Иза кхелхинчул тIаьхьа дуккха а шераш даьлча а, цо иза йиц ца йира. Цо уьстагI а бой, иза Хадижатан (АллахI реза хуьлда цунна) доттагIашна дIасабоькъура, царна сий деш а, цунна лерам беш а, цуьнга болу безам ларбеш а.
АллахIан Элча Мухьаммад (Делера салам-маршалла хуьлда цунна), АллахIа и кхоьллинчу хенахь дуьйна, сийлахьчу гIиллакхехь вара. Цуьнан къомо цунах Бакълуьйриг-Тешамениг олура. Цо цаьрца сийлахьчу гIуллакхашкахь дакъалоцура, ткъа цара лелош хиллачу цIу-ламасталлин гIуллакхех цунна гамо яра, царна юкъахь дакъа а ца лоцура.
Ткъа иза Маккахь волуш шовзткъа шаре кхаьчча, АллахIа иза Элча хилийта хаьржира. Цунна тIе Джибрил малик – IалайхIис-салам – веара, Къуръан чуьра дуьххьара доссийначу суратан хьалхарчу аяташца, уьш Сийлахь-Везачун дешнаш ду:
Адам [нах] цӀийн улхах кхоьллинчу (2).
Цо адамна Ӏамийна цунна ца хууш хилларг (5)
ТIаккха иза шен зудчунна Хадижатна, АллахI реза хуьлда цунна, тIе веара, дог дегалуш. Цо цуьнга хилларг дийцира, ткъа цо иза паргIатваьккхира. Иза а эцна, иза шен девешин кIантана Варакъат ибн Навфална тIе яхара – иза керста дин тIеэцна а, Товрат а, Инжил а дешна а вара –. Хадижата цуьнга элира: «ХIай, сан девешин кIант, хьайн вешин кIанте ладогIа». ТIаккха Варакъата цуьнга элира: «ХIай, сан вешин кIант, хьуна хIун гина?». АллахIан Элчано, АллахIера салам-маршалла хуьлда цунна, шена гинарг дийцира цуьнга. ТIаккха Варакъата цуьнга элира:
(Хӏара ву-кх и Дала Мусана доссийна Намус(Джабраиль Малик). Дависийла, со оцу хенахь жима валхьара, хьайн къомо хьо аравоккхучу дийнахь со дийна а валхьара!». Тӏаккха Аллахӏан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) элира: «Баккъалла а, цара со аравоккхур вуй?». Цо элира: «Хӏаъ, ахьа далийнарг саннарг а дохьуш цкъа а цхьа а стаг веана вац, цунна мостагӏалла лелийна бен. Нагахь оцу дийне со кхачахь, ас хьуна чӏогӏа гӏоьнчалла дийр ду)».
Маккахь а цунна [ﷺ] тӀе Къуръан доссар сецна ца Ӏара. Иза Ӏаламийн Делера Джибрил-малико (ӀалайхӀис-салам) доссадора, элчаналлин кхетамаш а, хаамаш а луш.
Иза [ﷺ] шен къам Исламе кхойкхуш а вара, ткъа цуьнан къомо иза дӀа а теттира, цуьнца мостагӀалла а лелийра. Цара цунна, пайхамаралла дӀатосуриг, хьал а, паччахьалла а кховдийра, амма цо и дерриг а дӀатеттира. Цул хьалха хиллачу элчанашка церан къаьмнийн куьйгалхоша ма-аллара, цара а элира цуьнга: «Бозбуунча, харцлуьйриг, тIе хIума кхуллушверг». Цунна готто а йира цара, цуьнан сийлахьчу дегӀана тӀе а кхидира, цуьнан асхьабашна ницкъ а бира.
Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) Маккахь вара, АллахІе кхойкхуш, къаьстана хьаьждо-заманаьхь а, хьаждан баьхкина болу Ӏаьрбийн базарашка а лелаш, цигахь нахаца цхьана а кхеташ, царна Ислам-дин а кховдош. Цо уьш дуьненан хӀумаца а, я куьйгаллица а ца тебира, турца кхерам а ца туьйсура, иштта цуьнан Ӏедал а дацара, иза паччахь а вацара. Шен кхайкхаман юьххьехь дуьйна цо мостагӀашка кхайкхам бора, ша Сийлахь-Доккхачу Къуръанера далийначунна тераниг даладе аьлла. ТӀаккха цунах теша а тийшира сийлахьчу асхьабех тешнарш (АллахІ реза хуьлда царна массарна а) .
