උතුම් සදාචාර ගුණාංග
මෙම ලිපියෙන් අල්ලාහ් සහ මිනිසුන් සමඟ කටයුතු කිරීමේදී සදාචාරයේ විවිධ පැති පිළිබඳව සාකච්ඡා කෙරේ. අල්ලාහ්ගේ පණිවිඩ සහ විධිවිධාන තෘප්තියෙන් හා පිළිගැනීමෙන් යුතුව භාරගැනීමේත්, ඔහුගේ නියමයන් හමුවේ ඉවසීමේත් ඇති අවශ්යතාවය මෙහි පැහැදිලි කරනු ලැබේ. එමෙන්ම, අන් අයට හිංසා කිරීමෙන් වැළකී සිටීම, දානමානාදී යහපත් දේ ලබා දීම, සහ සිනහමුසු මුහුණින් කටයුතු කිරීම තුළින් අන් අය සමඟ කටයුතු කිරීමේදී යහපත් චරිතය පවත්වාගන්නා ආකාරය ද නබි (ﷺ) තුමාණන්ගේ සුවඳවත් චරිතාපදානයෙන් ලබාගත් උදාහරණ ද සමඟින් මෙහි විස්තර කෙරේ.
උතුම් සදාචාර
ගරු ෂෙයික් අල් අල්ලාමා
මුහම්ද් බින් සාලිහ් අල්-උසයිමීන්
අල්ලාහ් එතුමා හටත්, එතුමාගේ දෙමව්පියන් හටත් මුස්ලිම්වරුන් හටත් සමාව ලබා දෙත්වා!
මහා කාරුණික පරම දයාබර අල්ලාහ්ගේ නාමයෙන්
සියලු ප්රශංසා අල්ලාහ් සතු ය. අපි ඔහු ප්රශංසා කරමු, ඔහුගේ උපකාරය හා සමාව පතමු. අපි අපගේ පාපයන් සඳහා ඔහු වෙත පාපොච්චාරණය කරමු. අපගේ ම නපුරෙන් සහ අපගේ ම ක්රියාවන්හි දුෂ්ට බලපෑමෙන් ඇති වන හානිවලින් අපි අල්ලාහ්ගෙන් රැකවරණය පතා සිටිමු. අල්ලාහ් කවුරුන් වෙත යහමඟ පෙන්වන්නේ ද, කිසිවෙකුටත් ඔහු ව නොමඟ යවන්නට නොහැක. අල්ලාහ් කවුරුන් ව නොමඟ යවන්නේ ද, කිසිවෙකුට ඔහුට නිසි මඟ පෙන්විය නොහැක. අල්ලාහ් හැර නැමදුම් ලැබීමට සුදුසු වෙනත් දෙවියකු නොමැති බවත් ඔහු ඒකීය බවත් ඔහුට කිසිදු ආදේශයක් නොමැති බවත් මම සාක්ෂි දරමි. තව ද සැබැවින් ම මුහම්මද් තුමාණන් ඔහුගේ ගැත්තා බවත් ඔහුගේ දූතයා බවත් මම සාක්ෂි දරමි. සියලු දහම්වලට වඩා ඉස්මතු කරනු පිණිස, උත්තරීතර අල්ලාහ් යහමග හා සත්ය දහම සමග මුුුුුහම්මද් නබි තුමාණන්ව එවීය. අවසන් හෝරාව ඉදිරියේ ශුභාරංචි දන්වන්නෙකු හා අවවාද කරන්නෙකු ලෙස ද, අල්ලාහ්ගේ අනුහසින් ඔහු වෙත ඇරයුම් කරන්නෙකු ලෙස හා ආලෝකය විහිඳුවන පහනක් ලෙස ද උත්තරීතර අල්ලාහ් එතුමාණන්ව එවීය. එතුමාණන් දිව්ය පණිවිඩය ප්රචාරය කළේය, භාරයන් නිසියාකාරව ඉටු කළේය, සමාජයට යහපත් උපදෙස් ලබා දුන්නේය, තවද නියතය පැමිණෙන තෙක් අල්ලාහ්ගේ මාර්ගයේ නිසි අයුරින් අරගල කළේය. අල්ලාහ් තම ගැත්තන් අතුරින් තමන් අභිමත කළ අයට අනුග්රහය ලබා දුන් අතර, ඔවුහු එතුමාණන්ගේ ඇරයුම පිළිගෙන එතුමාණන්ගේ මඟපෙන්වීමෙන් යහමග ලැබූහ. එසේම අල්ලාහ් තම ප්රඥාවෙන් තම ගැත්තන් අතුරින් තමන් අභිමත කළ අයව අත්හැර දැමුවේය, එවිට ඔවුහු එතුමාණන්ට අවනත වීමට උඩඟු වී ඉන් වැළකී, එතුමාණන්ගේ පණිවිඩය බොරු කොට, එතුමාණන්ගේ නියෝගයට විරුද්ධ වූහ. ඒ හේතුවෙන් ඔවුහු පාඩුවට ද අන්ත මුළාවට ද පත් වූහ.
ඉන්පසුව: මෙම හමුවේදී [1] යහපත් ගතිගුණ පිළිබඳව කතා කිරීමට ලැබීම මට මහත් සතුටකි. [1] මෙම හමුව උනෙයිසා විද්යා පීඨයේ අස්-සෙයිෆී මධ්යස්ථානයේ දී සිදු විය.
සදාචාරය - විද්වතුන් පවසන පරිදි: එය මනුෂ්යයාගේ අභ්යන්තර ස්වරූපය වේ; මන්දයත් මනුෂ්යයාට ස්වරූප දෙකක් ඇති බැවිනි:
බාහිර ස්වරූපය: එය අල්ලාහ් විසින් ශරීරය කවර ආකාරයෙන් මවා ඇත්තේ ද ඔහුගේ එම මැවීමේ හැඩරුවයි. මෙම බාහිර ස්වරූපය අතර අලංකාර වූ ද යහපත් වූ ද දෑ ඇත. එමෙන්ම අවලස්සන වූ ද අයහපත් වූ ද දෑ ඇත, තවද ඒ අතරමැදි දෑ ද ඇති බව අප සියල්ලන්ම දන්නා කරුණකි.
ඒ ආකාරයටම අභ්යන්තර ස්වරූපය ද යහපත් හා අයහපත් ස්වරූප ලෙස බෙදෙනු ඇත. සදාචාරාත්මක ගුණාංග ලෙස හඳුන්වනු ලබන්නේ මෙයයි. එබැවින් සදාචාරාත්මක ගුණාංග වනාහි: මිනිසාට සහජයෙන්ම පිහිටා ඇති අභ්යන්තර ස්වරූපයයි.
යහපත් ගතිගුණ යනු සහජයෙන්ම පිහිටන දෙයක් ද නැතහොත් උපයා ගන්නා දෙයක් ද?
පිළිතුර: සැබැවින්ම ගුණාංග අතර සහජයෙන්ම පිහිටන දෑ මෙන්ම, කිසිදු සැකයකින් තොරව උපයා ගන්නා දෑ ද පවතී. ගුණාංගයක් යම් සේ ස්වභාවයක් වන්නේ ද, එලෙසම එය උපයා ගන්නක් ද විය හැකිය. එහි අර්ථය නම්, මිනිසෙකු ස්වභාවයෙන්ම අලංකාරවත් වූ යහපත් ගුණාංග මත පිහිටා තිබිය හැකිවා සේම, උපයා ගැනීමේ හා පුහුණුවීමේ මාර්ගයෙන් ද එම ගුණාංග ලබා ගත හැකි වීමයි. එබැවින් නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ අෂජ් අබ්දුල් කයිස් හට මෙසේ පැවසූහ: "නියත වශයෙන්ම ඔබ තුළ අල්ලාහ් ප්රිය කරන සත් ගුණාංග දෙකක් ඇත. එනම්: තීක්ෂන බුද්ධිය හා ඉවසීමය." එවිට ඔහු: "අහෝ අල්ලාහ්ගේ දූතයාණනි! ඒවා මා විසින්ම පුරුදු කරගත් ඒවාද? නැතහොත් අල්ලාහ් මට සහජයෙන්ම ලබා දුන් ඒවාද?" යැයි විමසීය. එතුමාණෝ: "නැත, අල්ලාහ් ඔබට සහජයෙන්ම ලබා දුන් ඒවාය." යැයි පැවසූහ. එවිට ඔහු: "අල්ලාහ් සහ එතුමාගේ දූතයාණන් ප්රිය කරන සත් ගුණාංග දෙකක් මට සහජයෙන්ම ලබා දුන් අල්ලාහ්ටම සියලු ප්රශංසා හිමිවේවා!" යැයි පැවසීය. [2]. [2] අබූ දාවුද්: කිතාබ් අල්-අදබ්, බාබ් ෆී කබීලතිර් රජුල්, අංක (5225) යටතේ අබ්දුල් කයිස් නියෝජිත පිරිසෙහි සිටි සාරිඃ (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමාගේ හදීසයෙන් ද, අත්-තිර්මිදී: අබ්වාබ් අල්-බිර්රි වස්-සිලා, බාබ් මා ජාඅ ෆිල් අනාති වල් අජලා, අංක (2011) යටතේ ඉබ්නු අබ්බාස් (රළියල්ලාහු අන්හුමා) තුමාගේ හදීසයෙන් ද මෙය වාර්තා කර ඇත.
එබැවින් ප්රශංසනීය වූත් උසස් වූත් සදාචාරාත්මක ගුණාංග යනු සහජයෙන් පිහිටන දෙයක් මෙන්ම පුරුද්දෙන් ඇති කර ගන්නා දෙයක් ද විය හැකි බවට මෙය සාක්ෂියකි. නමුත් කිසිදු සැකයකින් තොරව, පුරුද්දෙන් ඇති කර ගන්නවාට වඩා සහජයෙන් පිහිටීම වඩාත් යහපත් වන්නේය. මන්ද යත්, යම් ගුණාංගයක් ස්වාභාවිකව පවතින්නේ නම් එය අදාළ පුද්ගලයාගේ සහජ ගුණයක් හා ස්වභාවයක් බවට පත්වන බැවිනි. එය ක්රියාවට නැංවීමේ දී කිසිදු ආයාසයක් අවශ්ය නොවේ. තවද එය ක්රියාවට නැංවීමේ දී කිසිදු මවාපෑමක් ද අවශ්ය නොවේ. නමුත් මෙය අල්ලාහ්ගේ අනුග්රහයකි, ඔහු අභිමතය කරන අයට එය ලබා දෙන්නේය. තවද යමෙකුට මෙය අහිමි කරනු ලැබුවේ ද - එනම්: සහජ මාර්ගයෙන් සදාචාරාත්මක ගුණාංග අහිමි කරනු ලැබුවේ ද - සැබැවින්ම ඔහුට එය පුරුදු කිරීමේ මාර්ගයෙන් ලබා ගැනීමට හැකියාව ඇත. එනම්, පුහුණු වීමෙන් හා අඛණ්ඩව ක්රියාවට නැංවීමෙනි. එය - අති උත්තරීතර අල්ලාහ් අභිමතය කරන්නේ නම් - මින්පසුව අප විසින් සඳහන් කරනු ලබන පරිදිය.
මෙහිදී ගැටලුවක් ඇත, එනම්: මේ දෙදෙනාගෙන් වඩාත් ශ්රේෂ්ඨ වනුයේ කවරෙක් ද? සහජයෙන්ම යහපත් සදාචාරය පිහිටා ඇති පුද්ගලයා ද, එසේත් නැතහොත් එම යහපත් සදාචාරය ගොඩනගා ගැනීම උදෙසා තමා සමගම අරගල කරන පුද්ගලයා ද? එසේනම් ඔවුන් දෙදෙනාගෙන් වඩාත් උසස් තත්ත්වයට සහ මහත් වූ කුසලයට හිමිකම් කියන්නේ කවරෙකු ද?
මෙම ගැටලුවට පිළිතුරක් වශයෙන් අපි මෙසේ පවසමු: සැබැවින්ම යහපත් ගතිගුණ උපතින්ම උරුම කරගත් තැනැත්තා, එම ගතිගුණ ප්රගුණ කිරීමේදී හෝ ඔහු තුළ එම ගතිගුණ පැවතීමේදී වඩාත් පරිපූර්ණ වන බවට කිසිදු සැකයක් නොමැත. මන්දයත් ඔහුට ඒ සඳහා කිසිදු වෙහෙසක් හෝ දුෂ්කරතාවක් දැරීමට අවශ්ය නොවන බැවිනි. තවද, ඇතැම් අවස්ථාවන්හිදී හෝ ස්ථානයන්හිදී එය ඔහුගෙන් ගිලිහී නොයයි. මන්ද යහපත් ගුණාංග ඔහු තුළ සහජ ලක්ෂණයක් හා ස්වභාවයක් ලෙස පවතින බැවිනි. එබැවින් ඔබ ඔහුව කුමන වේලාවක මුණගැසුණත්, ඔහු යහපත් ගුණාංගවලින් යුක්ත අයෙකු ලෙස ඔබට දක්නට ලැබෙනු ඇත. තවද ඔබ ඔහුව කුමන ස්ථානයක මුණගැසුණත්, ඔහු යහපත් ගුණාංගවලින් යුක්ත අයෙකු ලෙස ඔබට දක්නට ලැබෙනු ඇත. එලෙසම ඔබ ඔහුව කුමන තත්ත්වයක් යටතේ මුණගැසුණත්, ඔහු යහපත් ගුණාංගවලින් යුක්ත අයෙකු ලෙස ඔබට දක්නට ලැබෙනු ඇත. එබැවින්, මෙම පැතිකඩෙන් බලන කල ඔහු කිසිදු සැකයකින් තොරව වඩාත් පරිපූර්ණ අයෙකු වේ.
එහෙත් හුරුපුරුදු කිරීමෙන්, උත්සාහ දැරීමෙන් හා නිරත වීමෙන් හෝ පුහුණුවෙන් ඇති කරගනු ලබන සදාචාරය වනාහි; තම ආත්මයට එරෙහි ව කරන අරගලය යන අංශයෙන් ඒ වෙනුවෙන් මිනිසාට කුසල් හිමි වනු ඇත. නමුත් සදාචාරයේ පරිපූර්ණත්වය අතින් එය පළමු කොටසට වඩා බොහෝ සෙයින් අඩු ය.
එබැවින් මිනිසාට සහජයෙන් සහ පුරුදු කිරීමෙන් යන ගතිගුණ දෙකම එකවර දායාද කරනු ලැබුවේ නම්, එය වඩාත් පරිපූර්ණ වේ. මෙහි කොටස් හතරකි:
1- යහපත් ගතිගුණ අහිමි වූ තැනැත්තා.
