Bonjan prensip moral ak bon konpòtman

Bonjan prensip moral ak bon konpòtman

Pou Onorab Cheikh la, gran savan an.

Muhammad bin Salih al-Uthaymin

Se pou Allah gen padon pou li, pou paran li yo, ak pou Mizilman yo.

Nan non Allah, Sila ki gen anpil bonte a, Sila ki gen anpil mizèrikòd la.

Allah toupwisan an te voye li avèk gidans lan ak vrè relijyon an pou li fè li triyonfe sou tout lòt relijyon yo. Li te voye li toupre lè a rive, kòm yon moun kap bay bon nouvèl ak yon avètisè, kap rele moun vin jwenn Allah avèk pèmisyon li, epi kòm yon limyè kap klere. Li te transmèt mesaj la, li te aji avèk anpil fidelite nan konfyans yo te mete nan li a, li te bay kominote a bon konsèy, epi li te lite nan chemen Allah a yon fason ki merite li jiskaske lanmò te frape l. Allah te bay moun li te vle nan sèvitèl yo siksè, yo te reponn apèl li a epi yo te swiv gidans li; e Allah nan sajès li, te kite moun li te vle nan sèvitèl yo ki te montre yo egoyis devan obeyisans li, ki te nye mesaj li yo, epi ki te opoze ak kòmandman li yo, konsa yo te fini nan pèdi wout yo ak yon gwo egare. Vrèmanvre, tout louwanj se pou Allah. Nou fè lwanj pou li, nou mande li sekou, nou mande li padon, epi nou tounen vin jwenn li (repanti). Nou chèche pwoteksyon bò kote Allah kont tout move panse ki nan kè nou ak kont move aksyon nou fè. Moun Allah gide, pèsonn pa ka pèdil ; epi moun li kite pèdi, pèsonn pa ka mete li nan bon chemen. Mwen temwaye pa gen okenn lòt dye ki merite pou moun adore tout bon vre, eksepte Allah, li menm sèl poun adore, li pa gen asosye. Epi mwen temwaye Muhammad se sèvitè li ak Mesaje li.

Apre sa: Se avèk anpil plezi map pwofite rankont sa a [1] pou mwen pale sou bon konpòtman (bonjan prensip moral). [1] Rankont sa a te fèt nan sant ete nan Enstiti Syantifik Ounayzah a.

Konsa, jan moun save yo di sa: moralite oswa karaktè a se imaj enteryè yon moun; paske yon moun gen 2 imaj:

Yon imaj ekstèryè ou imaj ki parèt deyò a : se fòm ak aparans kò a jan Allah te kreye l la. Nou tout konnen trè byen gen nan imaj ekstèryè sa a ki bèl epi atiran, genyen ki lèd epi dezagreyab, epi genyen tou ki nan mitan 2 sa yo.

Menm jan an tou, imaj enteryè a divize an yon bon imaj ak yon move imaj, e se sa yo rele karaktè oswa moralite a. Donk, karaktè a se imaj enteryè Allah te mete andedan yon moun depi lèl fèt la.

Èske moralite (karaktè) se yon bagay natirèl depi nan nesans, oswa se yon bagay moun aprann epi devlope?

Repons lan se: san okenn dout, karaktè a gen ladan li sa ki natirèl depi nan nesans, epi gen ladan li tou sa moun akeri. Menm jan yon bon konpòtman ka yon dispozisyon natirèl, li kapab devlope tou gras avèk efò pèsonèl. Sa vle di, menm jan yon moun ka fèt ak yon bèl karaktè, li ka akeril tou gras avèk aprantisaj ak pratik; se poutèt sa Pwofèt la (Se pou lapè ak Benediksyon Allah kouvril) te di Achaj Abd al-Qays: « Gen 2 kalite nan ou Allah renmen: pasyans ak metrize tèt ou. » Li di: « O Mesaje Allah a! Èske se mwen menm ki te travay pou mwen akeri yo, oswa se Allah ki te mete yo nan mwen depi nan nesans? » Li reponn: « Non, se pito Allah ki te fòmew avèk yo depi nan nesans. » Li di: « Lwanj pou Allah ki te mete nan mwen 2 kalite Allah ak Mesajel la renmen [2]. » [2] Abou Dawoud rapòte l : nan Liv sou Bon Konpòtman an (Kitab al-Adab), Chapit sou tribi yon nonm anba nimewo (5225), baze sou adit Zari a (se pou Allah satisfè ak li), ki te fè pati delegasyon Abd al-Qays la. Tirmidhi rapòte l tou : nan Chapit sou Byenveyans ak Relasyon Familyal, Chapit sou sa yo rapòte konsènan kalm ak presipitasyon (aji ak pasyans san prese), anba nimewo (2011), baze sou adit Ibn Abbas la (se pou Allah satisfè ak yo tou 2 ).

Sa se yon prèv ki montre bèl kalite ak bon karaktè moral yo kapab yon bagay natirèl, epi yo kapab tou yon bagay ou akeri. Men, san okenn dout, sa ou genyen natirèlman an pi bon lontan pase sa ou akeri a. Paske, lè yon karaktè natirèl lakay yon moun, li tounen pwòp nati l ak yon pati nan li menm. Li pa bezwen fòse tèt li pou li aplikel, ni li pa bezwen fè pretansyon lè lap aji. Men sa, se yon favè Allah, Li bay moun Li vle l. Kanta pou moun ki pa jwenn favè sa a ; sa vle di moun ki pa genyen bon karaktè sa a kòm yon don natirèl , li kapab toujou rive genyen li si li fè efò pou li akeri l. Sa fèt gras avèk antrènman ak pratik, jan nou pral eksplike sa pi devan, si Allah ki Trèwo a vle.

Gen yon kesyon ki soulve la a : kiyès ki pi bon ant yon moun ki fèt tou natirèlman ak yon bon karaktè, ak yon moun kap lite ak pwòp tèt li pou li akeri karaktè sa a ? Kiyès nan yo 2 a ki gen yon pi wo degre epi kap jwenn yon pi gwo rekonpans ?

Kòm repons pou kesyon sa a, nap di : San okenn dout, moun ki fèt natirèlman ak bon karaktè a pi pafè, kit se nan fason li montre sa oswa nan fason karaktè sa a anrasinen nan li; paske, li pa bezwen ni lite ni fè gwo jefò pou l aji byen, epi li pap janm manke genyen li nan sèten sitiyasyon ak kote. Paske bon karaktè a se pwòp natil ak fason l fèt, kèlkeswa lè ou rankontre li wap jwenn li gen bon karaktè; kèlkeswa kote ou rankontre li wap jwenn li gen bon karaktè; epi kèlkeswa kondisyon ou rankontre l la, wap jwenn li gen bon karaktè. Kidonk, sou pwen sa a, san okenn dout li pi pafè.

Kanta pou karaktè yon moun akeri ki mande efò, pratik, oswa antrènman an, moun nan ap jwenn rekonpans pou li paske li lite ak pwòp tèt li. Men, an tèm pèfeksyon karaktè a, li pi ba anpil pase premye kategori a.

Kidonk, si yon moun jwenn favè pou li genyen tou 2 fòm karaktè yo ansanm, ni sa li genyen natirèlman ni sa li akeri a, sa vin pi pafè toujou. Epi gen 4 kategori :

1- Moun ki prive de yon bon konpòtman.

2- Moun ki fèt natirèlman avè l, men ki kontante li sèlman ak sa li genyen nan natil la.

3- Moun ki fèt natirèlman avè l, epi ki ajoute sou sa gras avèk efò li fè pou li akeri plis.

4- Moun ki pa fèt natirèlman avè l, men ki akeri li gras avèk efò li fè.

An rezime : anrapò ak bon karaktè a, moun ki fèt natirèlman avèk li a pi pafè. Men, kanta pou jefò ak difikilte pou rive genyen bon karaktè sa a, moun ki akeri l grasa efòl ap jwenn rekonpans pou lit li mennen ak pwòp tèt li a.

Gen yon kesyon ki soulve la a : èske genyen bon karaktè ki pa nan Koran an ak nan Sounnah a, epi ki fason pou nou rive konnen yo ?