Маккахь а АллахIа иза сийлахь вина доккхачу Iаламатца – буса Къудс-гIала кхачаварца а, тIаккха стигала хьал вакхарца а. Иштта, бусалбанашна а, керстанашна а гергахь ма-хьеххара, хууш ду АллахIа Ильяс а, Масихь Iийса а пайхамарш – Делера салам-маршалла хуьлда цаьршинна – стигала хьалабахар.
Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) стигалахь АллахӀера ламаз даран омра тӀеийцира. Иза бусалба наха дийнахь пхоьзза деш долу ламаз ду. Иштта сийлахь-йолчу Маккахь кхин цхьа доккха Ӏаламат а хилира – иза мушрикашна а гина долу беттан бекъабалар ду.
Къурайшин керстанаша, цунна мекарлонаш ян а, нах цунах дIахербан а чIогIа гIерташ, иза (дин) дIатоттархьама массо а некъ лелош, Iаламаташ гайтар дехарехь къарцалуш а бара, ткъа иштта жуьгташка а гIо доьхура, цуьнца къийсалуш а, нах цунах дIатоттуш а шайна гIо дийр долу буххаш цаьрга даладайтархьама.
Къурайшин керстанаша бусалба нахана Iазап латтораьхь совцуш ца хилча, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) царна Хьабаше хIижрат дан пурба делира. Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) цаьрга элира: «Цигахь нийсо лелош паччахь ву, цуьнгахь цхьанне а зулам ца хуьлу». Иза керстачу динехь волу паччахь вара. Цундела царех шин тобано Хьабаше хIижрат дира. МухIажираш Хьабаше дIакхаьчча, цара Нажаший паччахьана Мухьаммад Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) далийна долу дин дийцира. Цо ислам дин тIеийцира, тIаккха элира: «ХIара а, -ВаллахIи-, Муса пайхамара (Делера салам хуьлда цунна) далийнарг а цхьана хьостара схьадогIуш ду». Цул тIаьхьа цунна а, цуьнан асхьабашна а шен къоман агIора халонаш тIекхета йолайелира.
Хьаьж-хенахь Цунах тешначарна юкъахь бара Мадийнат-шахьарара схьаеъна цхьа тоба нах. Цара Цунна байӀат дира Ислам дин тӀеэцарна а, Иза шайн гӀала дӀакхелхича Цунна гІо-накъосталла дарна а; оцу шахьаран цӀе (Ясриб) яра. Цул тӀаьхьа Цо царех Маккахь бисинчарна Пайхамаран Мадийнат-шахьаре хӀижрат дан бакъо елира. Цара хӀижрат дира, ткъа Мадийнатехь Ислам даржа доладелира, цигахь Ислам дин чудаьлла доцу цхьа а цӀа ца диссалц.
Пайхамара (Делера салам-маршал хуьлда цунна) Маккахь кхойтта шо АллахӀе кхойкхуш дӀадаьхьначул тӀаьхьа, АллахӀа цунна Мадийнате хӀижрат дан пурба делира. ТӀаккха цо (Делера салам-маршал хуьлда цунна) хӀижрат дира, АллахӀе кхайкхар дӀа а даьхьира. Цигахь тӀаьхь-тӀаьхьа исламан шариӀатан хьукманаш доссо доладелира. Цо шен элчанаш, цаьрца исламе кхойкху кехаташ а долуш, тайпанийн тхьамданашка а, паччахьашка а бахкийта волавелира. Цо элчанаш бахкийтинчарна юкъахь бара: Руман паччахь а, Персойн паччахь а, Мисаран паччахь а.
Мадинат-шахьарахь малх лецира, тӏаккха нах кхерабелира. Иза Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) кӏант Ибраьхӏим кхелхинчу дийнахь нисделира. Тӏаккха наха элира: «Малх Ибраьхӏим валарна бахьанехь лецира». Тӏаккха Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) элира:
(Баккъалла а, малх а, бутт а цхьаьннан а валарна я варна ца лоцу, амма уьш-м АллахIан аятех ши аят ду, цаьршинца АллахIа Шен лайш кхерабо)[1]،
Нагахь санна Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) харцлуьйриг а, харц пайхамар а велахьара, цо сиха нах кхерор бара ша харцварах, олуш: «Малх сан кІант кхалхарна лецира, ткъа со харцвечунна хІун хир ду?».
