સ્ત્રીઓના પ્રાકૃતિક લોહી વિષે પુસ્તિકા
"સ્ત્રીઓના પ્રાકૃતિક લોહી વિષે પુસ્તિકા" નામનું પુસ્તક જે પ્રખ્યાત વિદ્વાન શૈખ મુહમ્મદ બિન્ સોલૈહ અલ્ ઉષૈમીન રહિમહુલ્લાહ દ્વારા લખાયેલ છે, આ એક વ્યાપક، વૈજ્ઞાનિક પુસ્તક છે, જેમાં સ્ત્રીઓ સાથે સંબંધિત પ્રાકૃતિક રક્તો હૈઝ (માસિક ધર્મ), ઇસ્તિહાઝહ (બીમારીના કારણે નીકળતું લોહી) અને નિફાસ (પ્રસૂતિ પછીનું લોહી) વિશે ઊંડાણ જનક તપાસ કરવામાં આવી છે, આ પુસ્તક કુરઆન અને પવિત્ર હદીષના પ્રકાશમાં લખાયેલું છે, અને તેમાં આ વિષયે વિદ્વાનોના મંતવ્યોને ઊંડાણ અને સચોટતા સાથે સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યા છે, જે સ્ત્રીઓ સાથે સંબંધિત લોહી અંગેના શરીઅતના આદેશોને સ્પષ્ટ કરે છે અને દરેક પરિસ્થિતિના સૂક્ષ્મ તફાવતોને સમજાવે છે,…
These files are generated automatically from the book's text; their layout may differ from the printed edition.
સ્ત્રીઓના પ્રાકૃતિક લોહી વિષે પુસ્તિકા
લેખક ફઝિલતુશ્ શૈખ, અલ્લામહ
મુહમ્મદ બિન્ સોલૈહ અલ્ ઉષૈમીન
અલ્લાહ તેમને, તેમના માતા પિતાને અને દરેક મુસલમાનોને માફ કરે
(શરૂ કરું છું) અલ્લાહના નામથી જે અત્યંત દયાળુ અને કૃપાળુ છે.
દરેક પ્રકારના વખાણ ફક્ત અલ્લાહ માટે જ છે, અમે તેની જ પ્રશંશા કરીએ છીએ અને તેની પાસે જ માફી માંગીએ છીએ અને તેની તરફ જ પાછા ફરીએ છીએ, અને પોતાના નફસ અને કાર્યોની બુરાઈ થી પનાહ માંગીએ છીએ. જે વ્યક્તિને અલ્લાહએ હિદાયત આપી દે, તેને કોઈ પથભ્રષ્ટ નથી કરી શકતું અને જેને અલ્લાહએ પથભ્રષ્ટ કરી દે તેને કોઈ હિદાયત આપી શકતું નથી, અને હું સાક્ષી આપું છું કે અલ્લાહ સિવાય કોઈ સાચો ઈલાહ નથી તે એકલો છે અને તેનો કોઈ ભાગીદાર નથી, અને સાક્ષી આપું છું કે મુહમ્મદ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ તેના બંદા અને પયગંબર છે, દરૂદ અને સલામતી ઉતરે, તેમના પર અને તેમની સંતાન અને તેમના સાથીઓ અને જેણે કયામત સુધી તેમનું સારી રીતે અનુસરણ કર્યું.
ત્યાર બાદ: સ્ત્રીઓમાં ખરેખર જે હૈઝ, ઇસ્તિહાઝહ અને નિફાસનું લોહી હોય છે, જે એવા અગત્યના કાર્યો માંથી છે, જેનું વર્ણન કરવા અને જેના આદેશોની ઓળખ કરવા અને જેમાં આલિમોના સાચા મંતવ્યો માંથી ખોટા મંતવ્યોને અલગ કરવાની જરૂરત લાગી રહી છે, તો આ વિશે જેના મંતવ્ય ને સાચો અથવા જેના મંતવ્યને ખોટો કહેવામાં આવશે તેનો આધાર કુરઆન અને હદીષ મુજબ કરવામાં આવશે,
૧- કારણકે એ બન્ને મુખ્ય સ્ત્રોત છે, જેના પર અલ્લાહના આદેશોનો આધાર હોય છે, જેના માટે અલ્લાહએ પોતાના બંદોઓને ચૂંટી લીધા છે, અને જે આદેશોનું પાલન કરવું જરૂરી કર્યું છે.
૨- અને એવી જ રીતે કુરઆન અને સુન્નત પર ભરોસો કરવાથી દિલને શાંતિ અને રાહત, નફસની ખુશી અને જવાબદારી પુરી પાડવી છે.
૩- અને એવી જ રીતે (કુરઆન અને સુન્નત) સિવાય જે બીજા સ્ત્રોત છે, તેને પણ પુરાવા રૂપે માનવામાં આવે, ન કે તેમને જ પુરાવા સમાજવામાં આવે.
કારણકે પુરાવા તો આપણી પાસે ફક્ત બે જ છે, એક કુરઆન અને બીજું હદીષ, અને એવી જ રીતે સહાબાઓના આદેશો, જો તે આદેશો કુરઆન અને સુન્નત વિરુદ્ધ ન હોય. અને બીજા સહાબાની વાત પર તેમના વિરુદ્ધ ન હોય તો, જો તે કુરઆન અને સુન્નત વિરુદ્ધ હશે તો પછી કુરઆન અને સુન્નત પ્રમાણે અમલ કરવો જરૂરી થઈ જશે, જો બીજા સહાબીની વાત તેની વિરુદ્ધ હોય, તો પછી બન્નેમાં પ્રાથમિકતા જોવી પડશે અને તે બન્ને માંથી જે સહાબીની વાતને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે, તે પ્રમાણે અમલ કરવામાં આવશે; કારણકે ઉચ્ચ અલ્લાહએ કહ્યું: {... જો કોઇ બાબતે તમારી વચ્ચે વિવાદ ઉભો થઈ જાય તો તેને અલ્લાહ અને પયગંબર તરફ ફેરવી દો, જો તમને અલ્લાહ તઆલા પર અને કયામતના દિવસ પર ઈમાન હોય, આ ઘણું જ ઉત્તમ છે અને પરિણામ પણ શ્રેષ્ઠ છે} [અન્ નિસા: ૫૯].
આ સંક્ષિપ્ત કિતાબચો છે, જેમાં "નિસ્વાની તબઇ ખૂન" (સ્ત્રીઓના પ્રાકૃતિક લોહી) અને તેની બાબતે આદેશો વર્ણન કરવાની જરૂર લાગી રહી છે, અને આ કિતાબચો નીચે પ્રમાણે ભાગમાં વર્ણન કરવામાં આવ્યો છે.
- પહેલો ભાગ: હૈઝ નો અર્થ અને તેની હિકમત વિશે.
- બીજો ભાગ: હૈઝ નો સમય અને તેનો સમયગાળો.
- ત્રીજો ભાગ: હૈઝ પર અચાનક આવતા ફેરફાર વિશે.
- ચોથો ભાગ: હૈઝના આદેશો વિષે.
- પાંચમો ભાગ: ઇસ્તિહાઝહનો અર્થ અને તેના આદેશો વિશે.
- છઠ્ઠો ભાગ: નિફાસનો અર્થ અને તેના આદેશો.
- સાતમો ભાગ: દવાઓ દ્વારા હૈઝ રોકવા અથવા લાવવા અને દવાઓ દ્વારા ગર્ભધારણ કરવા અથવા ગર્ભપાત કરવા વિશે અમુક બાબતો નું વર્ણન.
- પહેલો ભાગ: હૈઝ નો અર્થ અને તેની હિકમત વિશે.
હૈઝનો શાબ્દિક અર્થ: કોઈ વસ્તુનું વ્હેવું.
શરીઅત મુજબ કાયદાકીય અર્થ: તે લોહી જે એક સ્ત્રીને પ્રાકૃતિક રીતે કોઈ કારણ વગર ચોક્કસ સમયમાં આવે છે, અને આ પ્રાકૃતિક લોહી છે, બીમારી, ઈજા તેમજ જન્મ તેનું આવવાનું કારણ ન હોઈ, જોકે આ એક સામાન્ય લોહી છે, જેથી તે સ્ત્રીની સ્થિતિ, તેના વાતાવરણ અને તેના ચહેરા અનુસાર બદલાય છે, એટલા માટે સ્ત્રીઓ પોતાની સ્થિતી પ્રમાણે અલગ અલગ હોઈ છે.
હૈઝની હિકમત: બાળક જ્યારે પોતાની માતાના પેટમાં હોય છે, તેના માટે ખોરાક ખાવો અશક્ય હોય છે, જેવી રીતે પેટની બહાર ખાતો હોય છે, અને સર્જનમાં સૌથી વધારે પોતાના બાળક પર દયા કરવાવાળી (મા), તેના માટે પણ શક્ય નથી કે તે પોતાના બાળકને કંઈક ને કંઈ ખોરાક પહોંચાડી શકે, તો તે સમયે અલ્લાહ તઆલા સ્ત્રીમાં લોહીના નાના નાના કણો પેદા કરી દે છે, જેના દ્વારા બાળક (ખાધા અને પાચન કર્યા વગર) માતાના પેટમાં ખોરાક મેળવી લે છે, આ લોહીના કણો બાળકમાં ડૂંટી દ્વારા પહોંચે છે, જ્યાંથી લોહી બાળકની નસમાં જાય છે, અને બાળક લોહીથી ખોરાક મેળવે છે, બસ અલ્લાહ સૌથી સારો સર્જનહાર છે.
આ હૈઝમાં આ જ હિકમત છુપાયેલી છે, એટલા માટે જ જ્યારે સ્ત્રી ગર્ભવતી બને છે તો તેને માસિક આવવાનું બંધ થઈ જાય છે, નજીવી સ્થિતિ અલગ હોય શકે છે, અને એવી જ રીતે દૂધ પીવડાવવાના શરૂ શરૂ ના દિવસોમાં પણ હૈઝ બંધ હોય છે.
- બીજો ભાગ: હૈઝ નો સમય અને તેનો સમયગાળો.
આ ભાગમાં બે સમય વિશે વાર્તાલાપ કરવામાં આવશે:
પહેલો સમય: એવી ઉંમર જેમાં હૈઝ આવતું હોય છે.
બીજો સમય: હૈઝની ચોક્કસ સમયગાળા વિશે.
પહેલો તબક્કો: સામાન્ય રીતે જે ઉંમરમાં સ્ત્રીને હૈઝ આવતું હોય છે, તે બાર વર્ષથી લઈ પચાસ વર્ષ સુધી હોય છે, ક્યારેક સ્ત્રી પોતાની સ્થિતિ, માહોલ અને હવાપાણી પ્રમાણે વર્ણવેલ મુદ્દત અને સમયથી આગળ પાછળ પણ થઈ શકે છે.
આલિમોએ આ વિશે કેટલીક વાતો વર્ણન કરી છે કે જે ઉંમરમાં સ્ત્રીને હૈઝ આવતું હોય છે તેનો સમયગાળો નક્કી જ નથી? જેથી ખબર પડી જાય કે આ ઉંમર પહેલા અથવા પછી પણ આવી શકે છે, અને તે પહેલા કે પછી જે લોહી આવે છે તે હૈઝનું લોહી છે કે અન્ય કોઈ.
આ વિશે આલિમોના ઘણા મંતવ્યો છે, ઇમામ દાર્મી રહિમહુલ્લાહએ -આલિમોના મતભેદ વર્ણન કર્યા પછી- કહ્યું: આ દરેક મારી નજીક ખોટું છે; કારણકે દરેક સ્થિતિમાં મૂળ સ્ત્રીનું માસિક આવવું ગણવામાં આવશે, જે કંઈ સ્થિતિ અને ઉંમરમાં જે પ્રમાણમાં પણ લોહી જોવામાં આવશે, તેને માસિકનું લોહી ગણવામાં આવશે. અલ્લાહ વધુ જાણે છે [૧]. [૧] ઈમામ દાર્મી રહિમહુલ્લાહની પુસ્તક અહકામુલ્ મુત્તહહિય્યરતિ ફીલ્ હૈઝ, (પેજ નંબર: ૧૭).
અને જે વાત ઇમામ દાર્મી રહિમહુલ્લાહએ કરી છે, તે યોગ્ય વાત છે, અને આ વાતને જ ઇમામ તૈમિય્યહ રહિમહુલ્લાહ પસંદ કરી છે [૨], બસ જે સ્ત્રી માસિકનું લોહી જોશે તે હૈઝવાળી ગણવામાં આવશે, પછી ભલેને તે નવ વર્ષથી ઓછી ઉંમરની અથવા પચાસ વર્ષથી વધારે ઉંમરની હોય, અને એટલા માટે કે અલ્લાહ તઆલાએ અને તેના રસૂલે હૈઝના દરેક આદેશો હૈઝનું લોહી આવ્યા પછી જ વર્ણન કર્યા છે, તેના માટે કોઈ ઉંમર નક્કી નથી, એટલા માટે હૈઝના દરેક મસાઈલ પુરા પાડવા માટે હૈઝ આવવું જરૂરી છે, અને હૈઝ વિશે ઉંમર નક્કી કરવા માટે કુરઆન અને હદીષની એક દલીલ હોવી જરૂરી છે, જો કે આ વિશે કોઈ દલીલ મળતી નથી.
બીજી તબક્કો: હૈઝનો સમયગાળો અર્થાત્ તેના સમયની માત્રા.
આ વિશે લગભગ આલિમોનો ઘણો મતભેગ જોવા મળે છે, અંદાજિત છ અને સાત મંતવ્યો જણાવ્યા છે, ઈબ્ને મુન્ઝિર રહિમહુલ્લાહએ કહ્યું: એક જૂથ કહે છે: માસિકના મહત્તમ અને લઘુત્તમ દિવસો કેટલા છે, તે નિર્ધારિત નથી [૩].
હું કહું છું કે ઇમામ દારિમી રહ.ની જેમ જ આ વાત જ યોગ્ય છે, અને શેખુલ્ ઇસ્લામ ઈબ્ને તૈમિયહ રહ.એ આ વાતને જ પસંદ કરી છે, કારણકે કુરઆન અને સુન્નત અને સાચો કિયાસ આ વાત પર જ પુરાવો આપે છે.
પ્રથમ દલીલ: ઉચ્ચ અલ્લાહએ કહ્યું: {તેઓ તમને માસિક પિરીયડ બાબતે સવાલ કરે છે, કહી દો કે તે ગંદકી છે, માસિક પિરીયડની સ્થિતીમાં સ્ત્રીઓ (સાથે સંભોગ કરવાથી) થી જુદા રહો અને જ્યાં સુધી તેણીઓ પાક ન થઇ જાય...} [અલ્ બકરહ: ૨૨૨], તો આ આયતમાં અલ્લાહ તઆલાએ રુકી જવાની હદ, તુહૂર (પાકી) વર્ણન કરી છે, કમ સે કમ એક રાત અને એક દિવસ એવી જ રીતે વધુમાં વધુ પંદર દિવસની હદ વર્ણન નથી કરી, જાણવા મળ્યું કે આદેશનું કારણ હૈઝ છે તે હોઈ કે ન હોઈ, જ્યારે હૈઝ જોવામાં આવશે તો હૈઝના સંપૂર્ણ આદેશો લાગુ પડશે અને જ્યારે પાક થઈ જશે તો હૈઝના આદેશો લાગુ નહીં પડે.
બીજી દલીલ: સહીહ મુસ્લિમમાં છે કે જ્યારે હજના સફરમાં આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હાનએ માસિક આવ્યું અને આપ ઉમરહમાં હતા, તો આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ કહ્યું: «હાજીઓ જે પ્રમાણે કરે છે, તે દરેક કાર્યો કરો, પરંતુ જ્યાં સુધી પાક ન થઈ જાઓ ત્યાં સુધી તવાફ ન કરશો », તેમણે કહ્યું: જ્યારે કુરબાનીનો દિવસ આવ્યો, તો તે પાક થઈ ગયા અને પછી તેમણે તવાફે ઇફાઝા કર્યું. સંપૂર્ણ હદીષ [૪]. [૪] આ હદીષનએ ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે, પુસ્તક: હૈઝ, પાઠ: તકઝીલ્ હાઇઝિલ્ મનાસિકિ કુલ્લહા ઇલ્લત્ તવાફિ બિલ્ બૈતિ, હદીષ નંબર (૩૦૫), અમે ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે, પુસ્તક: હજ, પાઠ: બયાની વુજૂહુલ્ ઇહરામ, હદીષ નંબર: (૧૨૧૧).
સહીહ બુખારી અને સહીહ મુસ્લિમમાં છે, આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ તેમને કહ્યું: «પાક થયા સુધી રુકી જાઓ, ફરી તન્ઇમ તરફ જાઓ» [૫], આ પ્રમાણે આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ દૂર રહેવાનું કારણ પાકીને ઠહેરાવ્યું, કોઈ સમય નક્કી ન કર્યો, તેનાં દ્વારા સાબિત થાય છે કે આ આદેશ માસિક આવવા પર અથવા રુકી જવા સાથે જોડાયેલો છે. [૫] આ હદીષ ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ ઉમરહ, પાઠ: અજરુલ્ ઉમરતિ અલા કદરિન્ નસબ, હદીષ નંબર: (૧૬૬૨), અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે, પુસ્તક: અલ્ હજ, પાઠ: બયાનિ વુજૂહુલ્ એહરામ, હદીષ નંબર: (૧૨૧૧).
ત્રીજી દલીલ: ખરેખર હૈઝના સમયગાળા માટે જે અંદાજો અને આ વિશે જે વિસ્તારપૂર્વક માહિતી આલિમો દ્વારા મળી રહી છે, તે કુરઆન અને હદીષમાં વર્ણન થઈ નથી, જે વિશે વર્ણન કરવું જરૂરી હતું, જો હૈઝના સમયગાળા વિશે માહિતી આપવી જરૂરી હોત અને જેના વગર બંદા ઈબાદત પણ ન કરી શકતા તો આની માહિતી અલ્લાહ તઆલા અને તેનો રસૂલ ﷺ જરૂર લોકો સામે વર્ણન કરી દેતા, આપણે જોવા જઈએ તો જાણવા મળશે કે નમાઝ, રોઝા, લગ્ન અને વિરાસત વિશે વિસ્તારપૂર્વક સમજાવવામાં આવ્યું છે, જે રીતે અલ્લાહ તઆલાએ નમાઝનો સમય, રુકુઅ, સિજદો, વિશે માહિતી આપી છે, એવી જ રીતે ઝકાત વિશે માહિતી આપી: કે કેટલા માલ ઉપર કેટલી ઝકાત, તેમજ ઝકાત ક્યાં ક્યાં આપવી, વગેરે જેવા સંપૂર્ણ આદેશોની માહિતી આપવામાં આવી, એવી જ રીતે રોઝા વિશે: કે તેનો સમય અને તેની સંપૂર્ણ માહિતી અને હજ વિશે પણ સંપૂર્ણ માહિતી આપવામાં આવી છે, તદઉપરાંત તેના કરતાં નાના નાના આદેશો જેવા કે ખાવા-પીવા, સૂવાના, સમાગમ કરવાના, મજલિસના, ઘરમાં દાખલ થતી વખતે અને નીકળતી વખતના આદાબ તેમજ પેશાબ પાખાનાના આદાબ વર્ણન કરવામાં આવ્યા છે, અહીં સુધી કે પથ્થરની ગણતરી પણ વર્ણન કરી છે, તે સિવાય નાના મોટા દરેક કાર્યો (જેના દ્વારા અલ્લાહ તઆલાએ દીન પૂરો કર્યો છે, અને પોતાના મોમિન બંદાઓ પર નેઅમતને પુરી કરી છે) વર્ણન કર્યા છે, જેમકે ઉચ્ચ અલ્લાહએ કહ્યું: {...અમે તમારા પર એવી કિતાબ ઉતારી છે, જેમાં દરેક વસ્તુનું સ્પષ્ટ રીતે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે...} [અન્ નહલ: ૮૯], બીજી જગ્યાએ ઉચ્ચ અલ્લાહએ કહ્યું: {...પરંતુ આ કુરઆન પહેલાની કિતાબોની પુષ્ટિ કરે છે, તેમાં દરેક વાતનું સ્પષ્ટીકર વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે...} [યૂસુફ: ૧૧૧].