Repons lan: Li te di (lapè ak benediksyon Allah sou li) : « Yo te voye mwen sèlman poum vin pèfeksyone bèl kalite moral yo » [3] ; Se paske tout lejislasyon Allah te etabli anvan yo pou sèvitè li yo, yo tout te ankouraje moun genyen bèl kalite moral. Se poutèt sa savan yo fè konnen bon karaktè moral yo se yon bagay tout lwa Allah yo tonbe dakò ansanm pou yo egzije. Sepandan, avèk lejislasyon pafè sa a, Pwofèt la (lapè ak benediksyon Allah sou li) te vini pou li konplete bèl kalite moral yo epi ba yo tout pèfeksyon yo. [3] Rapòte pa Ahmad (2/381), epi Al-Bayhaqi nan As-Sunan Al-Kubra (10/233), epi fòmilasyon an se pou li, soti nan adit Abu Hurayrah, se pou Allah satisfè ak li.

Annou pran kòm egzanp kesyon lwa reprezay la (Qisas la). Sa vle di: si yon moun komèt yon krim sou yon lòt moun, èske yo dwe fè reprezay sou li oswa non? Yo fè konnen reprezay nan lwa jwif yo se yon bagay ki obligatwa epi ki paka evite, kote viktim nan pa gen okenn chwa nan sa. Tandiske nan lwa kretyen yo, se lekontrè a, kote padon an se yon obligasyon. Men, lwa pa nou an vini konplè nan tou 2 sans yo; li gen ladan l ni reprezay ni padon. Paske, lè yo pini koupab la pou krim li a, sa montre fèmte epi sa kwape sa ki mal; alòske lè yo padonel, sa se yon prèv bonte, gras, ak yon favè ou fè moun ou padone a. Konsa, lwa nou an vini , "lwanj pou Allah" antanke yon lwa ki pafè. Li bay moun ki gen dwa a (viktim nan) posiblite pou li chwazi ant padone ak pini; dekwa poul ka padone lè sitiyasyon an mande padon, epi poul pini lè sitiyasyon an mande pinisyon.

*

Domèn bon konpòtman yo

Anpil moun gen tandans panse ke bon konpòtman an limite sèlman nan fason nou trete kreyati yo (lòt moun), san li pa konsène fason nou aji avèk Kreyatè a. Men, sa se yon konpreyansyon ki pa konplè. Paske bon konpòtman an, menm jan li aplike nan fason nou trete kreyati yo, li aplike tou nan fason nou aji ak Kreyatè a.

Donk, sijè bon konpòtman an se: fason nou aji avèk Kreyatè a (Ki genyen tout glwa ak grandè), ansanm ak fason nou aji avèk kreyati yo tou. Sa se yon pwen nou dwe byen peye atansyon avèk li.

Premyèman : Bon konpòtman nan fason nou aji avèk Kreyatè a (Ki gen tout glwa ak grandè) :

Bon konpòtman nan fason nou aji avèk Kreyatè a gen ladan li twa (3) bagay :

1- Aksepte pawòl Allah " Toupwisan an" avèk yon konviksyon total.

2- Aksepte kòmandman li yo, nan egzekite yo epi mete yo an pratik.

3- Aksepte sa Li destine yo avèk pasyans ak satisfaksyon.

Twa bagay sa yo se poto mitan bon konpòtman anvè Allah (Ki Trèwo a).

1- Aksepte pawòl Li yo avèk yon konviksyon total, dekwa pou moun nan pa gen okenn dout ni ezitasyon pou li kwè nan mesaj Allah ki gen tout pouvwa a; paske pawòl Allah ki Trèwo a chita sou konesans pafè, epi se Li menm ki pi veridik lè Lap pale, jan Allah ki Trèwo a deklare sou tèt pa L : « ...epi kiyès ki pi veridik pase Allah nan pawòl li ? » [An-Nisa:87].

Kwè nan pawòl Allah yo egzije pou moun nan gen yon konfyans total ladan yo, poul defann yo epi poul lite pou yo. Konsa, okenn dout ni sispisyon pap ka anvayi l konsènan mesaj Allah ki gen tout pouvwa a, ansanm ak mesaj Mesajel la(Se pou lapè ak Benediksyon Allah kouvril)

Lè yon sèvitè adopte kalite sa a, lap kapab repouse tout fo lide ak dout moun ki vire do bay verite a ap pote kont pawòl Allah ansanm ak Mesaje li a(se pou lapè ak Benediksyon Allah kouvril). Sa valab kit moun sa yo se mizilman ki envante bagay ki pa fè pati relijyon Allah a, kit yo se lòt moun tankou moun ki pa kwayan yo kap simen dout nan kè mizilman yo.

Annou pran yon egzanp pou sa : Li konfime nan liv « Sahih Al-Bukhari » a, daprè yon adis Abu Hurayrah, se pou Allah satisfè avèk li, kote Pwofèt la,( benediksyon ak lapè Allah sou li), te di : «Lè yon mouch tonbe nan bwason youn nan nou, se poul plonje li, aprèsa se poul retire li; paske nan youn nan zèl li yo gen maladi, epi nan lòt la gen remèd.» [4]. [4] Al-Bukhari rapòte l : nan Liv Kòmansman kreyasyon an, chapit « Si yon mouch tonbe nan bwason youn nan nou, se pou li plonjel, paske nan youn nan zèl li yo gen maladi, epi nan lòt la gen remèd », anba nimewo (3320), daprè adis Abu Hurayrah, se pou Allah satisfè avè l.

Sa a se yon nouvèl Mesaje Allah a (lapè ak Benediksyon Allah kouvril) pote ki gen rapò ak zafè kache . Li pa pale daprè pwòp dezi pa l, men li pale sèlman baze sou sa Allah Trèwo a revele l la. Paske li se yon moun, epi moun pa gen konesans sou sa ki kache. Okontrè, Allah te di l : "Di (O Muhammad) : Mwen pa di nou mwen gen trezò Allah yo nan men m, ni mwen pa konnen sa ki kache (sa moun pa ka wè). Mwen pa di nou nonplis mwen se yon zanj. Sèl sa map fè, se swiv sa yo revelem nan..." [Al-An‘ām:50].

Kidonk, nou dwe akeyi nouvèl sa a ak yon bon konpòtman (yon bèl atitid). Epi bon konpòtman anvè nouvèl sa a, se pou nou aksepte l ak tout kè nou. Se pou nou gen fèm konviksyon ke sa Pwofèt la (se pou lapè ak Benediksyon Allah kouvril) di nan adis sa a se laverite absoli e se pawòl ki vre, menm si ta gen moun kap pote objeksyon kont sa. Epi nou dwe konnen ak yon sètitid total: tout sa ki kontredi yon bagay ki otantik (ki verifye kòm vre) ki soti nan Mesaje Allah a (ke lapè ak Benediksyon Allah sou li) , se yon bagay ki fo (ki pa gen valè). Paske Allah Trèwo a di : "...Kidonk, kisa ki genyen apre laverite, si se pa egareman ? Ebyen, ki jan fè nou kite yo detounen nou konsa ?" [Yunus:32].

Epi kòm yon lòt egzanp: nan istwa Jou Resirèksyon an (Jou Jijman an):

Pwofèt la (ke lapè ak benediksyon Allah sou li) te fè konnen: «Solèy la pral pwoche touprè kreyati yo nan Jou Jijman an nan distans yon mil» [5], Kidonk, kit sa te vle di ti bwa yo sèvi pou mete kòl nan zye a, oubyen li te vle di distans yon mil lan, distans sa a ant solèy la ak tèt kreyati yo ap vrèman piti. Men malgre sa, moun yo pap boule nan chalè li, alòske si solèy la ta pwoche kounye a nan mond sa a distans yon pwent dwèt sèlman, mond lan tap boule nèt. [5] Rapòte pa Mouslim: liv Paradi a, chapit sou deskripsyon Jou Rezirèksyon an, anba nimewo (2864), soti nan adis Al-Miqdad Ibn Al-Aswad, se pou Allah satisfè avè l.

Yon moun ta gendwa poze tèt li kesyon sa a : Kijan solèy la ap desann vin tèlman pre tèt kreyati yo nan Jou Jijman an nan yon distans konsa, epi pou moun yo ta rete vivan menm pou yon sèl ti moman ?!

Kidonk, ki bon konpòtman (bèl atitid) nou dwe genyen fas ak adis sa a ?