Ткъа Элча – Делера салам-маршалла хуьлда цунна – шен Дала гӏиллакхийн камаьршаллица хаздина ву, Дала цуьнан васф дина Шен дашца:
Иза массо а хазачу гӏиллакхца къаьсташ вара: бакълуьйраллица, цӏеналлица, майраллица, нийсонца, тешамаллица, шен мостагӏашца а; комаьршаллица а, къехошна а, мискачарна а, дIабахийтан зударшна а, хьаштахошна а сагӏа далар дезарца а; царна нийса некъ гайтарехь хьаьгна хиларца а, цаьрца къинхетаме а, царна муьтӏахь а хиларца а. Иштта а хилла, цхьа вевзаш воцу стаг Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) лоьхуш веача, иза шен асхьабашна (Аллахӏ реза хуьлда царна) юккъехь ӏаш волуш, иза царна юкъара къасто ца велла, хоттуш хилла: «Шух муьлхарг ву Мухьаммад?»
Цуьнан дахар-гӏиллакх кхачамаллин а, оьздангаллин а тоьлла масал дара, массаьрца а юкъаметтиг лелорехь: мостагӏчуьнца а, доттагӏчуьнца а, гергарчуьнца а, генарчуьнца а, воккхачуьнца а, жимачуьнца а, стеганца а, зудчуьнца а, акхаройца а, олхазарца а.
Аллахӏа цунна дин кхочуш а дина, Элчано а – Делера салам а, маршалла а хуьлда цунна – шен хаам кхоччуш дӏа а кхачийча, иза кхелхина, кхузткъа кхо шо хан йолуш. Царах шовзткъа шо – пайхамараллале хьалха даьккхина, ткъа ткъе кхо шо – пайхамар а, элча а волуш.
Иза дӏавоьллина Пайхамаран Мадийнат-гӏалахь (АллахIера салам-маршалла хуьлда цунна). Цо ша тӏехууш хилла йолу шен кӏайн вир а, некъахошна сагӏийна дӏаделла латта а доцург, цхьа а даьхни я верас дитина дац.[2]
[2] Сахьихь аль-Бухари (4461) 6/15.
Ислам дин тIеэцна, иза бакъвина, цунна тIаьхьахIоьттинарш дукха халкъ дара. Цуьнан асхьабех бIе эзарнал сов стага цуьнца Iодиканан хьаьж дира. Иза хилла иза кхалха гергга кхо бутт хьалха. Ткъа иза, тера ду, цуьнан дин ларделла хиларан а, иза даржаран а къайленех цхьаъ хилар. Баккъалла а, исламан мехаллашца а, хьесапашца а цо кхиийна болу цуьнан асхьабаш асхьабех уггаре а дикачарех бара: нийсонца а, зуьхIдаллехь а, суьпаллехь а, тешамаллехь а, шаьш тешначу оцу сийлахьчу динан доьхьа къахьегарца а.
Ткъа цуьнан асхьабех (АллахI реза хуьлда царна массарна а) иманехь а, Iилманехь а, Iамалехь а, ихласехь а, бакъварехь а, комаьршаллехь а, майраллехь а, оьздангаллехь а уггаре а сийлахь берш бара: Абу Бакр ас-Сиддикъ, Iумар ибн ал-ХаттIаб, Iусман ибн Iаффан, Iалий ибн Абу ТIалиб (АллахI реза хуьлда царна). Уьш доьхьар цунах тешна а, иза бакъвинчарех а бара. Иштта уьш бара цул тIаьхьа хилла халифаш, цул тIаьхьа динан байракх лелийна болу. Цаьргахь пайхамараллин башхаллех цхьа а хIума хилла дац, Цо уьш бисинчу шен асхьабашна (АллахI реза хуьлда царна) юкъахь цхьана а хIуманца къастийна а бац.