2- උත්පත්තියෙන්ම අදාළ ස්වභාවය සහිතව උපත ලබා ඇති නමුත්, ඔහු එය තමාගේ සහජ ස්වභාවයට පමණක් සීමා කරගත් තැනැත්තා.
3- සහජයෙන් ම එය පිහිටා තිබී, තම උත්සාහයෙන් එය තවදුරටත් වර්ධනය කර ගන්නා තැනැත්තා.
4- එය සහජයෙන්ම පිහිටා නොමැති නමුත්, ඉපැයීම හරහා එය අත්පත් කර ගත් තැනැත්තා.
සාරාංශය වනාහි: යහපත් සදාචාරය සම්බන්ධයෙන් සලකා බලන කල, කවරෙකුට එය සහජයෙන්ම පිහිටා ඇත්තේද ඔහු වඩාත් පරිපූර්ණවත් තැනැත්තා වන්නේය. එනමුත් යහපත් සදාචාරය අත්පත් කර ගැනීමෙහි ලා පවතින වෙහෙස හා දුෂ්කරතාව පිළිබඳව සලකා බලන විට, කවරෙකු තම උත්සාහය මාර්ගයෙන් එය අත්කර ගන්නේද, ඔහුට ඒ වෙනුවෙන් වෙහෙසීමේ කුසල් හිමි වන්නේය.
මෙහි ප්රශ්නයක් මතුවෙයි. එනම්: උතුම් අල් කුර්ආනයේ හා හදීස්හි සඳහන් නොවන සදාචාරයන් තිබේද, තවද ඒවා දැනගැනීමේ මාර්ගය කුමක්ද?
පිළිතුර: මුහම්මද් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ මෙසේ පැවසූහ: "සැබැවින්ම මා එවනු ලැබුවේ දැහැමි ගුණධර්ම සම්පූර්ණ කරනු පිණිසය." [3]; ඒ මන්දයත්, අල්ලාහ් සිය ගැත්තන් වෙනුවෙන් නියම කළ පෙර පැවති ෂරීආ පිළිවෙත් සියල්ල ම යහපත් සදාචාරයට දිරිගන්වයි. එබැවින්, යහපත් සදාචාරය යනු සියලු ෂරීආ පිළිවෙත් විසින් අපේක්ෂා කිරීමට එකඟ වූවක් බව විද්වත්හු සඳහන් කර ඇත. නමුත් නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ නමුත්, මෙම සම්පූර්ණ වූ ධර්මය තුළින් මුහම්මද් නබි (ﷺ) තුමාණන් උදාර සදාචාරාත්මක ගුණාංගයන්හි පූර්ණත්වය රැගෙන ආවේය. [3] මෙය අබූ හුරෙයිරා (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමාගේ හදීසයෙන් ඉමාම් අහ්මද් විසින් (2/381) යටතේ ද, අස්-සුනන් අල්-කුබ්රා හි ඉමාම් බයිහකී විසින් (10/233) යටතේ ද වාර්තා කර ඇති අතර, මෙහි පද පෙළ එතුමාට අයත් වේ.
මේ සඳහා උදාහරණයක් ලෙස කිසාස් හෙවත් සමප්රතිචාර දැක්වීමේ කාරණය ගෙනැවිත් බලමු. එනම්: යමෙකු තවත් අයෙකුට අපරාධයක් කළේ නම්, ඔහුට එරෙහිව සමප්රතිචාර දක්වනු ලබන්නේද නැද්ද? යන්නයි. යුදෙව්වන්ගේ නීතියට අනුව කිසාස් හෙවත් සමප්රතිචාර දැක්වීම අනිවාර්යය හා අත්යවශ්ය දෙයක් වන අතර, එහිදී වින්දිතයාට කිසිදු තේරීමක් නොමැති බව සඳහන් කර ඇත. එමෙන්ම ක්රිස්තියානීන්ගේ නීතියෙහි ඇත්තේ මීට ප්රතිවිරුද්ධ දෙයයි. එනම් සමාව දීම අනිවාර්යය වීමයි. නමුත් අපගේ ධර්මය මෙම අංශ දෙකෙන්ම පරිපූර්ණ ව පැමිණ ඇත. මන්ද, වරදකරුට ඔහුගේ වරදට අදාළ දඬුවම දීම තුළ දැඩි බවක් සහ අයහපත වැළැක්වීමක් පවතින අතර, ඔහුට සමාව දීම තුළ ත්යාගශීලී බවක්, අලංකාරවත් බවක් සහ සමාව ලබන තැනැත්තාට කරනු ලබන යහපතක් පවතියි. එබැවින් අපගේ ධර්මය - අල්ලාහ්ට ප්රශංසා වේවා - (පූර්ව ධර්මයන්) පරිපූර්ණ කරමින් පැමිණියේය. එය අයිතිය හිමි තැනැත්තාට සමාව දීම සහ දඬුවම් කිරීම අතරින් එකක් තෝරාගැනීමට ඉඩ සලසා දී ඇත; ඒ, සමාව දිය යුතු අවස්ථාවලදී සමාව දීමටත්, දඬුවම් කළ යුතු අවස්ථාවලදී දඬුවම් කිරීමටත්ය.
*
යහපත් ගතිගුණවල ක්ෂේත්රයන්
සැබැවින්ම බොහෝ මිනිසුන්ගේ අවබෝධය වී ඇත්තේ, යහපත් සදාචාරාත්මක ගුණාංග යනු මැවුම්කරු සමඟ පවත්වන සබඳතාවයට වඩා මැවුම් සමඟ පවත්වන සබඳතාවයට පමණක් සීමා වූවක් ලෙසය. නමුත් මෙම අවබෝධය ඌන වූවකි. මන්ද යහපත් චරිතය යන්න මැවුම් සමඟ පවත්වන සබඳතාවයේ මෙන්ම, මැවුම්කරු සමඟ පවත්වන සබඳතාවයේ ද පැවතිය යුතුය.
එසේ නම්, යහපත් චරිතයේ මාතෘකාව වන්නේ: ශ්රේෂ්ඨ වූත් සියල්ලටම ඉහළින් වූත් මැවුම්කරු සමඟ පවත්වන සබඳතාවය මෙන්ම, මැවුම් සමඟ පවත්වන සබඳතාවයයි. මෙම කාරණය කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කළ යුතුය.
පළමුවැන්න: උත්තරීතර මැවුම් කරු සමඟ කටයුතු කිරීමේදී යහපත් ගති ගුණ පවත්වා ගැනීම:
මැවුම්කරු සමඟ කටයුතු කිරීමේදී යහපත් සදාචාරය කරුණු තුනකින් සමන්විත වේ.:
1- උත්තරීතර අල්ලාහ්ගේ පණිවිඩ සත්ය බව විශ්වාස කරමින් පිළිගැනීම.
2. ඔහුගේ නියමයන් ක්රියාවට නංවමින් හා ප්රායෝගිකව යොදවමින් පිළිගැනීම.
3- අල්ලාහ්ගේ පූර්ව නියමය ඉවසීමෙන් සහ තෘප්තිමත්ව පිළිගැනීම.
උත්තරීතර අල්ලාහ් සමඟ ඇති යහපත් හැසිරීම් රඳා පවතින කරුණු තුන මෙසේය.
1- අතිමහත් අල්ලාහ්ගේ පණිවිඩ විශ්වාස කිරීමෙහි ලා මිනිසා තුළ කිසිදු සැකයක් හෝ දෙගිඩියාවක් ඇති නොවන පරිදි ඔහුගේ පණිවිඩ විශ්වාස කර පිළිගැනීම. මන්ද, උත්තරීතර අල්ලාහ්ගේ තොරතුරු දැනුම මත පදනම් වූවක් වන බැවිනි. තවද සුවිශුද්ධ වූ ඔහු ප්රකාශ කරන්නන් අතුරින් අතිශය සත්යවාදී වෙති. උත්තරීතර අල්ලාහ් තමන් ගැන මෙසේ ප්රකාශ කරයි.: අල්ලාහ්ට වඩා කතාවෙන් සත්යවාදී කවු ද? (අන් නිසා: 87)
අල්ලාහ්ගේ පණිවිඩ ස්ථීර කර සිටීමට නම්, සර්වබලධාරී අල්ලාහ් සහ ඔහුගේ දූතයාණන් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) විසින් දන්වන පණිවිඩ සම්බන්ධයෙන් තමන් තුළ කිසිදු සැකයක් හෝ සැක මතු කිරීමක් ඇතුළු නොවන ආකාරයට, මිනිසා ඒවා පිළිබඳ ස්ථීර විශ්වාසයෙන් යුක්ත වීමත්, ඒවා ආරක්ෂා කිරීමත්, ඒවා තුළින් කැපවීමෙන් ක්රියා කිරීමත් අත්යවශ්ය වන්නේය.
ගැත්තා මෙම සදාචාරය අනුගමනය කළහොත්, අල්ලාහ් සහ නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ පණිවිඩ සම්බන්ධයෙන් පිටුපාන්නන් විසින් ඉදිරිපත් කෙරෙන සෑම සැකයක්ම දුරු කිරීමට ඔහුට හැකියාව ලැබෙනු ඇත. ඔවුන් ඉස්ලාම් දහමට එහි නැති අලුත් දේ එකතු කළ (බිද්අත්කාර) මුස්ලිම්වරුන් වුවද, නැතහොත් මුස්ලිම්වරුන්ගේ හදවත් තුළ සැක සංකා ඇති කරන වෙනත් නාස්තිකයන් (දෙවියන් නැතැයි කියන්නන්) වුවද එම සැකයන් දුරු කිරීමට ඔහුට හැකි වේ.
මේ සඳහා උදාහරණයක් අපි ගනිමු: සහීහ් අල් බුහාරි හි සඳහන් පරිදි නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් පැවසූ බව අබූ හුරෙයිරා (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා විසින් මෙසේ වාර්තා කරන ලදී: “නුඹලා කිසිවකුගේ පානය තුළට මැස්සෙකු වැටුණු විට ඔහු එය එහි ගිල්වා පසුව එය ඉවත් කළ යුතු වේ. හේතුව සැබැවින්ම උගේ පියාපත් දෙකින් එකක රෝගය සහ අනෙකෙහි ප්රතිකාරය ඇති බැවිනි.” [4]. "[4] මෙය අල්-බුහාරි විසින් වාර්තා කරන ලදී: කිතාබ් බද්උල් ඛල්ක් යන ග්රන්ථයේ, "නුඹලා කිසිවකුගේ පානය තුළට මැස්සෙකු වැටුණු විට ඔහු එය එහි ගිල්විය යුතු වේ. හේතුව සැබැවින්ම උගේ පියාපත් දෙකින් එකක රෝගය සහ අනෙකෙහි ප්රතිකාරය ඇති බැවිනි" යන පරිච්ඡේදය, අංක (3320), අබූ හුරෙයිරා (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා විසින් වාර්තා කරන ලද්දකි."
මෙය අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) විසින් දන්වා සිටි තොරතුරකි. තවද එය ගුප්ත දෑ පිළිබඳ වූවකි. එතුමාණන් ස්වකීය ආශාවෙන් කතා නොකරති. එතුමාණන් පවසන්නේ උත්තරීතර අල්ලාහ් එතුමාණන්ට වහී (දිව්ය පණිවිඩ) මඟින් දැනුම් දුන් දෑ පමණි. මක් නිසාද යත් එතුමාණන් මනුෂ්යයෙකු වන බැවිනි. මනුෂ්යාට ගුප්ත දෑ පිළිබඳ දැනුමක් නැත. එපමණක් නොව, අල්ලාහ් එතුමාණන්ට මෙසේ පවසා ඇත: "අල්ලාහ්ගේ සම්පත් මා සතුව තිබෙන බව මම නුඹලාට නො පවසමි. තවද මම අදෘශ්යමාන දෑ නො දනිමි. සැබැවින් ම මම සුරදූතයකු ද වෙමි යැයි මම නුඹලාට නො පවසමි. මා වෙත හෙළිදරව් කරනු ලැබූ දෑ හැර වෙනත් කිසිවක් මම නො පිළිපදිමි යැයි..." (අල් අන්ආම්: 50)
එහෙයින් මෙම පණිවිඩයට අප යහපත් ගුණදම් මගින් මුහුණ දීම අනිවාර්ය වේ. මෙම පණිවිඩය කෙරෙහි දක්වන යහපත් ගුණදම වනුයේ, අප එය පිළිගැනීමෙන් යුතුව භාර ගැනීමයි. කවරෙකු එයට විරුද්ධ ව කරුණු දැක්වූව ද, මෙම හදීසයෙහි නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් පවසා ඇති දෑ සත්යය හා නිවැරදි බව අප තරයේ තහවුරු කර ගැනීමයි. තවද අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) වෙතින් තහවුරු වූ නිරවද්ය කරුණුවලට විරුද්ධ වන කවර දෙයක් වුවද එය නියතවම අසත්යයක් බව අප පූර්ණ විශ්වාසයෙන් යුතුව දැන ගැනීමයි. මක්නිසාද යත් උත්තරීතර අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි: "මෙම සත්යයෙන් පසු මුළාව මිස වෙන කුමක් ද? එසේ නම් නුඹලා වෙනතකට යොමු කරනු ලබනුයේ කෙසේ ද?" (යූනුස්: 32)
තවත් උදාහරණයක්: විනිශ්චය දිනය පිළිබඳ පණිවිඩය.:
නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ මෙසේ දැනුම් දුන්හ. "“මළවුන් කෙරෙන් නැගිටුවනු ලබන දිනයේ මීල් (සැතපුමක) තරමට හිරු මැවීම් අතරට ළං වනු ඇත.” [5]," එබැවින් එය අඳුන් කූරේ ප්රමාණය (මිල්) වුවද, නැතහොත් දුර මැනීමේ සැතපුම (මිල්) වුවද, සූර්යයා සහ මැවුම්වල හිස් අතර ඇති මෙම දුර ප්රමාණය ඉතා ස්වල්පයකි. එසේ තිබියදීත්, මිනිසුන් එහි රස්නයෙන් පිළිස්සී යන්නේ නැත. නමුත් මෙලොවදී (දැනට පවතින තත්වය තුළ) සූර්යයා ඇඟිලි පුරුකක ප්රමාණයකින් හෝ ළඟා වූයේ නම් මුළු ලෝකයම පිළිස්සී යනු ඇත. [5] අල්-මික්දාද් ඉබ්නු අල්-අස්වද් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා විසින් දන්වා ඇති මෙම හදීසය මුස්ලිම් තුමා විසින්: "ස්වර්ගය" යන පාඩමේ, "යළි අවදි කරනු ලබන දිනයේ විස්තරය" යන පරිච්ඡේදයේ හදීස් අංක (2864) යටතේ වාර්තා කර ඇත.