હૈઝના સમયગાળા વિશે જે અનુમાન લગાવવામાં આવી રહ્યા છે તે ન તો કુરઆનમાં તેના આદેશોનું વર્ણન છે અને ન તો હદીષમાં, એટલા માટે આ દરેક અનુમાનનું કોઈ મહત્વ નથી, મહત્વ ફક્ત હૈઝના હોવા અને ન હોવા પર જ છે, જેના વિશે શરીઅતના આદેશો વર્ણન કરવામાં આવ્યા છે, અને કુરઆન અને હદીષમાં વર્ણન ન હોવું એક જબરદસ્ત દલીલ છે કે તેના સમયગાળા વિશે કોઈ વાત ચોક્કસ મળતી નથી, આ દલીલ તમને આ મસ્અલા અને બીજા અન્ય મસ્અલા માં પણ કામમાં આવશે, કારણકે શરીઅતના આદેશો ફક્ત કુરઆન અને હદીષો તેમજ વિખ્યાત ઇજમાઅ અને સાચા કિયાસ વડે સાબિત થાય છે. શૈખુલ્ ઇસ્લામ ઈબ્ને તૈયમિયહ રહિમહુલ્લાહએ પોતાના "કાયદા" માં કહ્યું: "અને તેમાંથી એક નામ માસિકનું પણ છે, અલ્લાહ તઆલાએ ઘણા આદેશો કુરઆન અને હદીષમાં વર્ણન કર્યા છે, પરંતુ અલ્લાહ તઆલાએ માસિકના લઘુત્તમ અને મહત્તમ સમયગાળા વિશે અને બે માસિક વચ્ચેના સમય વિશે કંઈ પણ વર્ણન નથી કર્યું, જ્યારે કે તેની જરૂરત હતી, તેમજ શબ્દકોશમાં વર્ણન કરવું જરૂરી હતું, જે કોઈ આ વિશે કોઈ સીમા નક્કી કરશે, તેણે કુરઆન અને હદીષનો વિરુદ્ધ કર્યો" [૬]. તેમની વાત પૂર્ણ થઈ. [૬] રિસાલતુલ્ અસ્માઇલ્ લતી અલ્લકશ્ શારિઇલ્ અહકામિ બિહા (પેજ નંબર: ૩૫).
ચોથી દલીલ: એઅતિબાર અર્થાત યોગ્ય કિયાસ (કિયાસ એક કાયદાકીય અર્થ છે, જેની દલીલ માન્ય ગણવામાં આવે છે) અલ્લાહ તઆલાએ હૈઝનું કારણ એ વર્ણન કર્યું છે કે તે "ગંદકી" છે, જ્યારે પણ હૈઝ આવશે ત્યારે ગંદકી જરૂર હશે, બીજા અને પહેલા દિવસ વચ્ચે, ત્રીજા અને ચોથા દિવસ વચ્ચે કોઈ ફરક નથી. અને સોળમા દિવસ અને પંદરમા દિવસ વચ્ચે અને અઢારમાં દિવસ અને સત્તરમાં દિવસ વચ્ચે કોઈ તફાવત નથી, હૈઝ હૈઝ જ છે, અને ગંદકી ગંદકી છે, કારણ બન્ને દિવસોમાં સરખું જ છે, તો બન્ને દિવસો વચ્ચે આદેશમાં તફાવત કઈ રીતે યોગ્ય ગણાશે, જોવા જઈએ તો બન્ને દિવસોમાં કારણ તો સરખું જ છે, કારણ એક અને આદેશ અલગ કઈ રીતે? શું આ કિયાસ સહીહના વિરુદ્ધમાં નથી? બન્ને દિવસોના આદેશમાં બરાબરી કિયાસ સહીહ ગણવામાં આવશે? અથવા એ કે બન્ને કારણમાં સરખા છે?
પાંચમી દલીલ: હદ નક્કી કરનારની વાતોમાં વિવાદ, હદ નક્કી કરનારની વાતોમાં વિવાદ એ વાતની દલીલ છે કે આ વિશે કોઈ એવી દલીલ મળતી નથી, જેની તરફ યોગ્ય વાત રજૂ કરવામાં આવતી હોય, અને ફક્ત પોતે જ મહેનત કરીને કરેલી વાતો છે, (જેમાં ભૂલચુલ થઈ શકે છે), આ આદેશોમાં કોઈ એવા નથી, જે એક બીજા કરતા વધારે અનુસરણ કરવાને પાત્ર હોય, અને વિવાદ વખતે ફક્ત કુરઆન અને સુન્નત તરફ જ રજૂ કરવું જોઈએ.
જ્યારે આ વાતની સ્પષ્ટતા થઈ ગઈ કે હૈઝ માટે ઓછામાં ઓછો સમયગાળો અથવા વધારેમાં વધારે સમયગાળો નક્કી જ નથી, અને આ જ વાત સાચી છે, તો જાણી લો, તે દરેક પ્રાકૃતિક લોહી જેને સ્ત્રી કોઈ કારણ વગર ઉદાહરણ તરીકે ઈજા વગર જુએ તો તે સમયે સમયગાળો અને ઉંમરનો અંદાજો લગાવ્યા વગર હૈઝનું લોહી ગણવામાં આવશે, હા, જો તે લોહી સ્ત્રીને વહેતુ જ રહે, કયારેય રૂકે જ નહીં અથવા મહિનામાં એક અથવા થોડાક સમય માટે રૂકી જાય, તો તે ઇસ્તિહાઝહનું લોહી ગણવામાં આવશે, આગળ -ઇન્ શાઅ અલ્લાહ- ઇસ્તિહાઝહ વિશે વર્ણન કરવામાં આવશે.
શેખુલ્ ઇસ્લામ ઈબ્ને તૈય્મિયહ રહિમહુલ્લાહએ કહ્યું: ગર્ભાશય માંથી જે લોહી વહેતુ હોય છે, ખરેખર તે માસિકનું જ લોહી હોય છે, હા કોઈ એવી દલીલ હોય, જે સ્પષ્ટ કરે કે આ લોહી ઇસ્તિહાઝહનું લોહી છે [૭]. [૭] પાછલો સંદર્ભ (પેજ નંબર: ૩૬).
આગળ શૈખે કહ્યું: જે પણ લોહી ગર્ભાશય માંથી નીકળે, તે માસિકનું લોહી છે, જ્યાં સુધી ખબર ન પડી જાય કે આ બીમારી અથવા ઈજા વડે વહેતુ લોહી છે [૮]. [૮] પાછળનો સંદર્ભ (પેજ નંબર: ૩૮).
આ વાત જે પ્રમાણે દલીલ રૂપે સ્પષ્ટ છે એવી જ રીતે સમજવામાં અને સમજુતીમાં વધારે નજીક છે, અને અમલ માટે પણ વધુ સરળ છે, અને તે સીમા કરતા પણ, જે નક્કી કરનારે વર્ણન કરી છે, અને જેનો મંતવ્ય આ પ્રમાણે હોય, તો તેને માનવું વધારે સારું છે; કારણકે તે ઇસ્લામ દીનની મૂળ અને કાયદા પ્રમાણે છે અને તેમાં સરળતા અને સહુલત છે, અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {...અને દીન બાબતે તમારા પર કોઈ તંગી નથી રાખી..} [અલ્ હજ: ૭૮], આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ કહ્યું: «દીન ખૂબ સરળ છે, જે વ્યક્તિ દીન બાબતે ઉગ્રતાથી કામ લેશે, તો તે નષ્ટ થઈ જશે, એટલા માટે સીધો અને સચોટ માર્ગ અપનાવો, શક્ય હોય તો તેની નજીક રહો અને એકબીજાને શુભસુચના આપતા રહો». આ હદીષને ઇમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે [૯]. [૯] આ હદીષનએ ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: ઇમાન, પાઠ: અદ્ દીનુ યુસરુન, હદીષ નંબર: (૩૯), અબૂ હુરૈરહ રઝી અલ્લાહુ અન્હુ દ્વારા વર્ણન કરવામાં આવી છે.
આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમના અખલાક હતા «જ્યારે પણ આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમને કોઈ પણ બે કાર્ય માંથી એક પસંદ કરવાનું કહેવામાં આવતું, તો હમેંશા આપ સરળ કાર્યને જ પસંદ કરતાં, જો તેમાં કોઈ ગુનાહનું કામ ન હોય»[૧૦]. [૧૦] આ હદીષનએ ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે, પુસ્તક: મનાકિબ, પાઠ: સિફતુન્ નબીય્યિ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમન, હદીષ નંબર: (૩૫૬૦), અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે, પુસ્તક: અલ્ ફઝાઇલ, પાઠ: મુબાઅદતિ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ લિલ આષામિ, હદીષ નંબર: (૭૭/૨૩૨૭). [૨] મજ્મુઊલ્ ફતાવા (૧૯/૨૩૮-૨૩૯).
ગર્ભવતી સ્ત્રીનું હૈઝ: [૩] અલ્ અવ્સત (૨/૩૫૬).
વધુ પડતી સ્ત્રીઓમાં એવું હોય છે કે તેણીઓને ગર્ભ રહે છે, તો માસિકનું લોહી રુકી જાય છે, ઇમામ અહમદ રહિમહુલ્લાહએ કહ્યું: સ્ત્રીઓ ગર્ભ રહેવાને માસિકના લોહી રુકી જવાથી ઓળખી લે છે» [૧૧]. [૧૧] જુઓ: અલ્ મુગ્ની (૧/૪૦૫).
તેથી જ્યારે ગર્ભવતી સ્ત્રીને પ્રસૂતિના બે થી ત્રણ દિવસ પહેલા પ્રસૂતિની પીડા સાથે લોહી દેખાય છે, ત્યારે તેને પ્રસુતિનું લોહી ગણવામાં આવશે, અને જો તે લોહી ગર્ભિણીના સમય કરતાં ઘણા સમય પહેલા હોય તો અથવા થોડાક મહિના પહેલા હોય તો અને તેની સાથે કણો પણ ન હોય તો તે નિફાસનું લોહી ગણવામાં નહીં આવે, તો પછી શું તે હૈઝનું લોહી હશે અને તેના પર હૈઝના જે આદેશો છે તે તેના પર લાગુ કરવામાં આવશે અથવા તો તે બગાડનું લોહી ગણવામાં આવશે?
આ વિશે આલિમો વચ્ચે વિવાદ જોવા મળે છે, સાચી વાત પ્રમાણે તે હૈઝનું લોહી ગણવામાં આવશે, આદત પ્રમાણે તેને આવતું હોય, કારણકે ખરેખર જોવા જઈએ તો જે કોઈ સ્ત્રીને લોહી આવતું હોય છે તે હૈઝનું જ લોહી હોય છે, જ્યારે કોઈ એવું કારણ ન હોય જે હૈઝ ન ગણવાનું કારણ માનવામાં આવે, અને કુરઆન અને હદીષમાં કોઈ એવી દલીલ નથી જે ગર્ભવતીને હૈઝ આવવાથી રોકતી હોય,
આ જ મંતવ્ય ઇમામ માલિક રહિમહુલ્લાહ [૧૨] અને ઇમામ શાફઇ [૧૩] રહિમહુલ્લાહએનો છે, અને આ જ મંતવ્યને શૈખુલ્ ઇસ્લામ ઈબ્ને તૈયમિયહ રહિમહુલ્લાહએ "ઇખ્તિયારાત" (પેજ નંબર: ૩૦) માં વર્ણન કર્યો: ઇમામ બૈહકી રહિમહુલ્લાહએ ઇમામ એહમદ દ્વારા એક નિવેદન વર્ણન કર્યું છે, પરંતુ તેમણે એવું પણ કહ્યું છે કે ઇમામ એહમદ રહિમહુલ્લાહએ પોતાની આ વાતથી રૂકી ગયા હતા. તેમની વાત પૂર્ણ થઈ. [૧૨] અલ્ મૂદવ્વનહ (૧/૧૫૫), અન્ નવાદિર વઝ્ ઝિયાદાત (૧/૧૩૬). [૧૩] ઈમામ મિરવઝીની પુસ્તક "ઇખતિલાફૂલ્ ફુકહાઅ" (પેજ નંબર: ૧૯૩), અલ્ અવ્સત (૨/૨૩૯).
એટલા માટે ગર્ભવતીના હૈઝ માટે તે જ આદેશો લાગુ પડશે જે સામાન્ય સ્ત્રીના હૈઝ માટે લાગુ પડે છે. બે કારણો સિવાય:
પ્રથમ મસ્અલો: તલાકનો મસ્અલો, જે સ્ત્રી ગર્ભવતી ન હોય અને જો તેને હૈઝના સમયમાં તલાક થઈ જાય, તો તેના પર ઇદ્દ્ત પુરી કરવી જરૂરી થઈ જાય છે, જો કે હૈઝના સમયમાં તલાક આપવી હરામ છે પરંતુ ગર્ભાશયના સમયે તલાક આપવી હરામ નથી; હૈઝની સ્તિથીમાં તલાક આપવી અલ્લાહના ફરમાનની વિરુદ્ધ છે, અલ્લાહ કહે છે: {... તો તેમને તેમની ઇદત પુરી કરવા માટે તલાક આપો...} [અત્ તલાક: ૧], ગર્ભવતીને હૈઝમાં તલાક આપવી તેના વિરુદ્ધ નથી, કારણકે જે ગર્ભવતીને તલાક આપે છે તો તે ઇદ્દતના યોગ્ય સમયમાં તલાક આપી રહ્યો છે, ભલેને તે હૈઝથી હોય કે પાક હોય, કારણકે તેની ઇદ્દત ગર્ભપાત થવું ગણાશે, આ જ કારણ છે કે ગર્ભવતીને સમાગમ કર્યા પછી તલાક આપવી યોગ્ય છે, અને જો સ્ત્રી ગર્ભવતી ન હોય તો તેનો આદેશ અલગ છે.
બીજો મસઅલો: હૈઝના કારણે ગર્ભવતી સ્ત્રીની ઇદ્દત, બીજી સ્ત્રીની માફક પૂરી નથી થતી; કારણકે ગર્ભવતી સ્ત્રીની ઇદ્દત ગર્ભપાત થવું ગણાશે, ભલેને તેને હૈઝ આવે કે ન આવે; કારણકે ઉચ્ચ અલ્લાહએ કહ્યું: {...અને ગર્ભવતી સ્ત્રીઓની ઇદ્દત તેમની પ્રસૂતિ થઇ જાય ત્યાં સુધી છે...} [અત્ તલાક: ૪].
- ત્રીજો ભાગ: હૈઝ પર અચાનક આવતા ફેરફાર વિશે.
તે વાતો જે હૈઝ વખતે થાય છે, તેના કેટલાક પ્રકાર:
પહેલો પ્રકાર: વધઘટ થવી, ઉદાહરણ તરીકે એક સ્ત્રીની સામાન્ય રીતે માસિક આદત છ દિવસ હોય છે, પરંતુ તેને સાત દિવસ સુધી લોહી વહેતુ રહે છે, પરંતુ તે છઠ્ઠા દિવસે પાક થઈ જાય છે.
બીજો પ્રકાર: આગળ પાછળ થવું ઉદાહરણ તરીકે એક સ્ત્રીની માસિક સમયગાળો મહિનાના અંતિમ તબક્કામાં શરૂ થતો હોય છે, પરંતુ તે મહિનાની શરૂઆતમાં જ લોહી જોવે છે, અથવા તેને સામાન્ય રીતે મહિનાના શરૂઆતમા જ માસિક આવતું હોય પરંતુ તે મહિનાના અંતિમ તબક્કામાં લોહી જોઈ લે છે,
આ બન્ને વાતોમાં આલિમોનો વિવાદ જોવા મળે છે, યોગ્ય વાત એ છે કે જ્યારે પણ કોઈ સ્ત્રી લોહી જુએ તો તે હાઇઝા ગણવામાં આવશે, અને જ્યારે પણ હૈઝથી પાક થઈ જાય ત્યારે તેને પાક ગણવામાં આવશે, ભલેને તેને પોતાની આદત કરતા વધારે હૈઝ આવે અથવા ઓછું આવે, અને ભલેને તેને પોતાની આદત પહેલા હૈઝ આવે અથવા પછી, અને આ મંતવ્યની દલીલ પહેલા ભાગમાં પસાર થઈ ગઈ છે, જ્યાં અલ્લાહ તઆલા એ હૈઝના આદેશો વર્ણન કર્યા છે.
આ જ મંતવ્ય ઇમામ શાફઇ રહિમહુલ્લાહએ [૧૪] અને શૈખુલ્ ઇસ્લામ ઈબ્ને તૈય્મિયહ રહિમહુલ્લાહએ [૧૫] વર્ણન કર્યો છે, અને આ જ મંતવ્યને અલ્ મુગ્ની નામની કિતાબમાં સાચો જણાવામાં આવ્યો છે, અને તેની પુષ્ટિ કરી છે અને કહ્યું: જો આ વિશે કઈક પણ આદતની દખલગીરી હોત, તો આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ જરૂર તેને વર્ણન કરતા અને તેને વર્ણન કરવામાં વિલંભ ન કરતા; કારણકે જરૂરતના સમયે કોઈ વસ્તુ વર્ણન કરવા બાબતે વિલંબ કરવો જાઈઝ નથી, જો કે આપ ﷺ ની પાક પત્નીઓ અને અન્ય સ્ત્રીઓને આ બધી વાતની જરૂર હતી, આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ ઇસ્તિહાઝહમાં પીડિત સ્ત્રી સિવાય કોઈ પણ આદતનું વર્ણન કર્યું નથી [૧૬]. તેમની વાત પૂર્ણ થઈ. [૧૪] અલ્ ઉમ્મ (૧/૮૨). [૧૫] મજમુઊલ્ ફતાવા (૧૯/૨૩૮-૨૩૯). [૧૬] અલ્ મુગ્ની (૧/૩૯૬).
ત્રીજો પ્રકાર: સુફરહ અથવા કુદરહ (સુફરહ: પરુ જેવા રંગનું એક પ્રકારનું પ્રવાહી જે પીળા રંગ જેવું હોય છે, અને કુદરહ: માટી જેવો ગંદા પાણી જેવા રંગનું પ્રવાહી) જો સ્ત્રીને પરુની માફક પ્રવાહી, જે રીતે ઘા વખતે નીકળતું હોય છે, તે પ્રકારનું પ્રવાહી અથવા માટીની જેમ કોઈ વસ્તુ જુએ અને જો તે માસિકની વચ્ચે હોય અથવા તો માસિકના સમય કરતાં પહેલાની પાકીમાં હોય, તો તેને માસિક ગણવામાં આવશે, તેના માટે માસિકના આદેશો લાગુ પડશે અને જો તે પાક થઈ ગયા પછી હોય તો તે હૈઝનું લોહી નહીં હોય; કારણકે ઉમ્મે અતિય્યહ રઝી અલ્લાહુ અન્હાએ કહ્યું: "અમે પાક થઈ ગયા પછી પીળા અથવા માટીના જેવા રંગના લોહીની કોઈ ગણતરી કરતાં નહતા". આ હદીષનએ ઈમામ અબૂ દાવૂદ રહિમહુલ્લાહએ સહીહ સનદ સાથે આ વર્ણન કરી છે [૧૭], આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ પણ વર્ણન કરી છે, આ શબ્દ વગર: (પાક થયા પછી), પરંતુ તેમણે પાઠનું નામ આપ્યું: અલ્ સુફરહ વલ્ કુદરહ ફી ગૈરિ અય્યામિલ્ હૈઝ [૧૮]. [૧૭] આ હદીષનએ ઈમામ અબૂ દાવૂદ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે, પુસ્તક: અત્ તહારહ, પાઠ: ફી મરઅતિ તરા અલ્ કુદરતિ વસ્ સુફરતિ બઅદત્ તુહુર, હદીષ નંબર: (૩૦૭). [૧૮] આ હદીષનએ ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે, પુસ્તક: અલ્ હૈઝ, પાઠ: અસ સુફરતિ વલ્ કુદરતિ ફી ગૈરિ અય્યામિલ્ હૈઝ, હદીષ નંબર (૩૨૬).
હાફિઝ ઈબ્ને હજર રહ. બુખારીની સમજૂતી, "ફત્હુલ્ બારી" માં કહે છે: <<ઇમામ બુખારી રહ.એ આયશા રઝી.ની હદીષ જેમાં તેઓએ કહ્યું: સ્ત્રી સફેદ ચૂનો જોઇ લે. વર્ણન કરેલ પાઠમાં ઉમ્મે અતિય્યહ રઝી અલ્લાહુ અન્હાની હદીષ, બન્ને હદીષની ભેગી સમજૂતી વર્ણન કરી છે, તે એ રીતે કે આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હાની હદીષને માસિકના દિવસોમાં અમલ કરવામાં આવશે અને ઉમ્મે અતિય્યહની હદીષને માસિકપછી પાકી બાબતે ગણવામાં આવશે» [૧૯]. તેમની વાત પૂર્ણ થઈ. [૧૯] ફત્હુલ બારી (૧/૪૨૬).
આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હાની હદીષ જેને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ પાઠ પહેલા તઅલિકન વર્ણન કરી છે, [૨૦], સ્ત્રીઓ આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હા પાસે દુરજહ (એવી વસ્તુ જેના દ્વારા સ્ત્રી ઓળખે છે કે આવેલ લોહી દ્વારા માસિકની અસર બાકી છે કે નહીં) મોકલતી હતી, જેમાં રૂ હોતું જેના પર પીળા રંગનું લોહી ચોંટેલું હોતું, તો આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હા કહેતી: «ઉતાવળ ન કરો, જ્યાં સુધી તમે સફેદ રંગનો સ્ત્રાવ ન જોઈ લો, ત્યાં સુધી માસિકની ગણતરી કરતા રહો» [૨૧]. [૨૦] સહીહ બુખારી (૧/૭૧). [૨૧] આ હદીષનએ ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ તઅલિકન વર્ણન કરી છે, પુસ્તક: અલ્ હૈઝ, પાઠ: ઇકબાલિલ્ મહીઝ વ ઇદ્બારુહુ, હદીષ નબર: (૩૨૦) પહેલા.
સફેદ ચુનો એટલે કે તે સફેદ પાણી જેને ગર્ભાશય હૈઝથી પાક થઈ ગયા પછી બહાર કાઢે છે.
ચોથો પ્રકાર: તૂટક તૂટક લોહી આવવું, એવી રીતના કે એક સ્ત્રી એક દિવસ લોહી જુએ અને બીજે દિવસે ના જુએ અને એની જગ્યાએ પાકી, સફાઈને જુએ, તેના બે પ્રકાર છે:
પહેલો પ્રકાર: જો આવું કોઈ સ્ત્રી સાથે કાયમી હોય તો તે ઇસ્તિહાઝાનું લોહી છે, અને તેના પર ઇસ્તિહાઝાના આદેશો લાગુ પડશે.
બીજો પ્રકાર: એવું કે સ્ત્રીને લોહી સળંગ ન આવતું હોઈ પરંતુ અમુક સમયે લોહી આવે અને અમુક સમયે ન આવે તો તેના તુહર એટલે કે પાકીનો સાચો સમય, તે વિષે ઉલમા વચ્ચે મતભેદ જોવા મળે છે કે તેણીની પાકીનો સમય છે કે તેણી પર હૈઝના આદેશો લાગુ પડશે?
ઈમામ શાફઈ રહિમહુલ્લાહનો મંતવ્ય, તેમની બે વાતો માંથી સાચી વાત એ છે કે તેણી પર માસિકના આદેશો લાગુ પડશે અને તેણીનો સમય માસિકનો સમય ગણાશે, [૨૨] અને શૈખુલ્ ઇસ્લામ રહિમહુલ્લાહ અને "અલ્ ફાઈક" કિતાબના લેખકે પણ આજ વાત પસંદ કરી છે [૨૩], અને આજ મંતવ્ય ઈમામ અબૂ હનીફહ રહિમહુલ્લાહનો છે [૨૪], આ એટલા માટે કે તે સ્ત્રીએ સ્પષ્ટ સફેદપણું તેમાં જોઈ નથી અને જો તેને પાકીનો સમય કહેવામાં આવે તો તેના પહેલા પણ હૈઝ છે અને પછી પણ, જયારે કે આ વાત કહેવાવાળું કોઈ નથી, નહીં તો પાંચ દિવસમાં તેણીનો હૈઝનો સમય પૂર્ણ થઇ જશે; અને જો તે સમયને તેણીનો પાકીનો સમય માની લેવામાં આવે તો દર બે દિવસે તેણીએ નહાવું પડશે જે ખુબ જ તકલીફનું કારણ છે અને આપણી શરીઅતમાં કોઈને તકલીફ પહોચાડવાનું નથી આવ્યું, અલ્લાહના વખાણ. [૨૨] અલ્ ઉમ્મ (૧/૮૩-૮૪). [૨૩] તેને અલ્ ઇન્સાફના લેખકે વર્ણન કર્યું છે. [૨૪] અલ્ અસ્લ (૨/૧૯-૨૦).
હનાબિલાનો વિખ્યાત મંતવ્ય એ છે કે તેણીનું તે લોહી માસિકનું લોહી ગણવામાં આવશે અને તેણીની પાકીને તુહર ગણવામાં આવશે અને જે તે બંનેનો સંગ્રહ જો માસિકથી વધી જાય, તો તો જે લોહી માસિકના દિવસો પછી, આવે તે ઇસ્તિહાઝાનું લોહી હશે [૨૦]. [૨૦] અલ્ મુગ્ની (૧/૨૨૬).
ઈમામ ઇબ્ને કુદામહ રહિમહુલ્લાહએ "અલ્ મુગ્ની" માં કહ્યું: «જોવું જોઈએ કે લોહી એક દિવસથી ઓછા સમય પહેલા રુકી જાય, તો તે પાકી નહીં હોય, તે હદીષના કારણે જે અમે પ્રસુતિના પાઠમાં ઉલ્લેખ કરી કે એક દિવસ કરતા ઓછા સમયને નહીં જોવામાં આવે આજ સાચો મંતવ્ય છે (ઈન્ શા અલ્લાહ)' કારણકે લોહી અમુક વાર રુકી જાય છે, તો અમુક વાર આવવા લાગે છે, અને આવી સ્ત્રી માટે ગુસલ જરૂરી કરવું (જેને લોહી આવે અને રુકી જાય) તેના માટે કઠિનતા અને મુસીબત છે; કારણકે અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {...અને દીન બાબતે તમારા પર કોઈ તંગી નથી રાખી...} [અલ્ હજ: ૭૮], ઈમામ ઇબ્ને કુદામહ રહિમહુલ્લાહએ વધુ કહ્યું: આજ કારણે જો કોઈ સ્ત્રીને એક દિવસ પહેલા લોહી આવવનું બંધ થઇ જાય, તો તેને તુહર એટલે કે પાકી નહીં ગણવામાં આવે, સિવાય એ કે તે સ્ત્રી કોઈ નિશાની જોઈ લે, જે તેના લોહી બંધ થવાની પુષ્ટિ કરતી હોય, જેમકે સ્ત્રીને છેલ્લા સમયે લોહી બંધ થઇ જવું અથવા તે સ્પષ્ટ સફેદપણું જોઈ લે» [૨૬]. તેમની વાત પૂર્ણ થઈ. [૨૬] અલ્ મુગ્ની (૧/૨૫૭).
બસ "અલ્ મુગ્ની" કિતાબના લેખકની વાત બંને વાતોની વચ્ચેની વાત છે, અલ્લાહ વધુ જાણે છે.
પાંચમો પ્રકાર: લોહીમાં સૂકા પણું, એ એવી રીતના કે કોઈ સ્ત્રી ફક્ત ભેજ જુએ જો આ ભેજ તુહર પહેલા જો હૈઝ દરમિયાન હોય તો તેને હૈઝ કહેવામાં આવશે અને જો આ ભેજ તુહર પછી હોય તો તે હૈઝ નહીં હોઈ. કારણકે પાકીની નિશાની તો છે જે સુફરહ અને કુદરહની છે અને તેનો હુકમ પણ તેજ હશે.
- ચોથો ભાગ: હૈઝના આદેશો વિષે.
હૈઝના આદેશો ઘણા છે જે વીસ (૨૦) કરતા પણ વધુ છે, તે આદેશો માંથી અમે જે જરૂરી અને મહત્વપૂર્ણ સમજીએ છીએ તેનો ઉલ્લેખ અહિયાં કરીશું , જે નીચે મુજબ છે:
પહેલું: નમાઝ: હૈઝવાળી સ્ત્રી પર ફર્ઝ અને નફિલ નમાઝો પઢવી હરામ છે, અને તે તેના માટે સહીહ નથી, અહીં સુધી કે જ્યાં સુધી તેણીને પોતાના સમયમાં એક સંપૂણ રકાઅતની ખબર ના પડી જાય ત્યાં સુધી તેના પર નમાઝ પઢવી વાજિબ નથી, તેણીએ ત્યારે નમાઝ પઢવી જોઈએ જયારે કે તે પાક થઇ જાય પછી ભલેને તે શરૂનો સમય હોય કે અંતનો.
શરૂના સમયનું ઉદાહરણ: એક સ્ત્રીને સૂર્ય આથમ્યા પછી એક રકાઅતના સમય પછી હૈઝ આવ્યું તો જયારે તે હૈઝથી પાક થશે ત્યારે તે મગરીબની નમાઝ કઝા કરી પઢશે, કારણકે હૈઝ આવતા પહેલા તેણીએ તે નમાઝની એક રકાઅત મેળવી લીધી હતી.
છેલ્લા સમયનું ઉદાહરણ: એક સ્ત્રી જો સૂર્ય ઉગતાના એક રકાઅત પહેલા હૈઝથી પાક થઇ જાય તો તેણીએ પાકી મેળવ્યા પછી ફજર નમાઝની કઝા કરવી પડશે, કારણકે તેણીએ નમાઝના સમયને એવા ભાગમાં મેળવી લીધો જે ભાગમાં એક રકાઅત પઢી શકાય.
અને જો એક હૈઝવાળી સ્ત્રીએ નમાઝના સમયનો એટલો ભાગ મેળવી લીધો જેમાં એક સંપૂણ રકાઅત પઢી સહાય એવું ન હતું જેમકે પહેલા ઉદાહરણમાં સૂર્ય આથમ્યાના એક ક્ષણ બરાબર જો તેણીને હૈઝ આવ્યું અથવા બીજા ઉદાહરણમાં સૂર્ય ઉગતાના એક ક્ષણ પહેલા જો તેણી પાક થઇ જાય, તો તેણી પણ નમાઝ વાજિબ નહીં થાય કારણકે આપ ﷺ એ કહ્યું: «જેણે નમાઝની એક રકઅત મેળવી લીધી, તો ખરેખર તેણે નમાઝ મેળવી લીધી». મુત્તફકુન અલૈહ (અર્થાત્ આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહ અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ રિવાયત કરી છે) [૨૭]. આ હદીષની સમજૂતી એ છે કે જેણે એક રકાઅતથી ઓછો ભાગ મેળવ્યો તો તેને નમાઝ નહીં મળે. [૨૭] આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: મવાકિતિસ્ સલાહ, પાઠ: મન્ અદરક મિનસ સલાતિ રકઅતન્: હદીષ નબર: (૫૮૦), અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: મસાજિદ્ વ મવાઝિઉસ્ સલાહ, પાઠ: મન અદરક રકઅતન્ મિનસ્ સલાતિ ફકદ અદરક તિલ્કસ્ સલાહ, હદીષ નબર: (૬૦૭) અબૂ હુરૈરહ રઝી અલ્લાહુ અન્હુ દ્વારા વર્ણન કરવામાં આવી છે.
જો કોઈ સ્ત્રી અસરની નમાઝના સમયે એક રકાઅતનો સમય મેળવી લે તો શું તેણી પર અસરની નમાઝ સાથે ઝોહરની નમાઝ પઢવી વાજિબ થઇ જશે? અથવા ઈશાના સમયે એક રકાઅત મેળવી લે તો શું તેણીએ મગરીબની નમાઝ પઢવી પડશે?
આ વિષે આલિમો વચ્ચે મતભેદ જોવા મળે છે, સાચી વાત એ છે તેણી પર તે જ નમાઝ પઢવી અનિવાર્ય થશે, જે તેણીએ મેળવી અને તે અસર અને ઈશાની છેલ્લી નમાઝ છે; કારણકે આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ કહ્યું: «જે વ્યક્તિ અસરની નમાઝની એક રકઅત સુર્યાસ્ત પહેલા પામી લેશે, તો તેણે અસરનો સમય મેળવી લીધો». મુત્તફકુન અલૈહ (અર્થાત્ આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહ અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે) [૨૮], તો આ હદીષમાં આપ ﷺ એ એવું નથી કહ્યું કે તેને ઝોહર અસર બંને નમાઝ મેળવી લીધી. [૨૮] આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: મવાકિતિસ્ સલાહ, પાઠ: મન્ અદરક મિનસ સલાતિ રકઅતન્: હદીષ નબર: (૫૭૯), અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: મસાજિદ્ વ મવાઝિઉસ્ સલાહ, પાઠ: મન અદરક રકઅતન્ મિનસ્ સલાતિ ફકદ અદરક તિલ્કસ્ સલાહ, હદીષ નબર: (૬૦૮), અબૂ હુરૈરહ રઝી અલ્લાહુ અન્હુ દ્વારા વર્ણન કરવામાં આવી છે.
અહીંયા આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ ઝોહરની નમાઝ અનિવાર્ય હોવાનો ઉલ્લેખ નથી કર્યો; કારણકે મૂળ નિયમ તો છુટકારો છે (તે નમાઝ ન પઢે), આજ મંતવ્ય ઈમામ અબૂ હનીફહ રહિમહુલ્લાહ અને ઈમામ માલિક રહિમહુલ્લાહનો છે, જેનો ઉલ્લેખ ઈમામ નવવી રહિમહુલ્લાહએ "શર્હુલ્ મુહઝ્ઝબ" માં કર્યો છે [૨૯]. [૨૯] અલ્ મજમુઅ શર્હુલ્ મુહઝ્ઝબ (૩/૭૦).
હવે વાત અલ્લાહનો ઝિક્ર કરવા, તેની મહાનતા, પવિત્રતા અને વખાણ કરવા અને ખાતા પહેલા બિસ્મિલ્લાહ કહેવું, હદીષ અને ફિકહ પઢવું, દુઆઓ કરવી અને તેના પર આમીન કહવું અને કુરઆન સાંભળવું, તો ઉલ્લેખ કરેલ કાર્યો માંથી કોઈ પણ કાર્ય કરવું હરામ (અવૈધ) નથી, સહીહ બુખારી અને સહીહ મુસ્લિમમાં એક હદીષ છે કે આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ કહ્યું: «નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હાના ખોળામાં ટેક લગાવતા અને કુરઆન પઢતા અને આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હા હૈઝની સ્તિથીમાં હોતા» [૩૦]. [૩૦] આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ હૈઝ, પાઠ: કિરાઅતુર્ રજુલિ ફી હુજરી ઇમરઅતહુ વ હિય હાઇઝિ, હદીષ નબર: (૨૯૭), અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ હૈઝ, પાઠ: ઇત્તેકાહુર્ રજુલિ ફી હુજરી જવઝતહિ વ હિઇ હાઇઝ વ કિરાઅતુલ્ કુરઆની, હદીષ નબર: (૩૦૧), આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હુ દ્વારા આ હદીષ વર્ણન કરવામાં આવી છે.
આવી જ રીતે સહીહ બુખારી અને મુસ્લિમમાં ઉમ્મે અતિય્યા રઝી. ની રિવાયત કે તેમણે નબી ﷺ ને કહેતા સાંભળ્યા: «કુમારી, પડદાવાળી અને માસિકવાળી સ્ત્રીઓ ઇદની નમાઝ માટે નીકળે અને મુસલામનોની દાવત અને ભલાઈના કામોમાં હાજર થાય અને માસિકવાળી સ્ત્રીઓ નમાઝથી અલગ રહે» [૩૧]. [૩૧] આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ હૈઝ, પાઠ: શુહૂદુલ્ હાઇઝિલ્ ઇદૈન વ દઅવતુલ્ મુસ્લિમીન, વયઅતઝિલિન્નલ્ મુસલ્લા, હદીષ નબર: (૩૨૪), અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: સલાતુલ્ ઇદૈન, પાઠ: ઝિકરી ઇબાહતુ ખુરુજીન નિસાઈ ફીલ્ ઇદૈન ઇલલ્ મુસલલ્લી વ શુહૂદુલ્ ખુતબતિ, મુફારકાતુ લિર્ રિજાલિ હદીષ નબર: (૮૯૦).
રહી વાત કે હૈઝવાળી સ્ત્રીનું જાતે કુરઆન પઢવું કે તે જોઈને કે દિલમાં જુબાનને હલાવ્યા વગર પઢે તો કોઈ વાંધો નથી જેમકે કુરઆન અથવા તખ્તી આગળ મુકવામાં આવે તો હૈઝવાળી સ્ત્રી તેમાં જોતી રહે અને દિલમાં પઢતી રહે. ઈમામ નવવી રહિમહુલ્લાહએ શર્હુલ્ મુહઝ્ઝબમાં સમજૂતી વર્ણન કરતા કહ્યું: «કોઈ પણ મતભેદ વગર માન્ય છે»[૩૨]. [૩૨] અલ્ મજમૂઅ (૨/૩૫૭).
અને જબાન વડે પઢવા ઈચ્છે, તો ઘણા આલિમો તેને હરામ અને અમાન્ય કહે છે, ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહ [૩૩] અને ઇબ્ને જરીર તબરી રહિમહુલ્લાહ [૩૪] અને ઈબ્ને મુન્ઝિર રહિમહુલ્લાહએ [35] કહ્યું: તે જાઈઝ છે. [૩૩] જુઓ સહીહ બુખારી: પુસ્તક: અલ્ હૈઝ, પાઠ: તકઝીલ્ હાઇઝિલ્ મનાસિકિ કુલ્લિહા ઇલ્લત્ તવાફિ બિલ્ બૈત, અને ફત્હુલ્ બારી (૧/૪૦૭-૪૦૮). [૩૪] ફત્હુલ્ બારી (૧/૪૮૦). [૩૫] અલ્ અવ્સત (૨/૨૨૩).
અને આ મંતવ્ય ઇમામ માલિક રહિમહુલ્લાહ અને ઈમામ શાફઇ રહિમહુલ્લાહ દ્વારા તેમના જુના મંતવ્ય પ્રમાણે [૩૬] જે ફત્હુલ બારીમાં વર્ણન કરવામાં આવ્યો છે [૩૬]. [૩૬] અલ્ મજમૂઅ (૨/૩૬૫). [૩૭] ફત્હુલ બારી (૧/૪૦૮).
ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ તઅલિકન ઈબ્રાહીમ અન્ નખ્ઇ દ્વારા વર્ણન કરી કહ્યું: એક બે આયતો પઢી શકે છે [૩૮]. [૩૮] આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ તઅલિકન વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: હૈઝ, પાઠ: તકઝીલ્ હાઇઝિલ્ મનાસિકિ કુલ્લિહા ઇલ્લત્ તવાફિ બિલ્ બૈત, હદીષ નબર પહેલા: (૩૦૫).
અને શૈખુલ્ ઇસ્લામ રહ. એ ફતાવા મજ્મૂઅતુલ્ ઈબ્નુલ્ કાસિમમાં કહ્યું: તેણીઓને કુરઆન પઢવાથી રોકવા માટે કોઈ સહીહ હદીષ વર્ણન થઈ નથી, અલ્લાહના પયગંબર સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ કહ્યું: «માસિકવાળી સ્ત્રી અને જનાબત (નાપાકી) વાળા કુરઆન માંથી કંઈ પણ ન પઢે» [૩૯]. દરેક હદીષનું ઊંડાણપૂર્વક જ્ઞાન ધરાવનાર આલિમો પાસે આ હદીષ ઝઇફ (કમજોર દરજ્જાની) છે [૪૦]. [૩૯] આ હદીષને ઈમામ તિર્મિઝી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: અબ્વાબુત્ તહારત, પાઠ: મા જાઅ ફીલ્ જુનુબિ વલ્ હાઇઝિ અન્નહુમા લા યકરઆનિલ્ કુરઆન, હદીષ નંબર: (૧૩૧). [૪]) જુઓ: ઈમામ તિર્મિઝી રહિમહુલ્લાહની પુસ્તક "અલ્ ઇલલ" (પેજ નંબર ૬૯/ તરતીબહ), ઈમામ બૈહકી રહિમહુલ્લાહની પુસ્તક "સુનનુલ્ કુબરા" (૧/૩૦૯) ઈમામ અબ્દુલ હક રહિમહુલ્લાહની પુસ્તક "અલ્ અહકામુશ્ શરઇય્યહ (૧/૫૦૪), ઈમામ ઝઇલઅી રહિમહુલ્લાહની પુસ્તક "નસબુર્ રાયહ" (૧/૧૯૫).
આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમના સમયમાં સ્ત્રીઓને માસિક આવતું, જો તેમના માટે કુરઆનની તિલાવત નમાઝની જેમ જ હરામ હોત, તો આ એવી વાત છે જેને અલ્લાહના પયગંબર સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ પોતાની કોમ ચોક્કસ જણાવતા, જેને મોમિનોની માતાઓ જરૂર શીખતી અને આ બાબતે ચર્ચા કરતી, બસ જયારે કોઈએ પણ આ વિશે નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ દ્વારા કોઈ પણ પ્રકારની રોકનો ઉલ્લેખ કર્યો નથી, જેથી કુરઆનની તિલાવત હરામ કરવી યોગ્ય નથી, તે જાણવા છંતાય કે આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ આ વાતથી રોક્યા નથી, નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમના સમયે માસિક વધુ હોવાના કારણે પણ નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ રોક્યા નથી, તો જાણવા મળ્યું કે માસિકવાળી સ્ત્રી માટે કુરઆન પઢવું હરામ નથી» [૪૧]. તેમની વાત પૂર્ણ થઈ. [૪૧] મજમૂઉલ્ ફતાવા (૨૬/૧૯૧).
આલીમોના મતભેદ જાણ્યા પછી એવું કહી શકાય કે જરૂર વગર હૈઝવાળી સ્ત્રી કુરઆન ના પઢે, ઉદાહરણ તરીકે કોઈ હૈઝવાળી સ્ત્રી શિક્ષક છે અને તેણીને પોતાની વિદ્યાર્થીનીઓને કઈ કહેવાની જરૂર પડતી હોય છે અથવા પરીક્ષાના સમયે તેણી પોતાની વિદ્યાર્થીનીઓની પરીક્ષા પઢી લેતી હોઈ છે અથવા આના જેવા બીજા ઘણા કાર્યોમાં.
બીજો આદેશ: રોઝો: હૈઝવાળી સ્ત્રી પર ફર્ઝ અને નફિલ રોઝા હરામ છે, અને તેણીએ રાખેલ રોઝો સહીહ પણ નહીં ગણાય, પરંતુ તેના પર ફર્ઝ રોઝાની કઝા કરવી વાજિબ છે, આયશા રઝી.ની હદીષના કારણે: "જયારે અમને માસિક આવતું, તો અમને રોઝાની કઝા કરવાનો આદેશ આપવામાં આવતો નમાઝની કઝાનો આદેશ આપવામાં આવતો ન હતો". મુત્તફકુન અલૈહ (અર્થાત્ આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહ અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે) [૪૨]. [૪૨] આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ હૈઝ, પાઠ: લા તકઝીલ્ હાઈઝિસ્ સલાહ હદીષ નંબર: (૩૨૧), અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ હૈઝ, પાઠ: વુજુબિ કઝાઇસ્ સ્વ્મિ અલા હાઇઝી, દૂનસ્ સ્લાહ, હદીષ નંબર: (૩૩૫) અને શબ્દ સહીહ મુસ્લિમના છે.
અને જો રોઝાની સ્તિથીમાં હૈઝ આવ્યું તો તેને રોઝો નહીં ગણાય ભલેને તેને સૂર્ય આથમ્યાના થોડાક સમય પેહલા આવ્યું હોય, જો તે ફર્ઝ રોઝો હોય તેણી પર તેની કઝા કરવી વાજિબ થઇ જશે. અને રહી વાત એ કે સ્ત્રી સૂર્ય આથમ્યા પહેલા લોહીના પ્રસારણને વ્યક્ત કરે અને તેણીને હૈઝ સૂર્ય આથમ્યા પછી આવે તો તેને રોઝો પૂરો ગણાશે અને સત્ય વાત પ્રમાણે તેણીનો રોઝો બાતેલ નહીં થાય કારણકે લોહી તો અંદર છે જેનો કોઈ હુકમ નથી.
અને આ એટલા માટે કે નબી ﷺને જયારે તે સ્ત્રી વિષે સવાલ કરવામાં આવ્યો કે તે સપનામાં તે વસ્તુ જુએ જે પુરુષ જુએ છે તો શું તેણી પર ગુસલ વાજિબ થશે? કહ્યું: «હા, જયારે તે પાણી જુએ» [૪૩]. તેમણે આદેશને વીર્યને જોવા પર લાગુ કર્યો, વીર્ય નીકળવા પર નહીં, એવી જ રીતે માસિકના આદેશો ત્યારે જ લાગુ પડશે જયારે તે દેખાઈ આવે, અંદર રહેવાના કારણે નહીં. [૪] આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ ઇલ્મ, પાઠ: હયાઇ ફિલ્ ઇલ્મિ, હદીષ નંબર: (૧૩૦), ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ હૈઝ, પાઠ: વુજૂબિલ્ ગુસ્લિ અલલ્ મરઅતિ..., હદીષ નંબર: (૩૧૩).
અને જો કોઈ સ્ત્રીને સૂર્ય નીકળવાના સમયે હૈઝ આવે તો તે દિવસનો રોઝો યોગ્ય નહીં ગણાય.
અને જો તે ફજર પહેલા પાક થઇ અને રોઝો રાખીલે તો તેણીનો રોઝો સહીહ ગણાશે ભલે ને તે ફજર પછી ગુસલ કરે. તેણીનું ઉદાહરણ તે જુનૂબી વ્યક્તિ જેવું છે જે જનાબતની સ્તિથીમાં રોઝા નિયત કરે છે અને ફજર પછી ગુસલ કરે છે તો તેનો રોઝો સહીહ ગણાશે; કારણકે આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હાની હદીષ છે, તેમણે કહ્યું: "આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ સહવાસની સ્થિતિમાં સમાગમના કારણે સવાર કરતા હતા, સ્વપ્નદોષના કારણે નહીં, ફરી રમઝાનમાં રોઝો રાખતા હતા". મુત્તફકુન અલૈહ (અર્થાત્ આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહ અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ રિવાયત કરી છે)[૪૪]. [૪૪] આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અસ્ સવ્મ, પાઠ: ઇગ્તિસાલિસ્ સાઇમિ, હદીષ નંબર: (૧૯૩૧), અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અસ્ સિયામ, પાઠ: સિહ્હતુ સવ્મિ મન તલઅ અલયહિલ્ ફજરિ વહુવ જુનુબુન્, હદીષ નંબર: (૧૧૦૯).
ત્રીજો આદેશ: બૈતુલ્લાહનો તવાફ કરવો: સ્ત્રી પર ફર્ઝ કે નફિલ બૈતુલ્લાહનો તવાફ કરવો હરામ છે, જો તે કરશો તો પણ તે યોગ્ય નહીં ગણાય; અને રહ્યા અન્ય કાર્યો, જેમકે સફા અને મરવા પર્વત પર દોડ લગાવવી, મુઝ્દલિફા અને મિનામાં રોકાણ કરવું અને રાત પસાર કરવી, શૈતાનને પથ્થર મારવા અને આ સિવાય હજ અને ઉમરાહના બીજા કાર્યો હૈઝવાળી સ્ત્રી પર હરામ નથી. કારણકે આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હાને જ્યારે માસિક આવ્યું તો આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ તેમને કહ્યું: «જે હાજીઓ કરે છે, તે બધું જ કરો, જ્યાં સુધી પાક ન થઈ જાઓ પરંતુ તવાફ ન કરશો» [૪૫]. [૪૫] આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ હૈઝ, પાઠ: તકઝીલ્ હાઈઝિલ્ મનાસિકિ કુલ્લિહા ઇલ્લત્ તવાફ બિલ્ બૈતિ, હદીષ નંબર (૩૦૫), અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ હજ, પાઠ: બયાની વુજૂહિલ્ એહરામી, હદીષ નંબર: (૧૨૧૧).
અને એવી જ રીતે જો કોઈ સ્ત્રી પહેલા બૈતુલ્લાહનો તવાફ કરે છે ત્યાર પછી તરત જ તે દોડ કરવા જાય છે તો તે દરમિયાન જો તેણીને હૈઝ આવી જાય તો તેમાં કોઈ વાંધો નથી.
ચોથો આદેશ: તવાફે વિદાઅ: જયારે કોઈ સ્ત્રી હજ અને ઉમરાહના દરેક કર્યો પૂર્ણ કરી પોતાના ઘર તરફ રવાના થવા લાગે જો તે પહેલે તેણીને હૈઝ આવી જાય અને તે હૈઝ તેને ઘર પહોંચતા સુધી આવતું રહે તો તે સ્ત્રી તવાફે વિદાઅ વગર જઈ શકે છે; કારણકે ઈબ્ને અબ્બાસ રઝી અલ્લાહુ અન્હુમાની હદીષ છે, તેમણે કહ્યું: "લોકોને આદેશ આપવામાં આવ્યો કે મક્કહમાં તેમનું અંતિમ કાર્ય બૈતુલ્લાહનો તવાફ હોય, પરંતુ માસિક વાળી સ્ત્રીને છૂટ આપવામાં આવી છે". મુત્તફકુન અલૈહ (અર્થાત્ આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહ અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે)[૪૬]. [૪૬]આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ હજ, પાઠ: તવાફિલ્ વદાઅ, હદીષ નંબર: (૧૭૫૫), અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ હજ, પાઠ: વુજૂબિ તવાફિલ્ વિદાઇ વ્ સુકૂતિહિ અનિલ્ હાઈઝિ, હદીષ નબર: (૧૩૨૮).
નીકળતી વખતે હૈઝવાળી સ્ત્રી પર મસ્જિદે હરામના દરવાજા પાસે આવી દુઆ કરવી યોગ્ય નથી; કારણકે અલ્લાહના નબી ﷺ દ્વારા આ વિષે કોઈ રિવાયત મળતી નથી, અને ઇબાદતોનો આધાર નબી ﷺ ના કેહવા પર રાખવામાં આવ્યો છે, પરંતુ આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમથી જે વર્ણન થયું છે, તે અલગ આદેશ દર્શાવે છે, જ્યારે તવાફે ઇફાઝા પછી સફિય્યહ રઝી અલ્લાહુ અન્હાને માસિક આવ્યું, તો આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ તેમને કહ્યું: «તો તે મિનાથી ચાલ્યા જાય». મુત્તફકુન અલૈહ (અર્થાત્ આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહ અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે)[૪૭]. [૪૭] આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ હજ, પાઠ: ઇઝા હાઝતિલ્ મરઅતિ બઅદ મા અફાઝત, હદીષ નંબર: (૧૭૫૭), અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક:અલ્ હજ, પાઠ: વુજૂબિ તવાફિલ્ વિદાઇ, હદીષ નંબર: (૧૨૧૧).
આ હદીષમાં આપ ﷺ એ તેમને મસ્જિદે હરામના દરવાજા પાસે આવવાનો આદેશ ન આપ્યો અને જો આ સુન્નત તરીકો હોત તો આપ ﷺ તેમને જરૂર કહેતા. અને રહી વાત હજ અને ઉમરાહના તવાફની તે હૈઝથી પાક થયા પછી કરવો પડશે.
પાંચમો આદેશ: મસ્જિદમાં રોકાણ કરવું: હૈઝવાળી સ્ત્રી પર મસ્જિદમાં રોકાણ કરવું હરામ છે અહીં સુધી કે ઈદગાહમાં પણ રોકાવવું હરામ છે, ઉમ્મે અતિય્યા રઝી અલ્લાહુ અન્હા વર્ણન કરે છે કે તેમણે નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમને કહેતા સાંભળ્યા: «પુખ્તવય, પડદાવાળી અને માસિકવાળી સ્ત્રીઓ ઈદગાહ માટે નીકળશે». તે જ હદીષમાં છે: «માસિકવાળી સ્ત્રીઓ ઇદગાહમાં નમાઝની જગ્યાએથી દૂર રહેશે». મુત્તફકુન અલૈહ (અર્થાત્ આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહ અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ રિવાયત કરી છે)[૪૮]. [૪૮] આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ હૈઝ, પાઠ: શુહૂદિલ્ હાઇઝિલ્ ઇદૈન વ દઅવતુલ્ મુસ્લિમીન, વ્ યઅતઝિલ્નલ્ મુસલ્લા, હદીષ નંબર: (૩૨૪), અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: સલાતુલ્ ઇદૈન, પાઠ: ઝિકરિ ઇબાહતુ ખુરુજિન્ નિસાઈ ફીલ્ ઇદૈન ઇલલ્ મુસલ્લા વ શુહુદુલ્ ખુત્બા, મુફારકાતુ લિર્ રિજાલિ, હદીષ નંબર: (૮૯૦).
છઠો આદેશ: સમાગમ કરવું: પતિ માટે યોગ્ય નથી કે તે માસિકની સ્તિથીમાં પોતાની પત્ની સાથે સમાગમ કરે, એવી જ રીતે સ્ત્રી માટે પણ હરામ છે તેણીઓ તે સ્તિથીમાં પોતાના પતિને સમાગમ કરવાનો મોકો આપે; કારણકે ઉચ્ચ અલ્લાહએ કહ્યું: {તેઓ તમને માસિક પિરીયડ બાબતે સવાલ કરે છે, કહી દો કે તે ગંદકી છે, માસિક પિરીયડની સ્થિતીમાં સ્ત્રીઓ (સાથે સંભોગ કરવાથી) થી જુદા રહો અને જ્યાં સુધી તેણીઓ પાક ન થઇ જાય...} [અલ્ બકરહ: ૨૨૨], અહીયાં "મહીઝ" નો અર્થ: હૈઝનો સમયગાળો અને હૈઝની જગ્યા એટકે કે ગુપ્તાંગ છે; એવી જ રીતે નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ કહ્યું: «શાદી સિવાય બધું જ કરી શકે છે». અર્થાત્: સંભોગ કરવું, આ હદીષનએ ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે [૪૯]; એટલા માટે દરેક મુસલમાનો આ વાત પર એક મત છે કે હૈઝવાળી સ્ત્રીના ગુપ્તાંગમાં સંભોગ કરવો હરામ છે. [૪૯] આ હદીષને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ હૈઝ, પાઠ: જવાઝુ ગુસ્લિલ્ હાઇઝિ રઅસિ ઝવજહા, હદીષ નંબર: (૩૦૨).
જે વ્યક્તિ અલ્લાહ અને આખિરતના દિવસ પર ઈમાન ધરાવતો હોઈ તેના માટે હલાલ નથી કે તે આ નામંજૂર કરેલ કાર્ય તરફ આગળ વધે કે જેના પર અલ્લાહ એ પોતાની કિતાબ અને નબી ﷺ એ પોતાની હદીષમાં રોક લગાવી છે, આ વાત પર દરેક મુસલમાનો એક મત છે અને જો કોઈ વ્યક્તિ આ કૃત્ય કરે તો તે એવા લોકો માંથી થઇ જશે કે જેઓએ અલ્લાહ અને તેના પયગંબર અને મુસલમાનોના એક મતનો વિરીદ્ધ કર્યો. ઈમામ નવવી રહી. એ "શર્હુલ્ મુહઝ્ઝબ" ભાગ/૨ પેજ નંબર/ ૩૭૪ માં કહ્યું કે ઈમામ શાફઈ રહ. એ કહ્યું: << કે જે વ્યક્તિ એ હૈઝની સ્થિતિમાં પોતાની પત્ની સાથે સમાગમ કર્યું તો તેણે કબીરહ ગુનાહ (મોટો ગુનો) કર્યો>> અમારા અન્ય બીજા સાથીઓએ કહ્યું છે કે <<જે વ્યક્તિ એ હૈઝ વાળી સ્ત્રી સાથે સમાગમ કરવું હલાલ કર્યું તો તેના પર કાફિર હોવાનો હુકમ લગાવવામાં આવશે>>. ઈમામ નવવીની વાત પૂરી થઇ.
અને "અલ્ હમ્દુ લીલ્લાહ" ખરેખર સમાગમ સિવાય બીજા અન્ય કાર્યો કરવાની છૂટ આપવામાં આવી છે જે તેની ઈચ્છાને પૂરી કરી શકે, જેમકે બોસો આપવો, આલિંગન કરવું, અને ગુપ્તાંગ સિવાય શરીરથી શરીર અડાડવું વગેરે જેવા કર્યો (કરી શકે છે) પરંતુ આલિંગન કરતી વખતે, નાભિથી લઇ ઘૂંટણ સુધી કોઈ કપડું મૂકી દે તો સારું; કારણકે આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હાની હદીષ છે: "આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમના આદેશ મુજબ માસિકની સ્થિતિમાં હું મારી સલવાર ફીટ બાંધી દેતી, અને આપ પોતાનું શરીર મારા શરીર સાથે લગાવતા". મુત્તફકુન અલૈહ (અર્થાત્ આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહ અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે)[૫૦]. [૫૦] આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ હૈઝ, પાઠ: માસિકવાળી સ્ત્રી સાથે સમાગમ કરવું, હદીષ નંબર: (૩૦૧), અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ હૈઝ, પાઠ: મુબાશરતિલ્ હાઇઝિ ફવકલ્ ઇઝારી હદીષ નંબર: (૨૯૩).
સાતમો આદેશ: તલાક આપવી: પતિ માટે માસિકવાળી સ્ત્રીને હૈઝની સ્થિતિમાં તલાક આપવી હરામ છે; કારણકે ઉચ્ચ અલ્લાહએ કહ્યું: {હે પયગંબર! જ્યારે તમે પોતાની પત્નીઓને તલાક આપો તો તેમની ઇદ્દત (માસિકનો સમયગાળો પુરો થયા પછી) માં તલાક આપો...} [અત્ તલાક: ૧] અર્તાત્: એવી સ્થિતિમાં તલાક આપો કે તે તલાકની નક્કી કરેલ ઇદ્દત જાણી શકે, આ તે સ્થિતિમાં થઇ શકે કે પતિ પોતાની ગર્ભવતી પત્નીને તલાક આપે અથવા તે તુહર (પાકી) માં તલાક આપે જેમાં તેણે સમાગમ ન કર્યું હોઈ; કારણકે જો તેણીને હૈઝની સ્થિતિમાં તલાક આપવામાં આવે તો તે ઇદ્દતની શરૂઆત નહીં કરી શકે એટલા માટે કે હૈઝ જેમાં તેણીને તલાક આપવામાં આવી તે તેણીની ઇદ્દત ગણવામાં નહીં આવે અને જયારે સમાગમ કર્યા પછી પાકીની સ્થિતિમાં તલાક આપવામાં આવે તો તે ઇદ્દત જેની તે શરૂઆત કરી રહી છે તે જાણી નહીં શકે કારણકે તેની જાણ નહીં થાય કે જો તેણી તે સમાગમ કરવાથી ગર્ભવતી થઇ છે તો તેણી પ્રસુતિ સુધી ઇદ્દત પસાર કરશે અથવા જો તે ગર્ભવતી નથી થઇ તો હૈઝની ઇદ્દત પસાર કરે, જયારે ઇદ્દતના પ્રકાર વિષે સંપૂણ યકીન નથી મળતું તો જ્યાં સુધી તે બાબત સ્પષ્ટ ન થાય ત્યાં સુધી પતિ માટે તલાક આપવી હરામ છે.
બસ હૈઝવાળી સ્ત્રીને હૈઝની સ્થિતિમાં ઉપર વર્ણવેલ આયતના કારણે તલાક આપવી હરામ છે; તે હદીષના કારણે જે સહીહ બુખારી અને સહીહ મુસ્લિમમાં ઈબ્ને ઉમર રઝી અલ્લાહુ અન્હુમા દ્વારા સાબિત છે કે તેમણે પોતાની પત્નીને માસિકની સ્થિતિમાં તલાક આપી દીધી હતી, તો ઉમર રઝી અલ્લાહુ અન્હુએ આ વાત આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમને જણાવી, તો આપ નારાજ થયા અને કહ્યું: «તેમને આદેશ આપો કે પોતાની પત્નીને ફરીવાર પોતાની સાથે લઈ લે, જ્યારે તે પાક થઈ જાય, પછી તેને માસિક આવે અને ફરીવાર તે પાક થાય પછી જો ઈચ્છા હોય તો પોતાની સાથે રાખે અને જો ઈચ્છા ન હોય અને સમાગમ ન કર્યું હોય તો તલાક આપે, આ જ તે સમયગાળો છે, જેના માટે અલ્લાહએ સ્ત્રીઓને તલાક આપવાનો આદેશ આપ્યો છે» [૫૧].