Аллахӏа лардина Шен Жайна, Иза (Пайхамар ﷺ) деана долу, цуьнан Суннат а, дахар а, дешнаш а, гӏуллакхаш а - цо буьйцучу маттахь. Тарихаьхь цхьаьннан а дахар ларделла дац, цуьнан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) сийрат ларделларг санна. Ма-дарра аьлча, цо (Пайхамара ﷺ) муха наб йора, хӏума йуура, хи молура, велалора бохург а ма ларделла.
Ткъа шен цӏа чохь шен хIусамца муха ду цуьнан лелар?
Цуьнан дерриг хьал лардина, дIаяздина ду цуьнан сиратехь. Иза – адам а, элча а ву, цуьнгахь Делан куьцех цхьа а хIума дац. Шена пайда бан а, я зен дан а ницкъ бац цуьнан.
Дуьненан массо маьIIехь ширк а, керсталла а, жIаьхIалла а дIасадаьржинчул тIаьхьа, лаьтта тIехь Далла Iибадат дийриг, Цуьнца цхьа а хIума накъост а ца веш, Жайна охьадоссийначех кIеззиг нах бен ца бисанчхенахь, Дала ваийтира Шен Элча Мухьаммад (Делера салам а, маршалла а хуьлда цунна) пайхамаршна а, элчанашна а тIаьххьарниг а волуш. Дала иза массо Iаламнашна нийсачу новкъаца а, бакъ динца а ваийтина, иза массо а динал лакхадоккхуш, ткъа иштта нах цIунашна Iибадатдаран а, керсталлин а, жIаьхIаллин а боданаш чуьра тавхьидан а, иманан а нуьре арабахархьама. Цуьнан элчаналла хьалха хиллачу пайхамарийн (Делера салам-маршалла хуьлда царна) элчаналлаш кхочушдеш ду.
Цо кхайкхина, шайна Делера салам-маршалла хуьлда, Нухь, Ибраьхӏим, Муса, Сулайман, Давуд, ӏийса пайхамарша а, элчанаша а кхайкхначу дерриг а хӏумане, аьлча а: Кхиош-кхобуш верг Аллахӏ хиларх, Иза Кхолларг, Рицкъ луш верг, Дахар луш верг, Валар луш верг, Паччахьаллин Да хиларх тешаре; гӏуллакхашна урхалла дийриг а Иза хиларх, Иза шай лайшца Къинхетаме а хиларх; иштта, ӏаламашкахь дерриг а – вайна гуш дерг а, ца гуш дерг а – кхоьллинарг Аллахӏ хиларх, ткъа Аллахӏ воцург дерриг а Цуьнан кхолламех цхьа кхоллар хиларх тешаре.
Иштта, цо кхайкхам бира цхьана АллахIана Iибадат даре а, Цул совнах долчунна Iибадат дар дитаре а. Цо тIех чIогIа билгалдаьккхира АллахI цхьаъ хилар а, Шена Iибадат дарехь а, Шен долаллехь а, Шен кхоллараллехь а, Шен урхаллехь а Цуьнан накъост цахилар а. Цо иштта билгалдаьккхира, Сийлахь-Веза волу АллахIа цхьа а цавинар хилар а, Ша цхьаннах а вина цахилар а, Цуьнан ницкъ болуш я Цунах тера цхьа а цахилар а, Ша кхоллинчу цхьана а хIуманна чу Иза хIуьттуш цахилар а, цуьнах дегI а оьцуш цахилар а.
Цо Делан жайнех тешаре кхайкхира: Ибрахӏиман а, Мусан а (Делера салам-маршалла хуьлда цаьршинна) тептарех, Товратах, Забурах, Инжилах. Иштта цо массо а элчанех (Делера салам-маршалла хуьлда царна) тешаре а кхайкхира. Цо лорура, цхьа пайхамар харцвиначо массо а пайхамаршца керстаналла дина хилар.
иштта Цо (Пайхамаро ﷺ) Массо а нахана Аллахӏан къинхетамца кхаъ баьккхира, ткъа иштта Аллахӏ хӏокху дуьненахь царна тоам бен верг хиларх а, Иза Къинхетаме Кхиош-кхуллуш верг хиларх а, Къематдийнахь, массо а кхоьллинарш церан кешнера гӏовтточу хенахь, царна хьесап дийр долуш верг Иза цхьаъ волуш хиларх а. Иштта бусалба нахана церан дикачу ӏамалшна итт ах сов ял луш верг Иза хиларх а, ткъа вон ӏамална бекхам цунах тер бен хир боцуш хиларх а, царна эхартахь даиман долу ниӏмат хир хиларх а. Ткъа керстаналла а дина, вон ӏамалш йинчо шен бекхам кхочур бу хӏокху дуьненахь а, эхартахь а.