Bon konpòtman nou dwe genyen fas ak adis sa a, se pou nou aksepte li, epi pou nou kwè ladan li tout bon. Pa dwe gen okenn malèz nan kè nou sou li, ni okenn kè sere, ni okenn ezitasyon. Epi, se pou nou konnen trè byen, tout sa Pwofèt la (se pou lapè ak Benediksyon Allah kouvril) fè nou konnen nan koze sa a, se laverite.

Epi, nou pa kapab konpare reyalite lòt mond lan (lavi apre lanmò a) ak reyalite mond sa a nap viv ladan li an, poutèt gwo diferans ki genyen antre yo. Anfèt, nou konnen moun yo pral rete kanpe nan Jou Jijman an pandan senkant mil (50 000) ane. Men, si nap baze nou sou prensip lavi sou tè sa a, èske l ta posib pou yon moun rete kanpe pandan senkant mil ane ?

Repons lan se : Non. Kidonk, diferans lan vrèman gwo. E piske se konsa sa ye, yon moun ki gen lafwa (kwayan an) ap aksepte yon nouvèl konsa ak yon kè poze epi nan trankilite total. Lespri li ap louvri byen laj poul konprann li, epi kèl ap louvri pou li.

2-Aksepte lwa (kòmandman) Allah yo, aplike yo epi mete yo an pratik : Moun pa dwe rejte anyen nan lwa Allah yo. Si yon moun rejte nenpòt nan lwa Allah yo, sa se yon move karaktè anvè Allah, Sila a ki gen Tout Pouvwa ak Glwa a. Kit li rejte li paske lap nye otorite lwa sa a, kit li rejte li paskel gen ògèy ki anpeche l mete li an pratik, oubyen li rejte l paske li fè neglijans nan aplike l, tout sa ale totalman kont bon kondwit yon moun dwe genyen anvè Allah, Sila a ki gen Tout Pouvwa ak Glwa a.

Annou pran yon egzanp pou sa : bon zèv ki mande anpil efò nou konn pratike pandan mwa Ramadan an. Pa gen okenn dout, fè jèn se yon bagay ki di pou moun; paske ladan l, moun nan oblije kite sa li abitye ak yo, tankou manje, bwè, ak relasyon entim. Sa se yon bagay ki vrèman difisil pou moun. Men, kwayan ki gen bon kondwit anvè Allah, Sila a ki gen Tout Pouvwa ak Glwa a, aksepte obligasyon sa a, oubyen pou nou pale pi byen: li aksepte onè sa a. Sa se yon favè ki soti nan Allah, li aksepte li ak tout kè li, ak lapè, epi ak yon lespri ki byen dispoze. Konsa, wap wè lap jene pandan jounen ki long epi ki fè cho anpil yo, pandan li santil satisfè epi kè l kontan; paske li gen bon kondwit (bèl atitid) anvè Seyè l la. Kanta pou moun ki gen move kondwit anvè Allah a, li akeyi kalite adorasyon sa a avèk anbètman (plent) ak degoutans. Epi si se pat paske li pè move konsekans (pinisyon) ki ka tonbe sou li nan bout la, li pa tap janm respekte jèn nan ditou.

Men yon lòt egzanp : Lapriyè . Pa gen okenn dout, li se yon chay ki lou (ki difisil) pou kèk moun. Epi li vrèman lou sitou pou ipokrit yo, jan Pwofèt la (Lapè ak benediksyon Allah sou li) te di a : "Lapriyè ki pi lou pou ipokrit yo se: lapriyè Isha ak lapriyè Fajr" [6]. [6] Al-Bukhari rapòte l : Liv Adhan an (Apèl pou lapriyè a), Chapit: Valè lapriyè Isha a an gwoup nimewo (657). Ak Muslim : Liv Moske yo, Chapit: Valè lapriyè an gwoup, nimewo (651). Li soti nan adit Abu Hurayrah a, se pou Allah satisfè avè l.

Men, kanta pou kwayan an, lapriyè a pa yon chay ki lou ditou, jan Allah, Sila a ki Trèwo a, di a : « Epi chèche sekou nan pasyans ansanm ak lapriyè. An reyalite, li se yon chay ki vrèman lou, eksepte pou moun ki gen krentif pou Allah epi ki soumèt yo avèk imilite yo. » 45 46- Moun ki gen fèm konviksyon yap rankontre Seyè yo a, epi se bò kote Li yap retounen vre. [Al-Baqarah:45-46]. Donk, pou moun sa yo, li pa yon fado ditou, okontrè, li byen fasil epi li lejè; se poutèt sa Pwofèt la (Lapè ak benediksyon Allah sou li) te di : « Se nan lapriyè mwen jwenn pi gwo lajwa mwen. » [7] [7] Imam Ahmad (3/128) ak Al-Nasa'i rapòte l : Liv fason pou viv ansanm ak medam yo, Chapit: Lanmou pou medam yo, nimewo (3940). Li soti nan adit Anas la, se pou Allah satisfè avè l.

Donk, pou sa ki konsène lapriyè a, gen bon kondwit anvè Allah, Sila a ki gen Tout Pouvwa ak Glwa a, se lè wap akonpli li ak yon kè ki louvri epi ki poze. Se lè nanm ou jwenn tout satisfaksyon l, ou santi yon gwo lajwa pandan wap fè li a, epi wap tann li avèk enpasyans lè tan an prèt pou rive. Si ou sot fè lapriyè Fajr, ou santi yon gwo dezi pou lapriyè Dhuhr rive; lèw sot fè lapriyè Dhuhr, ou gen gwo anvi pou lapriyè Asr; lè w sot fè lapriyè Asr, ou gen gwo anvi pou lapriyè Maghrib; lè w sot fè lapriyè Maghrib, ou gen gwo anvi pou lapriyè Isha; epi lèw sot fè lapriyè Isha, ou santi menm gwo dezi sa a pou lapriyè Fajr. Konsa, kè wap toujou rete atache ak zak adorasyon sa yo. Sa a, san okenn dout, se youn nan pi bèl fason ou ka demontre bon kondwit ou anvè Allah, Sila a ki Trèwo a.

Men yon twazyèm egzanp sou zafè tranzaksyon ak komès : entèdiksyon Riba a ( enterè sou lajan). Anfèt, Allah entèdi nou li byen klè nan Koran an, jan Allah, Sila a ki Trèwo a, te dil la : « ...Epi Allah pèmèt komès la, alòske Li entèdi Riba (enterè sou lajan)... » Epi Li di sou sa : « ...Donk, nenpòt moun ki resevwa yon avètisman ki soti bò kote Seyè l, epi li sispann, sa li te gentan pran anvan yo ap rete pou li, epi zafèl (jijman l) rete nan men Allah. Men kanta pou moun ki tounen ladan l ankò, moun sa yo se abitan Dife a (Lanfè) yap ye; yap rete ladan li pou toutan. »" [Al-Baqarah:275]. Konsa, Li (Allah) fè yon gwo menas kont nenpòt moun ki tounen nan fè Riba a ankò, apre avètisman an fin rive jwenn li epi li fin konnen lwa a. Li menase moun sa a pou li rete pou toutan nan Dife a — nou mande Allah pwoteksyon kont sa —.

Kidonk, vrè kwayan an aksepte lwa sa a ak yon kè kontan, avèk satisfaksyon epi li soumèt li nèt. Tandiske, moun ki pa kwayan an pa akseptel ditou, epi lwa sa a kontraryel anpil. Li ka menm chèche sèvi ak tout kalite riz ak koken pou li kontoune li. Anfèt, nou konnen Riba a pote yon benefis ki asire san okenn risk. Men, an reyalite, li se yon pwofi pou yon sèl moun, epi yon gwo abi pou yon lòt. Se poutèt sa Allah, Sila a ki Trèwo a, di : « ...Men si nou repanti, nap reprann sèlman kapital nou an. Konsa, nou pap fè pèsonn abi, epi yo pap fè nou abi nonplis. » [Al-Baqarah:279].

3- Aksepte desten Allah ki Trèwo a avèk satisfaksyon ak pasyans : Sa se twazyèm pwen nan sa ki konsène bon konpòtman yon moun dwe genyen anvè Allah a. Nou tout konnen desten (desizyon) Allah, Sila a ki gen Tout Pouvwa ak Glwa a, ap dirije nan kreyasyon Li an, se pa tout ki toujou fè kreyati yo plezi. Èske tout sa Allah deside pou nou se bagay ki toujou tonbe daprè dezi nou ? Sa vle di, èske se bagay nanm nou toujou anvi epi nou santi nou alèz ak yo nèt anndan nou ? Reyalite a se : Non.