જો કોઈ વ્યક્તિ પોતાની પત્નીને હૈઝ (માસિક) ની સ્થિતિમાં તલાક (છૂટાછેડા) આપે, તો તે ગુનેગાર થશે, તેના માટે જરૂરી છે તે અલ્લાહ સમક્ષ તૌબા કરે અને સ્ત્રીને પોતાની ઇઝ્ઝત તરફ પાછી ફેરવી દે; જેથી તે તેણીને તે તલાક આપે, જે શરીઅત અને અલ્લાહ અને અલ્લાહના પયગંબર સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમના આદેશ મુજબ હોય, અને તેણીને પોતાની ઇઝ્ઝત તરફ ત્યાં સુધી છોડી રાખે, જ્યાં સુધી તેણી તે માસિકથી પાક ન થઇ જાય, જેમાં તેણે તેણીને તલાક આપી હતી, ફરી જો બીજી વાર તેને માસિક આવે અને તે પાક થાય, તો જો પતિ તેણીને પોતાની પાસે રાખવા ઈચ્છતો હોય, તો પોતાની પાસે રાખી લે અને જો ઈચ્છે તો સમાગમ પહેલા તલાક આપી દે. [૫૧] આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અત્ તલાક, હદીષ નંબર (૫૨૫૧), અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અત્ તલાક, પાઠ: તહરિમિ તલાકિલ્ હાઈઝિ બિગૈરિ રઝાહા, વઅન્નહુ લવ ખાલીફુ વકઅત્ તલાક, વ યુઅમર બિરજઅતિહા, હદીષ નંબર: (૧૪૭૧) ઈબ્ને ઉમર રઝી અલ્લાહુ અન્હુમા દ્વારા આ હદીષ વર્ણન કરવામાં આવી છે.
માસિકની સ્થિતિમાં છૂટાછેડા આપવાની પ્રતિબંધતામાં ત્રણ બાબતો અલગ છે:
પહેલું: કે એકાંતમાં ભેગા થયા પહેલા અથવા સ્પર્શ કરતા પહેલા હૈઝની સ્થિતિમાં તલાક આપી શકે છે; કારણકે તે સમયે તે સ્ત્રી પર કોઈ ઇદ્દત નથી, તો તે સમયે આપેલ તલાક અલ્લાહના આદેશ વિરુદ્ધ નહીં હોય, કારણકે ઉચ્ચ અલ્લાહએ કહ્યું: {... તો તેમને તેમની ઇદત પુરી કરવા માટે તલાક આપો...} [અત્ તલાક: ૧].
બીજું: ગર્ભવસ્થામાં હૈઝ આવવું, આ વિષે વર્ણન થઇ ચુક્યું છે.
ત્રીજું: વળતરના બદલામાં તલાક આપવી, જો કોઈ વળતરના બદલામાં, હૈઝની સ્થિતિમાં તલાક આપે તો કોઈ વાંધો નથી.
ઉદાહરણ તરીકે કોઈ પતિ-પત્ની વચ્ચે ઝગડો થાય અને તેન કારણે દસ વર્ષ બરબાદ થતા હોઈ તો પતિ કોઈ બદલામાં તલાક આપી શકે છે પછી ભલે ને તે સ્ત્રી હૈઝની સ્થિતિમાં હોઈ; ઈબ્ને અબ્બાસ રઝી અલ્લાહુ અન્હુમા વર્ણન કરે છે કે સાબિત બિન શમ્માસની પત્ની આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ પાસે આવી અને કહેવા લાગી, હે અલ્લાહના પયગંબર! હું મારા પતિના વ્યવહાર અને અખ્લાક અને દીનમાં કોઈ કમી નથી જોતી, પરંતુ મને ઇસ્લામમાં કુફ્ર સારું નથી લાગતું, તો આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ કહ્યું: «શું તમે તેમનો બગીચો પાછો આપી દેશો?» તેમણે કહ્યું: હા. તો આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ કહ્યું: «બગીચો લઈ લો અને તેમને એક તલાક આપી દો». આ હદીષને ઇમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન છે [૫૨].
તો આ હદીષમાં આપ ﷺ એ એવું નથી પૂછ્યું કે તે હૈઝથી હતા કે નહીં, અને બીજું એ કે આ તલાક સ્ત્રી તરફથી વળતરના કારણે આપવામાં આવી તો જરૂરતના સમયે જે સ્થિતિમાં હોઈ તલાક આપવી જાઈઝ છે. [૫૨] આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અત્ તલાક, પાઠ: ખુલઅ વ કયફત્ તલાક ફીહિ, હદીષ નંબર: (૫૨૭૩) ઈબ્ને અબ્બાસ રઝી અલ્લાહુ અન્હુમા દ્વારા હદીષ વર્ણન કરવામાં આવી છે.
ઈમામ ઇબ્ને કુદામાહ રહ. એ "અલ્ મુગ્ની" ભાગ/૭, પેજ નંબર: ૫૨, માં હૈઝની સ્થિતિમાં તલાક આપવી જાઈઝ હોવાનું કારણ વર્ણન કરતા કહે છે: << કારણકે હૈઝની સ્થિતિમાં તલાક આપવાથી રોકવું તે તકલીફથી બચાવા માટે જે એક સ્ત્રીને એક લાંબા સમયની ઇદ્દતથી થાય છે, અને "ખુલઅ" આ તકલીફ દૂર કરવા માટે છે, જે એક સ્ત્રીને ખરાબ વ્યવહારના કારણે મળે છે અને જેની સાથે તે રહે છે તેને તેણી નાપસંદ કરે છે અને તેને નફરત કરે છે. અને આ લાંબી ઇદ્દત પણ નુકસાન કારક છે, એટલા માટે જે તકલીફ વધારે હોઈ તેને નાની તકલીફ વડે દૂર કરવી જાઈઝ છે, એટલા માટે નબી ﷺ એ "ખુલઅ" લેવાવાળી સ્ત્રીની સ્થિતિ વિષે સવાલ ના કર્યો>> ઇબ્ને કુદમાહની વાર પૂરી થઇ.
અને રહી વાત એ કે હૈઝની સ્થિતિમાં સ્ત્રી સાથે લગ્ન કરવા તો તેમાં કઈ વાંધો નથી કારણકે આ તો હલાલ છે અને આપ ﷺ દ્વારા લગ્નથી રોકવા બાબતે કોઈ હદીષ મળતી નથી, પરંતુ હૈઝની સ્થિતિમાં પતિની સ્થિતિને જોવામાં આવશે કે જો તે સમાગમ કરવાથી બચી શકતો હોઈ તો કોઈ વાંધો નહીં અને જે તો બચી ના શકે તો તેને ત્યાં સુધી રોકી રાખવામાં આવશે જ્યાં સુધી તેણી પાક ના થઇ જાય, કારણકે તેનું એક નામંજૂર કાર્યમાં સપડાવવું સામાન્ય છે.
આઠમો આદેશ: તલાકની ઈદ્દત (સમયગાળો) ની ગણતરી -અર્થાત્: માસિક-: જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ પોતાની પત્ની સાથે સહીહ તરીકાથી એકાંતમાં ભેગો થાય અને તેની સાથે સમાગમ કરે.,તો તેણી માટે જરૂરી છે કે તે ત્રણ માસિક સુધી ઈદ્દત પસાર કરે, જો તેણીને માસિક આવતું હોય અને તે ગર્ભવતી ન હોય; કારણકે ઉચ્ચ અલ્લાહએ કહ્યું: {તલાકવાળી સ્ત્રીઓ પોતાને ત્રણ માસિક પિરીયડ સુધી રોકી રાખે...} [અલ્ બકરહ: ૨૨૮], અર્થાત્: ત્રણ હૈઝ. અને જો તેણી ગર્ભવતી હોય તો તેની ઈદ્દત (સમયગાળો) પ્રસુતિ સુધી છે ભલેને તે સમયગાળો લાંબો હોઈ કે ટૂંકો; કારણકે ઉચ્ચ અલ્લાહએ કહ્યું: {...અને ગર્ભવતી સ્ત્રીઓની ઇદ્દત} તેમની પ્રસૂતિ થઇ જાય ત્યાં સુધી છે...} [અત્ તલાક: ૪], જો સ્ત્રી માસિક આવનારી સ્ત્રીઓ માંથી નથી જેમકે નાની છોકરી જેને હજુ માસિક આવવાનું શરૂ ન થઈ હોય, અથવા તે સ્ત્રી જેને ઊંમર વધુ હોવાના કારણે અથવા કોઈ ઓપરેશનના કારણે માસિક આવવાનું બંધ થઈ ગયું હોઈ, જેથી તેનું ગર્ભાશય ખત્મ થઈ ગઈ હોય, અથવા એવી સ્ત્રી જેને માસિક આવવાની આશા પણ ન હોય, તો આ પ્રકારની સ્ત્રીઓની ઈદ્દત ત્રણ મહિના છે; કારણકે અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {તમારી સ્ત્રીઓ માંથી, જે સ્ત્રીઓ માસિકથી નિરાશ થઇ ગઇ હોય, જો તમને (તેમની ઇદ્દત વિશે) કોઈ શંકા હોય તો તેમની ઇદ્દત ત્રણ મહીના છે અને તેમની પણ જેને માસિક આવવાનું શરૂ પણ ન થઇ હોય...} [અત્ તલાક: ૪], જો કોઈ સ્ત્રી હૈઝવાળી હોઈ અને તેણીને કોઈ કારણે તેના હૈઝનો સમયગાળો ખબર ન હોઈ, જેમકે "બીમારી" અને સ્તનપાન છે તો આવી સ્ત્રી ઇદ્દતમાં બેસી રહેશે ભલેને તેણીની ઇદ્દત લાંબી થઇ જાય અહીં સુધી કે હૈઝ આવવા લાગે અને તે હૈઝ પ્રમાણે ઇદ્દત પસાર કરશે, અને જો કારણ પતિ જાય અને તો પણ હૈઝ ન આવે તો તે એ પ્રમાણે કે સ્ત્રી બીમારીથી તન્દુરસ્ત થઇ જાય અને તેણીનો સ્તનપાનનો સમય પૂર્ણ થઇ જાય અને હજુ પણ જો હૈઝ ન આવ્યું હોઈ તો તે સ્ત્રી કારણ ખત્મ થઇ જવાના કારણે સંપૂણ એક વર્ષ ઇદ્દત પસાર કરશે. અને આજ સાચો મંતવ્ય છે જે શરીઅતના કાયદા મુજબ છે, કારણકે જો કારણ ખત્મ થઇ જાય અને તેણીને હૈઝ આવવાનું શરુ ના થઇ તે એ પ્રમાણે થઇ જશે કે જેણીનું હૈઝ કોઈ કારણ વગર બંધ થઇ ગયું છે તો તે સંપૂણ એક વર્ષ ઇદ્દત પસાર કરશે, નવ મહિના સાવચેતી રૂપે, ગર્ભના કારણે કેમકે વધુ પ્રમાણે નવ મહિનાના હોઈ છે અને ત્રણ મહિના તેની ઈદ્દત માટે.
રહી વાત એ કે લગ્ન પછી, સમાગમ કર્યા પહેલા તલાક આપી હોય, તો તેમાં સામાન્ય રૂપે કોઈ ઇદ્દત નથી, માસિકના દિવસોની ન તો બીજી કોઈ; કારણકે અલ્લાહ તઆલાએ કહ્યું: {હે ઈમાનવાળાઓ! જ્યારે તમે ઈમાનવાળી સ્ત્રીઓ સાથે લગ્ન કરો, પછી જો હાથ લગાવતા પહેલા જ તલાક આપી દો, તો તેણીઓ માટે કોઇ ઇદ્દતનો સમયગાળો નથી, જેની તમે ગણતરી કરો...} [અલ્ અહઝાબ: ૪૯].
નવમો આદેશ: ગર્ભાશયનું ગર્ભથી ખાલી થવું, અર્થાત્: ગર્ભાશયને ગર્ભથી ખાલી કરવું અને તેની જરૂરત તે સમયે થાય છે કે જયારે "ગર્ભાશયનું ગર્ભથી ખાલી કરવાના આદેશ" ની જરૂર પડે છે, તેના અમુક મુદ્દાઓ છે:
તેમાંથી એક એ છે કે: જયારે કોઈ વ્યક્તિ પોતાની પાછળ સ્ત્રી છોડીને મૃત્યુ પામે છે તો તે તેણીના ગર્ભનો વારસદર હોઈ છે, અને સ્ત્રી(બીજા લગ્ન કરી) પતિવાળી છે તો તે વ્યક્તિ ત્યાં સુધી તેની સાથે સમાગમ નહીં કરી શકે જ્યાં સુધી તેણીને હૈઝ ન આવી જાય.
દસમો આદેશ: વાજિબ ગુસલ, હૈઝવાળી સ્ત્રી માટે જરૂરી છે કે તે જયારે હૈઝથી પાક થાય તો સંપૂણ શરીરની તહારત માટે ગુસલ કરે; કારણકે નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ ફાતિમા બિન્તે અબી હુબૈશને કહ્યું: «જ્યારે માસિક આવે ત્યારે નમાઝ છોડી દો અને જ્યારે બંધ રહી જાય, તો ગુસલ કરી નમાઝ શરૂ કરો». [આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે] [૫૩].
ગુસલમાં કમસેકમ જે વસ્તુ વાજિબ છે તે એ કે સ્ત્રી પોતાનું સંપૂણ શરીર અહીં સુધી કે બાલોની નીચેના ભાગને પણ ધુએ, અને ગુસલ માટે સૌથી ઉત્તમ રીત એ છે જે આપ ﷺ ની હદીષમાં સાબિત છે અસ્મા બિન્તે શકલને આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમને માસિકના સ્નાન વિશે સવાલ કર્યો, તો આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ કહ્યું: «તમારા માંથી કોઈ એક પોતાનું પાણી અને બોરડીના પાંદડા લઈ લે, પછી સારી રીતે વઝૂ કરે, પોતાના માથા પર પાણી નાખે, અને તેને ભાર આપી ઘસે, અહીં સુધી કે પાણી માથાના મૂળયા સુધી પહોંચી જાય, ફરી પોતાના સંપૂર્ણ શરીર પર પાણી નાખે, ફરી એક કસ્તુરી લાગેલા કાપડની પટ્ટી લે અને તેના દ્વારા પવિત્રતા પ્રાપ્ત કરે», અસ્માએ કહ્યું: પટ્ટીથી કંઈ રીતે પાકી પ્રાપ્ત કરવાની? આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ કહ્યું: «સુબ્હાનલ્લાહ!», તો આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હાએ તેમને કહ્યું: લોહીના નિશાન શોધો ત્યાં આ પટ્ટી મૂકી દો. [આ હદીષને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ રિવાયત કરી છે] [૫૪]. [૫૩] આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ હૈઝ, પાઠ: ઇકબાલુલ્ મહિઝી વ ઈદબારીહી, હદીષ નંબર: (૩૨૦), અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ હૈઝ, પાઠ: મુસતહાઝહ વ ગુસ્લહા વ સલાતુહા, હદીષ નંબર: (૩૩૩) આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હા દ્વારા આ હદીષ વર્ણન કરવામાં આવી છે.
અને માથાના વાળ ખોલવા વાજિબ નથી સિવાય કે તે વાળ સખત બાંધેલ હોઈ અને એવો ભય હોઈ કે પાણી અંદર સુધી નહીં જાય; સહીહ મુસ્લિમની હદીષમાં છે કે ઉમ્મે સલમા રઝી અલ્લાહુ અન્હાએ નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમને પૂછ્યું, હું મારા વાળને ફિટ બાંધી દઉં છું, તો શું તે વાળને જનાબતના ગુસલ (ધાર્મિક સ્નાન) ના સમયે મારે ખોલવા જરૂરી છે? એક બીજી રિવાયતમાં છે કે માસિક અને જનાબતના ગુસલ માટે? તો આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ કહ્યું: «ના, તમારા માટે એટલું જ પૂરતું છે કે તમે પોતાના માથા પર ત્રણ મુઠ્ઠી પાણી વહાવી દે, અને પછી સંપૂર્ણ શરીર પર પાણી રેડો, તેથી તમે પાક થઈ જશો» [૫૫]. [૫૪] આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ હૈઝ, પાઠ: ગસ્લિલ્ મહિઝી, હદીષ નંબર: (૩૧૫), અને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ હૈઝ, પાઠ: ઇસ્તિહબાબુ ઇસતીમાલીલ્ મુગતસલિતિ મિન મિનલ્ હૈઝ ફૂરસતુ મિન મુસકિ ફિ મવઝઇદ્ દમિ, હદીષ નંબર: (૩૩૨) આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હા દ્વારા આ હદીષ વર્ણન કરવામાં આવી છે.
અને જયારે કોઈ સ્ત્રી નમાઝના સમય દરમિયાન હૈઝથી પાક થાય તો તેના માટે વહેલું ગુસલ કરવું વાજિબ છે, જેથી તે સમય પર નમાઝ પઢી શકે, અને જો તેણી સફરમાં હોઈ અથવા તેની પાસે પાણી ન હોઈ અને જો તેની પાસે પાણી હોઈ પરંતુ તે પાણીના ઉપયોગથી ભયભીત હોઈ અથવા તેણી બીમાર હોઈ તે ગુસલના બદલામાં તયમ્મુમ કરે અહીં સુધી તેણીના કારણો પુરા ન થઇ જાય, ફરી તે ગુસલ કરે. [૫૫] આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક: અલ્ હૈઝ, પાઠ: હુકમિ ઝફાઇરિલ્ મુગ્તસલતી, હદીષ નંબર: (૩૩૦) ઉમ્મે સલમા રઝી અલ્લાહુ અન્હા દ્વારા આહદીષ વર્ણન કરવામાં આવી છે.
અમુક સ્ત્રીઓ નમાઝના સમય દરમિયાન હૈઝથી પાક થાય છે અને તે બીજા સમય સુધી ગુસલ કરવું ટાળવી દે છે અને કહે છે કે આ સમયે મારા માટે સંપૂણ તહારત મેળવવી અશક્ય છે, જો આ કોઈ પુરાવો નથી કે ન તો કોઈ શરઈ કારણ; જોકે તેણીના માટે જરૂરી છે કે તે ગુસલમાં કમસેકમ વાજિબ કાર્યો કરે, અને સમયસર નમાઝ અદા કરે અને જયારે તેને સંપૂણ સમય મળે તો તે પુરેપુરી તહારત મેળવી લે.
- પાંચમો ભાગ: ઇસ્તિહાઝહનો અર્થ અને તેના આદેશો વિશે.
ઇસ્તિહાઝા: તે લોહીને કહે છે જે સ્ત્રીને એવી રીતે આવવા લાગે જે બંધ થવાનું ખત્મ ન થાય અને ક્યારેક ક્યારેક તો તે લોહી રુકી પણ જાય છે, મહિનામાં, એક દિવસ કે બે દિવસ.
પહેલી સ્થિતિની દલીલ (જે સ્થિતિમાં સ્ત્રીને ક્યારેય લોહી બંધ ન થતું હોઈ) જે આયશા રઝી. દ્વારા સહીહ બુખારીમાં સાબિત છે, આયશા રાઝી. કહે છે: ફાતિમા બિન્તે અબી હુબૈશએ નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમને કહ્યું: " હે અલ્લાહના પયગંબર! હું પાક નથી થતી". બીજી રિવાયતમાં છે: "મને ઇસ્તિહાઝાનું લોહી આવે છે અને હું પાક નથી થતી" [૫૬].
બીજી સ્થિતિની દલીલ (જેમાં થોડા સમય માટે લોહી બંધ થઇ જાય છે) હમના બિન્તે જહશની હદીષ છે, જયારે કે તે આપ ﷺ પાસે આવી અને કહ્યું: "હે અલ્લાહના પયગંબર! મને ઇસ્તિહાઝાનું લોહી વધુ પ્રમાણમાં આવે છે". [સંપૂર્ણ હદીષ.. આ હદીષને ઈમામ અહમદ, ઈમામ અબૂ દાવૂદ, ઈમામ તિર્મિઝીએ વર્ણન કરી છે [૫૭], અને ઈમામ તિર્મિઝી રહિમહુલ્લાહએ સહીહ કહી છે અને તેમણે ઈમામ અહમદ રહિમહુલ્લાહ અને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ આ હદીષની પુષ્ટિ વર્ણન કરી છે] [૫૮]. [૫૬] આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક, વઝૂઅ, પાઠ: ગસ્લુદ્ દમ, નંબર: (૨૨૮), ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક, હૈઝ, પાઠ: અલ્ મુસ્તહાઝહ, તેનું સ્નાન અને નમાઝ, નંબર: (૩૩૩), આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હા દ્વારા આ હદીષ વર્ણન કરવામાં આવી છે.