Элчано Мухьаммада (АллахIера салам-маршалла хуьлда цунна) шен элчаналлехь ца хестийна шен тайпа а, шен мохк а, шен сийлахь долу са а. Амма Сийлахь-дезачу Къуръан чохь пайхамарийн – Нухьан, ИбраьхIиман, Мусан, Iийсан (АллахIера салам-маршалла хуьлда царна) – цIерш цуьнан цIе хьехийнчул а дуккхазза сов хьехийна ю. Сийлахь-дезачу Къуръан чохь цуьнан ненан цIе а, цуьнан зударийн цIерш а хьехийна йац. Ткъа Къуръан чохь Мусан нана цкъаннал сов хьехийна ю, ткъа Марьям (АллахIера салам-маршалла хуьлда цунна) ткъе пхийттазза хьехийна ю.
Ткъа Элча Мухьаммад (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) ларвина ву шариІатана а, хьекъална а, Іаламана а дуьхьал долчу я дикачу гІиллакхо тІе ца оьцучу массо а хІуманах. ХІунда аьлча, пайхамарш (Делера салам-маршалла хуьлда царна) ларбина бу АллахІера шаьш дІакхачочу хІуман тІехь, иштта царна тІедиллина ду АллахІан омранаш Цуьнан лайшна дІакхачор а. Пайхамарийн Дела хиларан йа Делан куьцашкахь долчух цхьа а хӀума дац, уьш - кхечу адамех тера адамаш ду, Сийлахь-Везачу АллахІера Шега вахьйу дуссуш хилла болу.
Мухьаммад Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хаам АллахIера вахьйу хиларан уггаре а доккхачу тоьшаллех цхьаъ ду: иза таханлерачу дийне кхаччалц, иза дийна волуш ма-хиллара, цхьа а хийцам а, харцдар а доцуш схьакхаьчна хилар. Цунна тIаьхьахIуьтту миллиардал сов бусалба стаг, цара цуьнан шариIатан парзаш – ламаз, закат, марха, хьаьж, кхидерш а – кхочушдо, цхьа а хийцам а боцуш.
5- Цуьнан пайхамараллин Iаламаташ а, билгалонаш а, далилаш а. АллахIа пайхамарш чIагIбо церан пайхамаралла гойтуш долчу аяташца, иштта царна хIиттадо церан элчаналла тешалла деш долу тоьшаллаш а, далилаш а. Баккъалла а, АллахIа хIора пайхамарна адамаш тешийта тоъал долу аяташ делла. Пайхамаршна деллачу аятех уггаре а сийлахьдерш - иза вайн Пайхамаран Мухьаммадан (Делера салам а, маршалла а хуьлда цунна) аяташ ду. Цунна АллахIа Сийлахь-Дозалла долу Къуръан делла, иза пайхамарийн аятех Къематдега кхаччалц дисина долу аят ду. Иштта АллахIа иза чIагIвина сийлахь-доккхачу аяташца (Iаламаташца). Элчанан Мухьаммадан - Делера салам а, маршалла а хуьлда цунна - аяташ дукха ду, царах ду:
Исраъ а, МиӀраж а, беттан бекъабалар а, йокъалла хІоьттинчу нахана хи далар доьхуш шен Деле доІа динчул тІаьхьа дукхазза догІа доссор а.
КӀезиг йолчу юурганна а, хинна а беркат дар, цунах дуккха а халкъан даар а, малар а хилар.
Аллахӏа шена хаам барца, цхьаннен а билгаллонца хууш ца хиллачу дӏадаханчу къайленех лаьцна цо дийцар а, пайхамарийн (Делера салам-маршалла хуьлда царна) шайн къаьмнашца хилла дийцарш а, Асхьабул-кахӏф дийцар а санна.
ТІейогІучу хенахь хила долчу къайлахчу хІуманех цо хаам бар а, Сийлахь-Везачу Дала шега хаам барца, тІаьхьо уьш ма-хиллара нисделла а долуш, масала, Шема-махкахь болчарна гина йолу Хьиджаз-махкара арайолу цІеран хаам, иштта адамаш гІишлош ярехь вовшех хьалхадовлар а.
