ഭക്ഷണവേളയിൽ പാലിക്കേണ്ട മര്യാദകൾ ഏതെല്ലാമാണ്?
- الباب / الفصل
- قسم الآداب الإسلامية
السؤال
س12: ما هي آداب الطعام؟
ചോദ്യം 6: ഭക്ഷണവേളയിൽ പാലിക്കേണ്ട മര്യാദകൾ ഏതെല്ലാമാണ്?
الجواب
ج:1. أنوي بأكلي وشربي التقوِّي على طاعة الله عَزَّ وَجَلَّ.
- غسل اليدين قبل الأكل.
- لحديث أم المؤمنين عائشة رضي الله عنها كان رسول الله صلى الله عليه وسلم:
«إذا أراد أن يأكل ويشرب يغسل يديه ثم يأكل ويشرب»
رواه أحمد.
- أقول: "بسم الله"، وآكل بيدي اليمنى ومما يليني، ولا آكل من وسط الأطباق، أو من أمام غيري.
- لحديث:
«يا غلام، سم الله، وكل بيمينك، وكل مما يليك»
متفق عليه.
- إذا نسيت التسمية أقول: " بسم الله أوله وآخره ".
- لحديث أم المؤمنين عائشة رضي الله عنها، قالت: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم:
«إذا أكل أحدكم طعامًا، فليقل باسم الله، فإن نسي في أوله، فليقل باسم الله في أوله وآخره»
رواه الترمذي وأحمد.
- أرضى بالموجود من الطعام، ولا أعيب الطعام، إن أعجبني أكلته، وإن لم يعجبني تركته.
- لحديث أبي هريرة رضي الله عنه، قال:
«ما عاب النبي صلى الله عليه وسلم طعامًا قط، إن اشتهاه أكله وإلا تركه»
- آكل بضع لقيمات، ولا آكل كثيرًا.
- في الحديث:
«ما ملأ آدمي وعاءً شرًّا من بطن، حسب الآدمي لقيمات يقمن صلبه، فإن غلبت الآدمي نفسه، فثلث للطعام، وثلث للشراب، وثلث للنفس»
رواه الترمذي وابن ماجه.
- لا أنفخ في الطعام أو الشراب وأتركه حتى يبرد.
«نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن النفخ في الطعام والشراب»
رواه أحمد وابن ماجه.
- أجتمع مع غيري في الطعام مع الأهل أو الضيف.
- حديث أن رجلًا قال للنبي صلى الله عليه وسلم: إنا نأكل وما نشبع، قال:
«فلعلكم تأكلون مفترقين، اجتمعوا على طعامكم واذكروا اسم الله تعالى عليه يبارك لكم فيه»
رواه أبو داود وابن ماجه.
- لا أبدأ بالطعام قبل غيري ممن هو أكبر مني.
- أسمي الله عندما أشرب، وأشرب جالسًا وعلى ثلاث دفعات، ولا أتنفس في الإناء.
«إذا شرب أحدكم فلا يتنفس في الإناء»
- ولحديث أنس رضي الله عنه،
«أن النبي صلى الله عليه وسلم زجر عن الشرب قائمًا»
رواه مسلم.
- ولحديث:
«كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يتنفس في الشراب ثلاثًا»
- أحمد الله عندما أنتهي من الطعام أو الشراب.
«إن الله ليرضى عن العبد أن يأكل الأكلة فيحمده عليها، أو يشرب الشربة فيحمده عليها»
ഉത്തരം: 1- അല്ലാഹുവിനെ അനുസരിക്കാനുള്ള ശക്തി സംഭരിക്കുന്നതിന് വേണ്ടിയാണ് ഭക്ഷണം കഴിക്കുകയും വെള്ളം കുടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് എന്ന നിയ്യത്ത് ഉണ്ടായിരിക്കുക.
- ഭക്ഷണത്തിന് മുമ്പ് രണ്ട് കൈകളും കഴുകൽ.
ഉമ്മുൽ മുഅ്മിനീൻ ആഇശാ -رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا- നിവേദനം: നബി -ﷺ- ഇങ്ങനെ ചെയ്യാറുണ്ടായിരുന്നു:
"നബി -ﷺ- ഭക്ഷിക്കാനും കുടിക്കാനും ഉദ്ദേശിച്ചാൽ തൻ്റെ കൈകൾ കഴുകുകയും, ശേഷം ഭക്ഷിക്കുകയും കുടിക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു."
(അഹ്മദ്)
- 'ബിസ്മില്ലാഹ്' എന്ന് പറഞ്ഞു കൊണ്ട് ഭക്ഷണം കഴിച്ചു തുടങ്ങുക. വലതു കൈ കൊണ്ട്, അടുത്തു നിന്നുള്ളത് ഭക്ഷിക്കുക. പാത്രത്തിൻ്റെ നടുവിൽ നിന്നോ, മറ്റുള്ളവരുടെ മുൻപിലുള്ള ഭാഗത്ത് നിന്നോ ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്.
ഹദീഥ് കാണുക:
{മോനേ! ബിസ്മില്ലാഹ് എന്ന് ചൊല്ലുക. നിൻ്റെ വലതു കൈ കൊണ്ട് ഭക്ഷിക്കുക. നിൻ്റെ അടുത്തുള്ളതിൽ നിന്ന് ഭക്ഷിക്കുക.}
(ബുഖാരി, മുസ്ലിം)
- ബിസ്മി ചൊല്ലാൻ മറന്നാൽ പറയുക: "(സാരം:) ആരംഭത്തിലും അവസാനത്തിലും അല്ലാഹുവിൻ്റെ നാമത്തിൽ."