ઇસ્તિહાઝાની સ્થિતિઓ:
[૫૭] આ હદીષને ઈમામ અહમદ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે, (6/349), અબૂ દાવૂદ, પુસ્તક: અત્ તહારહ, પાઠ: જેણે કહ્યું કે જ્યારે માસિક સ્ત્રાવ આવે ત્યારે નમાઝ છોડી દેવી, નંબર: (૨૮૭), સુનન તિર્મિઝી, તહારતના પાઠો, પાઠ: ઇસ્તિહાઝહની સ્થિતિમાં તેણી એક સ્નાન દ્વારા બે નમાઝ એકઠી કરી પઢશે, નંબર: (૧૨૮), હમનહ બિન્તે જહશ રઝી અલ્લાહુ અન્હા દ્વારા આ હદીષ વર્ણન કરવામાં આવી છે. [૫૮] સુનન તિર્મિઝી, તહારતના પાઠો, પાઠ: ઇસ્તિહાઝહની સ્થિતિમાં તેણી એક સ્નાન દ્વારા બે નમાઝ એકઠી કરી પઢશે, નંબર: (૧૨૮), હમનહ બિન્તે જહશ રઝી અલ્લાહુ અન્હા દ્વારા આ હદીષ વર્ણન કરવામાં આવી છે.
મુસ્તહાઝા (જે સ્ત્રીને ઇસ્તિહાઝાનું લોહી આવતું હોઈ) તેની ત્રણ સ્થિતિઓ છે:
પહેલી સ્થિતિ: તે સ્ત્રી જેને ઇસ્તિહાઝા પહેલા પોતાના હૈઝની સંપૂણ જાણ હોઈ, આ સ્થિતિમાં સ્ત્રી પોતાની જાણકારી મુજબ હૈઝના સમયગાળા તરફ પછી ફરશે અને તેના માટે હૈઝના આદેશો લાગુ પડશે અને પછી આવતું લોહી ઇસ્તિહાઝાનું હશે અને તેના માટે ઇસ્તિહાઝાના આદેશો લાગુ પડશે.
ઉદાહરણ તરીકે એક સ્ત્રી જેને દર મહિનામાં પહેલાના છો દિવસોમાં હૈઝ આવે છે, ફરી તેને ઇસ્તિહાઝાનું લોહી આવવા લાગ્યું અને તે લોહી સળંગ આવતું રહે છે તો દર મહિનાના પહેલાના છો દિવસો તેણીના હૈઝના હશે અને બીજા દિવસો ઇસ્તિહાઝાના હશે; આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હાની હદીષ મુજબ કે ફાતિમા બિન્તે અબી હુબૈશ રઝી અલ્લાહુ અન્હાએ કહ્યું: હે અલ્લાહના પયગંબર! મને ઇસ્તિહાઝાનું લોહી આવે છે અને હું પાક પણ નથી થતી, તો શું હું નમાઝ છોડી દઉં?તો આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ કહ્યું: «ના, આ એક અલગ રગ છે (જેના કારણે લોહી નીકળે છે), પરંતુ જે દિવસોમાં તમને માસિક આવે છે, તે દિવસોમાં શક્તિ પ્રમાણે નમાઝ છોડી દો અને ફરી સ્નાન કરી નમાઝ પઢો». આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે [૫૯].
અને સહીહ મુસ્લિમમાં છે: નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ ઉમ્મે હબીબહ બિન્તે જહશને કહ્યું: «જેટલા દિવસ તમે હૈઝ (માસિક) ના કારણે રોકાઈ રહેતા હતા, એટલા દિવસ રુકી જાઓ, ફરી સ્નાન કરી નમાઝ પઢો» [૬૦]. [૫૯] આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે, પુસ્તક: હૈઝ, પાઠ: માસિક સ્ત્રાવ અને ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન સ્ત્રીઓએ શું માનવું જોઈએ, અને માસિક સ્રાવ વિશે શું શક્ય છે, નંબર: (૩૨૫), આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હા દ્વારા હદીષ વર્ણન કરવામાં આવી છે.
આ હદીષ મુજબ એવી ઇસ્તિહાઝા વાળી સ્ત્રી જેને પોતાના હૈઝના દિવસો ખબર હોઇ તો તે પોતાના હૈઝના દિવસોની રાહ જોશે, ફરી તે ગુસલ કરશે અને નમાઝ પઢશે અને તે સમયે તે ઈસ્તિહાઝાના લોહીની ચિંતા નહીં કરે. [૬૦] આ હદીષને ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે, પુસ્તક: હૈઝ, પાઠ: ઇસ્તિહાઝહ વાળી સ્ત્રી, તેનું ધાર્મિક સ્નાન અને તેની નમાઝ, નંબર: (૩૩૪), આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હા દ્વારા આ હદીષ વર્ણન કરવામાં આવી છે.
બીજી સ્થિતિ: સ્ત્રીને ઇસ્તિહાઝા પહેલા હૈઝની જાણ ન હોઈ, તે એવી રીતના કે સ્ત્રીએ જ્યારથી પણ લોહી જોઈ છે ત્યારથી તેને સળંગ લોહી આવ્યા જ કરે કરે છે તો આવી સ્ત્રી (લોહીને) પારખીને કોઈ કાર્ય કરશે, જો તેણીનું લોહી કાળા રંગનું ઘાટું અને દુગંધિત હોઈ તો તેના માટે હૈઝના આદેશો લાગુ પડશે અને જો આ સિવાયનું લોહી હશે તો ઇસ્તિહાઝાના આદેશો લાગું પડશે.
ઉદાહરણ તરીકે કોઈ સ્ત્રીએ જે લોહી પહેલા જોયું તે લોહી જ જુએ અને તેને સળંગ આવતું રહે, પરંતુ દસ દિવસ કાળા રંગનું લોહી જુએ અને મહિનાના બીજા દિવસોમાં અલગ લોહી જુએ અથવા દસ દિવસ ઘાટું લોહી જુએ અને બીજા દિવસોમાં પાતળું લોહી જુએ અથવા દસ દિવસ લોહીની સાથે હૈઝની દુર્ગંધ પણ આવે છે અને મહિનાના બીજા દિવસોમાં દુર્ગંધ નથી આવતી તો પહેલા ઉદાહરણમાં હૈઝનું લોહી કાળા રંગનું છે અને બીજા ઉદાહરણમાં લોહી ઘાટું છે અને ત્રીજા ઉદાહરણમાં દુર્ગંધીત લોહી હૈઝનું લોહી છે અને તે સિવાયનું જે લોહી છે તે ઇસ્તિહાઝાનું લોહી છે; કારણકે નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ ફાતિમા બિન્તે અબી હુબૈશને કહ્યું: «જ્યારે માસિકનું લોહી હોય, તો તે કાળું હશે, જેને સરળતા સાથે ઓળખી શકાશે, જ્યારે આ પ્રમાણેનું લોહી આવે, તો નમાઝથી રુકી જાઓ, જ્યારે બીજા પ્રકારનું લોહી હોય, તો વઝૂ કરો અને નમાઝ પઢો; કારણકે તે તો ફકત એક રગ માંથી નીકળતું લોહી છે». [આ હદીષને ઇમામ અબૂ દાવૂદ, ઈમામ નસાઈએ વર્ણન કરી છે અને ઈમામ ઈબ્ને હિબ્બાન અને ઈમામ હાકિમએ સહીહ કહી છે] [૬૧].
આ હદીષ જેની સનદ અને મતન શંકાસ્પદ છે પરંતુ આલીમોએ આ હદીષ પર અમલ કર્યો છે અને આ હદીષ ઘણી સ્ત્રીઓની સ્થિતિ કરતા વધુ સારી છે. [૬૧] આ હદીષને ઈમામ અબૂ દાવૂદ: પુસ્તક: અત્ તહારહ, પાઠ: જેણે કહ્યું કે જ્યારે માસિક સ્ત્રાવ આવે ત્યારે નમાઝ છોડી દેવી, નંબર: (૨૮૬), સુનન નસાઈ, પુસ્તક: અત્ તહારહ, પાઠ: ઇસ્તિહાઝહ વાળી સ્ત્રી વિશે શું કહેવામાં આવ્યું હતું જેણે રક્તસ્ત્રાવ ચાલુ રહે તે પહેલાં તેના માસિક ચક્રના દિવસો ગણ્યા હતા, નંબર: (૨૧૧), ઈબ્ને માજહ, પુસ્તક: અત્ તહારહ, પાઠ: ઇસ્તિહાઝહ વાળી સ્ત્રી વિશે શું કહેવામાં આવ્યું હતું જેણે રક્તસ્ત્રાવ ચાલુ રહે તે પહેલાં તેના માસિક ચક્રના દિવસો ગણ્યા હતા, નંબર: (૬૨૦), ઈબ્ને હિબ્બાનએ પોતાની સહીહમાં વર્ણન કરી છે, (૧૩૪૮), અને ઈમામ હાકિમ રહિમહુલ્લાહએ મુસ્તદરકમાં વર્ણન કરી છે, (૬૧૮), આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હા દ્વારા હદીષ વર્ણન કરવામાં આવી છે.
ત્રીજી સ્થિતિ: સ્ત્રીને ન તો હૈઝની જાણ હોઈ કે ન તો તેણી લોહીને પારખી શક્તિ હોઈ, તે એ રીતના કે તેણીને ઇસ્તિહાઝાનું લોહી આવતું હોઈ અને તે લોહી અલગ અલગ પ્રકારનું હોઈ અને એ શક્ય જ ન હોઈ કે તે હૈઝ હશે, તો તે સ્ત્રી બીજી ઘણી સ્ત્રીઓની આદત મુજબ અમલ કરશે અને તેણીનું હૈઝ મહિનાની શરૂઆતમાં છો કે સાત દિવસ હશે અને આ સમયની શરૂઆત જ્યારથી તે લોહી જુએ ત્યારથી થશે, અને તે સિવાયના દિવસોમાં આવતું લોહી ઇસ્તિહાઝાનું હશે.
ઉદાહરણ તરીકે સ્ત્રી મહિનાના પાંચમાં દિવસની શરૂઆતમાં લોહી જુએ છે અને તે સળંગ આવતું રહે છે કોઈ એવી સમજ વગર કે જેનાથી સમજી શકાય કે તે હૈઝ હોઈ, ન તો રંગ જોઈ ને કે ન તો રંગ સિવાય બીજી કોઈ વસ્તુ સાથે, તો તેણીનું હૈઝ મહિનાના છઠા કે સાતમાં દિવસે હશે તે દર મહિને પાંચમાં દિવસે શરૂ કરશે; કારણકે હમનહ બિન્તે જહશ રઝી અલ્લાહુ અન્હાની હદીષ છે, તેમણે કહ્યું: હે અલ્લાહના પયગંબર! મને ઇસ્તિહાઝાનું લોહી આવે છે અને હું પાક પણ નથી થતી, તો શું હું નમાઝ છોડી દઉં? તો આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ કહ્યું: «હું તમને રૂનો ઉપયોગ કરવાની સલાહ આપું છું, તેને તમે પોતાના ગુપ્તાંગ પર મૂકો; કારણકે તે તમને લોહી રોકવામાં મદદરૂપ થશે», તેમણે કહ્યું: લોહી એટલું વધારે છે કે તેના દ્વારા પણ નહીં રોકાઈ, તે જ હદીષમાં આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ કહ્યું: «આ (લોહી) તો શૈતાન તરફથી મળતું કષ્ટ છે, જેથી છ અથવા સાત દિવસ માસિકના પસાર કરો (જે અલ્લાહના ઈલ્મમાં છે), ફરી ગુસલ (ધાર્મિક સ્નાન) કરો અહીં સુધી કે તમે જુઓ કે તમે માસિકથી પાક થઇ ગયા છો, તો પછી બાકીના ચોવીસ અથવા ત્રેવીસ દિવસ તમે દિવસ અને રાત્રે નમાઝ પઢો અને રોઝા રાખો». સંપૂર્ણ હદીષ. [આ હદીષને ઈમામ અહમદ, ઈમામ અબૂ દાવૂદ અને ઈમામ તિર્મિઝીએ વર્ણન કરી છે, અને ઈમામ તિર્મિઝીએ સહીહ કહી છે [૬૨], અને તેમણે ઈમામ અહમદ રહિમહુલ્લાહ અને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ આ હદીષની પુષ્ટિ કરી છે] [૬૩].
આપ ﷺ નો આદેશ કે "છો દિવસ કે સાત દિવસ" એ એક કાયમી આદેશ નથી પરંતુ સ્ત્રી આ પ્રમાણે જોઈ પોતાના પર હૈઝ કે ઇસ્તિહાઝાના આદેશો પર અલમ કરી લે, જેથી તે સ્ત્રી બીજી સ્ત્રીઓને જે તેણીની સ્થિતિની નજીક હોઈ તે એવી રીતના કે તે સ્ત્રી તેણીની જેમ હોઈ, વયમાં કે સંબધમાં તે તે તેણીની નજીક જઈ જોઈ લેશે કે તેણીનું લોહી હૈઝના લોહીથી વધુ નજીક છે અને આ જ પ્રકારના બીજા ઘણા બધા કાર્યોમાં સમાનતાને પણ જુએ જેથી જો છો દિવસ વધુ યોગ્ય હોઈ તો છો દિવસ પસાર કરે અને જો સાત દિવસ યોગ્ય હોઈ તો સાત દિવસ પસાર કરે. [૬૨] આ હદીષને ઈમામ અહમદ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે, (૬/૪૩૯), અબૂ દાવૂદ, પુસ્તક: અત્ તહારહ, પાઠ: જેણે કહ્યું કે જ્યારે માસિક સ્ત્રાવ આવે ત્યારે નમાઝ છોડી દેવી, નંબર: (૨૮૭), સુનન તિર્મિઝી, તહારતના પાઠો, પાઠ: ઇસ્તિહાઝહની સ્થિતિમાં તેણી એક સ્નાન દ્વારા બે નમાઝ એકઠી કરી પઢશે, નંબર: (૧૨૮), હમનહ બિન્તે જહશ રઝી અલ્લાહુ અન્હા દ્વારા આ હદીષ વર્ણન કરવામાં આવી છે. [૫૮] સુનન તિર્મિઝી, તહારતના પાઠો, પાઠ: ઇસ્તિહાઝહની સ્થિતિમાં તેણી એક સ્નાન દ્વારા બે નમાઝ એકઠી કરી પઢશે, નંબર: (૧૨૮) પછી.
ઇસ્તિહાઝાનું લોહી આવતી સ્ત્રીની સ્થિતિની જેવી સ્થિતિ:
ક્યારેક ક્યારેક સ્ત્રીને એવું કોઈ કારણ આવી જાય છે જે તેણીના ગુપ્તાંગ માંથી લોહી આવવાનું કારણ બની જાય છે, જેમકે ગર્ભાશયનું ઓપરેશન અથવા તેના જેવું બીજું કોઈ નાનું કારણ, તેના બે પ્રકાર છે:
પહેલો પ્રકાર: ઓપરેશન પછી હૈઝ આવવું શક્ય ન હોઈ, ઉદાહરણ તરીકે ઓપરેશનમાં (ગર્ભાશય) સંપૂણ રીતે કાપી નાખી હોઈ અથવા નવી રીતના બંધ કરી દીધી હોઈ જેનાથી લોહી આવી ના શકે, તો આવી સ્ત્રી માટે ઇસ્તિહાઝાના આદેશો લાગુ નહીં પડે તેનો આદેશ એવી સ્ત્રીનો છે જે "પાકી" પછી પીળો રંગ અથવા માટી જેવો રંગ અથવા તો ભીનાશ આવતી હોઈ, તો આવી સ્ત્રી નમાઝ અને રોઝા છોડી દે શે અને તેણીની સાથે સમાગમ કરવું પણ હરામ છે અને તે લોહીને સાફ કરવું વાજિબ નથી, પરંતુ નમાઝના સમયે તેણી પર વાજિબ છે કે તો પોતાના ગુપ્તાંગ પરથી લોહી સાફ કરે અને તેના પર પટ્ટી બાંધે જેથી લોહી આવતું બંધ થઇ જાય, ફરી તે નમાઝ માટે વઝૂ કરશે અને જયારે નમાઝનો સમય થશે ત્યારે વઝૂ કરશે જેમકે પાંચ ફર્ઝ નમાઝો છે અથવા તો જયારે પણ નમાઝ પઢવાની ઈચ્છા કરશે ત્યારે વઝૂ કરશે જેમકે સામાન્ય નફિલ નમાઝ પઢવી હોઈ.
બીજો પ્રકાર: ઓપરેશન પછી હૈઝનું રુકી જવું ખબર ના હોઈ, પરંતુ શક્ય હોઈ કે તેને હૈઝ આવે, તો આ પ્રકારની સ્ત્રીનો હુકમ તે જ હશે જે ઇસ્તિહાઝા વાળી સ્ત્રીનો હશે, અને આપ ﷺ નો વર્ણવેલ આદેશ (જે આપ ﷺ એ હમના બિન્તે અબી હુબૈશ રાઝી. ને કહ્યું: «આ એક રગ (માંથી નીકળતું લોહી) છે માસિક નથી, જયારે તમને માસિક આવી જાય, તો નમાઝ પઢવાનું છોડી દો» [૬૪].
કારણકે આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ કહ્યું: «જયારે તમને માસિક આવી જાય» ઇસ્તિહાઝહના આદેશોનો ફાયદો આપે છે કે જે સ્ત્રીને ઇસ્તિહાઝહ ની બીમારી હોય અને તેને હૈઝ શરૂ થવાનું અને સમાપ્ત થવાનું જ્ઞાન હોય, તો તે હૈઝના લોહી પછી આવનાર લોહીને ઇસ્તિહાઝહનું લોહી ગણે, અને જેને સમયનું જ્ઞાન હોય, તો તેનું લોહી દરેક સ્થિતિમાં તે રગ માંથી નીકળતું લોહી હશે. [૬]૪ આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક, વઝૂઅ, પાઠ: ગસ્લુદ્ દમ, નંબર: (૨૨૮), ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક, હૈઝ, પાઠ: અલ્ મુસ્તહાઝહ, તેનું સ્નાન અને નમાઝ, નંબર: (૩૩૩), આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હા દ્વારા આ હદીષ વર્ણન કરવામાં આવી છે.
ઇસ્તિહાઝાના આદેશો:
જે ચર્ચા પાછળ થઇ તેના દ્વારા આપણે જાણી લીધું કે ક્યારે લોહી હૈઝનું હોઈ છે અને ક્યારે ઇસ્તિહાઝાનું હોઈ છે, તો જયારે તેને આવતું લોહી હૈઝનું હશે તો તેના માટે હૈઝના આદેશો લાગુ પડશે અને જયારે ઇસ્તિહાઝાનું હશે તો ઇસ્તિહાઝા ના આદેશો લાગુ પડશે.
હૈઝના મહત્વ પૂર્ણ આદેશો પાછળ વર્ણન થઇ ચુક્યા છે.
રહ્યા ઇસ્તિહાઝાના આદેશો તો ઇસ્તિહાઝાના આદેશો "તુહર" ના આદેશો બરાબર છે, ઇસ્તિહાઝા વાળી સ્ત્રી અને પાક સ્ત્રી બંને સમાન છે ફક્ત અમુક નીચે વર્ણવેલ આદેશો સિવાય બીજો કોઈ ફર્ક નથી:
પહેલો આદેશ: દરેક નમાઝ માટે વઝૂ કરવું, કારણકે નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ ફાતિમા બિન્તે અબી હુબૈશને કહ્યું: «ફરી દરેક નમાઝ માટે વઝૂ કરો». આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ "બાબુ ગસલુદ્ દમ" માં વર્ણન કરી છે, જેનો અર્થ એ છે કે સ્ત્રી એવી નમાઝ જેનો સમય નક્કી છે, જયારે તે સમય આવી જાય તો ત્યારે જ વઝૂ કરશે. અને જે નમાઝનો સમય નક્કી નથી તો તે જયારે નમાઝ પઢવાની ઈચ્છા કરશે ત્યારે વઝૂ કરશે.