Аллахӏ цунна тоъал хилар а, нахах Цо и ларвар а.
Кхочушхилира Цуьнан ваӏданаш Шен асхьабашна, Цо цаьрга ма-аллара:
(Шуьга дIаеллалур ма ю Парси а, Рум а, ткъа аша цу шиннан хазнаш а АллахIан некъахь харжйийр ма ю).
АллахӀа иза малайкашца тӀечӀагӀвар.
Пайхамарша (Делера салам-маршалла хуьлда царна) шайн къаьмнашка Мухьаммад Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) пайхамараллех лаьцна кхаъ баккхар а, цунах лаьцна кхаъ баьккхинчарех бу Муса а, Давуд а, Сулайман а, Ӏийса а (Делера салам-маршалла хуьлда царна), Исраилан кӀоман юкъара кхиболу пайхамарш а.
Могуш долу хьекъалш муьтӏахь хуьлуш долчу хьекъали далилашца а, даьхкинчу масалшца а[3].
[3]ХIай нах! Масал далийна [шуна), ладогIа цуьнга. Баккъалла а, шаьш аша АллахI [lад] витина кхойкхурш, цара [цкъа а] кхуллур ма бац моза [цара хlyъу а дича], уьш [цIуйш] цунна [дуьхьа гулъелча а [кхуллур бац]. Мозано шайх цхьа хӀума ядийча, царна цуьнгара схьаяккхалур [ма] яцара и. ЗаьIап [гIийла] хили [ша] лохург а, [ша] лоьхург а. [Хьаьж сурат: 73]
ХIара аяташ а, далилаш а, хьекъалан масалш а Сийлахь-долчу Къуръан чохь а, Пайхамаран Суннатехь а даьржина ду. Цуьнан аяташ дагар ма-аллара дукха ду. Ткъа царах кхета луучо Сийлахь-долчу Къуръане а, Суннатан а, Пайхамаран Сиратан а жайнашка хьажийла, царна чохь карор бу-кх оцу аятех лаьцна шеко йоцу хаам.
Нагахь санна и сийлахь-йоккха билгалонаш хила-м ца хиллехьара, Iарбойн ахгIайрен тIехь хилла болчу цуьнан мостагIашна - Къурайшин кяфиршна а, жуьгташна а, насорашна а - иза харцван а, нах цунах ларбан а аьтто карор бара.
Сийлахь-Дозалла долу Къуръан – иза Аллахӏа Мухьаммад Пайхамаре – Делера салам-маршалла хуьлда цунна – вахьий дина Жай-на ду. Иза – ӏаламийн Делан къамел ду. Аллахӏа адамашка а, жинашка а кхайкхам бина, цунах тераниг я цунах тера цхьа сурат даладе аьлла, и кхайкхам таханлерачу дийне кхаччалц а бу. Сийлахь-Дозалла долчу Къуръано миллионаш адамаш цецбохуш долчу дуккха а мехалчу хаттаршна жоьпаш ло.Сийлахь Къуръан таханлерачу дийне кхаччалц лардина ду, иза доссийначу ӏаьрбийн маттахь, цхьа а элп эшош а доцуш. Иза зорба тоьхна, даржийна а ду. Иза – адамашна тӏедеана уггаре а доккха, ӏаламате жайна ду, иза деша а, я цуьнан маьӏнийн гочдар деша а хьакъ долуш. Иза девзина а, цунах тешна а воцчунна дерриг диканиг дӏадаьлла.
Иштта Мухьаммад Пайхамаран – Делера салам-маршалла хуьлда цунна – суннат а, цуьнан некъ а, дахар а лардина а, дIаделла а ду тешаме болчу дийцархойн зIенашца, иза зорба тоьхна ду Мухьаммад Пайхамара – Делера салам-маршалла хуьлда цунна – бийцинчу Iаьрбийн маттахь, иза вайна юккъехь вехаш волуш санна, дуккха а меттанашка гоч а дина ду. Сийлахь-долу Къуръан а, Пайхамаран – Делера салам-маршалла хуьлда цунна – суннат а Исламан хьукманийн а, шарIан а цхьаъ бен доцу хьоста ду.