Pa egzanp, maladi se pa yon bagay ki fè lèzòm plezi, paske natirèlman, moun toujou renmen rete an bòn sante.

Se menm jan an pou lamizè, li pa fè moun plezi, paske moun toujou pito rich. Sa valab tou pou inyorans, li pa nan gou moun, paske yo toujou vle gen konesans. Sepandan, nan gwo sajès Li, desten Allah yo — Sila a ki gen Tout Pouvwa ak Glwa a — gen plizyè fas. Gen ladan yo ki ale nan menm sans ak dezi moun nan epi ki fè kè li poze natirèlman, epi gen lòt ki pa konsa ditou. Alò, ki pi bèl atitid yon moun dwe genyen anvè Allah, Sila a ki gen Tout Pouvwa ak Glwa a, devan desten li yo ?

Pi bèl atitid yon moun dwe genyen anvè Allah devan desten Li yo, se aksepte ak satisfaksyon tou sa Allah deside pou ou. Se pou kè w poze nèt ak desizyon sa a, epi se pou w gen fèm konviksyon Li menm, Sila a ki san defo epi ki Trèwo a, pa deside anyen san Li pa gen yon gwo sajès ak yon bèl objektif dèyè l, yon objektif ki fè Li merite pou nou ba Li tout lwanj ak tout remèsiman nou.

Sou baz sa a, bon konpòtman devan Allah konsènan sa li deside, se lè moun nan satisfè, li soumèt li, epi kè li poze; se poutèt sa Allah fè lwanj pou moun ki gen pasyans yo, epi li di: 155: « ...Epi anonse bòn nouvèl bay moun ki gen pasyans yo. » 156: « ...moun sa yo ki, lè yon malè frape yo, yo di : Nou se pou Allah vre, epi se bò kote li nap tounen. » [Al-Baqarah:155-156].

Dezyèm nan: Bon konpòtman nan fason pou trete kreyati yo:

Kanta pou bon konpòtman ak kreyati yo; kèk nan yo te defini l, epi pami yo genyen Al-Hasan Al-Basri, ke Allah fè l mizèrikòd, konsa: Kanta pou bèl atitid anvè kreyati yo, gen kèk savan ; pami yo nou jwenn " Al-Hasan Al-Basri" , ke Allah fè l mizèrikòd , ki definil konsa : Evite fè moun mal, bay ak jenerozite, epi toujou gen yon vizaj akeyan [8]. [8] Ihya 'Ulum al-Din (Rebay syans relijyon yo lavi) (3/52-53).

Premyèman, men sa « pa fè moun ditò » a vle di : se pou yon moun evite fè lòt moun okenn mal, kit mal sa a touche byen materyèl yo (lajan yo), lavi yo, oswa onè yo. Kidonk, nenpòt moun ki pa sispann fè lòt yo ditò, li pa gen yon bèl atitid. Okontrè, se yon moun ki gen move kondwit.

Mesaje a,( ke lapè ak benediksyon Allah sou li) te pwoklame aklè entèdiksyon sa a nan pi gwo rasanbleman li te janm fè ak kominote li a, kote li te di : « Vrèmanvre, lavi nou, byen nou, ak onè nou se bagay ki sakre nèt, pèsonn pa dwe vyole yo. Yo sakre menm jan jounen jodi a sakre pou nou an, nan mwa sa a nou ye a, epi nan vil sa a kote nou ye a. » [9] [9] Rapòte pa Al-Boukhari: Liv Hadj, Chapit sou prèch nan jou Mina yo, nimewo (1741), epi Mouslim: Liv Qasama, Chapit sou gravite entèdiksyon pou fè san koule a, nimewo (1679), dapre adis Abou Bakra a, se pou Allah satisfè avè l.

Si yon moun ap fè moun mal nan pran lajan yo, oswa li ap fè moun mal nan twonpe yo, oswa li ap fè moun mal nan trayi yo, oswa li ap fè moun mal nan bat yo ak komèt krim sou yo, oswa li ap fè moun mal nan joure yo ak fè medizans sou yo, moun sa a pa gen bon konpòtman ak moun; paske li pa sispann fè yo mal, epi peche sa a vin pi gwo chak fwa li dirije kont yon moun ki gen pi gwo dwa sou ou.

Konsa, aji mal avèk paran yo, pa egzanp, pi grav pase aji mal avèk nenpòt lòt moun, epi aji mal avèk fanmi pwòch pi grav pase aji mal avèk moun ki lwen, epi aji mal avèk vwazen pi grav pase aji mal avèk moun ki pa vwazen ou; se poutèt sa Pwofèt la (ke lapè ak benediksyon Allah sou li) te di: « Mwen sèmante sou Allah, li pa gen lafwa ! Mwen sèmante sou Allah, li pa gen lafwa ! Mwen sèmante sou Allah, li pa gen lafwa ! » Yo mande li : « Kiyès sa a, o Mesaje Allah ? » Li reponn : « Se moun vwazen li pa an sekirite anba mechanste li yo. » [10] [10] Rapòte pa Boukhari: Liv Al-Adab, Chapit: Peche moun ki vwazen li pa an sekirite anba mechanste li, nimewo (6016), soti nan hadith Abu Shuraih, se pou Allah satisfè avè l.

Dezyèmman, men kisa « fè byen avèk jenewozite » a vle di : sa eksprime lide yon moun ki donan, ki gen kè nan men, kap aji ak bon kè. Sepandan, jenewozite pa chita sèlman nan bay kòb, jan kèk moun konn panse sa. Okontrè, yon moun montre li jenere lè li konsakre tan li ak enèji li poul rann sèvis, lèl sèvi ak enfliyans li pou li ede lòt moun, epi tou lèl pataje lajan li.

Konsa, si nou wè yon moun kap ede lòt moun jwenn solisyon pou bezwen yo, kap fè demach pou yo bò kote moun yo pa ta ka rive jwenn poukont yo, kap pataje konesans li, epi kap depanse lajan li poul ede moun, nou ka di moun sa a gen yon bèl atitid vre. Nou kapab di sa paske li aji avèk jenewozite. Se pou rezon sa a Pwofèt la, (ke lapè ak benediksyon Allah sou li), te di : « Gen lakrentif pou Allah kèlkeswa kotew ye, fè yon bon aksyon swiv yon move zak ou te fè poul ka efase li, epi trete moun ak yon bèl atitid. » [11] [11] At-Tirmidhi rapòte li : Chapit sou bonte ak bon relasyon, Seksyon sou fason pou viv ak moun, nimewo 1987, daprè adis Abu Dharr rakonte a, ke Allah satisfè avè l.

Pami fason ou ka montre ou gen yon bèl atitid anvè lòt moun : lè yo fè ou enjistis oswa yo aji mal avèk ou , ou padone yo epi ou pase sou sa. E Allah fè gwo lwanj pou moun ki konn padone moun. Lèl tap pale sou moun ki pral nan Paradi yo, Li te di : « ...moun sa yo ki bay ni lè zafè yo bon ni lè yo nan difikilte, ki konn kenbe kòlè yo, epi ki konn padone lòt moun. E vre, Allah renmen moun kap fè sa ki byen. » [Al Imran:134].

Men sa senyè toupwisan an di: « ...epi si nou chwazi padone, sa pi pre atitid moun ki gen krentif pou Allah... » [Al-Baqarah: 237].

Men sa senyè toupwisan an di: « ...epi se pou yo padone, e se pou yo pase sou sa... » [An-Nour:22].

Men sa senyè toupwisan an di: « ...men, moun ki padone epi ki chwazi fè lapè, rekonpans li rete nan men Allah... » [Ash-Shura:40].

Nenpòt moun kap viv an sosyete pa ka evite jwenn kèk move tretman nan men lòt moun. Fason li dwe reyaji fas ak ofans sa yo, se padone epi pase sou sa. Li dwe gen fèm konviksyon tou, gras ak padon lap bay la epi lefètke li reponn mal la avèk sa ki pi bon an, chirepit ki te genyen ant li menm ak frèl la ap transfòme tounen yon bon amitye ak yon lyen ki solid. Se nan sans sa a Allah ki Trè O a di : 34: « Sa ki byen ak sa ki mal pa menm ditou. Repouse mal la avèk sa ki pi bon an. Konsa, moun ki te gen chirepit ant ou menm avèk li a ap vin tounen tankou yon bon zanmi pwòch. » [Fussilat:34].