બીજો આદેશ: સ્ત્રી જયારે વઝૂ કરવાનો ઈરાદો કરે, ત્યારે તો લોહીના દાગ સાફ કરશે અને પોતાના ગુપ્તાંગ પર રૂની પટ્ટી બાંધશે; કારણકે નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ હમનહને કહ્યું: «હું તમને રૂનો ઉપયોગ કરવાની સલાહ આપું છું, તેને તમે પોતાના ગુપ્તાંગ પર મૂકો; કારણકે તે તમને લોહી રોકવામાં મદદરૂપ થશે»,તેમણે કહ્યું: લોહી તો તેના કરતાં પણ વધુ આવે છે, તો આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ કહ્યું: «તો એક કપડું બાંધી લો», તેમણે કહ્યું: લોહી એટલું વધારે છે કે તેના દ્વારા પણ નહીં રોકાઈ, તો આપ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમએ કહ્યું: «ફરી લગામની માફક ચુસ્ત રીતે બાંધી લો». સંપૂર્ણ હદીષ જુઓ, લંગોટી બાંધ્ય પછી આવતું લોહી નુકસાન કારક નહીં હોઈ જેમકે આપ ﷺ એ ફાતિમા બિન્તે જહશને કહ્યું: «પોતાના માસિકના દિવસોમાં નમાઝથી રુકી જાઓ, ફરી ધાર્મિક સ્નાન કરો અને દરેક નમાઝ માટે વઝૂ કરો અને નમાઝ પઢો, પછી ભલેને લોહીના ટીપા ચટાઈ પર જ કેમ ના પડતા હોય». [આ હદીષને ઈમામ અહમદ રહિમહુલ્લાહ અને ઈમામ ઇબ્ને માજહ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે] [૬૫].
ત્રીજો આદેશ: જયારે માનવીને પોતાની પત્ની સાથે સમાગમ ન કરવાથી તેને દુષ્કર્મમાં સપડાઈ જવાનો ભય હોઈ તો તે સમાગમ કરવા બાબતે આલિમો વચ્ચે મતભેદ જોવા મળે છે, સત્ય વાત એ છે સમાગમ કરવું સામાન્ય રીતે જાઈઝ છે, કારણકે આપ ﷺ ના સમયે ઘણી સ્ત્રીઓને અંદાજીત પ્રમાણે દસ કે તેથી વધુ ઇસ્તિહાઝાની બીમારીમાં સપડાઈ, પરંતુ અલ્લાહ અને અલ્લાહના પયગંબર ﷺ એ તેમની સાથે સમાગમ કરવાથી રોક્યા નથી, પરંતુ ઉચ્ચ અલ્લાહએ કહ્યું: {...હૈઝની સ્થિતિમાં સ્ત્રીઓથી અલગ રહો...} [અલ્ બકરહ: ૨૨૨]. આ વાતની પુરાવો મળે છે કે માસિકના દિવસો સિવાય સ્ત્રીથી અલગ રહેવું જાઈઝ નથી; કારણકે જ્યારે ઇસ્તિહાઝાની સ્થિતિમાં નમાઝ માન્ય છે, તો સમાગમ પણ વધુ સરળ બાબત છે અને ઇસ્તિહાઝા વાળી સ્ત્રીને માસિકવાળી સ્ત્રીના સમાગમ સાથે સરખામણી કરવી યોગ્ય નથી; કારણકે (ઇસ્તિહાઝા વાળી સ્ત્રી અને માસિકવાળી સ્ત્રી) સમાન નથી, અહીં સુધી કે જે લોકો હરામ કહે છે, તેમની પાસે પણ બંનેની સ્થિતિમાં સમાનતા નથી, જ્યારે બંનેમાં તફાવત છે, તો અનુમાન લગાવવું યોગ્ય નથી. [૬૫] આ હદીષને ઈમામ અહમદ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે, (૬/૨૦૪), ઈબ્ને માજહ, પુસ્તક: અત્ તહારહ અને તેની સુન્નતો, પાઠ: ઇસ્તિહાઝહ વાળી સ્ત્રી વિશે શું કહેવામાં આવ્યું હતું જેણે રક્તસ્ત્રાવ ચાલુ રહે તે પહેલાં તેના માસિક ચક્રના દિવસો ગણ્યા હતા, નંબર: (૬૨૪), આયશા રઝી અલ્લાહુ અન્હા દ્વારા આ હદીષ વર્ણન કરવામાં આવી છે.
છઠો બાબ: નિફાસ અને તેનો હુકમ
નિફાસ: જે ગર્ભાશય માંથી પ્રસુતિના કારણે અથવા તો પ્રસુતિના સમયે અથવા પ્રસુતિ પછીના બે કે ત્રણ દિવસો પહેલા થતા દુખાવામાં આવતા લોહી ને કહે છે.
શૈખુલ્ ઇસ્લામ ઈમામ ઇબ્ને તૈમિય્યા રહ. એ કહ્યું: <<કે જયારે સ્ત્રીને પ્રસુતિનો દુખાવો થવા લાગે ત્યારે જે લોહી જુએ તે નિફાસનું લોહી છે>>. શૈખુલ્ ઇસ્લામ ઈમામ ઇબ્ને તૈમિય્યા રહ. એ બે કે ત્રણ દિવસ નક્કી નથી કર્યા, અને દુખાવા નો અર્થ શૈખુલ્ ઇસ્લામ ઈમામ ઇબ્ને તૈમિય્યા રહ. પાસે જે પ્રસુતિ પછી થાય છે તે છે, નહીં તો તે લોહી નિફાસનું નહીં હોઈ. આલિમો એ નિફાસના ઓછા કે વધુ દિવસોમાં મતભેદ કર્યો છે. શૈખ તકીઉદ્દીન રહ. એ પોતાની પત્રિકા " અલ્ અસ્મા ઉલ્ લતી અલ્લકશ્ શારિઉ બિહા" ના પેજ નંબર: ૩૭ માં કહ્યું: << નિફાસના ઓછા કે વધુ દિવસોની કોઈ હદ નક્કી નથી, જો અંદાજો કરવામાં આવે કે સ્ત્રી ચાલીસ, સાહિઠ કે સિત્તેર દિવસ કે તેથી વધુ લોહી જોયું અને પછી ખત્મ થઇ ગયું તો તે નિફાસનું લોહી હશે, પરંતુ જો તે લોહી તેણીને આવતું રહ્યું તો લોહી કોઈ કારણ સર આવતું હશે અને તે સ્ત્રીનો નિફાસનો સમય ચાલીસ દિવસ હશે કારણકે ચાલીસ દિવસ સામાન્ય રીતે છેલ્લી હદ છે જેના વિષે નબી ﷺ ની હદીષો પણ વર્ણન થઇ છે>>.
હું કહું છું: કે જો કોઈ સ્ત્રીનું લોહી કોઈ કારણે ચાલીસ દીવસ કરતા વધુ થઇ જાય તો, જો કે ચાલીસ દિવસ પછી લોહી આવવું તે સ્ત્રીની આદત છે, અથવા તે લોહી બંધ થવાણી નિશાનીઓ દેખાઈ જાય તો તે લોહી બંધ થવાની રાહ જોશે નહીં તો ચાલીસ દિવસ પુરા થવા પર ગુસલ કરી લે કારણકે વધુ પ્રમાણમાં આવું જ થાય છે, જો તેણીનો હૈઝનો સમય આવી જાય તો તે હૈઝ ખતમ થાવની રાહ જુએ, જયારે તેણીનું લોહી બંધ થઇ જાય અને તે એવું હોઈ જેવી તેની આદત હોઈ તો તે ભવિષ્યમાં આ મુજબ અમલ કરશે. અને જો લોહી આવતું જ રહે તો તે લોહીને ઇસ્તિહાઝાનું લોહી માનશે અને પાછળ વર્ણવેલ ઇસ્તિહાઝાના આદેશો તેણી પર લાગુ પડશે, અને જો ચાલીસ દિવસ પહેલા રક્ત આવવાનું બંધ થઇ જાય, તો તે પવિત્ર ગણવામાં આવશે, તે ગુસલ (સ્નાન) કરશે અને નમાઝ પઢશે અને તેણીનો પતિ તેણી સાથે સમાગમ પણ કરી શકશે, પરંતુ જો તેણીનું રક્ત એક દિવસ અથવા તેનાથી પણ ઓછા સમય માટે રોકાઈ જાય, તો તેની કોઈ ગણતરી કરવામાં નહીં આવે, આ જ વાત ઈમામ ઇબ્ને કુદામહ રહિમહુલ્લાહએ "અલ્ મુગ્ની" માં કહી છે [૬૬].
નિફાસ પ્રસુતિ પછી સાબિત થશે જેમાં માનવીની રચના પણ સ્પષ્ટ હોઈ, જો સ્ત્રી કોઈ નબળી રચના વાળા બાળકને જન્મ આપે તો તેણીને આવતું લોહી નિફાસનું લોહી નહીં હોઈ , પરંતુ તે એક રગ માંથી નીકળતું લોહી હશે, તે સ્ત્રી ઇસ્તિહાઝાના આદેશો મુજબ અમલ કરશે, જેનો સૌથી ઓછો સમય જેમાં માનવીની રચના શરૂથી ગર્ભાશયમાં દેખાઈ છે તે એસી (૮૦) દિવસ છે અને તનો વધારા માં વધારે સમય નેવું (૯૦) દિવસ હોઈ છે (અર્થાત્ ત્રણ મહિના) [૬૬] અલ્ મુગ્ની: (૧/૨૫૨-૨૫૩).
શૈખુલ્ ઇસ્લામ ઈમામ ઇબ્ને તૈમિય્યહ રહિમહુલ્લાહએ કહ્યું: જો સ્ત્રી પ્રસુતિ પહેલાના દુખાવામાં લોહી જુએ, તો તેની ચિંતા ન કરે (અર્થાત્ તેને પ્રસૂતિનું લોહી ન સમજે) અને જ્યારે પ્રસુતિ પછી લોહી જુએ, તો નમાઝ અને રોઝાથી રુકી જાય, ફરી જ્યારે પ્રસવ પછી સ્પષ્ટ થઈ ગયા પછી સ્થિતિ વિરુદ્ધ હોય, તો તે પાછી ફરી તેને સુધારે, અર્થાત્ પાછલી ઈબાદતોની કઝા કરશે અને જો સ્થિતિ સ્પષ્ટ ન થાય, તો જે સ્પષ્ટ છે, તે પ્રમાણે તેના પર આદેશો લાગું પડશે, અને તે કઝા કરશે નહીં. તેમના દ્વારા અલ્ ઇક્નાઅની સમજૂતીમાં વર્ણન કરવામાં આવી છે [૬૭].
નિફાસના આદેશો:
[૬૭] કશ્શાફુલ્ કિનાઅ: (૧/૨૧૯)
નિફાસના પણ તે જ આદેશો છે જે હૈઝના આદેશો છે સિવાય એ જે નીચે મુજબ છે:
પહેલો આદેશ: ઇદ્દતની ગણતરી તલાક મુજબ થશે નિફાસ પ્રમાણે નહીં; કારણકે જો તલાક પ્રસુતિ પહેલા આપી હશે તો ઇદ્દત પ્રસુતિ સાથે પૂરી થઇ જશે, નિફાસનો સમય પસાર કરવાની જરૂર નથી અને જો તલાક પ્રસુતિ પછી તો તે સ્ત્રી હૈઝ આવતા સુધી રાહ જોશે, જેમકે પહેલા વર્ણન થઇ ગઈ.
બીજો આદેશ: ઈલાના સમયમાં હૈઝના દિવસો ગણાય છે, નિફાસના નહીં.
"ઈલા" નો અર્થ: પતિ પોતાની પત્ની સાથે હંમેશા માટે સમાગમ ના કરવાની કસમ ખાઈ લે, અથવા એવો સમયગાળો જે ચાર મહિના કરતા વધુ હોઈ છે, જયારે તે કસમ ખાઈ છે અને સ્ત્રી તેની સાથે સમાગમ કરવાનું કહે છે તો તેની કસમનો સમયગાળો ચાર મહિના કરવામાં આવશે અને જયારે ચાર મહિના પુરા થઇ જાય તો પતિને સમાગમ કરવા અથવા તલાક આપવા પર મજબૂર કરવામાં આવશે અને જે તે સમયમાં સ્ત્રીને નિફાસનું લોહી આવી જાય તો આ સમય નહીં ગણાય અને ચાર મહિના પર નિફાસનો સમયગાળો વધારવામાં આવશે, હૈઝ વિરુદ્ધ કારણકે તેનો સમયગાળો ગણવામાં આવશે.
ત્રીજો આદેશ: પુખ્ત્વયી હૈઝ આવવાથી ખબર પડે છે, નિફાસથી નહીં કારણકે સ્ત્રીનું વીર્ય નીકળ્યા વગર ગર્ભવતી બનવું શક્ય નથી, પ્રસુતિ માટે પુખ્તવયીની જાણ પહેલા થયેલ વીર્ય સ્ખલન પર થશે.
ચોથો આદેશ: જયારે હૈઝનું લોહી આવવાનું બંધ થઈ જાય ફરી તેણીની આદત પ્રમાણે પાછું આવવા લાગે તો તે લોહી ખરેખર હૈઝનું લોહી હશે, ઉદાહરણ તરીકે કોઈ સ્ત્રીને આઠ દિવસ હૈઝ આવે છે, ચાર દિવસ તેને લોહી આવ્યું પછી બે દિવસ બંધ થઈ ગઈ, ફરી પાછું સાતમા દિવસે આવવા લાગે છે તો તે લોહી હૈઝનું લોહી હશે અને તેના પર હૈઝના આદેશો લાગુ પડશે, રહી વાત પ્રસુતિના લોહીની, તો પ્રસુતિનું લોહી ચાળીસ દિવસ પહેલા બંધ થઈ જાય, ફરી ચાળીસ દિવસ દરમિયાન ફરી લોહી આવવા લાગે, તો તે શંકાસ્પદ લોહી માનવામાં આવશે, આ પ્રકારની સ્થિતિમાં સ્ત્રી માટે જરૂરી છે કે તે નમાઝ પઢે અને ફર્ઝ રોઝા તેના નક્કી સમયે રાખે, અને ફર્ઝ કાર્યો સિવાય બધા કામ કરવા તે સ્ત્રી પર હરામ છે જેવી રીતના કે માસિકવાળી સ્ત્રી પર હરામ છે અને તે દિવસોમાં જે તેણીએ કર્યું છે, તેના પાક થયા પછી કઝા કરશે, જેવી રીતે માસિકવાળી સ્ત્રી પર કઝા કરવી જરૂરી છે, આ વાત હનાબિલાના આલિમો વચ્ચે પ્રસિદ્ધ છે [૬૮].
જો કે સાચી વાત એ છે કે જો સ્ત્રીને લોહી એવા સમયે આવે જેમાં નિફાસનું લોહી આવવું શક્ય હોઈ તો તે નિફાસનું લોહી હશે હૈઝનું નહીં હોઈ અને જો સ્ત્રીને તે લોહી આવતું રહે છે, તો તે ઇસ્તિહાઝાનું લોહી હશે. [૬૮] અલ્ મુગની: (૧/૨૫૩).
આ તે વાત ઈમામ માલિક રહિમહુલ્લાહની તે વાત પ્રમાણે છે જેને અલ્ મુગ્ની [૬૯] ના લેખક ઈમામ ઇબ્ને કુદામાહ રહિમહુલ્લાહએ નકલ કરી છે કે ઈમામ માલિક રહિમહુલ્લાહએ કહ્યું: << જો સ્ત્રી લોહી બંધ થયા પછી અથવા ત્રીજા દિવસ પછી ફરી વાર લોહી જુએ તો તે નિફાસનું લોહી છે નહીં તો હૈઝનું છે>>. આજ વાત શૈખુલ્ ઇસ્લામ ઈમામ ઇબ્ને તૈમિય્યા રહ. એ પસંદ કરી છે.
વાસ્તવમાં લોહીમાં કોઈ શંકાસ્પદ વસ્તુ નથી પરંતુ આ એક સામાન્ય વાત છે, જેમાં લોકોએ પોતાની સમજ મુજબ મતભેદ કર્યો છે, જો કે કુરઆન અને હદીષમાં દરેક વસ્તુ સ્પષ્ટ વર્ણન કરવામાં આવી છે, અલ્લાહ તઆલાએ કોઈ વ્યક્તિ પર અનિવાર્ય નથી કર્યું કે તે બે વખત રોઝા રાખે કે બે વખત તવાફ કરે, સિવાય કે તે પહેલી વખત રોઝામાં કોઈ ભૂલ કરે, જેને કઝા કરવી જરૂરી છે, રહી વાત કે જે માનવી પોતાની તાકાત પ્રમાણે કરે છે, તો ત્યાં તેની જવાબદારી પૂરી થઇ જાય છે, જેમકે ઉચ્ચ અલ્લાહએ કહ્યું: {અલ્લાહ તઆલા કોઇ વ્યક્તિને તેની શક્તિ કરતા વધારે તકલીફ નથી આપતો...} [અલ્ બકરહ: ૨૮૬], બીજી એક જગ્યાએ ઉચ્ચ અલ્લાહએ કહ્યું: {બસ! જ્યાં સુધી તમારાથી થઇ શકે અલ્લાહથી ડરતા રહો...} [અત્ તગાબુન: ૧૬]. [૬૯] અલ્ મુગ્-ની: (૧/૨૫૩).
પાંચમો આદેશ હૈઝ અને નિફાસ વચ્ચે ફરક: હૈઝમાં જયારે સ્ત્રી પોતાની આદત પહેલા પાક થઇ જાય તો તેણીના પતિ માટે કોઈ પણ સંકોચ વગર સમાગમ કરવું જાઈઝ છે, નિફાસમાં જયારે સ્ત્રી ચાલીસ દિવસ પહેલા પાક થઇ જાય તો પ્રસિદ્ધ મંતવ્ય પ્રમાણે તેણીના પતિ માટે સમાગમ કરવું મકરૂહ છે, પરંતુ સત્ય વાત એ છે કે તે સ્ત્રી સાથે સમાગમ કરવું જાઈઝ છે, અને જુમહૂર આલિમોનો પણ આ જ મંતવ્ય છે કારણકે કરાહત એક શરઈ આદેશ છે જેના માટે દલીલ જરૂરી છે, આ બાબતે કોઈ શરીઅતની દલીલ નથી સિવાય કે જે વાત ઈમામ અહમદ રહિમહુલ્લાહએ ઉષ્માન બિન્ અબીલ્ આસની પત્ની વિષે વર્ણન કરી કે તેમની પત્ની ચાલીસ દિવસ પહેલા તેમની પાસે આવી તો તેમણે કહ્યું: મારી નજીક ન આવીશ.
અને આ વાત કરાહતને લાઝીમ નથી કરતી કારણકે અમુક પતિને એ ભય હોઈ છે હજુ તેણીને પોતાના પાક થવા પર યકીન નથી અથવા સમાગમના કારણે લોહી આવવા લાગશે, આ સિવાય પણ બીજા અન્ય કારણો હોઈ શકે છે, (અલ્લાહ વધુ જાણે છે). [૭૦] અલ્ મુગ્ની: (૨/૨૫૨), ઉષ્માન બિન્ અબીલ્ આસનું અષર (ઉપર વર્ણન કરેલ હદીષ) ને અબ્દુર રઝ્ઝાકએ મુસન્નફમાં વર્ણન કરી છે: (૧૨૦૨), અને ઈબ્ને અબી શૈબહએ મુસન્નફમાં વર્ણન કરી છે: (૧૭૪૫૦), ઈમામ દારમીએ સુનનમાં વર્ણન કરી છે, (૯૯૦), ઈબ્ને જારૂદએ અલ્ મુન્તકામાં વર્ણન કરી છે, (૧૧૮).
- સાતમો ભાગ: દવાઓ દ્વારા હૈઝ રોકવા અથવા લાવવા અને દવાઓ દ્વારા ગર્ભધારણ કરવા અથવા ગર્ભપાત કરવા વિશે અમુક બાબતો નું વર્ણન.
સ્ત્રી હૈઝને રોકવાવાળી વસ્તુઓનો ઉપયોગ બે શર્તે કરી શકે છે:
પહેલી શર્ત: સ્ત્રી માટે તે દવા હાનિકારક ન હોય અને તેના વાપરવા પર કોઈ તકલીફનો ભય ન હોય, જો તેને વાપરવાથી કોઈ તકલીફ થતી હોય, તો તેને વાપરવું જાઈઝ નથી; કારણે ઉચ્ચ અલ્લાહએ કહ્યું: {... અને પોતાને પોતાના હાથ જ બરબાદ ન થાઓ...} [અલ્ બકરહ: ૧૯૫], {... અને પોતાને કતલ ન કરો, નિ:શંક અલ્લાહ તઆલા તમારા પર અત્યંત કૃપાળુ છે} [અન્ નિસા: ૨૯].