"යමෙකු මෙසේ පැවසිය හැකිය: මළවුන් කෙරෙන් නැගිටුවනු ලබන දිනයේ හිරු මෙම දුර ප්රමාණයෙන් මැවීම්වල හිසට සමීප වී, ඉන්පසු මිනිසුන් මොහොතක් හෝ රැඳී සිටින්නේ කෙසේද?!"
එහෙයින් මෙම නබි වදන කෙරෙහි ක්රියා කළ යුතු සදාචාරය කුමක්ද?
මෙම හදීසය කෙරෙහි වන සදාචාරය වනුයේ, අප එය පිළිගැනීමත්, එය විශ්වාස කිරීමත්, ඒ පිළිබඳව අපගේ හදවත් තුළ කිසිදු අපහසුවක්, සංකාවක් හෝ දෙගිඩියාවක් නොතිබීමත්, මේ සම්බන්ධයෙන් නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් දන්වා සිටි දෑ සත්යය බව අප දැන ගැනීමත්ය.
මෙම දැවැන්ත වෙනස පවතින හේතුවෙන් මතුලොව තත්ත්වයන් මෙලොව තත්ත්වයන් සමඟ සමාන කළ නොහැක. මළවුන් කෙරෙන් නැගිටුවනු ලබන දිනයේ ජනයා අවුරුදු පනස් දහසක් සිටගෙන සිටින බව අපි දනිමු. එසේ නම් මෙලොව පවතින මිනුමට අනුව, ජනයාගෙන් කිසිවෙකුට හෝ අවුරුදු පනස් දහසක් සිටගෙන සිටිය හැකිද?
පිළිතුර: නැත, එබැවින් එහි වෙනස අති මහත්ය. කාරණය එසේ හෙයින්, විශ්වාසවන්තයා (මුඃමින්වරයා) මෙවැනි (පරලොව පිළිබඳ) පුවතක් පූර්ණ පැහැදීමකින් සහ සන්සුන් මනසකින් යුතුව පිළිගනී. තවද ඔහුගේ අවබෝධය එයට පුළුල් වන අතර, ඔහුගේ හදවත ද එයට විවෘත වේ.
2- අල්ලාහ්ගේ නීති භාරගෙන, ඒවා පිළිගැනීම, ක්රියාත්මක කිරීම සහ අනුගමනය කිරීම: මේ අනුව අල්ලාහ්ගේ නීතිවලින් කිසිවක් ප්රතික්ෂේප නොකළ යුතුය. යම් හෙයකින් අල්ලාහ්ගේ නීතිවලින් යමක් ප්රතික්ෂේප කරන්නේ නම්, එය සර්වබලධාරී අල්ලාහ් කෙරෙහි දක්වන නරක පුරුද්දකි. එහි නීතිය නොපිළිගෙන එය ප්රතික්ෂේප කළත්, ඒවා ක්රියාත්මක කිරීමට උඩඟු වී එය ප්රතික්ෂේප කළත්, හෝ ඒවා ක්රියාත්මක කිරීමෙහිලා නොසැලකිලිමත් වී එය ප්රතික්ෂේප කළත්, නියත වශයෙන්ම එය සර්වබලධාරී අල්ලාහ් සමග පවත්වාගත යුතු යහපත් පුරුදුවලට පටහැනි වේ.
ඒ සඳහා අපි උදාහරණයක් ගෙනහැර දක්වමු: රමළාන් මාසය තුළ අප නිරත වන දුෂ්කර වූ යහපත් ක්රියාවන් පිළිබඳව සලකා බැලීමේ දී, සැබැවින්ම උපවාසය ආත්මයට වෙහෙසක් ගෙන දෙන දෙයක් බවට කිසිදු සැකයක් නොමැත. මන්දයත් එහිදී මිනිසා තමන් පුරුදු වී සිටි ආහාර පාන ගැනීමෙන් හා විවාහපත් වීමෙන් දුරස් වී සිටින බැවිනි. මෙය මිනිසාට දුෂ්කර කරුණකි. නමුත් උත්තරීතර අල්ලාහ් සමඟ යහපත් හැසිරීම් ඇති විශ්වාසවන්තයා මෙම වගකීම භාර ගනී. නැතහොත් වඩාත් නිවැරදිව පවසන්නේ නම්: ඔහු මෙම ගෞරවය භාර ගනී. මෙය උත්තරීතර අල්ලාහ්ගෙන් ලැබෙන භාග්යයක් වන අතර, ඔහු එය විවෘත හදවතකින් හා සැනසිලිදායකව භාර ගන්නා අතර, ඔහුගේ ආත්මය එයට පුළුල්ව ඉඩ සලසයි. එබැවින් උෂ්ණත්වය අධික හා දිගු දිනයන්හි ඔහු උපවාසයේ නිරත වනු ඔබට දැකගත හැක. එමෙන්ම ඔහු ඒ පිළිබඳව තෘප්තියෙන් හා සතුටින් පසු වෙයි. මන්දයත් ඔහු තම පරමාධිපති සමඟ යහපත් හැසිරීම්වලින් යුක්ත වන බැවිනි. නමුත් අල්ලාහ් සමඟ අයහපත් හැසිරීම් ඇති පුද්ගලයා මෙවැනි නැමදුම්වලට මුහුණ දෙන්නේ මැලිකමකින් හා පිළිකුල් භාවයකිනි. තවද අනිටු ප්රතිවිපාක ගෙන දෙන කරුණක් පිළිබඳව ඔහු බිය නොවූයේ නම්, ඔහු උපවාසයේ නිරත නොවනු ඇත.
තවත් උදාහරණයක්: සලාතයයි. සැබැවින්ම එය ඇතැම් ජනයාට අසීරු බවට කිසිදු සැකයක් නොමැත. තවද නබි ﷺ තුමාණන් ප්රකාශ කළ පරිදි, එය කුහකයින්හට ද අසීරු වන්නේය: “කුහකයින්හට වඩාත් අසීරු සලාතය වනුයේ ඉෂා සලාතය හා ෆජ්ර් සලාතයයි.” [6]. "[6] මෙය බුහාරි තුමා "කිතාබුල් අදාන්" නම් පාඩමේ "ෆළ්ලුල් ඉෂා ෆිල් ජමාආ" යන පරිච්ඡේදයේ හදීස් අංක (657) යටතේ ද, මුස්ලිම් තුමා "කිතාබුල් මසාජිද්" නම් පාඩමේ "ෆල්ලු සලාතිල් ජමාඅත්" යන පරිච්ඡේදයේ හදීස් අංක (651) යටතේ ද අබු හුරයිරා (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා විසින් වාර්තා කළ හදීසයක් ලෙස දැනුම් දී ඇත."
නමුත් විශ්වාසිකයාට සලාතය බරක් නොවේ. උත්තරීතර අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි: "තවද නුඹලා ඉවසීමෙන් හා සලාතය ඉටු කිරීමෙන් උදව් පතනු. සැබැවින් ම එය (සලාතය) දේව බියෙන් යටහත් වන්නන්ට හැර සෙසු අයට බැරෑරුම් ය." "ඔවුහු කවරහු ද යත් සැබැවින් ම තමන් තම පරමාධිපතිව මුණ ගැසෙන්නන් බවත්, තවද සැබැවින් ම තමන් ඔහු වෙත නැවත යොමු වන්නන් බවත් වටහා ගනිති." (අල් බකරා: 45-46) එබැවින් එය මොවුන් කෙරෙහි දුෂ්කර කරුණක් නොවේ, එපමණක් නොව සැබැවින්ම එය ඉතාමත් ලෙහෙසි පහසුය. ඒ අනුව නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ මෙසේ ප්රකාශ කර ඇත්තාහ: ""මගේ නෙත් පිනවීම සලාහ් හෙවත් නැමදුමෙහි විය" [7]." "[7] මෙය ඉමාම් අහ්මද් තුමා විසින් (3/128) යටතේ වාර්තා කර ඇති අතර, නසාඊ විසින් ‘ඉෂ්රතුන් නිසා’ නම් පාඩමේ ‘බාබු හුබ්බින්නිසා’ යන පරිච්ඡේදයෙහි, හදීස් අංක (3940) යටතේ අනස් (රළිඅල්ලාහු අන්හු) තුමාගේ වාර්තාවක් ලෙස වාර්තා කර ඇත."
සලාතය සම්බන්ධයෙන් අල්ලාහ් සමග යහපත් විනයකින් යුතුව කටයුතු කිරීම යනු, ඔබගේ හදවත විවෘතව හා තැන්පත්ව ද, දෙනෙත් සිසිල්ව ද පවතින තත්ත්වයක එය ඉටු කිරීම යි. තවද ඔබ එහි නියැලී සිටින විට සතුටට පත්වීමත්, එහි වේලාව එළඹෙන විට ඒ සඳහා මඟ බලා සිටීමත් ය. එබැවින් ඔබ ෆජ්ර් සලාතය ඉටු කළ පසු, ළුහර් සලාතය ඉටු කිරීම සඳහා දැඩි කැමැත්තකින් පසුවෙයි. ඔබ ළුහර් සලාතය ඉටු කළ පසු, අසර් සලාතය ඉටු කිරීම සඳහා දැඩි කැමැත්තකින් පසුවෙයි. ඔබ අසර් සලාතය ඉටු කළ පසු, මග්රිබ් සලාතය ඉටු කිරීම සඳහා දැඩි කැමැත්තකින් පසුවෙයි. ඔබ මග්රිබ් සලාතය ඉටු කළ පසු, ඉෂා සලාතය ඉටු කිරීම සඳහා දැඩි කැමැත්තකින් පසුවෙයි. ඔබ ඉෂා සලාතය ඉටු කළ පසු, ෆජ්ර් සලාතය ඉටු කිරීම සඳහා දැඩි කැමැත්තකින් පසුවෙයි. මෙලෙස සෑම විටම ඔබගේ හදවත මෙම නැමදුම් සමඟ බැඳී පවතී. මෙය උත්තරීතර අල්ලාහ් සමග යහපත් විනයකින් යුතුව කටයුතු කිරීමක් බවට කිසිදු සැකයක් නොමැත.
ගනුදෙනු පිළිබඳ තෙවන නිදසුන: පොලිය තහනම් කර තිබීමයි. අල් කුර්ආනයේ අල්ලාහ් අපට පොලිය පැහැදිලි ලෙසම තහනම් කර ඇත. උත්තරීතර අල්ලාහ් මෙසේ ප්රකාශ කරයි: "අල්ලාහ් ව්යාපාරය අනුමත කළ අතර පොලිය තහනම් කළේ ය." තවද ඔහු (අල්ලාහ්) එහි මෙසේ පැවසීය: "කවරෙකුට තම පරමාධිපතිගෙන් (ඒ ගැන) උපදෙසක් පැමිණ එයින් වැළකුණේ ද එවිට පසු ගිය දෑ ඔහු සතු ය. ඔහුගේ විෂය අල්ලාහ් වෙත ම ය. කවරෙකු නැවත (එම පොලිය වෙත) යොමු වූයේ ද එවිට ඔවුහු නිරයේ සගයෝ වෙති. ඔවුහු එහි සදාතනිකයෝ ය." (අල් බකරා: 275) එබැවින් තමන් වෙත අවවාදය පැමිණ එහි තීන්දුව දැනගැනීමෙන් පසු ව, කවරෙකු නැවතත් පොලිය වෙත යොමු වන්නේ ද, ඔහුට නිරා ගින්නෙහි සදා රැඳෙන බවට දැඩි ලෙස අවවාද කළේය. -අල්ලාහ්ගෙන් අපි ආරක්ෂාව පතමු-.
එබැවින් මුඃමින්වරයකු මෙම තීන්දුව විවෘත මනසකින්, තෘප්තියෙන් හා අවනත වීමෙන් යුතුව පිළිගනු ඇත. නමුත් මුඃමින් නොවන්නෙකු එය පිළිගන්නේ නැත. තවද ඒ හේතුවෙන් ඔහුගේ හදවත පීඩාවට පත් වනු ඇත. එමෙන්ම සමහරවිට ඔහු විවිධ කූටෝපායන් යොදමින් එය මඟහැරීමට ද උත්සාහ කරනු ඇත. මන්දයත්, පොලිය තුළ නියත වූ ලාභයක් ඇති බවත්, එහි කිසිදු අවදානමක් නොමැති බවත් අප දන්නා බැවිනි. නමුත් සැබැවින්ම එය එක් පුද්ගලයෙකුට ලාභයක් වන අතර තවත් පුද්ගලයෙකුට සිදුකරන අසාධාරණයකි. මේ හේතුවෙන් අල්ලාහ් මෙසේ පවසා ඇත: "තවද නුඹලා පශ්චාත්තාප වූයෙහු නම් එවිට නුඹලාගේ ප්රාග්ධනය නුඹලා සතු ය. නුඹලා අපරාධ නො කළ යුතු ය. තවද නුඹලා ද අපරාධයට ලක් නො විය යුතුයි." (අල් බකරා: 279)
3- අල්ලාහ්ගේ පෙර නියමයන් තෘප්තියෙන් හා ඉවසීමෙන් යුතුව පිළිගැනීම: මෙය අල්ලාහ් සම්බන්ධයෙන් වන යහපත් හැසිරීමේ තුන්වන කරුණ යි. අල්ලාහ් තම මැවීම් කෙරෙහි සැලසුම් කර ඇති පෙර නියමයන් සියල්ල ම, එම මැවීම්වලට අනුකූල නොවන බව අප සියල්ලෝ ම දනිමු. එසේ නම්, අල්ලාහ් අපට නියම කරන සියල්ල ම අපට අනුකූල වේ ද? එනම්, මානසික ව අපගේ සිත ඒ කෙරෙහි නැඹුරු වී, එයට එකඟ වේ ද? යථාර්ථය නම්: නැත.
උදාහරණයක් වශයෙන් රෝගය මිනිසාට නොගැලපේ, මන්දයත් මිනිසා මනා සෞඛ්ය තත්ත්වයෙන් පසුවීමට ප්රිය කරන බැවිනි.