Nou menm ki konnen lang arab la, medite sou fason rezilta a prezante avèk mo « idha, إذا » a ki eksprime yon evènman ki rive sanzatann. Si yo itilize li konsa nan vèsè a, se pou montre chanjman an fèt lapoula, sa vle di rezilta a pwodwi menm kote a san pèdi tan. « ...epi lè sa a, moun ki gen lènmi ant ou menm ak li a ap vin tankou yon zanmi pwòch. » Sepandan, se pa tout moun ki jwenn favè pou yo rive aji konsa. Allah ki Trèwo a di : 35- « Men, se sèlman moun ki fè pasyans yo ki jwenn favè sa a, epi se sèlman moun ki posede yon gwo benediksyon kap jwenn li. » [Fussilat:35].

Èske nou dwe konprann nan sa a, ke padone yon koupab se yon bagay ki merite lwanj nan tout ka, epi se yon obligasyon ? Nou ta ka konprann sa konsa nan vèsè a, men fòk nou konnen: padone merite lwanj sèlman lè padon an se pi bon chwa a. Men, si aplike jistis (oswa pini koupab la) ap bay yon pi bon rezilta, alò aplike jistis la pi bon. Se poutèt sa Toupwisan an di : « ...kidonk, nenpòt moun ki padone epi ki chache rekonsilyasyon , rekonpans li rete nan men Allah... » [Ash-Shura:40], Konsa, li fè padon an lye ak rekonsilyasyon.

Kidonk, padon an gen dwa pa pote okenn redresman. Moun ki fè w mal epi ki manke ou dega a, ka yon moun yo deja konnen ki ap fè mechanste ak dezòd. Si ou ta padone l, lap pran pye pou li fè plis mechanste ak move zak. Nan sitiyasyon sa a, pi bon chwa a se pini li pou krim nan, paske se sa kap pote vrè redresman an. Se pou sa Cheikh al-Islam Ibn Taymiyyah (ke Allah gen mizèrikòd pou li) te di : « Redresman an se yon obligasyon alòske padon an se yon senp aksyon rekòmande . Kidonk, si lè nap bay padon an sa lakòz nou pèdi redresman an, sa vle di nou bay sa ki rekòmande a priyorite sou sa ki obligatwa a. Epi Lalwa Islamik (Charya) pa janm vini ak yon prensip konsa. » Epi li te di laverite, se pou Allah gen mizèrikòd pou li.

Nan okazyon sa a, mwen ta renmen atire atansyon sou yon sitiyasyon anpil moun konn aji ladan li ak entansyon pou yo fè byen. Li konn rive yon moun fè yon aksidan kote yon lòt moun pèdi lavi l, epi fanmi viktim nan vini, yo deside anile kòb konpansasyon pou lanmò a pou koupab ki lakòz aksidan an. Kesyon an se: Èske desizyon yap pran pou renonse ak kòb konpansasyon sa a toujou merite lwanj epi li konsidere kòm yon siy bon moralite, oswa èske gen plis detay pou nou analize sou kesyon sa a ?

Sa mande kèk detay: fòk nou byen gade epi reflechi sou ka moun ki lakòz aksidan an. Èske yo konnen li kòm yon moun ki toujou ap pran gwo risk epi ki pa pran prekosyon ditou? Èske li se kalite moun ki pa pè (ke Allah pwoteje nou anba sa) frape yon moun, senpman paske li konnen li gen lajan pou li peye dedomajman an? Oubyen, èske li se yon moun ki tap fè tout atansyon l, ki te trè pridan, men aksidan an rive kanmenm paske Allah Toupwisan an gen yon desten pou chak bagay?

Si li se dezyèm kalite moun nan, lè sa a, padone li se pi bon chwa a. Men, anvan nou bay padon an, menm nan ka dezyèm kalite moun sa a, nou dwe gade yon detay: èske moun ki mouri a te gen dèt sou kont li? Si li te gen dèt, epi pa gen okenn lòt lajan pou peye dèt sa a apa kòb dedomajman an, nan ka sa a nou pa kapab bay padon an. Paske, peye dèt la pase anvan zafè eritaj. Menm si nou ta bay padon an, padon sa a patap valab devan lalwa. Sa se yon bagay anpil moun pa toujou rann yo kont. Nou di sa, paske se nan non moun ki mouri nan aksidan an eritye yo jwenn dwa pou yo touche kòb sa a, epi dwa yo a kòmanse sèlman apre yo fin peye dèt defen an. Se poutèt sa, lè Allah ap pale sou zafè eritaj, Li di: « ...apre yo fin egzekite testaman li te kite, oubyen apre yo fin peye dèt li... » [An-Nisa:11].

An konklizyon, padone moun se youn nan siy ki montre yon moun gen bon karaktè. Sa rantre nan kategori aji ak jenerozite, paske ou kapab aji ak jenerozite 2 fason: swa ou bay yon bagay, swa ou renonse ak yon dwa ou genyen sou yon moun. Epi padon an se egzakteman sa: se chwazi renonse ak yon dwaw genyen.

Twazyèmman: Gen yon figi ki ouvè. Sa vle di pou yon moun gen yon vizaj ki akeyan epi kap souri. Kontrè sa a, se gen yon figi ki mare. Se poutèt sa Pwofèt la (lapè ak benediksyon Allah sou li) te di: «Pa janm meprize okenn bon aksyon, menm si se rankontre frè ou ak yon vizaj ki souri(akeyan)» [12]. [12] Rapòte pa Mouslim: Liv Bonte ak Lyen Fanmi, Chapit rekòmandasyon pou gen yon vizaj souriyan lè w ap rankontre moun, nimewo (2626), soti nan adis Abou Dharr (se pou Allah satisfè ak li).

Lè ou gen yon figi ki ouvè, sa mete lajwa nan kè moun ou rankontre, ak nan kè moun ki vin kote ou. Sa kreye afeksyon ak lanmou, epi li bay ni ou menm ni moun ki devan ou an yon bèl kè poze. Fè eksperyans lan, epi wap wè sa.

Men, si ou toujou mare figi w, moun ap rale kò yo sou ou, yo pap pran plezi ni pou chita ni pou pale avè w. E ou ka menm trape gwo maladi grav sa a yo rele tansyon an. Paske yon kè kontan ak yon figi kap souri se pami meyè remèd ki anpeche maladi sa a. Se poutèt sa doktè yo konseye moun ki soufri ak maladi sa a pou yo rete lwen tout sa ki ka fè yo fè kòlè oubyen fè yo fache, paske sa fè maladi a vin pi grav. Donk, yon figi ki klere e kap souri kapab kwape maladi sa a, paske sa pèmèt moun nan gen kè poze epi fè lòt moun renmen li tou.

Sa yo se twa prensip ki sèvi kòm baz pou bon konpòtman nan fason nou dwe trete lòt moun.

Pami bon konpòtman ou dwe gen ak moun, se byen viv ak zanmi w, fanmi w, ak pwòch ou. Ou pa dwe ba yo pwoblèm ni kite yo tounen yon chay pou ou. Okontrè, ou dwe mete jwa nan kè yo otan ou kapab nan limit sa lwa Allah pèmèt. Kondisyon sa a obligatwa paske gen kèk moun se sèlman lè yap dezobeyi Allah yap kontan, "se pou Allah pwoteje nou anba sa". Donk, nan ka sa a nou paka dakò avèk yo. Men, fè kè moun ki pwòch ou yo kontan tankou fanmi ak zanmi pandan ou rete nan kad sa relijyon an pèmèt la, sa fè pati bon karaktè. Se poutèt sa Pwofèt la, (lapè ak benediksyon Allah sou li), te di : «Pi bon moun pami nou se moun ki pi bon ak fanmi li. Epi mwen menm, mwen se moun ki pi bon ak fanmi mwen» [13]. [13] Rapòte pa At-Tirmidhi: Liv Vèti yo, Chapit sou merit madanm Pwofèt la (se pou lapè ak benediksyon Allah sou li), nimewo (3895), daprè hadith Aisha, ke Allah satisfè de li, epi rapòte pa Ibn Mājah: Liv Maryaj la, Chapit sou byen viv avèk medam yo, nimewo (1977), dapre hadith Ibn Abbas, ke Allah satisfè avèk yo 2 a.