બીજી શર્ત: હૈઝને રોકવું પતિની પરવાનગી સાથે હોઈ, જો તે રોકવું પતિ વિશે હોઈ, ઉદાહરણ તરીકે તે સ્ત્રી પતિ પાસે એવી ઈદ્દતમાં છે જેમાં તેણીનો ખર્ચ પતિની જવાબદારીમાં છે, તો આવી સ્ત્રી દવાઓનો ઉપયોગ કરે છે જેનાથી તેની ઈદ્દતનો સમય વધી જાય છે અને પતિ પર ખર્ચ વધી જાય છે, તો તે સમયે સ્ત્રી માટે પોતાના પતિની પરવાનગી વગર કોઈ પણ પ્રકારની દવાઓનો ઉપયોગ કરવો જાઈઝ નથી જે હૈઝને રોકતી હોઈ, એવી જ રીતે જો એવું સાબિત થઈ જાય કે હૈઝને રોકવાથી ગર્ભ પણ રુકી જશે તો આવી સ્થિતિમાં પતિની પરવાનગી જરૂરી છે, અને જો દવાઓ વાપરવી જાઇઝ બની જાય તો પણ જરૂરત વગર દવાઓ ના વાપરવી જોઈએ, કારણકે ફિતરતને તેની મૂળ સ્થિતિમાં રાખવી ઈલાજ કરતા વધુ સારી છે.
અને રહી એ વસ્તુઓ જે વાપરવાથી હૈઝ આવવા લાગે, તો તે બે શર્તો સાથે વાપરી શકાય છે:
પહેલી શરત: કે સ્ત્રી દવાનો ઉપયોગ કરી ફર્ઝ કાર્ય કરવા પર બહાનું ન કરે, ઉદાહરણ તરીકે કે સ્ત્રી રમઝાન મહિનાની નજીક દવાનો ઉપયોગ કરે જેથી તે રમઝાનના રોઝા ના રાખી શકે અથવા તો દવાના ઉપયોગથી નમાઝ જતી રહે, અને આ સિવાય બીજા ઘણા કાર્યો.
બીજી શર્ત: હૈઝ લાવવું પોતાના પતિની પરવાનગી સાથે હોઈ કારણકે હૈઝ પતિને સંપૂર્ણ ફાયદો ઉઠાવવાથી રોકે છે એટલે એવી વસ્તુઓનો ઉપયોગ પતિની પરવાનગી વગર કરવો જાઇઝ નથી, જે તેના હકને રોકતી હોઈ, અને જો સ્ત્રીને તલાક આપવામાં આવી હોઈ તો હૈઝ લાવવાનો ફાયદો એ કે પતિ પોતાની પત્ની તરફ પાછા ફરવાનો હક ખત્મ કરી દેવામાં આવે જો તે હક ધરાવતો હોઈ.
અને રહી વાત એ કે તે વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરવો જે ગર્ભને રોકતી હોઈ તો તેના બે પ્રકાર છે:
પહેલો પ્રકાર: ગર્ભને હંમેશા માટે રોકી દેવું જાઇઝ નથી; કારણકે તેનાથી ગર્ભ ખત્મ થઈ જાય છે અને વંશજ ઓછો થઈ જાય છે અને આ કાર્ય અલ્લાહ અને તેના નબી ﷺ ના મકસદ વિરુદ્ધ છે અને બીજી વાત એ કે જો હાજર રહેલા સંતાન મૃત્યુ પામી જાય તો તેણી એવી કામઝોર અને લાચાર બની જાય કે તેની કોઈ સંતાન પણ ન રહે.
બીજી શરત: ગર્ભને એક મર્યાદિત સમય માટે રોકવામાં આવે, ઉદાહરણ તરીકે સ્ત્રીને ઘણા બાળકો હોઈ અને ગર્ભ તેને તકલીફ આપતું હોઈ, તો સ્ત્રી એવું ઈચ્છે કે બે વર્ષમાં તેનું ગર્ભ બરાબર થઈ જાય, આ સિવાયના બીજા કારણો, તો આવું કરવું પોતાના પતિની પરવાનગી સાથે જાઇઝ છે અને આવું કરવાથી તેને કોઈ તકલીફ ન થાય, આ વાતની દલીલ એ છે કે સહાબાઓ નબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમના પવિત્ર સમયે "અઝલ" કરતા હતા કે જેથી તેમની પત્નીઓ ગર્ભવતી ન થાય [૭૧], તો આવું કરવાથી તેમને રોકવામાં આવ્યા ન હતા, અઝલ: જ્યારે પતિ પોતાની પત્ની સાથે સમાગમ કરતો હોય, તો વીર્ય સ્ખલનના સમયે પોતાના ગુપ્તાંગને પત્નીના ગુપ્તાંગ માંથી બહાર કાઢી વીર્ય સ્ખલન કરે.
અને રહી વાત એ કે એવી વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરવો જેનાથી ગર્ભપાત થાય તો તેના બે પ્રકાર છે: [૭૧] આ હદીષને ઈમામ બુખારી રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક, નિકાહ, પાઠ: અલ્ અઝલ, નંબર: (૫૨૯૦), ઈમામ મુસ્લિમ રહિમહુલ્લાહએ વર્ણન કરી છે: પુસ્તક, નિકાહ, પાઠ: અઝલનો આદેશ, નંબર: (૧૪૪૦), જાબિર રઝી અલ્લાહુ અન્હુ દ્વારા આ હદીષ વર્ણન કરવામાં આવી છે.
પહેલો પ્રકાર: ગર્ભ નષ્ટ કરવાની ઈચ્છાથી ગર્ભપાત, રૂહ ફૂંકી દીધા પછી કરવામાં આવે તો નિ:શંક આવું કરવું હરામ છે, કારણકે આ એક જીવનો ના હક કતલ કરવા બરાબર છે, અને એક જીવને ના હક કતલ કરવું કુરઆન, હદીષ અને મુસલમાનોમાં ઈજમાઅથી હરામ છે, અને જો આ કાર્ય રૂહ ફૂંક્યા પહેલા હોઈ તો આવું કરવા વિષે આલિમો વચ્ચે મતભેદ જોવા મળે છે, અમુક આલિમો કહે છે કે કરી શકાય અને અમુક આલિમો આમ કરવાથી રોકે છે, અને અમુક કહે છે કે જો "લોહીનો ટુકડો" ન હોઈ તો જાઈઝ છે, અર્થાત્: તે ગર્ભ પર ચાલીસ દિવસ પસાર ન થયા હોઈ, અને અમુક બીજા કહે છે: જો તે ગર્ભમાં માનવીની રચના જાહેર ન થઇ હોઈ તો જાઈઝ છે.
અને સાવચેતી એ છે કે વગર કોઈ કારણે ગર્ભપાત કરવું જાઈઝ નથી, જેમકે સ્ત્રીમને એવી બીમારી હોઈ કે તે ગર્ભને સહન નથી કરી શક્તિ વગેરે, તો આ સમયે ગર્ભપાત કરવું જાઈઝ છે, હા જો આ ગર્ભ પર એટલો સમય પસાર થઇ ગયો હોઈ જેમાં માનવીની રચના જાહેર થઇ ગઈ હોઈ તો ગર્ભપાત કરવું જાઈઝ નથી, (અલ્લાહ વધુ જાણેછે).
બીજો પ્રકાર: ગર્ભપાત કરવું ગર્ભને નષ્ટ કરવું ન હોઈ, તે એ રીતના કે ગર્ભનો સમય પૂરો કરવા અને પ્રસુતિની નજીક હોવાના કારણે ગર્ભપાત કરવાનો પ્રયાસ કરવો, આવું કરવું જાઈઝ છે એ શરતે કે આવું કરવાથી માં અને બાળકને કોઈ નુકસાન ન પહોંચે અને ઓપરેશન પણ કરવાની જરૂર ન પડે, જો ઓપરેશન કરવાની જરૂર પડે છે તો આવું કરવાના ચાર સ્થિતિઓ છે:
પહેલી સ્થિતિ: પહેલી સ્થિતિ કે માં અને બાળક બંને જીવિત હોઈ તો કારણ વગર ઓપરેશન કરવું જાઈઝ નથી, એ એવી રીતે કે સ્ત્રી માટે પ્રસવ કરવું કઠીન થઇ જાય અને ઓપરેશનની જરૂર પડી જાય, આ એટલા માટે કે શરીર માનવી પાસે એક અમાનત છે જેમાં કોઈ મોટા કારણ વગર ફેરફાર નથી કરી શકતો, અને (ઓપરેશન એટલા માટે પણ જાઈઝ નથી) કે ક્યારેક માનવી એવું માનવા લાગે છે ઓપરેશનમાં નુકસાન નહીં થાય પરંતુ નુકસાન થઇ જાય છે.
બીજી સ્થિતિ: માં અને બાળક બંને મૃતક છે તો તે સમયે બાળકને બહાર કાઢવા માટે ઓપરેશન કરવું જાઈઝ છે કારણકે તેનો કોઈ ફાયદો નથી.
ત્રીજી સ્થિતિ: માં જીવતી હોઈ અને બાળક મુત્યુ પામી ગયું હોઈ તો તે સમયે બાળકને બહાર કાઢવા માટે ઓપરેશન કરવું જાઈઝ છે, (જો ઓપરેશન નહીં કરીએ તો) માં ને કોઈ નુકસાન પહોંચી શકે છે, કારણકે જોવામાં એવું આવ્યું છે કે મુતક બાળકને બહાર કાઢવું ઓપરેશન વગર શક્ય નથી તો તે ગર્ભનું સ્ત્રીના પેટમાં રહેવું ભવિષ્યમાં સ્ત્રીને ગર્ભવતી બનવાથી રોકી શકે છે અને સ્ત્રીને તકલીફ થશે, અને ક્યારેક તો તે પતિ વગર રહી શકે છે, જયારે તે પહેલા પતિની ઇદ્દતમાં હોઈ.
ચોથી સ્થિતિ: મા મૃત્યુ પામી ચુકી હોઈ પરંતુ બાળક જીવતું હોઈ, જો બાળકનું જીવન શક્ય ન હોઈ તો ઓપરેશન કરવું જાઈઝ નથી.
જો બાળકના જીવતા રહેવાની ઉમ્મીદ હોઈ અને બાળકનો અડધો ભાગ બહાર આવી ગયો અને બીજો ભાગ નીકાળવા માટે માંનું પેટ કાપવામાં આવશે, જો બાળકનો અડધો ભાગ પણ બહાર નીકળ્યો ન હોય તો અમારા સાથી ઓ કહે છે: કે ગર્ભને બહાર કાઢવા માટે માં ના પેટનું ઓપરેશન નહીં કરવામાં આવે કારણ કે આ "મુષલા" છે, અને સત્ય વાત એ છે કે જો ઓપરેશન વગર ગર્ભ બહાર કાઢવું શક્ય ન હોઈ તો ઓપરેશન કરવામાં આવશે. આ જ વાત ઇબ્ને હુબૈરએ પસંદ કરી છે અને જે તેમણે "અલ્ ઇન્સાફ" [૭૨] માં વર્ણન કરી: અને તે જ વાત શ્રેષ્ઠ છે.
હું કહું છું: આપણા આ સમયમાં આ શ્રેષ્ટ છે કારણ કે ઓપરેશનનો ભાગ "મુષલા" નથી, કેમકે પેટનું ઓપરેશન કર્યા પછી ફરી તેને સીવી દેવામાં આવે છે અને એટલા માટે પણ જીવિત વ્યક્તિની મહાનતા મૃતક વ્યક્તિ કરતા વધુ છે અને એટલા માટે એક નિર્દોષની જાન બચાવવી વાજિબ છે અને ગર્ભ એક નિર્દોષ છે જેને બચાવવું વાજિબ છે. અલ્લાહ વધુ જાણે છે. [૭૨] અલ્ ઇન્સાફ: (૨/૫૫૬).
નોધ: ઉપર વર્ણવેલ સ્થિતિઓ જેમાં ગર્ભપાત કરવું જાઈઝ છે, તેમાં પતિની પરવાનગી હોવી જરૂરી છે.
અહિયાં વાત પૂરી થઇ જેમાં એક મહત્વ પૂર્ણ વિષય પર અમે લખવાની ઈચ્છા કરી હતી. અમે ફક્ત મસ્અલાના નિયમો વર્ણન કર્યા છે, નહીંતર આ વિષય એટલો લાંબો છે કે જે અહીયાં વર્ણન કરવો શક્ય નથી, પરંતુ એક હોશિયાર વ્યક્તિ આ મૂળ નિયમોને તેની શાખાઓ (લગતી બાબતો) અને તેના અમુક ભાગોને તેના સંપૂણ ભાગ અને નિયમો તરફ ફેરવી શકે છે અને તેના જેવી જ બાબતો પર કિયાસ કરી શકે છે.
અને એક મુફ્તી (ફતવો આપનાર) ને ખબર હોવી જોઈએ કે અલ્લાહ અને તેના સર્જન વચ્ચે પયગંબરોની સાચી દાવત વર્ણન કરવા અને તેને ઓળખવા માટે એક સ્ત્રોત છે, જે કઈ પણ કુરઆન અને હદીષમાં છે તે વિષે તે જવાબદાર છે, કારણકે કુરઆન અને હદીષ, આ બંને એવા શરીઅતના સ્ત્રોત છે જેને સમજવું અને તેના પર અમલ કરવું બંદા માટે જરૂરી છે, અને તે દરેક વસ્તુઓ જે કુરઆન અને હદીષ વિરુદ્ધ હોઈ તે ખોટી છે, તેને કહેવા વાળા તરફ પાછી ફેરવી વાજિબ છે, ભલેને તે ખોટો હોઈ પરંતુ તેને તેની મહેનતનો અજર જરૂર મળશે પરંતુ બીજો વ્યક્તિ જે તે ખોટી વાત જાણે છે તેના માટે તેનો ફતવો સ્વીકાર કરવો જાઈઝ નથી.
ફતવો આપનાર માટે જરૂરી છે કે તે અલ્લાહની પ્રસનતા પ્રાપ્ત કરવા માટે, પોતાની નિયતને નિખાલસ કરે અને દરેક આવી રહેલ સ્થિતિઓમાં અલ્લાહ પાસે મદદ માંગે અને તેની સત્યતા માટે અને તેના પર સાબિત કરવા માટે અલ્લાહ પાસે તૌફીક માંગતો રહે.
અને મુફ્તી માટે વાજિબ છે તે દરેક મસઅલાને જોવાની જગ્યા, કુરઆન અને હદીષને રાખે, અને તે કુરઆન અને હદીષમાં જ હલ શોધે, અથવા તો તે કિતાબની મદદ લે જેમાં આલિમો એ કુરઆન અને હદીષ મુજબ દરેક વાતો વર્ણન કરી હોઈ.
અને ઘણીવાર એકો કોઈ મસઅલો આવી જાય છે, તો માનવી આલિમોની નજર હેઠળ તે મસઅલાનો હાલ શોધે છે, ફરી તેના વિષે તેને કોઈ એવી દલીલ નથી મળતી જે તેને સંતુષ્ટિ આપી શકે, અમુક વાર તો તે ઘણી એવી સમસ્યાઓ વિષે કોઈ ઉલ્લેખ જોતો નથી, ફરી જયારે તે કુરઆન અને હદીષ તરફ પાછો ફરે છે તો તેને તે સમસ્યાનો હલ મળતો નજીક દેખાઈ છે, અને આવું તે તેના ઇખ્લાસ, ઇલમ, અને સમજણના કારણે થાય છે.
એવી જ રીતે મુફ્તી પર વાજિબ છે કે જો તે કોઈ સમસ્યા બાબતે શંકામાં હોઈ તો તે તેનો હલ બતાવવા માટે થોડો વિલંભ કરે અને ઉતાવળ ના કરે, કેટલાક એવા આદેશો હોઈ છે જેમાં ફતવો આપનાર ઉતાવળ કરે છે ફરી જે તે બાબતે ચિંતન મનન કરે છે તો તેને ખબર પડે છે તેણે જવાબ આપવામાં ભૂલ કરી છે, ફરી તે અફસોસ કરે છે,ઘણીવાર એવું પણ થાય છે કે તેણે જે બાબતે જવાબ આપવામાં ભૂલ કરી હોઈ છે તેનો સુધારો કરવાની તેની પાસે શક્તિ હોતી નથી !.
અને જયારે લોકો ફતવો આપનારમાં, સત્યનું શોધ, ધીરજ, વિનમ્રતા જેવા ગુણો જોવે છે તે તની વાત પર ભરોસો કરે છે અને તેની વાત માન્ય રાખે છે, અને જયારે લોકો ફતવો આપનાર ને ઉતાવળ કરનાર, વધારે ભૂલો કરનાર જુએ છે તો જેના વિષે તે ફતવો આપે છે તેના પર ભરોસો કરતા નથી જેથી ફતવો આપનાર પોતાની ઉતાવળ અને ભૂલના કારણે પોતાને અને લોકોને પણ પોતાન ઈલ્મ અને સત્યતાથી વંચિત કરી દે છે.
અમે અલ્લાહ પાસે સવાલ કરીએ છીએ કે તે અમને અને અમારા મુસલમાન ભાઈઓને સત્ય માર્ગ પર લઇ આવે, અને પોતાની ખાસ કૃપા વડે પોતાની જવાબદારી હેઠળ લઇ લે, અને અમને પોતાની કૃપા વડે ગુનાહો કરવાથી બચાવીને રાખે, ખરેખર તે ખૂબ જ આપનાર , મોટાઈ વાળો છે, અને દરૂદ અને સલામતી, આપણા નબી ﷺ, તેમની સંતાન અને દરેક સહાબાઓ પર થાય , અને દરેક પ્રકારના વખાણ તે અલ્લાહ માટે જ છે જેની કૃપા વડે આ નેક કામ પૂર્ણ થયું, અલ્ હમ્દુ લિલ્લાહ.
આ પત્રિકા ફકીર ઈલલ્લાહ દ્વારા પૂર્ણ થઇ
મુહમ્મદ બિન્ સોલિહ અલ્ ઉષૈમીન
શુકવારના દિવસે, ચાશ્તના સમયે (સવારે)
૧૪ શાબાન ૧૩૯૨ હિજરી સન
*
Related books
All books
નાસ્તિક માટે એક સંક્ષિપ્ત સંદેશ61 ભાષાઓનાસ્તિક માટે એક સંક્ષિપ્ત સંદેશ
નાસ્તિક માટે એક સંક્ષિપ્ત સંદેશ, જે બુદ્ધિને સંબોધે છે: બ્રહ્માંડની પ્રતિષ્ઠતા અને તેની વ્યવસ્થા સંયોગને નકારે છે અને એક બુદ્ધિશાળી સર્જકને દર્શાવે છે. શું તે તાર્કિક છે કે આ બધું બિન અસ્તિત્વમાંથી આવ્યું છે? પોતાના હૃદયને વિચાર અને ચિંતન મનન માટે ખોલો, અને સત્યની શોધ કરો, કદાચ તેમાં તેમને તમારા માર્ગદર્શન માટે પ્રકાશ મળી જાય.
رسالة واحدة فقط!14 ભાષાઓرسالةرسالة واحدة فقط!
ફક્ત એક સંદેશ ! દૂકતુર નાજી બિન ઈબ્રાહીમ અલ્ અરફજ ભેટ તે લોકો માટે જેઓ સચ્ચાઈ અને નિખાલસતા સાથે સત્યની શોધમાં છે. જે બુદ્ધિશાળી અને ચપળ લોકો છે.
ઇસ્લામના અકીદહ વિશે ટૂંકમાં માહિતી75 ભાષાઓઇસ્લામના અકીદહ વિશે ટૂંકમાં માહિતી
આ કિતાબ ઈમાનના મૂળ સિદ્ધાંતોની સમજુતી રજૂ કરે છે, જેમાં અલ્લાહ, તેના ફરિશ્તાઓ, તેની કિતાબો, તેના પયગંબરો, આખિરતના દિવસ અને તકદીર પર ઈમાનનો સમાવેશ થાય છે, એવી જ રીતે આ કિતાબમાં ઇસ્લામના તે મૂળ સિદ્ધાંતો વર્ણન કરવામાં આવ્યા છે, જેના પર એક મુસલમાનને યકીન રાખવું અને અમલ કરવો જરૂરી છે, એવી જ રીતે આ કિતાબ ઇસ્લામના અકીદાની ઠોસ સમજૂતી દ્વારા અલ્લાહ સાથે પોતાના સંબંધને મજબૂત કરવા પર પ્રોત્સાહિત કરે છે.
أخطاء يرتكبها بعض الحجاج21 ભાષાઓأخطاء يرتكبها بعض الحجاج
رسالة لطيفة لتسليط الضوء على الأخطاء الشائعة التي يقع فيها بعض الحجاج أثناء أداء مناسك الحج. من إحرام وطواف وسعي ووقوف بعرفة ورمي للجمرات وغيرها، مع تصحيحها بما ورد في القرآن والسنة، مع الضرورة على اتباع هدي النبي صلى الله عليه وسلم في كل الشعائر لتحقيق القبول عند الله والصحة في عبادته.