එලෙසම දිළිඳුකම මිනිසාට නොගැළපේ, මන්ද මිනිසා ධනවත් වීමට ප්රිය කරයි. එලෙසම නොදැනුවත්කම ද මිනිසාට නොගැළපේ, මන්ද මිනිසා උගතෙකු වීමට ප්රිය කරයි. නමුත් අතිශ්රේෂ්ඨ වූ අල්ලාහ්ගේ නියමයන් ඔහුගේ ප්රඥාවට අනුව විවිධ වේ. මිනිසාට ගැළපෙන හා ඔහුගේ සහජ ගතියට අනුව ඔහුට සැනසීම ගෙන දෙන දෑ ද ඒ අතර වේ. තවද එසේ නොවන දෑ ද ඒ අතර වේ. එසේනම්, අතිශ්රේෂ්ඨ වූ අල්ලාහ්ගේ නියමයන් කෙරෙහි ඔහු සම්බන්ධයෙන් පවතින යහපත් සදාචාරය කුමක් ද?
අල්ලාහ්ගේ පෙර නියමයන් සම්බන්ධයෙන් අල්ලාහ් කෙරෙහි ඇති යහපත් හැසිරීම නම්, අල්ලාහ් ඔබට නියම කර ඇති දෑ පිළිගෙන තෘප්තිමත් වීමත්, ඒ කෙරෙහි සිත සැනසීමට පත් වීමත්, සර්වබලධාරී අල්ලාහ් එය යම් ප්රඥාවක් සහ ප්රශංසනීය අරමුණක් උදෙසා මිස නියම කර නොමැති බවත්, ඒ වෙනුවෙන් ඔහු ප්රශංසාවට සහ කෘතඥතාවට හිමිකම් කියන බවත් ඔබ දැන ගැනීමත් ය.
මේ අනුව, අල්ලාහ්ගේ නියමයන් කෙරෙහි ඔහු සමඟ ඇති යහපත් හැසිරීම වන්නේ, මිනිසා ඒවා පිළිගෙන, ඊට යටත් වී, සන්සුන් වීමය. එබැවින් අල්ලාහ් ඉවසිලිවන්තයින්ට ප්රශංසා කරමින් මෙසේ පවසයි.: "...ඉවසිලිවන්තයින්ට ශුභාරංචි දන්වනු." "ඔවුහු කවරහු ද යත් යම් අභාග්යයක් තමන්ට ඇති වූ විටෙක සැබැවින් ම අප අල්ලාහ් සතු ය. සැබැවින් ම අපි ඔහු වෙත ම නැවත යොමුවන්නන් වෙමු යැයි පවසන්නෝ වෙති." (අල් බකරා: 155-156)
දෙවැන්න: මැවීම් සමග කටයුතු කිරීමේදී යහපත් සදාචාරය:
මැවීම් සමඟ වන යහපත් සදාචාරාත්මක ගුණාංග පිළිබඳව ගත් කල; ඇතැමෙක් එය අර්ථ දක්වා ඇත. ඔවුන් අතර හසන් අල්-බස්රී (රහිමහුල්ලාහ්) ද වේ. එනම්: හානිය වැළැක්වීම, යහපත සිදු කිරීම හා සිනහමුසු මුහුණ [8]. [8] "ඉහ්යා උලූමිද්දීන්" (3/52-53).
පළමුවැන්න: හානිය වැළැක්වීමේ අර්ථය නම්: මිනිසා අන් අයට හානි කිරීමෙන් වැළකී සිටීමයි. එම හානිය ධනයට සම්බන්ධ වූවක් වුව ද, ප්රාණයට සම්බන්ධ වූවක් වුව ද, හෝ ගෞරවයට සම්බන්ධ වූවක් වුව ද එලෙසමය. එබැවින් කවරෙකු මැවීම්වලට හානි කිරීමෙන් නොවැළකී සිටින්නේ ද, ඔහු යහපත් සදාචාරයෙන් යුක්ත වූවෙකු නොව, අයහපත් සදාචාරයෙන් යුක්ත වූවෙකි.
දූතයාණන් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තම ප්රජාව සමඟ එක්රැස් වූ අති මහඟු රැස්වීමේ දී එහි පරිශුද්ධභාවය පිළිබඳව දන්වා සිටිමින් මෙසේ පවසා සිටියහ: "ඔබේ මේ දිනයේ, ඔබේ මේ මාසයේ, ඔබේ මේ දේශයේ උතුම්භාවය මෙන්ම සැබැවින්ම ඔබේ රුධිරයත්, ඔබේ වස්තුවත්, ඔබේ මාන්යයත් ඔබට උතුම් වන්නේය." [9]. [9] බුහාරි තුමා 'කිතාබුල් හජ්'හි 'බාබුල් කුත්බා අයියාමි මිනා' නම් පාඩමෙහි අංකය (1741) ලෙස වාර්තා කර ඇත. මුස්ලිම් තුමා 'කිතාබුල් කසාමා'හි 'බාබු තග්ලීළි තහ්රීමිද් දිමා' නම් පාඩමෙහි අංකය (1679) ලෙස වාර්තා කර ඇත. මෙය අබී බක්රා (රළිඅල්ලාහු අන්හු) විසින් දන්වා ඇත්තෙකි.
යම් පුද්ගලයෙකු ධනය පැහැර ගැනීමෙන්, හෝ වංචා කිරීමෙන්, හෝ විශ්වාසය කඩ කිරීමෙන්, හෝ පහර දීමෙන් හා අපරාධ කිරීමෙන්, හෝ බැණ වැදීමෙන් හා පසුපසට වී දොස් නැගීමෙන් ජනයාට එරෙහිව සීමාව ඉක්මවා කටයුතු කරන්නේ නම්, ඔහු ජනයා සමග යහපත් ගුණාංග ඇත්තෙකු නොවන්නේය. මන්දයත් ඔහු ඔවුනට සිදු කරන තම නපුරුකම් වළක්වා නැති බැවිනි. එමෙන්ම ඔබ කෙරෙහි වඩාත් වැඩි අයිතියක් ඇති අයෙකු වෙත මෙය යොමු කරනු ලබන විටදී එහි පාපය වඩාත් බලවත් වන්නේය.
එබැවින් උදාහරණයක් ලෙස, දෙමව්පියන්ට නපුරුකම් කිරීම අනුන් හට නපුරුකම් කිරීමට වඩා බරපතලය. තවද ඥාතීන්ට නපුරුකම් කිරීම දුරස්ථ අයට නපුරුකම් කිරීමට වඩා බරපතලය. එසේම අසල්වැසියන්ට නපුරුකම් කිරීම ඔබගේ අසල්වැසියන් නොවන අයට නපුරුකම් කිරීමට වඩා බරපතලය. මේ නිසා නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් මෙසේ පැවසූහ: "අල්ලාහ් මත දිවුරා කියමි; ඔහු විශ්වාස නොකරන්නේය. අල්ලාහ් මත දිවුරා කියමි; ඔහු විශ්වාස නොකරන්නේය. අල්ලාහ් මත දිවුරා කියමි; ඔහු විශ්වාස නොකරන්නේය." එසේ එතුමාණෝ පැවසූ විට "අල්ලාහ්ගේ දූතයාණනි, ඔහු කවරෙක් ද? යැයි විමසන ලදී. එතුමාණෝ: "තම අසල් වැසියා තම හිංසනයෙන් ආරක්ෂාව නොලබන තැනැත්තාය." යැයි පැවසූහ. [10]. [10] මෙය ඉමාම් බුහාරි තුමා විසින් 'කිතාබ් අල්-අදබ්'හි, 'තම අසල්වැසියා තම හිංසනයෙන් සුරක්ෂිත නොවූ පුද්ගලයාගේ පාපය' නැමැති පරිච්ඡේදයේ, අබූ ශුරෛහ් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමාගේ හදීසයෙන් හදීස් අංක (6016) යටතේ වාර්තා කර ඇත.
දෙවැන්න: "බද්ලුන් නදා" (ත්යාගය ප්රදානය කිරීම) හි අර්ථය: "අන්නදා" යනු උදාරකම සහ ත්යාගශීලී බවයි. එනම්, උදාරකම සහ ත්යාගශීලී බව ප්රදානය කිරීමයි. ඇතැම් මිනිසුන් සිතන පරිදි ත්යාගශීලි බව යනු ධනය පරිත්යාග කිරීම පමණක් නොවේ. එහෙත්, ත්යාගශීලී බව යනු තම ආත්මය පරිත්යාග කිරීමෙහි ද, තම තනතුර හා ගෞරවය පරිත්යාග කිරීමෙහි ද, තම ධනය පරිත්යාග කිරීමෙහි ද අන්තර්ගත වන්නකි.
එබැවින්, ජනයාගේ අවශ්යතාවන් ඉටු කරන, ඔවුන්ට උපකාර කරන, ඔවුන්ට ළඟා වීමට නොහැකි අය වෙත ඔවුන්ගේ කටයුතු වෙනුවෙන් යොමු වන, ජනයා අතර තම දැනුම පතුරුවන හා ජනයා අතර තම ධනය පරිත්යාග කරන යම් පුද්ගලයෙකු අප දුටුවහොත්, නියත වශයෙන්ම අපි ඔහුව සදාචාරාත්මක අයෙකු යැයි විස්තර කරන්නෙමු; මන්දයත් ඔහු පරිත්යාගශීලී වී ඇති බැවිනි. නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ මෙසේ ප්රකාශ කළේ ද මේ හේතුවෙනි: "“ඔබ කොතැනක සිටියද අල්ලාහ්ට බිය හැඟීමෙන් කටයුතු කරන්න. නපුර සමග ඊට පරව යහපත ඉටු කරන්න. එවිට එය නපුර මකා දමනු ඇත. මිනිසුන් සමග හැදියාවෙන් යුතුව හැසිරෙන්න.” [11]." [11] මෙය තිර්මිදි තුමා විසින් 'යහපත් ක්රියා සහ ඥාති සබඳතා' පරිච්ඡේදයේ 'ජනයා සමඟ කටයුතු කිරීම' පිළිබඳ මාතෘකාවෙහි, හදීස් අංක (1987) යටතේ අබූ දර් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමාගේ හදීසයක් ලෙස වාර්තා කර ඇත.
ජනයා සමඟ යහපත් සදාචාරාත්මක ගුණාංගවලින් යුතුව කටයුතු කිරීමෙන් තවත් අංගයක් නම්: ඔබට අපරාධයක් සිදු වූ විට හෝ ඔබට නපුරුකම් කළ විට ඔබ සමාව දීම හා නොසලකා හැරීමයි. සැබැවින්ම අල්ලාහ් ජනයාට සමාව දෙන්නන් හට ප්රශංසා කර ඇත. ස්වර්ගවාසීන් සම්බන්ධයෙන් ඔහු මෙසේ පවසා ඇත: "ඔවුහු වනාහි සැපවත් මෙන් ම දුෂ්කර අවස්ථා වන්හි ද වියදම් කරන්නෝ වෙති. තවද කෝපය මැඩ ගන්නන් වෙති. තවද මිනිසුනට සමාව දෙන්නන් වෙති. තවද අල්ලාහ් (මෙවැනි) දැහැමියන්ව ප්රිය කරන්නේ ය." (ආලු ඉම්රාන්: 134)
උත්තරීතර අල්ලාහ් මෙසේ පවසා ඇත. "එහෙත් නුඹලා එය අත හැර දැමීම බැතිමත්භාවයට ඉතා සමීප ය." (අල් බකරා: 237)
උත්තරීතර අල්ලාහ් මෙසේ පවසා ඇත. "...(ඔවුනට) ඔවුහු සමාව දෙත්වා! තවද (ඒ ගැන) නොසළකා හරිත්වා!.." (අන්-නූර්: 22)
උත්තරීතර අල්ලාහ් මෙසේ පවසා ඇත. "...එහෙයින් කවරෙකු සමාව දී සමාදානව කටයුතු කළේ ද එවිට ඔහුගේ ප්රතිඵලය අල්ලාහ් මත ය..." (අෂ් ෂූරා: 40)
ජනයා සමඟ සබඳතා පවත්වන සෑම මිනිසෙකුටම, ජනයාගෙන් යම් නපුරකට අනිවාර්යයෙන්ම මුහුණ දීමට සිදුවනු ඇත. එබැවින් මෙම නපුර හමුවේ ඔහුගේ ස්ථාවරය විය යුත්තේ සමාව දීමය. තවද ඔහු ඒකාන්තයෙන්ම දැනගත යුතු කරුණක් වන්නේ, ඔහු සමාව දීමෙන් හා යහපතින් ප්රතිඋපකාර කිරීමෙන්, ඔහු සහ ඔහුගේ සහෝදරයා අතර පවතින සතුරුකම දැඩි හිතවත්කමක් හා මිත්රත්වයක් බවට පරිවර්තනය වනු ඇති බවයි. උත්තරීතර අල්ලාහ් මෙසේ ප්රකාශ කරයි: "තවද යහපත හා අයහපත සමාන නො වෙයි. වඩාත් අලංකාර දැයින් (අයහපත) වළක්වනු. එවිට ඔබ අතර හා ඔහු අතර සතුරුකමක් තිබුණ අය සමීප මිතුරෙකු මෙන් පත්වනු ඇත." (ෆුස්සිලත්: 34)
අරාබි භාෂාව පිළිබඳ මනා අවබෝධයක් ඇත්තවුනි, හදිසි සිදුවීමක් අඟවන (إِذَا) යන්නෙන් ප්රතිඵලය කෙසේ පැමිණියේද යන්න මෙනෙහි කර බලන්න. මන්දයත්, හදිසි සිදුවීමක් අඟවන (إِذَا) යන්න මඟින් එහි ප්රතිඵලයේ ක්ෂණික සිදුවීමක් පෙන්නුම් කරන බැවිනි. එවිට ඔබ අතර හා ඔහු අතර සතුරුකමක් තිබුණ අය සමීප මිතුරෙකු මෙන් පත්වනු ඇත. එහෙත් ඒ සඳහා සෑම කෙනෙකුට ම අවස්ථාව හිමි නොවේ. උත්තරීතර අල්ලාහ් මෙසේ ප්රකාශ කර සිටියි: "තවද ඉවසිලිවන්ත වූවන්ට හැර එය පිරිනමනු නො ලැබේ. තවද මහත් භාග්යයක් හිමි අයට හැර එය පිරිනමනු නො ලැබේ." (ෆුස්සිලත්: 35)
මෙයින් අප තේරුම් ගන්නේ අපරාධකරුට සමාව දීම නිරපේක්ෂ වශයෙන්ම ප්රශංසනීය මෙන්ම අණ කරනු ලැබූවක් බව ද? මෙය මෙම වාක්යයෙන් අවබෝධ විය හැක. නමුත් සමාව දීම අගය කරනු ලබන්නේ සමාව දීම වඩාත් ප්රශංසනීය වන්නේ නම් පමණක් බව දැන ගත යුතුය. එහෙත් වන්දියක් ගැනීම වඩාත් ප්රශංසනීය වේ නම් එවිට වන්දියක් ගැනීම වඩාත් උතුම්ය. මේ හේතුවෙන් අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි: "...එහෙයින් කවරෙකු සමාව දී සමාදානව කටයුතු කළේ ද එවිට ඔහුගේ ප්රතිඵලය අල්ලාහ් මත ය." (අෂ්-ෂූරා: 40) ඒ අනුව සමාව දීම, යහපත කිරීම හා බැඳී පවතින දෙයක් බවට පත් කළේය.