Malerezman, gen anpil moun ki gen bon konpòtman ak lòt moun deyò, men yo pa byen trete pwòp fanmi yo. Sa se yon erè e se mete bagay yo tèt anba. Kòman w fè ap byen trete etranje alòske wap mal trete pwòp fanmi w ! Yon moun ka di li aji konsa paske li santi li alèz ak fanmi l, konsa li pa bezwen fè gwo fòmalite avèk yo, e se sa ki fè li konn mal aji ak yo. Men nap reponn li sa pa vre menm, paske se moun ki pi pwòch ou yo ki plis merite pou ou gen bon relasyon ak yo epi byen viv avèk yo. Se poutèt sa, yon nonm te di: 'O Mesaje Allah, ki moun ki gen plis dwa poum aji byen avè li epi poum ba li konpayim?' Pwofèt la reponn: 'Manman ou'. Nonm lan mande: 'Apre sa, ki moun ankò?' Pwofèt la di: 'Manman ou'. Nonm lan mande ankò: 'Apre sa, ki moun ankò?' Pwofèt la di: 'Manman ou'. Nonm lan mande yon dènye fwa: 'Apre sa, ki moun ankò?' Pwofèt la di: 'Papa ou' [14]. [14] Rapòte pa Al-Boukhari: Liv Bon Konpòtman yo, Chapit sou ki moun ki gen plis dwa pou jwenn bon konpayi, nimewo (5971), epi Mouslim: Liv Bonte, Lyen Fanmi ak Bon Konpòtman yo, Chapit sou bonte anvè paran yo ak jan yo gen plis dwa pou sa, nimewo (2548), soti nan adit Abou Houreyra, ke Allah satisfè avè l.

Epi pou kèk moun sitiyasyon an se lekontrè, ou wè li aji mal avèk manman li, epi li aji byen avèk madanm li; konsa, li bay aji byen avèk madanm li priyorite sou byen li dwe fè pou manman li.

An rezime: fè sa ki byen nan relasyon avèk fanmi yo, zanmi yo, ak moun ki pwòch yo, tout bagay sa yo fè pati bon konpòtman.

Nou dwe pwofite sant aktivite pou vakans sa yo pou nou byen itilize prezans jèn yo, yon fason pou nou fòme yo pou yo gen bon konpòtman. Konsa, sant sa a ap tounen yon kote ki bay ni enstriksyon ni bon levasyon. Paske konesans san bon levasyon ka fè plis dega pase li fè byen. Men lè konesans lan mache ak bon levasyon, sa pèmèt nou jwenn bon rezilta nou swete a. Se poutèt sa Allah Trèwo a di : Li pa posib pou Allah ta bay yon moun Liv la, bon konprann ansanm ak pwofesi, epi pou moun sa a ta vin di moun yo: Adorem nan plas Allah. Okontrè, li tap di pito: Tounen moun ki devwe nèt pou Seyè a, gras avèk sa nap anseye nan Liv la epi gras avèk sa nap etidye ladan li an. 79 [Al Imran:79].

Men vrè avantaj konesans lan : se pou moun nan vin atache ak Seyè a, sa vle di pou li tounen yon edikatè kap fòme sèvitè Allah yo daprè lwa Allah a. Se poutèt sa, nou swete pou moun kap dirije sant sa yo fè yo tounen yon espas kote moun ap fè konpetisyon pou trape bèl kalite moral, e bon konpòtman se youn ladan yo.

Nou te mansyone an premye ke bon konpòtman kapab natirèl epi li kapab akeri, epi bon konpòtman ki natirèl la pi konplè pase bon konpòtman ki akeri a, epi nou te pote yon prèv pou sa, ki se sa Mesaje a (ke lapè ak benediksyon Allah sou li) te di Ashajj Abd al-Qays: « Okontrè, se Allah ki kreye ou avèk yo. » [15]. [15] Rapòte pa Abou Dawoud: Liv sou Konpòtman an, Chapit sou tribi yon nonm, nimewo (5225), dapre adit Zari, ke Allah satisfè avèk li, ki te nan delegasyon Abdul Qays la, ak At-Tirmidhi: Chapit yo sou Byenfè ak Kenbe Lyen Fanmi, Chapit sou sa ki rapòte konsènan pasyans ak presipitasyon, nimewo (2011), dapre adit Ibn Abbas, ke Allah satisfè avèk yo 2 a

Paske bon konpòtman ki nan san yon moun pa janm kite li. Sepandan, bon konpòtman li oblije fè efò pou li genyen an konn chapel nan plizyè sitiyasyon, paske sa mande pratik, sa mande efò, epi sa mande pou li toujou veye tèt li chak fwa li devan yon bagay ki ka fèl pèdi kontwòl li. Se poutèt sa, yon mesye te vin jwenn Mesaje Allah a (ke lapè ak benediksyon Allah sou li), li di: o Mesaje Allah a, ban mwen yon rekòmandasyon. Li di: «Pa fè kòlè», epi li te repete sa plizyè fwa, li di: «Pa fè kòlè»[16], Epi Pwofèt la,( ke lapè ak benediksyon Allah sou li) te di: «Moun ki fò a se pa moun ki konn bat lòt moun nan goumen, men vrè moun ki fò a se moun ki kapab kontwole tèt li lè li fache» [17] [16] Rapòte pa Al-Bukhari: Liv Bon Konpòtman, Chapit sou pran prekosyon kont kòlè, nimewo (6116), soti nan adit Abou Hourayra, ke Allah satisfè avèk li. [17] Rapòte pa Al-Boukhari: Liv Bon Manyè yo, Chapit sou pran prekosyon kont kòlè, nimewo (6114), epi Mouslim: Liv Bonte, Lyen Fanmi ak Bon Manyè, Chapit sou vèti moun ki kontwole tèt li lèl an kòlè, nimewo (2609), soti nan adit Abou Houraira, ke Allah satisfè avè l.

Epi As-Sur'ah: vle di moun ki konn jete moun atè nan goumen. Li nan menm fòm ak mo Houmaza ansanm ak Loumaza. Houmaza se moun kap pale moun mal, epi Loumaza se moun kap kritike moun sou defo yo genyen. Donk, vrè moun ki fò a se pa moun ki konn jete moun atè pou li gen laviktwa sou yo a. «Vrè moun ki fò a, se moun ki kontwole tèt li lè li an kòlè» [18], Donk, moun ki rive metrize pwòp tèt li epi ki kontwolel lè li fache, se li menm ki fò toutbon an. Epi, lè yon moun rive kontwole tèt li nan moman li fache, sa konsidere kòm youn nan pi bèl kalite moral li ka genyen. [18] Rapòte pa Al-Bukhari: Liv sou Bon Konpòtman, Chapit sou Pran Prekosyon Kont Kòlè, nimewo (6114), epi Muslim: Liv sou Byenfè, Lyen Fanmi ak Bon Konpòtman, Chapit sou Merit Moun Ki Kontwole Tèt Li Lè Li An Kòlè, nimewo (2609), soti nan adis Abu Hurayrah, se pou Allah satisfè avè l.

Donk, siw fache, pa kite kòlè a pouse w aji, men pito chèche pwoteksyon nan men Allah kont dyab ki modi a. Si ou te kanpe, chita, epi si ou te chita, kouche. Si ou santi kòlè a ap vin pi rèd, al pran ablisyon pou jis kòlè a pase.

An konklizyon: yon bon konpòtman ki natirèl pi bon pase yon bon konpòtman yon moun fòse pou li genyen; paske li fè pati vrè nati moun nan epi lap parèt fasil pou li nan chak sitiyasyon, tandiske konpòtman li fòse genyen an kapab chape li nan kèk sitiyasyon.

Konsa tou nou ka di: bon konpòtman se yon bagay yon moun kapab akeri, sa vle di yon moun ka antrene tèt li, epi konsa li vin gen bon konpòtman Gras avèk plizyè mwayen. Pami yo:

Premyèman: Li dwe gade nan Liv Allah a ak nan Sounna Mesaje a, (lapè ak benediksyon Allah sou li). Li dwe gade tèks ki fè lwanj pou gwo kalite moral sa a. Paske, lè yon kwayan wè tèks yo ap fè lwanj pou yon konpòtman oubyen yon aksyon, li tou mete li an pratik.