6- Элчано Мухьаммада -Делера салам-маршалла хуьлда цунна- деъна долу Шарӏиат Элчано Мухьаммада – Делера салам-маршалла хуьлда цунна – деана долу Шарӏ – иза Исламан шарӏ ду. Иза Делан шариӏатийн а, элчаналлин а тӏаьххьарниг ду. Иза шен бух тӏехь хьалха хиллачу пайхамарийн шариӏаташца тера ду, церан кепаш тайп-тайпана елахь а.
Иза кхачамаллин шариIат ду, иза массо а заманна а, меттигна а догIуш ду. Цуьнгахь адамийн динан а, дуьненан а тодалар ду. Цо чулоцу Iаламийн Делана лайшна тIедоьжна долу массо а Iибадат, ламаз а, закат а санна. Иштта цо адамашна билгалдоху финансийн а, экономикин а, социальни а, политикин а, тIеман а, экологин а юкъаметтигашкахь мегаш дерг а, цамегаш дерг а, иштта адамийн дахарна а, эхартана а оьшуш долу кхин дерг а.
Хӏокху Шарӏо лардо нехан динаш а, церан цӏийш а, сий-ларам а, бахам а, хьекъалш а, тӏаьхьенаш а. Цо шен чохь массо а дика гӏиллакх а, дикалла а латтадо, иштта массо а вон гӏиллакхах а, вонах а ларво. Цо кхойкху адаман сий-лараме а, юккъерчу некъе а, нийсоне а, цӏена даггара хиларе а, цӏаноне а, болх тӏехдика баре а, безаме а, нахана дикане лааре а, цӏий ӏанор сацоре а, Даймохк кхерамзаллехь хиларе а, иштта нах бакъо йоцуш кхеро а, дог-этӏо а ца магоре а. Мухьаммад Пайхамар – Делера салам-маршалла хуьлда цунна – массо а кепара а, куьцера а долчу зуламна а, талхорна а дуьхьал тӏом беш вара, иштта тиларшна а, ша ваьлла ӏаш хиларна а, дуьне дитарна а (рахӏбаниййат) дуьхьал а вара.
Элчано Мухьаммада (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) билгалдаьккхина, АллахIа адам – боьрша стаг а, зуда а – сийлахь дина хилар, цунна цуьнан ерриг бакъонаш кепатоьхна хилар, иза шен дерриг харжамашна а, гIуллакхашна а, леларна а жоьпалле витина хилар, цунна тIе а дуьллуш ша-шенна я кхечарна зен долу муьлххачу а гIуллакхан жоьпалла. Цо боьрша стаг а, зуда а иманехь а, жоьпаллехь а, бекхамехь а, ял хиларехь а цхьатерра бина. ХIокху шариIатехь зудчунна – нана а, хIусамнана а, йоI а, йиша а йолчунна – къаьсттина терго ю.
Мухьаммад Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) деанчу ШарIо хьекъал лардар а, и дохош долу хIума, масала, чагIар малар, хьарам дар а тIедожийна. Ислам-дино дин хьекъална некъ серлабоккху нур лору, адам шен Делана кхетамца а, хаарца а Iибадат дан дезаш хиларна. Исламан шарIо хьекъалан дарж айбина, иза жоьпаллин бух бина, иза харцонан а, жIарашна я деланашна гIуллакх даран а гIоранах паргIатдаьккхина.
Исламан шариӏато нийса долу ӏилма сийлахь лору, иштта лаамех цӏенчу ӏилманан талламашка а, шега а, ӏаламе а хьежаре а, ойла яре а кхойкху. Ткъа ӏилманан нийса долу жамӏаш Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) далийначунна дуьхьал ца догӏу.
Шарӏахь цхьана а тайпанчу адамашна кхечу тайпанчу адамашна хьалха къастам бац, цу чохь цхьана а къомана кхечу къомал гӏоле хилар дац, хӏетте а, цуьнан хьукманашна хьалха массо а цхьатерра ву. Хӏунда аьлча, адамаш шайн бух-орамехь цхьатерра ду. Цхьана а тайпанан кхечу тайпанал гӏоле хилар дац, цхьана а къоман кхечу къомал гӏоле хилар дац, Делах кхерарца бен. Мухьаммад Пайхамара – Делера салам-маршалла хуьлда цунна – хаийтина, хӏора а бер фитӏрат тӏехь дуьнен чу долуш ду аьлла. Адамех цхьа а къинош долуш я кхечун къа верасаллехь долуш дуьнен чу ца волу.