එබැවින් සමාව දීම යනු යහපතක් නොවිය හැකි ය. ඔබට අපරාධ කළ හා ඔබට විරුද්ධ ව කටයුතු කළ මෙම පුද්ගලයා නපුර හා දූෂණය සම්බන්ධයෙන් ප්රකට පුද්ගලයෙකු විය හැකි ය. එබැවින් ඔබ ඔහුට සමාව දුන්හොත්, ඔහු තම නපුර හා දූෂණය තවදුරටත් කරගෙන යනු ඇත. මෙවැනි අවස්ථාවක වඩාත් සුදුසු වන්නේ අදාළ අපරාධය සම්බන්ධයෙන් ඔහුට දඬුවම් කිරීම ය. මන්දයත්, එහි යහපතක් පවතින බැවිනි. ෂෙයිකුල් ඉස්ලාම් ඉබ්නු තයිමියියා (රහිමහුල්ලාහ්) තුමා මෙසේ ප්රකාශ කළහ: «යහපත් කිරීම අනිවාර්යයකි, සමාව දීම දිරිගන්වන ලද්දකි. එබැවින් සමාව දීම හේතුවෙන් යහපත් කිරීම මඟ හැරෙන්නේ නම්, ඉන් අදහස් වන්නේ අනිවාර්යය වූ දෙයකට වඩා දිරිගන්වන ලද දෙයකට අප ප්රමුඛත්වය ලබා දී ඇති බවයි. මෙය ෂරීආව ගෙන එන දෙයක් නොවේ.» තවද එතුමා සත්යය පැවසුවේය (අල්ලාහ් ඔහුට කරුණා කරත්වා).
මෙම අවස්ථාවේදී, බොහෝ ජනයා යහපතක් කිරීමේ අරමුණින් සිදු කරන කරුණක් පිළිබඳව අවධානය යොමු කිරීමට මම කැමැත්තෙමි. එනම්, යම් පුද්ගලයෙකු අතින් අනතුරක් සිදු වී, ඒ හේතුවෙන් තවත් පුද්ගලයෙකු මිය ගිය විට, මිය ගිය අයගේ භාරකරුවන් පැමිණ අනතුර සිදු කළ එම වැරදිකරුගෙන් 'දියා' (රුධිර වන්දිය) අත්හැර දැමීමයි. ඔවුන් මෙලෙස 'දියා' වන්දිය අත්හැර දැමීම ප්රශංසනීය ද? සහ එය යහපත් සදාචාරයක් ලෙස සැලකෙන්නේ ද? නැතහොත් ඒ සම්බන්ධයෙන් විස්තරාත්මක පැහැදිලි කිරීමක් පවතින්නේ ද?
මෙහි දී කරුණු විස්තර කිරීමක් ඇත: මෙම අනතුර සිදු කළ වැරදිකරුගේ තත්ත්වය ගැන අප අනිවාර්යයෙන්ම සිතා බලා අවධානය යොමු කළ යුතුය. ඔහු අදූරදර්ශී හා නොසැලකිලිමත් අයෙකු ලෙස හඳුනන අයගෙන් කෙනෙක් ද? තමාට වන්දි මුදල ගෙවීමට හැකි බැවින්, යම් පුද්ගලයෙකු අනතුරකට ලක් කිරීම ගැන පවා තැකීමක් නොකරන කෙනෙකු ද? -අල්ලාහ් අප ආරක්ෂා කරත්වා!- එසේත් නැතහොත් පූර්ණ ප්රවේසමකින් හා පූර්ණ සමබරතාවයකින් යුක්තව සිටිය දී ඔහු අතින් මෙම අනතුර සිදුවූ නමුත්, සර්වබලධාරී අල්ලාහ් සෑම දෙයකටම නියමයක් කර ඇති බැවින් එයට මුහුණ දුන් පුද්ගලයෙකු ද?
ඔහු දෙවන වර්ගයට අයත් වන්නේ නම්, ඔහු සම්බන්ධයෙන් සමාව දීම වඩාත් යෝග්ය වන්නේය. නමුත් සමාව දීමට පෙර, දෙවන වර්ගයේ දී වුව ද අප විසින් අවධානය යොමු කළ යුතුය: මිය ගිය තැනැත්තා විසින් ගෙවිය යුතු ණයක් තිබේද? මිය ගිය තැනැත්තා විසින් ගෙවිය යුතු ණයක් තිබේ නම්, වන්දි මුදලින් හැර එය පියවීමට වෙනත් මාර්ගයක් නොමැති නම්, අපට සමාව දිය නොහැක. මන්දයත් දේපළ උරුමයට වඩා ණය පියවීමට ප්රමුඛත්වය දිය යුතු බැවිනි. අප එසේ සමාව දුන්නද, අපගේ සමාව දීම සලකා බලනු නොලැබේ. මෙය බොහෝ මිනිසුන්ගේ අවධානයෙන් ගිලිහී යා හැකි කරුණකි. අප එසේ පවසන්නේ; අනතුරට ලක්ව මිය ගිය තැනැත්තාගෙන් අදාළ වන්දි මුදල ලබා ගැනීමේ අයිතිය උරුමක්කරුවන්ට හිමි වන බැවිනි. එමෙන්ම ණය පියවීමෙන් පසුව මිස ඔවුන්ගේ එම අයිතිය හිමි නොවන බැවිනි. මේ හේතුවෙනි අල්ලාහ් දේපළ උරුමය පිළිබඳ ව සඳහන් කළ කල්හි මෙසේ පවසන්නේ: ...අන්තිම කැමැත්තෙන් පසුව හා ණය පියවීමෙන් පසුව... (අන් නිසා: 11)
සාරාංශය නම්, සැබැවින්ම මිනිසුන්ට සමාව දීම සදාචාරාත්මක ගතිගුණ අතර පිහිටන්නකි. තවද එය ත්යාගශීලී ගුණයට ද අයත් වේ; මන්දයත්, යහපත පිරිනැමීම යනු ප්රදානය කිරීමක් හෝ අත්හැර දැමීමක් වන බැවිනි. තවද සමාව දීම ද අත්හැර දැමීමට අයත් වන්නකි.
තුන්වැන්න: සිනහමුසු මුහුණ: එනම් පුද්ගලයකු සිනහමුසු මුහුණින් යුක්ත වීමයි. මීට ප්රතිවිරුද්ධ දෙය නම් රවාගත් මුහුණින් යුක්ත වීමයි. මේ හේතුවෙන් නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ මෙසේ පැවසූහ: "යහපත් කටයුතු අතරින් කිසිවක් ඔබ අල්ප ලෙස නොසිතන්න. එය ඔබේ සහෝදරයාව සිනහමුසු මුහුණින් හමුවීම වුව ද.” [12]. [12] ඉමාම් මුස්ලිම් තුමා "කිතාබුල් බිර්රි වස්සිලා" යන පාඩමේ "ඉස්තිහ්බාබු තලාකතිල් වජ්හි ඉන්දල් ලිකා" (එකිනෙකා හමුවන අවස්ථාවක සිනහමුසු මුහුණින් හමුවීම සතුටුදායකය) යන මාතෘකාවේ හදීස් අංක (2626) යටතේ අබූ දර් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමාගේ හදීසයෙන් වාර්තා කර ඇත.
එබැවින් සිනහමුසු මුහුණ ඔබව හමුවන අය තුළ ද ඔබ වෙත යොමුවන අය තුළ ද සතුට ඇති කරයි. එය ආදරය හා සෙනෙහස ඇති කරන අතර, ඔබ තුළත් ඔබව හමුවන අය තුළත් සිතේ සහනයක් ගෙන දෙයි. මෙය අත්හදා බලන්න, එවිට ඔබටම එය වැටහෙනු ඇත.
නමුත් ඔබ අඳුරු මුහුණින් යුක්ත වන්නේ නම්, මිනිසුන් ඔබගෙන් ඈත් වනු ඇත. ඔබ සමඟ අසුන් ගැනීමට හෝ ඔබ සමඟ කතාබහ කිරීමට ඔවුන් සතුටු වන්නේ නැත. තවද 'රුධිර පීඩනය' නමැති භයානක රෝගයට ද ඔබ ගොදුරු වීමට ඉඩ ඇත. සැබැවින්ම මානසික සතුට හා ප්රීතිය ද සිනහමුසු මුහුණ ද මෙම රෝගය වළක්වන සාර්ථකම ඖෂධයන්ගෙන් එකකි. මෙම රෝගයට ගොදුරු වී පරීක්ෂණයට ලක් වන අයට, තමන්ව ප්රකෝප කරන හා කෝපයට පත් කරන දේවලින් ඈත් වී සිටින ලෙස වෛද්යවරුන් උපදෙස් දෙන්නේ මේ හේතුවෙනි. මන්දයත් එයින් ඔවුන්ගේ රෝගය තවත් උත්සන්න වන බැවිනි. එබැවින් සිනහමුසු මුහුණ මෙම රෝගය නැති කර දමයි. මන්ද එමගින් මිනිසා මානසික සතුටින් පසුවන අතර ඔහු ජනයා අතර ආදරයට පාත්ර වූවෙකු බවට ද පත් වන බැවිනි.
මිනිසුන් සමඟ කටයුතු කිරීමේදී යහපත් හැසිරීම් රඳා පවතින මූලික කරුණු තුන මේවාය.
මිනිසුන් සමඟ පවත්වන යහපත් ගුණාංග අතරින්: මිතුරන්, ඥාතීන් සහ පවුලේ අය සමඟ යහපත් ලෙස සහජීවනයෙන් කටයුතු කිරීම ද වේ. එහිදී ඔහු ඔවුන්ගෙන් අපහසුතාවයට පත් නොවන අතර ඔවුන්ව අපහසුතාවයට පත් කරන්නේ ද නැත. ඒ වෙනුවට අල්ලාහ්ගේ ෂරීආවේ සීමාවන් තුළ ඔහුට හැකි පමණින් ඔවුන්ට සතුට ගෙන දෙයි. මෙම සීමා කිරීම අත්යවශ්ය වේ; මන්ද අල්ලාහ්ට අකීකරු වීමෙන් මිස සතුටට පත් නොවන අය ද මිනිසුන් අතර සිටින බැවිනි -අපි අල්ලාහ්ගෙන් ආරක්ෂාව පතමු-. එබැවින් අපි ඊට එකඟ නොවිය යුතුය. නමුත් ෂරීආවේ සීමාවන් තුළ ඔබ හා සම්බන්ධ වන පවුලේ අය, මිතුරන් සහ ඥාතීන්ට සතුට ගෙන දීම යහපත් ගුණාංග අතරින් එකකි; මේ හේතුව නිසා නබි ﷺ තුමාණෝ මෙසේ පැවසූහ: “ඔබ අතරින් ශ්රේෂ්ඨ වනුයේ තම පවුලේ අයට ශ්රේෂ්ඨ වන්නාය, තවද මා මාගේ පවුලේ අයට ඔබ අතරින් ශ්රේෂ්ඨ වෙමි.” [13]. [13] ආඉෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමියගේ වාර්තාවක් ලෙස තිර්මිදි තුමා විසින් ‘අල් මනාකිබ්’ නම් පාඩමේ ‘බාබු ෆී ෆල්ලි අස්වාජින් නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්)’ යන පරිච්ඡේදයෙහි, හදීස් අංක (3895) යටතේ වාර්තා කර ඇති අතර, ඉබ්නු අබ්බාස් (රළියල්ලාහු අන්හුමා) තුමාගේ වාර්තාවක් ලෙස ඉබ්නු මාජා තුමා විසින් ‘අන්නිකාහ්’ නම් පාඩමේ ‘බාබු හුස්නි මුආශරතින් නිසා’ යන පරිච්ඡේදයෙහි, හදීස් අංක (1977) යටතේ වාර්තා කර ඇත.
බලවත් කණගාටුවට කරුණක් වුවද, බොහෝ මිනිසුන් අන් අය සමග යහපත් සදාචාරාත්මක ගුණාංගවලින් යුතුව කටයුතු කළ ද, තම පවුලේ අය සමග යහපත් සදාචාරාත්මක ගුණාංගවලින් යුතුව කටයුතු නොකරති. මෙය වැරැද්දක් මෙන්ම සත්යය උඩුයටිකුරු කිරීමකි. එසේනම් දුරස්ථ අය සමග යහපත් සදාචාරාත්මක ගුණාංගවලින් යුතුව කටයුතු කරමින්, තම ඥාතීන් සමග අයහපත් ගුණාංගවලින් යුතුව කටයුතු කරන්නේ කෙසේද?! 'මා හා මාගේ ඥාතීන් අතර පවතින විධිමත්භාවය සහ ගෞරවය අත්හැර දැමීමේ කිසිදු අපහසුවක් මා නොදකින බැවින්, මම ඔවුන් සමග අයහපත් ගුණාංගවලින් යුතුව කටයුතු කරමි' යනුවෙන් ඇතැම්විට ඔහු පැවසිය හැක. නමුත් අපි පවසන්නේ: මෙය නිවැරදි නොවන බවයි. මන්ද, ඔබගේ යහපත් ඇසුරට හා යහපත් සබඳතාවට වඩාත්ම හිමිකම් කියන්නේ ඔබගේ ඥාතීන් වන බැවිනි; මේ නිසා මිනිසෙකු: “අහෝ අල්ලාහ්ගේ දූතයාණනි! ජනයා අතර මා ඉතා යහපත් අයුරින් මිතුදම් පාන්නට වඩාත් උරුමය ඇත්තේ කාහටද?“ යැයි විමසීය. එතුමාණෝ: “ඔබේ මවට“ යැයි පැවසූහ. ඔහු: “පසුව කාහටදැ“යි විමසීය. එතුමාණෝ: “ඔබේ මවට“ යැයි පැවසූහ. ඔහු: “පසුව කාහටදැ“යි විමසීය. එතුමාණෝ “ඔබේ මවට“ යැයි පැවසූහ. ඔහු “පසුව කාහටදැයි“ විමසීය. එතුමාණෝ: “ඔබේ පියාට“ යැයි පැවසූහ [14]. [14] මෙය බුහාරි තුමා 'කිතාබුල් අදබ්' නම් පාඩමේ 'මන් අහක්කුන් නාසි බිහුස්නිස් සුහ්බා' නම් පරිච්ඡේදයේ හදීස් අංක (5971) යටතේ වාර්තා කර ඇති අතර මුස්ලිම් තුමා ද 'කිතාබුල් බිර්රි වස් සිලති වල් ආදාබ්' නම් පාඩමේ 'බිර්රුල් වාලිදෛනි ව අන්නහුමා අහක්කු බිහි' නම් පරිච්ඡේදයේ හදීස් අංක (2548) යටතේ වාර්තා කර ඇත. මෙය අබූ හුරෙයිරා (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා විසින් දැනුම් දී ඇති හදීසයකි.