Dezyèmman: Se poul mache ak moun ki rekonèt kòm moun ki gen bon karaktè, epi Pwofèt la (ke lapè ak benediksyon Allah sou li) te fè referans ak sa nan pawòl li: «Egzanp yon bon konpayon ak yon move konpayon se tankou yon moun kap pote pafen ansanm ak yon moun ki ap soufle dife nan fòj. Kanta pou moun kap pote pafen an, swa li fèw kado yon ti kras, swa ou achte nan men li, oubyen wap pran yon bon sant sou li. Kanta pou moun kap soufle dife a, swa li boule rad ou, oubyen wap pran yon move sant sou li»[19]. [19] Rapòte pa Al-Bukhari: Liv Sakrifis ak Lachas, Chapit Mizk la, anba nimewo (5534), ak Muslim: Liv Pyete ak Lyen Fanmi, Chapit Rekòmandasyon pou Chita avèk Moun ki Jis yo, anba nimewo (2628), daprè Hadit Abu Musa Al-Ash'ari (ke Allah satisfè avèk li).

Donk, tout jèn yo dwe fè zanmi ak moun yo konnen ki gen bon konpòtman, epi yo dwe rete lwen move karaktè ansanm ak vye aksyon. Konsa, zanmitay sa a ap sèvi yo tankou yon lekòl kap ede yo vin gen bon konpòtman.

Twazyèmman: Yon moun dwe reflechi sou konsekans move konpòtman li. Paske yon moun ki gen move karaktè, lòt moun rayi l, yo evite l, epi yo toujou ap pale li mal. Donk, lè yon moun konnen move konpòtman ap mennen li nan sitiyasyon sa yo, lap rete lwen l.

*

Bèl egzanp la,(ke lapè ak benediksyon Allah sou li)

Nou jwenn yon bèl egzanp nan Mesaje Allah a. Mesaje a, (lapè ak benediksyon Allah sou li), se moun ki gen pi bon konpòtman nan tout kreyasyon an, paske Allah Trèwo a te di sou li : E se sèten ou gen yon kalite moral ki vrèman gran. 4 [Al-Qalam: 4], Evènman ak sitiyasyon ki te rive nan epòk Mesaje a, (lapè ak benediksyon Allah sou li), montre aklè bèl kalite moral li te genyen. Epitou, li te gen bon konpòtman menm ak timoun yo, li te konn aji avèk dousè ak yo epi li te konn jwe avèk yo. Epi li te konn di youn nan timoun yo : «O Aba Umayr, kisa ki rive ti zwazo a?» [20], Abou Oumayr se te tinon yon ti gason. Li te gen yon Nougayr avèk li ki se yon ti zwazo ki sanble ak yon kikit. Lè ti zwazo sa a vin mouri, ti gason an te tris anpil epi li te pran gwo lapenn. Se poutèt sa Pwofèt la, (lapè ak benediksyon Allah sou li), te konn pale avèk li ak anpil dousè epi li te konn di l: O Aba Oumayr, kisa ti zwazo a fè? [20] Rapòte pa Al-Boukhari: Liv Bon Konpòtman an, Chapit sou Ouvè ak moun, nimewo (6129), epi Mouslim: Liv Bon Konpòtman yo, Chapit sou Rekòmandasyon pou fè Tahnik pou tibebe a nan moman nesans li, nimewo (2150), daprè adis Anas (se pou Allah satisfè ak li).

Yon moun ki soti nan dezè a te antre epi li tonbe fè pipi anndan moske a. Moun yo te move sou li anpil epi yo te kòmanse rele sou li byen di. Men Pwofèt la, (lapè ak benediksyon Allah sou li), te defann yo fè sa. Lè Mesye an fin fè pipi a, Pwofèt la bay lòd pou yo pote yon bokit dlo vide sou kote li te fè pipi a. Aprèsa, li rele mesye lan epi li dil : «Moske sa yo pa fèt pou okenn kalite bagay nwizib oswa malpwòpte ladan yo. Yo fèt sèlman pou moun fè lapriyè epi pou moun li Koran.» [21]. Oubyen jan Pwofèt la, (ke lapè ak benediksyon Allah sou li), te di. [21] Rapòte pa Al-Boukhari: Liv Woudou, chapit sou vide dlo sou pipi, nimewo (221), ak Mouslim: Liv Pirifikasyon, chapit sou obligasyon lave pipi, nimewo (285), daprè adit Anas, ke Allah satisfè avè l.

Bon konpòtman Pwofèt la parèt aklè nan istwa sa a, paske li pa te gronde Mesye ki soti nan dezè a epi li pat bay lòd pou yo bat li. Okontrè li te kitel fin fè pipi a. Aprèsa li te fè li konnen moske yo pa fèt pou salte fè a, men yo la sèlman pou moun lapriyè, adore Allah epi li Koran an.

Epi yon mesye te vin jwenn li nan mwa Ramadan an, epi li di: O Mesaje Allah, mwen detwi!! Epi Pwofèt la (ke lapè ak benediksyon Allah sou li) te di li: « Kisa ki fè ou fini (detwi) an ?" Mesye a reponn: "Mwen te kouche ak madanm mwen nan mwa Ramadan an pandan mwen tap fè jèn." Li (Pwofèt la) pat reprimande l, ni li pa te fache avè l, okontrè li di l: "Èske w gen mwayen pouw libere yon esklav ?" Li reponn: "Non." Li di: "Èske w kapab fè jèn pandan 2 mwa youn apre lòt ?" Li reponn: "Non." Li di: "Èske w gen mwayen pou w bay swasant 60 moun pòv manje ?" Li reponn: "Non." Aprèsa Mesye an chita, epi yo te pote yon panyen dat bay Pwofèt la (se pou lapè ak Benediksyon Allah kouvril) . Li (Pwofèt la) lonje li bay nonm lan epi li dil : "Bay sa kòm charite . " Nonm lan di: "Èske map bay yon moun ki pi pòv pase nou ?! Pa gen okenn fanmi ant 2 zòn wòch ki antoure vil sa a (Medin) ki nan plis bezwen pase nou." Lè sa a, Pwofèt la (se pou lapè ak Benediksyon Allah kouvril) te ri jiskaske dan li parèt, epi li di: "Ale, bay fanmi w manje l.»[22] [22] Al-Bukhari rapòte l: Liv sou Jèn nan, Chapit: Si yon moun fè sèks nan mwa Ramadan epi li pa gen anyen (poul bay kòm reparasyon), aprèsa yo ba li yon charite pou li ka fè ekspyasyon an, nimewo (1936). Epi Muslim rapòte l tou : Liv sou Jèn nan, Chapit: Severite entèdiksyon pou fè sèks lajounen nan mwa Ramadan pou moun kap fè jèn nan, nimewo (1111). Sa soti nan adis Abu Hurayrah a, ke Allah satisfè avè l.

Bon karaktè Pwofèt la (Ke lapè ak benediksyon Allah sou li) nan istwa sa a parèt aklè, paske li pat repouse mesye sa a, li pa te joure li, ni li pat reprimande li, e sa se akòz pasyans li (Ke lapè ak benediksyon Allah sou li) ansanm ak sajès li. Paske li (Ke lapè ak benediksyon Allah sou li) te wè mesye sa a te vini ak regrè, li repanti, epi li te gen laperèz, konsa li (Ke lapè ak benediksyon Allah sou li) te wè li pat merite pou yo reprimande li; okontrè, pito yo eksplike li verite a, epi trete li avèk dousè.

Kesyon: Anpil moun konn fè remake ke moun Oksidan yo gen pi bon konpòtman nan fason yo trete moun, lè yap vann ak lè yap achte. Alòske, ou jwenn koken, manti, ak moun kap vann machandiz ak fo sèman nan mitan nou menm Mizilman yo. Ki rezon ki fè sa? Epi èske sivilizasyon endistriyèl yo a gen yon gwo enpak nan fòme konpòtman yo?