കാരണം ആഇശാ -رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا- നിവേദനം: നബി -ﷺ- പറഞ്ഞു:
"നിങ്ങളിലാരെങ്കിലും ഭക്ഷണം കഴിക്കാനിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ അവൻ 'ബിസ്മില്ലാഹ്' (അല്ലാഹുവിൻ്റെ നാമത്തിൽ) എന്ന് പറയട്ടെ. തുടക്കത്തിൽ പറയാൻ മറന്നുപോയാൽ 'ബിസ്മില്ലാഹി ഫീ അവ്വലിഹി വ ആഖിരിഹി' (തുടക്കത്തിലും ഒടുക്കത്തിലും അല്ലാഹുവിൻ്റെ നാമം മുഖേന) എന്ന് പറയുക."
(തിർമിദി, അഹ്മദ്)
- ലഭിച്ച ഭക്ഷണത്തിൽ തൃപ്തിയുള്ളവനാവുക; ഒരു ഭക്ഷണത്തെയും കുറ്റം പറയരുത്. ഇഷ്ടപ്പെട്ടാൽ ഭക്ഷിക്കുക; ഇല്ലെങ്കിൽ കഴിക്കാതിരിക്കുക.
അബൂഹുറൈറ -رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ- വിൻ്റെ ഹദീസിൽ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു:
നബി -ﷺ- ഒരിക്കൽ പോലും ഒരു ഭക്ഷണത്തെയും കുറ്റം പറഞ്ഞിട്ടില്ല. അവിടുത്തേക്ക് ഇഷ്ടമായാൽ ഭക്ഷിക്കും. ഇഷ്ടമില്ലെങ്കിൽ അത് ഒഴിവാക്കും.
- ഭക്ഷണം അധികരിപ്പിക്കരുത്; മിതമായ(ഏതാനും ഉരുളകൾ കൊണ്ട്) ഭക്ഷണം മതിയാക്കുക.
നബി (ﷺ) യുടെ ഹദീഥിൽ ഇപ്രകാരം വന്നിരിക്കുന്നു:
"മനുഷ്യൻ തൻ്റെ വയറിനേക്കാൾ മോശമായ ഒരു പാത്രവും നിറച്ചിട്ടില്ല. മനുഷ്യന് അവൻ്റെ നട്ടെല്ല് നേരെ നിറുത്താൻ ഏതാനും ഉരുളകൾ മതിയായതാണ്. അതിൽ കൂടുതലില്ലാതെ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, (അവൻ്റെ വയറിൻ്റെ) മൂന്നിലൊന്ന് ഭക്ഷണത്തിനും, മൂന്നിലൊന്ന് പാനീയത്തിനും, മൂന്നിലൊന്ന് ശ്വാസമെടുക്കുന്നതിനുമാക്കട്ടെ."
(തിർമിദി, ഇബ്നു മാജഃ)
- ഭക്ഷണത്തിലോ പാനീയത്തിലോ ഊതരുത്; ചൂടുണ്ടെങ്കിൽ തണുക്കുന്നത് വരെ കാത്തുനിൽക്കുക.
"നബി ﷺ ഭക്ഷണപാനീയങ്ങളിൽ ഊതുന്നത് വിലക്കിയിരിക്കുന്നു."
- കുടുംബത്തോടും അതിഥികളോടുമൊപ്പം ഭക്ഷണം കഴിക്കുക.
ഒരാൾ നബി -ﷺ- യോട് പറഞ്ഞു: "ഞങ്ങൾ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നെങ്കിലും ഞങ്ങളുടെ വിശപ്പ് കെടുന്നില്ല." അപ്പോൾ നബി -ﷺ- പറഞ്ഞു:
"നിങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ വെവ്വേറെയിരുന്നു കൊണ്ടായിരിക്കും ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നത്. നിങ്ങൾ ഭക്ഷണത്തിന് ഒരുമിച്ചിരിക്കുകയും, അല്ലാഹുവിൻ്റെ നാമം സ്മരിക്കുകയും ചെയ്യുക; നിങ്ങളുടെ ഭക്ഷണത്തിൽ അല്ലാഹു അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നതാണ്."
(അബൂദാവൂദ്, ഇബ്നു മാജഃ)
- നിന്നേക്കാൾ പ്രായമുള്ളവർ ഭക്ഷണം കഴിച്ചു തുടങ്ങുന്നതിന് മുൻപ് ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്.
- 'ബിസ്മില്ലാഹ്' പറഞ്ഞ്, ഇരുന്നു കൊണ്ട്, മൂന്ന് തവണകളായി വെള്ളം കുടിക്കുക. പാത്രത്തിലേക്ക് ശ്വാസം വിടരുത്.
"നിങ്ങളിലൊരാളും കുടിക്കുമ്പോൾ പാത്രത്തിൽ ശ്വാസം വിടരുത്."
അനസ് -رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ- നിവേദനം ചെയ്ത ഹദീഥിൽ ഇങ്ങനെ കാണാം:
"നബി ﷺ നിന്നുകൊണ്ട് കുടിക്കുന്നത് വിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു."
(മുസ്ലിം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത്.)
കാരണം ഹദീഥിൽ ഇപ്രകാരം വന്നിരിക്കുന്നു:
"നബി -ﷺ- പാനീയം കുടിക്കുമ്പോൾ മൂന്നു തവണയായി ശ്വാസമെടുക്കാറുണ്ടായിരുന്നു."
- ഭക്ഷണമോ പാനീയമോ കഴിച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ അല്ലാഹുവിനെ സ്തുതിക്കുക.
"ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ അല്ലാഹുവിനെ സ്തുതിക്കുകയും, വെള്ളം കുടിച്ചാൽ അല്ലാഹുവിനെ സ്തുതിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന തൻ്റെ അടിമയെ അല്ലാഹു തീർച്ചയായും തൃപ്തിപ്പെടുന്നതാണ്."