නමුත් ඇතැම් මිනිසුන් මේ සම්බන්ධයෙන් මීට හාත්පසින්ම වෙනස්ය. ඔහු තම මව සමඟ නපුරු ලෙස කටයුතු කරන අතර, තම බිරිඳ සමඟ යහපත් ලෙස කටයුතු කරනු ඔබට දැකිය හැක. ඒ අනුව ඔහු තම මවට යහපත සිදු කිරීමට වඩා තම බිරිඳ සමඟ යහපත් ලෙස කටයුතු කිරීමට ප්රමුඛත්වය ලබා දෙයි.
සාරාංශය නම්: පවුලේ අය, මිතුරන් සහ ඥාතීන් සමඟ යහපත් අයුරින් කටයුතු කිරීම යන මේ සියල්ල යහපත් ගතිගුණවලට අයත් වේ.
මෙම ග්රීෂ්ම කාලීන මධ්යස්ථානවල දී තරුණයින්ගේ රැඳී සිටීම ප්රයෝජනයට ගෙන, යහපත් ගතිගුණ ඇති කිරීම සඳහා ඔවුන් පුහුණු කිරීම අපගේ යුතුකම වේ. එවිට මෙම මධ්යස්ථානය අධ්යාපනය සහ පුහුණු කිරීමේ මධ්යස්ථානයක් බවට පත් වනු ඇත. මන්දයත්, පුහුණුවකින් තොර දැනුමෙහි ප්රයෝජනයට වඩා එහි හානිය වැඩි විය හැකි බැවිනි. නමුත් පුහුණුව සමඟ දැනුම ලබා දෙන විට, එය අපේක්ෂිත ප්රතිඵලය ගෙන දෙන්නක් බවට පත් වේ. මේ හේතුවෙන් අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි: කෙනෙකුට ධර්ම ග්රන්ථය ද ප්රඥාව ද නබිත්වය ද පිරිනමා තිබිය දී, ඉන් අනතුරුව අල්ලාහ්ව හැර දමා මට ම දාසයින් වී සිටිනු යැයි ජනයාට පැවසීමට කිසිදු මිනිසෙකුට බලයක් නැත. එහෙත් දේව ග්රන්ථය නුඹලා උගන්වමින් සිටින බැවින් ද, නුඹලා ඉගෙන ගනිමින් සිටින බැවින් ද නුඹලා ගැඹුරු ප්රඥාවෙන් යුත් විද්වතුන් වනු. (යැයි ඔහු පවසනු ඇත) (ආලු ඉම්රාන්: 79)
දැනුමේ ප්රයෝජනය වනුයේ මිනිසා දෙවියන් කෙරෙහි පමණක් බැදුණු අයකු බවට පත් වීමයි. එහි අර්ථය නම් අල්ලාහ්ගේ ෂරීආ නීතිය මත අල්ලාහ්ගේ ගැත්තන්ව පුරුදු පුහුණු කරන්නෙකු වීමයි. එබැවින් මෙම මධ්යස්ථාන භාරව කටයුතු කරන්නන්ගෙන් අප බලාපොරොත්තු වන්නේ, උසස් ගුණධර්මයන්හි තරඟ වදින තෝතැන්නක් බවට ඔවුන් එය පත් කිරීමය. යහපත් ගතිපැවතුම් ද ඒ අතර වේ.
යහපත් ගුණාංග ස්වභාවයෙන්ම පිහිටන්නක් මෙන්ම පුරුදු කිරීමෙන් ද ඇති කරගන්නක් බවත්, පුරුදු කිරීමෙන් ලබාගන්නා යහපත් ගුණාංගවලට වඩා ස්වභාවයෙන්ම පිහිටන යහපත් ගුණාංග වඩාත් පරිපූර්ණවත් බවත් අප පළමුව සඳහන් කළෙමු. තවද, ඒ සඳහා අප සාක්ෂියක් ද ගෙන හැර දැක්වූවෙමු. එනම් අෂජ් අබ්දුල් කයිස් හට රසූල් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් කළ ප්රකාශයයි: ""නමුත් අල්ලාහ් ඔබ ව ඒ මත මැව්වේය." [15]." "[15] අබ්දුල් කයිස් නියෝජිත පිරිසේ සිටි සාරිඃ (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා විසින් දන්වා ඇති මෙම හදීසය අබූ දාවුද් තුමා විසින් කිතාබුල් අදබ් හි, බාබ් ෆී කබීලතිර් රජුල් පරිච්ඡේදයේ හදීස් අංක 5225 යටතේ වාර්තා කර ඇත. තවද ඉබ්නු අබ්බාස් (රළියල්ලාහු අන්හුමා) තුමා විසින් දන්වා ඇති මෙම හදීසය අත් තිර්මිදී තුමා විසින් අබ්වාබුල් බිර්රි වස් සිලා හි, බාබ් මා ජාඅ ෆිල් අනාති වල් අජලා පරිච්ඡේදයේ හදීස් අංක 2011 යටතේ වාර්තා කර ඇත."
තවද ස්වාභාවිකව පිහිටන යහපත් ගුණාංග මිනිසාගෙන් ඉවත් වී නොයන බැවිනි; නමුත් පුරුද්දක් කර ගැනීමෙන් ඇති කර ගන්නා යහපත් ගුණාංග බොහෝ අවස්ථාවලදී මිනිසාගෙන් ගිලිහී යාමට ඉඩ ඇත. මන්ද සැබැවින්ම ඒ සඳහා අභ්යාසයක නිරත වීමක් හා වෙහෙසක් දැරීමක් ද, මිනිසාව ප්රකෝප කරවන සෑම කරුණක්ම පවතින විටදී එය සිහිපත් කිරීම ද අවශ්ය වනු ඇත; එබැවින් මිනිසෙකු රසූල් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් වෙත පැමිණ, ‘අහෝ අල්ලාහ්ගේ රසූල්වරයාණෙනි! මට ඔබ උපදෙස් දෙනු මැනව!’ යැයි පවසා සිටියේය. එතුමාණෝ: “ඔබ කෝප නොවනු” යැයි පැවසූහ. ඔහු එසේ කීප වරක් ම විමසා සිටියේය. එතුමාණෝ: “ඔබ කෝප නොවනු” යැයි පැවසූහ[16], නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්)තුමාණෝ මෙසේ පැවසූහ. “ශක්තිමත් මිනිසා මල්ලව පොර ක්රීඩකයා නොව, සැබැවින්ම ශක්තිමත් මිනිසා යනු තමන් කෝපයට පත් වූ විට තමාව පාලනය කර ගන්නා තැනැත්තාය.”[17]. [16] මෙය බුහාරි තුමා විසින් අදබ් නමැති ග්රන්ථයේ, කෝපයෙන් පරිස්සම් වීම යන පරිච්ඡේදයේ හදීස් අංක (6116) යටතේ වාර්තා කර ඇති අතර මෙය අබු හුරෙයිරා (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා විසින් දැනුම් දී ඇති හදීසයකි. [17] මෙය බුහාරි තුමා විසින් කිතාබුල්-අදබ්හි, කෝපයෙන් ප්රවේශම් වීමේ පරිච්ඡේදය, අංක (6114) යටතේ හා මුස්ලිම් තුමා විසින් කිතාබුල්-බිර්රි වස්-සිලති වල්-ආදාබ්හි, කෝපවන විට තමා පාලනය කරගන්නාගේ ශ්රේෂ්ඨත්වය පිළිබඳ පරිච්ඡේදය, අංක (2609) යටතේ වාර්තා කර ඇති අතර මෙය අබූ හුරෙයිරා (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා විසින් දැනුම් දී ඇති හදීසයකි.
තවද 'සුරඅහ්' (මල්ලව පොර ක්රීඩකයා) යනු මිනිසුන්ව බිම හෙළන තැනැත්තාය. එය 'හුමසා' සහ 'ලුමසා' මෙනි. 'හුමසා' යනු මිනිසුන්ට අපහාස කරන තැනැත්තාය, තවද 'ලුමසා' යනු මිනිසුන්ගේ අඩුපාඩු පවසමින් නින්දා කරන තැනැත්තාය. එබැවින් ශක්තිමත් මිනිසා යනු මිනිසුන්ව බිම හෙළා ඔවුන්ව පරාජය කරන තැනැත්තා නොවේ. "“සැබැවින්ම ශක්තිමත් මිනිසා යනු තමන් කෝපයට පත් වූ විට තමාව පාලනය කර ගන්නා තැනැත්තාය.” [18]," එබැවින් තමන් කෝපයට පත් වූ විට තම ආත්මය දමනය කර, තමාව පාලනය කර ගන්නා තැනැත්තා සැබැවින්ම ශක්තිමත් මිනිසාය. තවද, කෝපයට පත් වූ විට මිනිසා තමාව පාලනය කර ගැනීම යහපත් ගුණධර්ම අතුරින් එකක් ලෙස සැලකේ. [18] මෙය බුහාරි තුමා විසින් කිතාබුල්-අදබ්හි, කෝපයෙන් ප්රවේශම් වීමේ පරිච්ඡේදය, අංක (6114) යටතේ හා මුස්ලිම් තුමා විසින් කිතාබුල්-බිර්රි වස්-සිලති වල්-ආදාබ්හි, කෝප වන විට තමා පාලනය කර ගන්නාගේ ශ්රේෂ්ඨත්වය පිළිබඳ පරිච්ඡේදය, අංක (2609) යටතේ අබූ හුරෙයිරා (රළි) තුමාගේ හදීසයක් ලෙස වාර්තා කොට ඇත.
එබැවින් ඔබ කෝප වූ විට කෝපය ක්රියාත්මක නොකරන්න. එහෙත් හෙළා දමන ලද ෂෙයිතාන්ගෙන් ආරක්ෂාව අල්ලාහ්ගෙන් පතන්න. තවද ඔබ සිටගෙන සිටින්නේ නම් වාඩි වන්න. ඔබ වාඩි වී සිටින්නේ නම් දිගා වන්න. ඔබගේ කෝපය තවදුරටත් වැඩි වූයේ නම්, එය ඔබෙන් පහව යන තෙක් වුළු කරන්න.
සාරාංශය නම්: සැබැවින්ම ස්වභාවයෙන්ම පිහිටන යහපත් ගුණාංග, පුරුදු වීමෙන් ඇති කරගන්නා යහපත් ගුණාංගවලට වඩා ශ්රේෂ්ඨ වන්නේය. මන්ද යත්, එය මිනිසාට සහජ ගුණයක් වන අතර සෑම අවස්ථාවකදීම ඔහුට එය පහසු වන්නේය. නමුත් පුරුදු වීමෙන් ඇති කරගන්නා දෑ සමහර අවස්ථාවලදී ඔහුගෙන් ගිලිහී යා හැකිය.
එලෙසම අපි පවසන්නෙමු: සැබැවින්ම යහපත් ගුණාංග අත්පත් කර ගැනීමෙන් සිදු වන්නේය. එහි අර්ථය වනුයේ පුද්ගලයා තමන්ව පුහුණු කර ගැනීමයි. එවිට පුද්ගලයා කරුණු කිහිපයක් මගින් යහපත් ගුණාංගවලින් යුක්ත වනු ඇත. ඉන් සමහරක් නම්:
පළමුව: අල්ලාහ්ගේ ග්රන්ථය සහ එතුමාගේ රසූල් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ සුන්නාව පරිශීලනය කිරීමයි: එනම්, එම ශ්රේෂ්ඨ ගුණාංගය අගය කර පෙන්වා දෙන මූලාශ්ර පාඨයන් විමසා බැලීමයි. තවද, දෙවියන් විශ්වාස කරන මුඃමින්වරයෙකු යම් ගුණධර්මයක් හෝ ක්රියාවක් අගය කරන මූලාශ්ර පාඨයන් දකින විට, නියත වශයෙන්ම ඔහු ඒ අනුව කටයුතු කරනු ඇත.
දෙවනුව: යහපත් සදාචාරයෙන් ප්රකට වූවන් ඇසුරු කිරීම, තවද නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ එතුමාණන්ගේ ප්රකාශයෙහි ඒ බව පෙන්වා දී ඇත: “දැහැමි සභිකයාට හා නපුරු සභිකයාට උපමාව කස්තූරි උසුලන්නෙකු හා යකඩ කම්මලේ උඳුන පිඹින්නෙකු මෙනි. කස්තූරි උසුලන්නා වනාහි, ඔහු ඔබට යමක් දෙයි. එසේ නැතහොත් ඔබ ඔහුගෙන් මිලදී ගනී. එසේත් නැතහොත් ඔහුගෙන් ඔබ සුගන්ධය ලබයි. නමුත් යකඩ කම්මලේ උඳුන පිඹින්නා වනාහි, ඔහු ඔබේ ඇඳුම පුළුස්සා දමයි. එසේ නැතහොත් ඔහුගෙන් ඔබ දුර්ගන්ධය ලබයි.” [19]. [19] බුහාරි තුමා 'කිතාබුද් ධබාඉහ් වස්සයිද්'හි 'අල්මිස්ක්' නම් පාඩමෙහි අංකය (5534) ලෙස වාර්තා කර ඇත. මුස්ලිම් තුමා 'කිතාබුල් බිර්රි වස්සිලා'හි 'ඉස්තිහ්බාබු මුජාලසතිස් සාලිහීන්' නම් පාඩමෙහි අංකය (2628) ලෙස වාර්තා කර ඇත. මෙය අබූ මූසා අල්අෂ්අරී (රළිඅල්ලාහු අන්හු) විසින් වාර්තා කර ඇත.
ඒ අනුව සියලුම තරුණයින් යහපත් ගුණාංග වලින් ප්රකට වූවන් සමග මිතුරුකම් පෑ යුතුය. තවද ඔවුන් අයහපත් ගුණාංග වලින් හා පහත් ක්රියාවන්ගෙන් දුරස් විය යුතුය. අවසානයේ මෙම මිත්රත්වයෙන් යහපත් ගුණාංග මත ක්රියා කිරීමට උපකාරයක් වන පාසලක් ඔවුන් ලබා ගනු ඇත.