Исламан шариІатехь Дала тоба дар хІоттийна, иза ду: стаг шен Деле верзар а, къа дитар а. Исламо дІадоху шел хьалха хилла долу къинош, тобано а дІадоху шел хьалха хилла долу къинош. Цундела стага шен къинош адамашна хьалха дІадийца оьшуш дац. Исламехь стагана а, Делана а юккъехь йолу зІе нийса ю, цундела хьуна а, Делана а юккъехь юкъарлонча хила цхьа а ца оьшу. Исламо ца магадо адамех деланаш бар я уьш АллахІан накъостий бар Цуьнан Делаллехь я Іибадатехь.
Мухьаммад Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) деана долу шариӏато цул хьалха хилла долу массо а шариӏат дӏадоккхуш ду. Хӏунда аьлча, Мухьаммада (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) Аллахӏера деана долу Исламан шариӏат – иза Къематде кхаччалц хир долу тӏаьххьара шариӏат ду, иза массо а ӏаламна ду. Цундела цо дӏадаьхна шел хьалха хилларг, хьалха хиллачу шариӏаташа вовшаш дӏадаьхна ма-хиллара. Сийлахь-Веза волу Аллахӏа Исламан шариӏат доцург кхин шариӏат къобалдеш дац, иштта Цо къобалдеш дац Мухьаммад Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) деана долу Ислам доцург кхин дин. Нагахь цхьаммо Ислам дин доцург кхин дин леладахь, цуьнгара иза къобалдийр дац. Ткъа хӏокху шариӏатан хьукмийн кӏоргера хаарш довза луучо, уьш Исламах лаьцна дуьйцучу тешамечу жайнашкахь лохийла.
Исламан шариӀатан Ӏалашо ю, – иштта массо а Делан элчаналлин Ӏалашо ма-ярра, – бакъ дино адам лакха а даккхар, цунах Ӏаламийн Дела волчу АллахӀан цӀена лай а веш, иза адаман а, хӀуманан а, тиларийн а лайналлех паргӀат а воккхуш.
Баккъалла а, Исламан шариӀат муьлххачу а заманна а, меттигна а мегаш ду, цуьнгахь адаман нийсачу пайдех дуьхьалдолуш хӀума дац, хӀунда аьлча иза адамашна оьшург хуучу АллахӀера доссийна ду. Ткъа адамашна оьшу ша-шенчохь нийса долу, вовшийн дуьхь-дуьхьал ца догӀу, адамаллина пайдехь долу, адамо хӀоттийна доцу, амма АллахӀера доссийна долу, адамаш дикаллин а, нийсонан а новкъа нисдеш долу шариӀат. Нагахь цара цуьнга кхел йайтахь, церан гӀуллакхаш нислур ду, уьш вовшийн зуламах а ларлур бу.
7- Цуьнан мостагӏаша цуьнан пайденна тешалла дар. Цхьа шеко йоцуш, хIора пайхамаран хилла шен мостагIий, цуьнца мостагIалла лелош а, цуьнан кхайкхаман некъана дуьхьалхIуьттуш а, нах цунах тешарах юхатухуш а. АллахIан Элчанан Мухьаммадан а - Делера салам-маршалла хуьлда цунна - хилла дуккха а мостагIий, иза дийна волуш а, иза кхелхинчул тIаьхьа а. АллахIа церан массарна а тIехь толам баьккхийтина цуьнга. Бакъдолуш, царах дукхах болчара - ширачу заманахь а, керлачу заманахь а - тIаьхь-тIаьхьа тоьшаллаш дина, иза пайхамар хиларх а, цул хьалха хиллачу пайхамарша - Делера салам-маршалла хуьлда царна - далийнарг саннарг далош веана хиларх а, иза бакъонца вуйла царна хууш хиларх а. Амма царах дукхах болчарна иман дилла новкъарло йина дуккха а бахьанаша, масала: куьйгалла дезаро, я юкъараллех кхераро, я шайн даржашца доьзна долу бахам байаро.
Ткъа хастам бу АллахIана - Iаламийн Деланна.
