السؤال
س12: ما هي آداب الطعام؟
پرسش ۱۲: آداب غذا چیست؟
الجواب
ج:1. أنوي بأكلي وشربي التقوِّي على طاعة الله عَزَّ وَجَلَّ.
- غسل اليدين قبل الأكل.
- لحديث أم المؤمنين عائشة رضي الله عنها كان رسول الله صلى الله عليه وسلم:
«إذا أراد أن يأكل ويشرب يغسل يديه ثم يأكل ويشرب»
رواه أحمد.
- أقول: "بسم الله"، وآكل بيدي اليمنى ومما يليني، ولا آكل من وسط الأطباق، أو من أمام غيري.
- لحديث:
«يا غلام، سم الله، وكل بيمينك، وكل مما يليك»
متفق عليه.
- إذا نسيت التسمية أقول: " بسم الله أوله وآخره ".
- لحديث أم المؤمنين عائشة رضي الله عنها، قالت: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم:
«إذا أكل أحدكم طعامًا، فليقل باسم الله، فإن نسي في أوله، فليقل باسم الله في أوله وآخره»
رواه الترمذي وأحمد.
- أرضى بالموجود من الطعام، ولا أعيب الطعام، إن أعجبني أكلته، وإن لم يعجبني تركته.
- لحديث أبي هريرة رضي الله عنه، قال:
«ما عاب النبي صلى الله عليه وسلم طعامًا قط، إن اشتهاه أكله وإلا تركه»
- آكل بضع لقيمات، ولا آكل كثيرًا.
- في الحديث:
«ما ملأ آدمي وعاءً شرًّا من بطن، حسب الآدمي لقيمات يقمن صلبه، فإن غلبت الآدمي نفسه، فثلث للطعام، وثلث للشراب، وثلث للنفس»
رواه الترمذي وابن ماجه.
- لا أنفخ في الطعام أو الشراب وأتركه حتى يبرد.
«نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن النفخ في الطعام والشراب»
رواه أحمد وابن ماجه.
- أجتمع مع غيري في الطعام مع الأهل أو الضيف.
- حديث أن رجلًا قال للنبي صلى الله عليه وسلم: إنا نأكل وما نشبع، قال:
«فلعلكم تأكلون مفترقين، اجتمعوا على طعامكم واذكروا اسم الله تعالى عليه يبارك لكم فيه»
رواه أبو داود وابن ماجه.
- لا أبدأ بالطعام قبل غيري ممن هو أكبر مني.
- أسمي الله عندما أشرب، وأشرب جالسًا وعلى ثلاث دفعات، ولا أتنفس في الإناء.
«إذا شرب أحدكم فلا يتنفس في الإناء»
- ولحديث أنس رضي الله عنه،
«أن النبي صلى الله عليه وسلم زجر عن الشرب قائمًا»
رواه مسلم.
- ولحديث:
«كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يتنفس في الشراب ثلاثًا»
- أحمد الله عندما أنتهي من الطعام أو الشراب.
«إن الله ليرضى عن العبد أن يأكل الأكلة فيحمده عليها، أو يشرب الشربة فيحمده عليها»
پاسخ: ۱- با خوردن و نوشیدنم این را نیت میکنم که برای طاعت الله عزوجل قوی شوم.
۲- شستن دستان پیش از خوردن.
- به دلیل حدیث ام المؤمنین عایشه رضی الله عنها که رسول الله صلی الله علیه وسلم:
«هرگاه میخواست بخورد و بنوشد، دستان خود را میشست سپس میخورد و مینوشید».
به روایت احمد.
۳- «بسم الله» میگویم، با دست راست میخورم، از جلوی خودم میخورم و از وسط بشقاب یا از جلوی دیگران غذا نمیخورم.
به دلیل این حدیث که:
«ای نوجوان، بسم الله بگو و با دست راست بخور و از آنچه نزدیک توست بخور» (یعنی از غذایی که جلوی دیگران است نخور).
به روایت بخاری و مسلم.
۴. اگر گفتن بسم الله را فراموش کردم میگویم: «بسم الله اوله وآخره».
- به دلیل حدیث ام المؤمنین عایشه رضی الله عنها که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند:
«هرگاه کسی از شما غذایی خورد [در آغاز] بسم الله بگوید، پس اگر در آغازش فراموش کرد، بگوید: بسمِ اللَّهِ في أوَّلِهِ وآخرِهِ». یعنی: به نام الله در آغازش و پایانش.
به روایت ترمذی و احمد.
۵. به همان غذایی که هست راضی میشوم و از غذا عیب نمیگیرم. اگر خوشم آمد میخورم و اگر خوشم نیامد رهایش میکنم.
- به دلیل حدیث ابوهریره رضی الله عنه که گفت:
پیامبر صلی الله علیه وسلم هرگز از هیچ غذایی عیب نگرفت، اگر به غذایی میل داشت میخورد و در غیر این صورت نمیخورد.
۶. چند لقمه میخورم و پرخوری نمیکنم.
در حدیث آمده است که:
«آدمی ظرفی بدتر از شکمش پر نکرده است، بر انسان چند لقمه که با آن پشتش را استوار بدارد کافی است و اگر نفسش بر او غالب شد، پس یک سوم برای غذا باشد و یک سوم برای آب و یک سوم برای تنفس».
به روایت ترمذی و ابن ماجه.
۷- در غذا یا نوشیدنی فوت نمیکنم و میگذارم که خودش سرد شود.
«رسول الله صلی الله علیه وسم از فوت کردن در غذا و نوشیدنی نهی کردند».
به روایت احمد و ابن ماجه.
۸. همراه با دیگران غذا میخورم؛ همراه با خانواده یا مهمان.
- مردی به پیامبر صلی الله علیه وسلم گفت: ما میخوریم و سیر نمیشویم. فرمود:
«شاید جدا از هم غذا میخورید؟ برای غذا جمع شوید و نام الله تعالی را بر آن ببرید تا برای شما در آن برکت بیاید».
به روایت ابوداود و ابن ماجه.
۹- قبل از دیگری که بزرگتر از من است شروع به غذا خوردن نمیکنم.
۱۰. وقتی میخواهم بنوشم بسم الله میگویم و نشسته و در سه نفس مینوشم و در داخل ظرف فوت نمیکنم.
«اگر کسی از شما [آب یا هر نوشیدنی دیگری] نوشید، در ظرف فوت نکند».
و به دلیل حدیث انس رضی الله عنه که میگوید:
«پیامبر صلی الله علیه وسلم از ایستاده نوشیدن نهی کردند».
به روایت مسلم.
و به دلیل این حدیث که:
«رسول الله صلی الله علیه وسلم با سه نفس مینوشیدند».
۱۱. پس از پایان غذا یا نوشیدنی، حمد خداوند را به جا میآورم (الحمدلله میگویم).
«همانا الله از بنده خشنود میشود که غذا را بخورد و برای آن حمد او را بگوید یا نوشیدنی را بنوشد و برایش حمد او را بگوید».