තුන්වැන්න: තමාගේ අයහපත් හැසිරීම් හේතුවෙන් ඇති වන ප්රතිවිපාක ගැන මිනිසා මෙනෙහි කිරීම. මන්දයත්, අයහපත් හැසිරීම් ඇත්තා පිළිකුලට ලක්වේ, අයහපත් හැසිරීම් ඇත්තා අත්හැර දමනු ලැබේ, තවද අයහපත් හැසිරීම් ඇත්තා නරක අයුරින් සිහිපත් කරනු ලැබේ. එබැවින් අයහපත් හැසිරීම් තමා ව මෙම තත්ත්වයට පත් කරන බව මිනිසා දැනගත් විට, ඔහු එයින් ඈත් වේ.
*
අලංකාර ආදර්ශය (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්)
තවද අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් තුළ අපට අලංකාර ආදර්ශයක් ඇත, එබැවින් දූතයාණෝ (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) මැවීම් අතරින් වඩාත් සදාචාර සම්පන්න අයකු වූහ; මන්ද යත් උත්තරීතර අල්ලාහ් එතුමාණන් පිළිබඳව මෙසේ ප්රකාශ කර ඇත: "තවද නියත වශයෙන් ම නුඹ අතිඋතුම් ගතිගුණ මත සිටින්නෙහි ය." (අල් කලම්: 4) නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ යුගයේ සිදු වූ සිදුවීම් හා අවස්ථාවන් මගින් එතුමාණන්ගේ සදාචාර සම්පන්න බව පෙන්නුම් කරයි. එපමණක් නොව, එතුමාණෝ කුඩා දරුවන් සමඟ පවා ඉතා සදාචාර සම්පන්න වූහ. එතුමාණෝ ඔවුන්ව හුරතල් කළහ, තව ද ඔවුන් සමඟ සෙල්ලම් කළහ. එක් කුඩා දරුවෙකුට එතුමාණෝ මෙසේ පැවසූහ: "අහෝ අබූ උමයිර්! නුගයිර්ට කුමක් සිදුවූයේ ද?" [20] අබු උමයිර් යනු කුඩා දරුවෙකුගේ අනුුවර්ථ නාමයකි. ඔහු සමඟ (නුගෙයිර්) නම් කුරුල්ලෙකු සිටියේය. ඌ ගේකුරුල්ලෙකු වැනි කුඩා කුරුල්ලෙකි. මෙම නුගෙයිර් මිය ගියේය. එයින් එම දරුවා දුකට හා කණගාටුවට පත් විය. එවිට නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ ඔහුට සෙනෙහසින් මෙසේ පැවසූහ: "අහෝ අබු උමෙයිර්! කුඩා කුරුල්ලාගේ සිද්ධිය කුමක් ද?" "[20] මෙය බුහාරි තුමා 'කිතාබුල් අදබ්' නම් පාඩමේ, 'මිනිසුන් සමඟ සුහදව කටයුතු කිරීම' යන මාතෘකාවේ, හදීස් අංක (6129) යටතේ වාර්තා කර ඇත. එමෙන්ම මුස්ලිම් තුමා 'කිතාබුල් ආදාබ්' නම් පාඩමේ, 'උපන් විගස බිළිඳාට තහ්නීක් කිරීමේ යෝග්යතාව' යන මාතෘකාවේ, හදීස් අංක (2150) යටතේ අනස් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමාගේ හදීසය වාර්තා කර ඇත."
ගැමි අරාබි ජාතිකයෙකු පැමිණ මස්ජිදයේ මූත්රා කළේය. ජනයා ඔහු ව පලවා හරින්නට හා දැඩි ලෙස බැණ වදින්නට පටන් ගත්හ. එවිට නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ ඔවුන් ව වැළැක්වූහ. ඔහු මූත්රා කර අවසන් කළ පසු ව ජල බදුනක් ගෙන එන මෙන් එතුමාණෝ අණ කළහ. පසු ව එය මූත්රා මත වක් කරනු ලැබීය. පසු ව එතුමාණෝ එම ගැමි අරාබි ජාතිකයා ව අමතා ඔහුට මෙසේ පැවසූහ: ""සැබැවින්ම මෙම දේවස්ථාන වනාහි, ඒවායෙහි පීඩාකාරී දෙයක් හෝ අපවිත්ර දෙයක් හෝ සිදු කිරීම සුදුසු නැත. සැබැවින්ම ඒවා සලාත් ඉටු කිරීම හා අල්-කුර්ආනය පාරායනය කිරීම සඳහා වන ස්ථාන වේ."" [21]. නැතහොත් නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් ප්රකාශ කළ පරිදි ය. [21] මෙය බුහාරි තුමා විසින් 'කිතාබුල් වුදූ' හි, 'මූත්රා මත ජලය වත් කිරීම' යන පරිච්ඡේදයේ හදීස් අංක (221) යටතේ ද, මුස්ලිම් තුමා විසින් 'කිතාබුත් තහාරා' හි, 'මූත්රා කිරීමෙන් පසු සෝදා හැරීම අනිවාර්යය' යන පරිච්ඡේදයේ හදීස් අංක (285) යටතේ ද අනස් -රළියල්ලාහු අන්හු- තුමාගේ වාර්තාව වාර්තා කර ඇත.
මෙම කතාව තුළින් යහපත් ගතිගුණයේ ස්වභාවය මනාව පැහැදිලි වේ. එතුමාණෝ මෙම ගැමි අරාබිවරයාට තරවටු නොකළහ. ඔහුට පහර දෙන මෙන් නියෝග නොකළහ. නමුත් ඔහු මුත්රා කර අවසන් වන තුරු එතුමාණන් ඔහුට ඉඩ හැරියහ. ඉන්පසු ඔහු කළ ක්රියාව සඳහා මස්ජිදයන් සුදුසු නොවන බවත්, නියත වශයෙන්ම ඒවා ඇත්තේ සලාතය ඉටු කිරීමටත්, දික්ර් (මෙනෙහි) කිරීමටත්, අල් කුර්ආනය පාරායනය කිරීමටත් පමණක් බව ඔහුට කරුණු පැහැදිලි කර දුන්හ.
මිනිසෙකු රමළාන් මාසයේ එතුමාණන් වෙත පැමිණ, "අල්ලාහ්ගේ දූතයාණනි! මම විනාශයට පත් වුයෙමි!!" යැයි පවසා සිටියේය. එවිට නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ ඔහුට මෙසේ පැවසූහ: «ඔබව විනාශ කර දැමුවේ කුමක්ද?», එවිට එම මිනිසා "රමළානයේ මා උපවාසයේ යෙදී සිටියදී මාගේ බිරිය සමඟ ලිංගික ඇසුරෙහි නිරත වූයෙමි" යැයි පවසා සිටියේය. එවිට එතුමාණෝ ඔහුට දෝෂාරෝපණය නොකළහ, තවද ඔහුට සැර නොකළහ. ඒ වෙනුවට ඔහුට මෙසේ පැවසූහ: «එසේ නම් ඔබට වහලෙක් නිදහස් කළ හැකිදැ?» ඔහු 'නැතැයි' පැවසීය. එතුමා «එසේ නම් මාස දෙකක් අඛණ්ඩ ව උපවාසයේ නිරත විය හැකිදැ?»යි විමසූහ. ඔහු 'නොහැකැ'යි පැවසීය. එතුමා «දුගියන් හැට දෙනෙකුට ආහාර සැපයීමට යමක් ලබන්නෙහි දැ?»යි විමසා සිටියහ. එයට ද 'නැතැ'යි පැවසීය. පසුව ඔහු වාඩි විය. රට ඉඳි වලින් පිරුණු මල්ලක් නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් වෙත ගෙන එන ලදී. එතුමාණෝ එය ඔහුට ලබා දී මෙසේ පැවසූහ: «ඔබ මෙය දන් දෙන්න». එවිට එම මිනිසා, "අපට වඩා දුගියන් වෙත් ද?! මේ ප්රදේශයේ අපට වඩා දුගියන් කිසිවකු නැතැ"යි පවසා සිටියේය. එවිට නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ තම රදනක දත් පෙනෙන තරමට සිනාසුණහ. පසුව මෙසේ පවසා සිටියහ: «මෙය ගෙන ගොස් ඔබේ පවුලට ආහාර වශයෙන් දෙන්න.» [22]. [22] බුහාරි තුමා "කිතාබුස් සව්ම්" නම් කෘතියේ, "රමළාන් මාසයේ සංසර්ගයේ යෙදී ඔහුට කිසිවක් නොමැතිව සිටියදී ඔහුට යම් සදකාවක් ලබා දෙනු ලැබුවේ නම් ඔහු වන්දිය ගෙවිය යුතුය" යන පාඩමේ, අංක (1936) යටතේ වාර්තා කර ඇත, මුස්ලිම් තුමා "කිතාබුස් සියාම්" නම් කෘතියේ, "උපවාසශීලියා රමළාන් දහවල් කාලයේ සංසර්ගයේ යෙදීම තහනම් කිරීමේ දැඩි බව" යන පාඩමේ, හදීස් අංක (1111) යටතේ වාර්තා කර ඇත. මෙය අබූ හුරෙයිරා (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා විසින් වාර්තා කර ඇත.
මෙම කතාවේදී නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ යහපත් ගතිගුණ මැනවින් පැහැදිලි වේ. නියත වශයෙන්ම එතුමාණෝ මෙම මිනිසාට සැර කළේ නැත, ඔහුට අපහාස කළේ නැත, එමෙන්ම ඔහුට දොස් නැගුවේ ද නැත. එයට හේතුව නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ ඉවසීම සහ ප්රඥාවයි. මෙම මිනිසා පසුතැවිලි වී, සමාව අයැදමින් හා බියෙන් යුතුව පැමිණ ඇති බව නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ දුටුහ. එබැවින් ඔහු දොස් නැගීමට සුදුසු අයකු නොවන බවත්, ඒ වෙනුවට ඔහුට සත්යය පැහැදිලි කර දී, ඔහු සමඟ කරුණාවෙන් හා මෘදු ලෙස කටයුතු කළ යුතු බවත් එතුමාණෝ දුටුවහ.
ප්රශ්නය: අපරදිග (බටහිර) ජනයා ඔවුන්ගේ ගනුදෙනු, ගැනුම් හා විකුණුම්වල දී වඩාත් උසස් සදාචාර සම්පන්න භාවයෙන් යුක්ත වන බව බොහෝ දෙනෙකු පවසන අතර, මුස්ලිම්වරුන් වන අප අතර රැවටීම, බොරුව සහ බොරු දිවුරුම් මගින් භාණ්ඩ විකිණීම දැකගත හැකිය. මීට හේතුව කුමක්ද? ඔවුන්ගේ සදාචාරය ගොඩනැගීමෙහි ලා ඔවුන්ගේ කාර්මික ශිෂ්ටාචාරයට විශාල බලපෑමක් තිබේද?
පිළිතුර: මුහම්මද් නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ මෙසේ පැවැසූහ. "“මිනිසුන් වාද කොට ඉල්ලා සිටින දෑ ඔවුනට පිරිනමනු ලබන්නේ නම්, මිනිසුන් (අසාධාරණ ලෙස) පිරිසකගේ ජීවිත හා ධනය ඉල්ලා වාද කරනු ඇත. එහෙත්, සාක්ෂි ඉදිරිපත් කිරීම, හිමිකම් කියන්නා මත වේ.” [23]," අන් අය සමග කටයුතු කිරීමේදී බටහිර වැසියන් යහපත් ගතිගුණවලින් යුක්ත බව මිනිසුන් අතර ප්රකටව පැවතිය ද, එය නිවැරදි නොවේ. මන්දයත්, ඔවුන් දෙස ගෞරවයේ සහ උදාරත්වයේ ඇසින් බැලූ අය නොව, ඔවුන් වෙත ගොස් ඔවුන් දෙස යුක්තියේ හා සාධාරණත්වයේ ඇසින් බැලූ අය, ඔවුන් තුළ පවතින අයහපත් ක්රියාකලාපය පිළිබඳව හොඳින් දන්නා බැවිණි. මේ පිළිබඳව කවියෙකු මෙසේ පවසා ඇත: කෝපයේ ඇසින් වැරදි මතුකර පෙන්වන්නාක් මෙන්... පිළිගැනීමේ ඇසට සෑම අඩුපාඩුවක් ම නොපෙනී යයි... [24]." [24] අල් ජාහිස්ගේ "අල් හයවාන්" (3/226), "උයූනුල් අක්බාර්" (3/16) සහ "අල් ඉක්දුල් ෆරීද්" (2/194) බලන්න. [23] අල්-බුහාරි විසින් වාර්තා කර ඇත: කුර්ආන් විවරණ ග්රන්ථය, පරිච්ඡේදය ﴿සැබැවින් ම අල්ලාහ්ගේ ගිවිසුම ද ඔවුන්ගේ දිවුරුම් ද සුළු මිලකට විකුණන්නන් වන ඔවුන්හට කිසිදු කොටසක් නොමැත...﴾ [ආල් ඉම්රාන්: 77], අංක (4552), සහ මුස්ලිම්: විනිශ්චයන් පිළිබඳ ග්රන්ථය, විත්තිකරු මත දිවුරුම පිළිබඳ පරිච්ඡේදය, අංක (1711), ඉබ්නු අබ්බාස් (රළියල්ලාහු අන්හුමා) තුමාණන්ගේ හදීසයෙන්.
බටහිරට ගිය බොහෝ තරුණයන් ඉතාමත් පහත් ගුණාංගවලින් යුත් ක්රියාවන් පිළිබඳව මට පවසා ඇත. නමුත් ඔවුන් ගැනුම්, විකුණුම්වල දී උපදෙස් ලබා දෙන විට එසේ කරන්නේ ඔවුන් උසස් සදාචාර සම්පන්න භාවයෙන් යුක්ත වූවන් නිසා නොව, ඔවුන් භෞතිකමය කරුණුවලට වහල් වී සිටින බැවිනි. තවද මිනිසෙකු මෙම කරුණු සම්බන්ධයෙන් වන තම ගනුදෙනුවල දී කෙතරම් හොඳින් උපදෙස් ලබා දෙන්නේ ද, මිනිසුන් ඔහු වෙතට ඒ තරමටම නැඹුරු වන අතර ඔහුගේ වෙළඳ භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමට හා ඒවා ප්රවර්ධනය කිරීමට වඩාත් ඉක්මන් වනු ඇත.