Repons lan: Pwofèt la (ke lapè ak benediksyon Allah sou li) te di: « Si yo te bay moun sa yap mande a sèlman sou baz reklamasyon yo, gen moun ki ta reklame san ak byen lòt moun. Men bay prèv la, se responsablite moun ki ap fè reklamasyon an. » [23] Lide ki gaye nan mitan moun yo kòmkwa moun Oksidan yo gen bon konpòtman nan jan yo trete lòt moun, sa pa vre ditou. Paske yo gen move fason yo trete moun tou; sa se yon bagay moun ki ale lakay yo konnen trè byen. Sa valab pou moun ki gade yo ak yon zye ki jis epi ki san paspouki, kontrèman ak moun kap gade yo ak zye ki plen admirasyon k ap glorifye yo. Se sa ki fè powèt la te di: "Zye ki ranpli ak satisfaksyon an avèg devan tout defo *** Menm jan Zye ki ranpli ak kòlè a ap fè tout sa ki mal parèt aklè." [24] [24] Gade nan liv: Al-Hayawan ki ekri pa Al-Jahiz: (Volim 3 / paj 226), epi liv Uyun al-Akhbar: (Volim 3 / paj 16), epi liv Al-Iqd al-Farid: (Volim 2 / paj 194). [23] Al-Bukhari rapòte l nan: Liv sou Eskplikasyon Koran an (Tafsir), Chapit: ﴿Sila yo ki twoke alyans Allah ansanm ak sèman yo pou yon ti kras kòb, yo pap gen okenn pa nan lòt lavi a...﴾ [Al 'Imran: 77], adis nimewo (4552). Epi Muslim rapòtel tou nan: Liv Jijman yo, Chapit: Fè sèman se responsablite moun yap akize a, adis nimewo (1711). Daprè adis Ibn Abbas la, se pou Allah satisfè ak yo tou 2.

Gen anpil jèn ki te ale nan Oksidan ki rakonte mwen plizyè aksyon yo wè ki fè pati pi move konpòtman ki genyen. Men, lè moun sa yo montre yo onèt ak serye nan zafè vann ak achte yap fè a, se pa paske yo gen bon moralite non, men pito paske yo se moun kap sèvi lajan ak materyèl (yo materyalis). Paske yon moun, plis li onèt nan tranzaksyon komèsyal li yo, se plis lap atire kliyan vin jwenn li, epi se pi vit yap achte machandiz li yo pou fè pwomosyon pou yo.

Yo pa fè sa paske yo pafè nan moralite yo, men pito paske yo se moun kap chèche fè kòb (materyalis). Yo wè aji byen ak moun kòm youn nan pi gwo piblisite pou yo ka ogmante richès yo, yon fason pou moun ka aksepte zafè yo. Si se pat sa, yo rete egzakteman jan Allah Toupwisan an te dekri yo lèl te di: 6- Anverite, moun nan pami moun Liv yo (Jwif ak Kretyen) ak moun kap sèvi lòt dye ki refize kwè yo, yap nan dife lanfè pou tout tan gen tan. Moun sa yo, se yo ki pi mal nan tout kreyasyon an. Sourat Al bayyinah vèsè 6 Mwen pa kwè gen okenn deskripsyon ki pi vre pase sa Allah bay pou moun ki pa kwè yo: se yo menm ki pi move nan tout kreyati yo. Kòman pou ou ta espere jwenn yon byen sensè nan men yon gwoup moun Allah dekri kòm pi move kreyati yo? Mwen pa kwè sa posib ditou. Okontrè, onètete, transparans ak bon konsèy nou jwenn lakay yo pandan tranzaksyon sa yo, gen yon lòt objektif dèyè yo: chèche bon repitasyon epi fè pwofi. Si se pat sa, nenpòt moun ki konstate enjistis, mechanste ak opresyon yap fè sou moun nan anpil lòt sitiyasyon, tap rekonèt aklè verite ki genyen nan pawòl Allah lè Li di : « ...se yo menm ki pi move nan tout kreyati yo. »

Kanta pou sa nou wè kap fèt lakay anpil mizilman, kote yap triche, bay manti, epi fè trayizon nan tranzaksyon yo, islam ak lafwa mizilman sa yo diminye nan menm nivo yo vyole lwa relijyon an (Charia) nan bagay sa yo.

Kidonk, lefètke kèk mizilman dezobeyi epi soti deyò kad Charia a (lwa relijyon an) nan kalite bagay sa yo, sa pa vle di gen okenn defo nan Charia a, paske li pafè. Moun sa yo kap fè move zak, se pwòp tèt yo yo fè tò anvan tout bagay. Aprèsa yo fè lwa Islam nan tò, answit yo fè frè mizilman yo tò, epi tou yo fè moun ki pa mizilman yap fè afè avèk yo tò. Men an reyalite, se pwòp tèt yo sèlman yo fè mal. Epi yon moun ki gen bon konprann pap janm pran move konpòtman yon moun kòm yon baz pou li di gen yon defo nan relijyon moun sa a fè pati a.

Se poutèt sa, mwen mande tout mizilman yo pou yo mennen yon kanpay solid pou konbat pratik sa yo relijyon Islam nan pa apwouve a, tankou bay manti, trayizon, fwod, twonpri, ansanm ak tout lòt zak ki sanble ak yo.

Kesyon: Kilès nan 2 moun sa yo ki pi bon: yon mesye ki gen mankman nan relijyon li men ki gen bon konpòtman, oswa yon nonm ki prèske pafè nan pratik lwa relijyon an men ki gen move konpòtman? Epi ki rapò sa genyen ak pawòl li ( lapè ak benediksyon Allah sou li) kote li te di: « Bon konpòtman an ranpòte tout byen ki gen nan lavi sa a ansanm ak nan lòt lavi a. » [25] E nan repons li (lapè ak benediksyon Allah sou li) te bay Umm Salamah a ? [25] 'Abd bin Humayd rapòte li nan Musnad li a (1210), ak Al-Kharâ'itî nan liv li a ki rele: Makârim al-Akhlâq (50), epi At-Tabarânî nan Al-Kabîr (23/223). Sa soti nan adis Anas la, ke Allah satisfè avè l.

Repons lan: Pa gen okenn dout ke pèfeksyon konpòtman an se yon pati nan pèfeksyon relijyon an, jan sa rapòte yon fason ki otantik soti nan Pwofèt la (lapè ak benediksyon Allah sou li) kote li te di: « Kwayan ki pi pafè nan lafwa yo, se sa yo ki gen pi bon konpòtman an. » [26] [26] Rapòte pa Abou Dawoud: Liv As-Sounnah, Chapit sou prèv ki montre lafwa ogmante epi li diminye, anba nimewo (4682), ak At-Tirmidhi: Liv Ar-Rada', Chapit sou sa ki rapòte konsènan dwa fanm nan sou maril, anba nimewo (1162), soti nan adit Abou Hourayra, se pou Allah satisfè avè l.

"Sou baz sa a, nenpòt moun ki gen mankman nan konpòtman l, li gen mankman nan relijyon li tou; paske pèfeksyon relijyon an chita sou pèfeksyon konpòtman an. Epi, jan nou te mansyone li a, bon konpòtman an manifeste nan fason moun nan aji ak Kreyatè a ansanm ak fason li aji ak kreyati yo. Konsa, li parèt aklè ke pèfeksyon konpòtman an bay pèfeksyon nan relijyon an. Se poutèt sa, enpak yon moun ki gen yon konpòtman pafè sou lòt moun pou rale yo vin nan Islam ak nan relijyon an, li pi gran lontan pase enpak yon moun ki pratike relijyon li men ki gen move konpòtman. Donk, si Allah fè yon moun ki djanm nan adorasyon li gras poul gen bon konpòtman tou, sa se sitiyasyon ki pi pafè a. Men kanta pou fè konparezon sou yon moun ki fò nan adorasyon pèsonèl li men ki gen move konpòtman; sa se yon bagay ki difisil anpil pou evalye ak presizyon."

Nap mande Allah pou li mete nou pami moun ki kenbe fèm ak Liv li a ansanm ak Sunnah Mesaje li a (se pou benediksyon ak lapè Allah sou li), nan sa ki parèt aklè ak nan sa ki kache, pou li fè nou mouri sou sa, pou li pran swen nou nan lavi sa a ak nan lòt lavi a, pou li pa kite kè nou devye aprè li fin gide nou, epitou pou li ban nou yon mizèrikòd ki soti bò kote li. Anverite, se li menm ki konn bay anpil la.

*