Skip to content

أبو حامد محمد بن محمد بن محمد الغزَّالي

الإسم

ابو حامد محمد بن محمد بن محمد غزالي

اسم الشهرة

ابو حامد غزالي

نبذة مختصرة

محمد بن محمد بن محمد طوسي، ابو حامد الغزالي، د (ز) توري په تشدید سره، دا د السمعاني، ابن الاثیر، النووي، ابن خلکان، ابن دقیق العید، الذهبي، السبکي، السخاوي، او المرتضی الزبیدي لخوا ثبت شوي دي، په داسې حال کې چې هغه د باور وړ دی خو په دې اړه اختلاف شته، هغه په ​​۴۵۰ کال کې زېږېدلی، او یو اصولي شافعي فقیه و، ډېر اثار لري، د هغې له جملې څخه: "إحياء علوم الدين" و"المستصفى في أصول الفقه" او په فقه کې: "الوجيز" و"الوسيط" و"البسيط"، هغه فلسفې ته هم مخه کړې وه، بیا یې هغه پرېښودله او هغې باندې رد وکړ، له هغې وروسته، هغه علم کلام ته مخه کړه او د هغې اصول او احکام یې زده کړل، بیا کله چې د علم کلام د پوهانو فساد، تضادونه او شخړې ورته څرګندې شوې، هغه یې هم پرېښود، کله چې هغه د فیلسوفانو سره یې بحث وکړ، هغه یو په دې وخت کې د علم کلام ماهر و، همغه وخت هغه ته د حجة الاسلام لقب ورکړل شو؛ ځکه چې دوی د هغه د استدلال په وړاندې بې وسه شول، نو هغه د باطنیانو لاره غوره کړه او د هغې علوم یې زده کړ، بیا هغه یې هم پرېښود او د باطني عقایدو باطلیت او د متنونو او احکامو لاسوهنه یې افشا کړه، بیا یې د تصوف لاره غوره کړه، ابن الصلاح د هغه په ​​اړه وویل: "د ابو حامد په اړه ډېر څه لیکل شوي او ویل شوي دي، اما هغه کتابونه - یعني هغه کتابونه چې د حقیقت سره مخالف دي - باید ورته پاملرنه ونشي، اما د شخص په ​​اړه باید چوپ پاتې شو او د هغه معامله دې الله ته وسپارل شي. ذهبي وایي: " دغه سړی په خپل کتاب (التهافت) کې پر فلاسفه و نیوکه کړې او د دوی نیمګړتیاوې یې افشا کړي دي، او په ځینو ځایونو کې له دوی سره موافقه کړې ده، په دې فکر چې دا به حق وي او د دین سره به مطابقت ولري، هغه د اثارو په اړه پوهه نه درلوده، او نه هم نبوي سنت کې تجربه درلوده کوم چې په عقل باندې حاکم دی، هغه د "رسائل إخوان الصفا"، کتاب د لوستلو سره ډېره لېوالتیا پیدا کړه، کوم چې یوه سخته ناروغي، مکرر پېس، او وژونکی زهر دی، که ابو حامد له خورا هوښیارانو او غوره مخلصانو څخه نه وی هغه به هلاک شوی وی، نو خبردار اوسئ له دې کتابونو څخه، او د پخوانیو خلکو له شکونو څخه خپل دین وساتئ، که نه نو تاسو به په حیرانتیا کې راګیر شئ، ابو بکر بن العربی وایي: "زموږ شیخ ابو حامد: فلاسفه تېر کړل او غوښتل یې چې هغه قې کړي، خو هغه ونشو کولی"، قاضي عیاض وویل: (شیخ ابو حامد، د بد او شنیع اخبار او وحشتناکو لیکنو څېښتن و، د تصوف په طریقه کې افراط وکړ، او ځان یې د خپل مذهب لپاره وقف کړ، او د دې لارې دعوتګر جوړ شو، او مشهور کتابونه یې په دې اړه ولیکل، - یعنې " الإحياء " - چې په ځینو ځایونو کې ورباندې نیوکې شوي دي، او د امت شکونه هغه باندې ډېر شو، او الله د هغه په راز ښه پوهېږي، او زموږ د سلطان امر، او د فقهاوو فتوا چې له دې کتابونو څخه باید لرې پاتې شي او وسوځول شي عملي کړ)، ابن الجوزي وایي: (ابو حامد "الإحیاء" تالیف کړ، او هغه یې له جعلي حدیثونو څخه ډک کړ، او د هغې له بطلان څخه خبر نه و، او د کشف په اړه یې خبرې وکړې، او د فقه له قانون څخه ووتلو)، هغه په ۵۰۵ کال کې وفات شو.

المراجع

نور (1)
الدر الثمين في أسماء المصنفين (ص 83)، تاريخ الإسلام (11/62)، سير أعلام النبلاء (19/ 322، 335، 343)، طبقات الشافعية الكبرى (6/191)، فتح المغيث (3/ 15)، ضبط الأعلام (ص144-150)، الأعلام للزركلي (7/22).