එබැවින් ඔවුන් එවැන්නක් සිදු කරන්නේ පරිපූර්ණ සදාචාරයෙන් යුක්ත අය වන නිසා නොවේ; නමුත් ඔවුන් භෞතික ලාභ අපේක්ෂා කරන්නන් වන බැවිනි. තම ධනය වර්ධනය කර ගැනීමේ විශාලතම ප්රචාරණ මාර්ගයක් ලෙස යහපත් අන්දමින් ගනුදෙනු කිරීම ඔවුහු දකිති. ඒ, මෙම කාරණාවන් සමාජය විසින් පිළිගනු ලැබීම සඳහාය. එසේ නොවන්නට, අතිඋත්තරීතර අල්ලාහ් සිය වදනින් ඔවුන් පිළිබඳ ව විස්තර කර ඇත්තේ මෙලෙසිනි: "සැබැවින් ම පුස්තක ලත් ජනයා අතුරින් වූ ප්රතික්ෂේප කළවුන් හා ආදේශ තබන්නන් නිරා ගින්නෙහි ය. ඔවුහු එහි සදාතනිකයෝ වෙති. ඔවුන් මය මැවීම් අතරින් නපුරුම මැවීම වනුයේ." (අල්-බය්යිනා :6) දේව ප්රතික්ෂේපකයින් සම්බන්ධයෙන් අති ශ්රේෂ්ඨ වූ ද අති උත්තරීතර වූ ද අල්ලාහ් කළ විස්තරයට වඩා සත්ය වූ විස්තරයක් කිසිවෙකුට හෝ කළ හැකි යැයි මම නොසිතමි. ඔවුහු වනාහි මැවීම් අතුරින් නපුරුතමයෝ වෙති. මැවීම් අතුරින් නපුරුතමයන් යැයි අල්ලාහ් විසින් විස්තර කරනු ලැබූ පිරිසක් වෙතින්, එම යහපත උදෙසා ම අපේක්ෂා කෙරෙන යහපතක් කෙසේ නම් බලාපොරොත්තු විය හැකි ද? එය කිසිදා සිදුවන්නක් යැයි මම විශ්වාස නොකරමි. නමුදු, මෙම ගනුදෙනුවල දී ඔවුන් තුළින් දක්නට ලැබෙන සත්යවාදී බව, පැහැදිලිකම සහ යහපත් අවවාද කිරීම් ආදිය ඔවුන්ගේ වෙනත් අරමුණක් උදෙසා ම සිදු කෙරෙන්නකි. එනම් කීර්තිය සහ ලාභ ප්රයෝජන අත්කර ගැනීම යි. එසේ නොවුණහොත්, බොහෝ අවස්ථාවල දී මිනිසුන්ට එරෙහි ව ඔවුන් කරන අසාධාරණය, කෲරත්වය සහ අහංකාරත්වය දකින කවරෙකු වුව ද, අති උත්තරීතර අල්ලාහ්ගේ පහත ප්රකාශයේ සත්යතාව මැනවින් අවබෝධ කර ගනු ඇත: "... ඔවුන් මය මැවීම් අතරින් නපුරුම මැවීම වනුයේ."
ගනුදෙනු වලදී බොහෝ මුස්ලිම්වරුන් අතින් සිදුවන වංචාව, බොරු කීම සහ ද්රෝහී වීම සම්බන්ධයෙන් පවසන්නේ නම්, සැබැවින්ම මෙම මුස්ලිම්වරුන් මෙම කරුණු වලදී ෂරීආවට පටහැනි ව කටයුතු කළ ප්රමාණයට අනුව ඔවුන්ගේ ඉස්ලාමයේ සහ ඔවුන්ගේ දේව විශ්වාසයේ අඩුපාඩුවක් සිදුවී ඇත.
එබැවින් ඇතැම් මුස්ලිම්වරුන් මෙවැනි කරුණුවලදී පටහැනිව කටයුතු කිරීම සහ ෂරීආ පිළිවෙතේ රාමුවෙන් ඔවුන් බැහැර වීම යනු ෂරීආ පිළිවෙතෙහි අඩුපාඩුවක් ඇති බව ඉන් අදහස් නොකෙරේ. මන්ද ෂරීආ පිළිවෙත පරිපූර්ණ බැවිනි. අනෙක් සියල්ලටම පෙර තමන්ටම හානි කරගත් මොවුහු, ඉන්පසුව ඉස්ලාමයේ ෂරීආ පිළිවෙතට ද, ඉන්පසුව තමන්ගේ මුස්ලිම් සහෝදරයින්ට ද, ඉන්පසුව තමන් ගනුදෙනු කරන මුස්ලිම් නොවන ජනයාට ද හානි කළෝය. සැබැවින්ම මොවුන් හානි කර ගත්තේ තමන්ටම පමණි. තවද නුවණැත්තෙකු, යම් පුද්ගලයෙකුගේ වැරදි ක්රියාවක් එම පුද්ගලයා අනුගතව සිටින ෂරීආ පිළිවෙතෙහි වරදක් ලෙස නොසලකයි.
එබැවින්, බොරු කීම, වංචා කිරීම, මුළා කිරීම, රැවටීම සහ ඒ හා සමාන දෑ වැනි ඉස්ලාමය අනුමත නොකරන මෙම කරුණුවලට එරෙහිව කටයුතු කිරීම සඳහා සියලුම මුස්ලිම්වරුන් තුළ ප්රබල ව්යාපාරයක් තිබිය යුතු යැයි මම අපේක්ෂා කරමි.
ගැටළුව: මේ දෙදෙනාගෙන් වඩාත් උතුම් වන්නේ කවරෙකුද? දහමෙහි අඩුපාඩු තිබුණ ද යහපත් ගුණාංග ඇති මිනිසාද, නැතහොත් ෂරීආව පිළිපැදීමෙහි පූර්ණත්වයට ආසන්න වූව ද අයහපත් ගුණාංග ඇති මිනිසාද? නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ ප්රකාශය සමග මෙයට ඇති සම්බන්ධතාවය කුමක්ද: “යහපත් සදාචාරය මෙලොව හා පරලොව යහපත අත්පත් කර ගත්තේය.” [25], තවද නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙහි වසල්ලම්) තුමා උම්මු සලමා තුමියට ලබා දුන් පිළිතුරෙහි? [25] මෙය අබ්ද් බින් හුමෛද් තුමා විසින් ඔහුගේ ‘මුස්නද්’ (1210) හි ද, ඛරාඉතී තුමා විසින් ‘මකාරිමුල් අඃක්ලාක්’ (50) හි ද, තබරානී තුමා විසින් ‘අල්-කබීර්’ (23/223) හි ද අනස් (රළිඅල්ලාහු අන්හු) තුමාගේ හදීසය ලෙස වාර්තා කර ඇත.
පිළිතුර: දහමේ පූර්ණත්වයට දැහැමි ගතිගුණවල පූර්ණත්වය ද අයත් වන බවට කිසිදු සැකයක් නොමැත. නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගෙන් සනාථ වී ඇති පරිදි එතුමාණෝ මෙසේ පැවසූහ: ""ඊමානයෙන් (විශ්වාසයෙන්) පිරිපුන් විශ්වාස කරන්නන් කවුරුන්ද යත් ඔවුන් ගතිගුණ වලින් අලංකාරවන්තයන්ය." [26]." [26] අබූ හුරෙයිරා (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමාගේ හදීසයක් ලෙසින්, අබූ දාවුද්: අල්-සුන්නා ග්රන්ථය, ඊමානය වැඩි වීම සහ අඩු වීම පිළිබඳ සාක්ෂිය දැක්වෙන පරිච්ඡේදය, අංක (4682) යටතේ ද, අත්තිර්මිදී: අර්-රිළාඃ ග්රන්ථය, බිරිඳකට තම ස්වාමිපුරුෂයා කෙරෙහි ඇති අයිතිවාසිකම පිළිබඳ පැමිණි පරිච්ඡේදය, අංක (1162) යටතේ ද මෙය සටහන් කර ඇත්තෝය.
මේ අනුව, යමෙකුගේ සදාචාරාත්මක ගුණාංග අඩුපාඩු සහිත වේ නම් ඔහුගේ ආගම ද අඩුපාඩු සහිත වනු ඇත. මන්ද ආගමේ පරිපූර්ණත්වය රඳා පවතින්නේ සදාචාරාත්මක ගුණාංගවල පරිපූර්ණත්වය මත බැවිනි. යහපත් සදාචාරාත්මක ගුණාංග නියෝජනය වන්නේ මැවුම්කරුට සැලකීම සහ මැවීම්වලට සැලකීම තුළින් බව අප සඳහන් කළ පරිදිම, සදාචාරාත්මක ගුණාංගවල පරිපූර්ණත්වය ඇති වන්නේ ආගමේ පරිපූර්ණත්වය තුළින් බව මින් පැහැදිලි වේ. මේ අනුව, අන් අයව ඉස්ලාමයට සහ ආගමට ගෙන ඒමේ දී පරිපූර්ණ ගුණාංග ඇති අයෙකුගේ බලපෑම, ආගමික වුවත් අයහපත් ගුණාංග ඇති අයෙකුගේ බලපෑමට වඩා විශාල වනු ඇත. එබැවින් නැමදුම් කිරීමෙහි ප්රබල කෙනෙකුට යහපත් ගුණාංගවලින් ද යුක්ත වීමට භාග්යය ලැබෙන්නේ නම් එය වඩාත් පරිපූර්ණ වනු ඇත. නමුත් තම පෞද්ගලික නැමදුම් කිරීමෙහි ප්රබල වුවත් අයහපත් ගුණාංග ඇති අයෙකු පිළිබඳව සංසන්දනය කිරීම යනු, නිශ්චිතව තීරණය කළ නොහැකි කරුණකි.
අපි අල්ලාහ්ගෙන් ඉල්ලා සිටින්නේ බාහිරව මෙන්ම අභ්යන්තරව ඔහුගේ ග්රන්ථය හා ඔහුගේ දූතයාණන් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ සුන්නාව අනුව කටයුතු කරන උදවිය අතුරින් අපව පත් කරන ලෙසත්, ඒ මත ම අපව මරණයට පත් කරන ලෙසත්, මෙලොව සහ මතු ලොවේ අපගේ භාරකරු ලෙස කටයුතු කරන ලෙසත්, ඔහු අපට මඟ පෙන්වූ පසු අපගේ හදවත් නොමග නොයවන ලෙසත් ය; තවද ඔහු ඔහුගේ දයාව අපට පිරිනමන ලෙසටත් ඉල්ලා සිටිමු. සැබැවින්ම ඔහු දානය කරන්නාය.
*
Related books
All books
الدروس المهمة لعامة الأمة78 භාෂාالدروس المهمة لعامة الأمة
يهدف الكتاب إلى تعليم المسلمين أساسيات دينهم بطريقة مبسطة وشاملة. يتناول مجموعة من الدروس المهمة مثل قراءة الفاتحة وقصار السور، وأركان الإسلام والإيمان، وأقسام التوحيد والشرك، وشروط وأركان وواجبات الصلاة، بالإضافة إلى مبطلاتها، مع بيان مختصر لشروط الوضوء وفروضه ونواقضه. كما يسلط الضوء على التحلي بالأخلاق الإسلامية والآداب الشرعية، ويقدم إرشادات لطيفة حول تجهيز الميت والصلاة عليه ودفنه.
ඉස්ලාමය89 භාෂාඉස්ලාමය
මහා කාරුණික පරම දයාබර අල්ලාහ්ගේ නාමයෙන් ඔබ ඔබෙන් ම විමසුවෙහි ද? අහස් හා මහපොළොව මෙන්ම ඒ දෙක අතර ඇති සුවිසල් මැවීම් නිර් මාණය කළේ කවු ද? මෙම ස්ථාවර හා සූක්ෂම සැකසුම නිර්මාණය කළේ කවු ද?
සලාතය ඉටු කරන ආකාරය (කෙටියෙන්)86 භාෂාසලාතය ඉටු කරන ආකාරය (කෙටියෙන්)
අවබෝධයෙන් සලාතය ඉටු කර සම්පූර්ණ කර ගැනීම සඳහා, සලාතය ඉටු කරන ආකාරය පිළිබඳ කෙටි ප්රායෝගික පැහැදිලි කිරීමකි. සලාතය ඉටු කරන ආකාරය අප සලාතය ඉටු කිරීමට අදහස් කරන්නේ නම්, සුළු හා මහා කිලිටි තත්ත්වයන්ගෙන් පිරිසිදු විය යුතුය. පිරිසිදු ඇඳුමින් අපගේ රහසඟ ආවරණය කරමින් සලාතය ඉටු කරමු. අපගේ ශරීරයත්, නමදින ස්ථානයත් කිලිටිවලින් පිරිසිදුව තිබිය යුතුය. කිබ්ලා දෙසට මුහුණලා සිටිමු. ඉදිරියේ බාධකයක් තබා සලාතය ඉටු කිරීම සුන්නත් වේ.
ප්රීතිමත් ජීවිතයක් සඳහා ඵලදායී මාර්ග කිහිපයක්85 භාෂාප්රීතිමත් ජීවිතයක් සඳහා ඵලදායී මාර්ග කිහිපයක්
අෂ්-ෂෙයික් අබ්දුර් රහ්මාන් බින් නාසිර් අස් සඃදී තුමාගේ "ප්රීතිමත් ජීවිතයක් සඳහා ඵලදායී මාර්ග කිහිපයක් " නම් ග්රන්ථය, ඒකීය දෙවිඳාණන් කෙරෙහි වූ ගැඹුරු විශ්වාසය මත පදනම් වූ දෘෂ්ටිකෝණයකින් සැබෑ සතුටට හේතු වන කරුණු විග්රහ කරයි. එය ඒකීය දෙවිඳාණන් කෙරෙහි විශ්වාසය, යහපත් ක්රියා, මහිමාන්විත අල්ලාහ් ව සිහිපත් කිරීම, ලද දෙයින් සතුටු වීම, දායාදයන් පිළිබඳ මෙනෙහි කිරීම, අනෙකාට යහපත සැලසීම, (අල්ලාහ් කෙරෙහි) ස්ථිර විශ්වාසය තබා සියලු කටයුතු උතුමාණන් වෙත ම භාර කිරීම, ඉවසීම සහ කාරණා නිසි ලෙස තක්සේරු කිරීම තුළින් හෘදයංගම සැනසීමක් වෙත පාඨකයා යොමු කරයි. ජීවිතයේ උස් පහත්වීම් මධ්යයේ වුව ද සැනසිලිදායක, සමබර සහ…