Skip to content

أبو حامد محمد بن محمد بن محمد الغزَّالي

الإسم

ئه‌بو حامدێ كوڕێ موحه‌ممه‌دێ كوڕێ موحه‌ممه‌دێ كوڕێ موحه‌ممه‌دێ غه‌ززالی

اسم الشهرة

ئه‌بو حامدێ غه‌ززالی

نبذة مختصرة

موحه‌ممه‌دێ كوڕێ موحه‌ممه‌دێ كوڕێ موحه‌ممه‌دێ طوسی، ئه‌بو حامدێ غه‌ززالی‌، ب شداندنا پیتا (زائێ). ئبن سه‌معانی و ئبن ئه‌سیر و نه‌وه‌وی و ئبن خه‌له‌كان و ئبن ده‌قیقێ عید و زه‌هه‌بی و سوبكی و سه‌خاوی و موڕته‌زایێ زه‌بیدی وه‌سا تومار كرییه (كو ناڤێ وی ب شداندنا زائێ دهێته‌ خواندن)‌، ئه‌ڤه‌ ئه‌وه‌ یا پشتبه‌ستن ل سه‌ر دهێته‌ كرن‌ د گه‌ل هه‌بوونا جوداهییه‌كێ تێدا. ل سالا (450)ـێ ژ دایك بوویه‌. زانایه‌كێ ئوصولی و فقهزانه‌كێ شافعییه‌. گه‌له‌ك به‌رهه‌م هه‌نه‌، ژ وان ژی: (إحياء علوم الدين)، (المستصفى في أصول الفقه)، و د فقهیدا: (الوجيز)، (الوسيط) و (البسيط). چوو د ناڤ فه‌لسه‌فێدا و پاشی ژێ زڤڕی و به‌رسڤا وێ دا. پشتی هنگی چوو د ناڤ وى تشتیدا یێ دبێژنێ (علم الكلام) و بناخه‌ و پێشه‌كییێن وی باش زانین، پاشی ژێ زڤڕی، ئه‌ڤه‌ ژی پشتی خرابییا وێ و ناكۆكی و گه‌نگه‌شه‌یا خودانێن وێ بۆ وی دیار بووی. ل وى ده‌مێ به‌رسڤا فه‌یلوسوفان دای، كه‌سه‌كێ (متكلم) بوو و هنگی نازناڤێ (حجة الإسلام) وه‌رگرت؛ چونكی ئه‌و بێ ده‌نگ كرن. پاشی ڕێكا باطنییان گرته‌ به‌ر و زانستێن وان وه‌رگرتن، پاشی ژ وێ ژی زڤڕی و به‌تالی و نه‌دروستییا بیروباوه‌رێن باطنییان و یاریكرنا وان ب ده‌ق و حوكمان دیار كر. پاشی ڕێكا ته‌صه‌ووفێ گرته‌ به‌ر. ئبن صه‌لاحی ده‌رباره‌ی وی گۆت‌: (گه‌له‌ك گۆتن ل سه‌ر ئه‌بو حامدی هاتییه‌ كرن، هندیكه‌‌ ئه‌ڤ په‌ڕتووكه‌نه‌ - مه‌ره‌ما وی په‌ڕتووكێن وی یێن دژی حه‌قییێنه‌ - پویته‌ پێ ناهێته‌ كرن و ناهێنه‌ خواندن، سه‌باره‌ت وی ب خۆ ژی؛ بێده‌نگی ل سه‌ر دهێته‌ كرن و كارێ وی بۆ خودێ دهێته‌ هێلان). زه‌هه‌بی گۆت: (وی بۆ ڕه‌خنه‌كرنا فه‌یلوسوفان په‌ڕتووكا (التهافت) نڤیسی و كێماسییێن وان دیار كرن و ل هنده‌ك جهان د گه‌ل وان هه‌ڤڕا بوو و گومان دبر كو ئه‌و حه‌قییه‌ یان د گه‌ل ئایینی دگۆنجیت. وی چ زانین ب فه‌رمووده‌یان نه‌بوو و شاڕه‌زای ب سوننه‌تا پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) نه‌بوو كو سوننه‌ت حوكمی ل سه‌ر ئه‌قلی دكه‌ت. به‌رده‌وامییا به‌رێخۆدانا په‌ڕتووكا (رسائل إخوان الصفا) ل به‌ر وی شرین بووبوو، كو ئه‌و په‌ڕتووك ده‌رده‌كێ گران و ئێشه‌كا ڤه‌گر و ژه‌هره‌كا دژواره‌ و خودانی دكوژیت و ئه‌گه‌ر ئه‌بو حامد ژ كه‌سێن مه‌زن یێن هه‌ره‌ زیره‌ك و هه‌ره‌ دلسۆز نه‌بایه‌؛ دا تێچیت. له‌وا هشیاری ڤان په‌ڕتووكان بن، هشیاری ڤان په‌ڕتووكان بن و ب ئایینێ خۆ‌ ژ گومانێن یێن به‌رێ بڕه‌ڤن، ئه‌گه‌ر نه‌ دێ كه‌ڤنه‌ د حه‌یرینێدا). ئه‌بو به‌كرێ كوڕێ ئه‌ل عه‌ره‌بی گۆت: (شێخێ مه‌ ئه‌بو حامد: فه‌یلەسوف داعویران، پاشی ڤیا وان ب هه‌لاڤێت؛ به‌لێ نه‌شیا). قازی عیازی ژی گۆت: (و شێخ ئه‌بو حامد خودانێ ده‌نگوباسێن كرێت و به‌رهه‌مێن نه‌باشه‌، د ڕێكا ته‌صه‌ووفێدا ژ سنوران ده‌ركه‌ڤت و خۆ بۆ‌ ب سه‌رئێخستنا مه‌زهه‌بێ وان ته‌رخان كربوو و بوو بانگخوازه‌ك تێدا، د وى بیاڤیدا به‌رهه‌مێن به‌رنیاس نڤیسین – مه‌ره‌ما وی (الإحياء)ـه ‌- ل هنده‌ك جهان ڕه‌خنه‌ لێ هاتنه‌ گرتن و گومانێن ئوممه‌ته‌كێ پێ خراب بوون، و خودێ ب نهێنییا وی زاناتره‌. فه‌رمانا سولتانی و فه‌توایا فقهزانان ب سۆتن و دویركه‌ڤتنا ژ وێ په‌ڕتووكێ ل ده‌ڤ مه‌ ب جهـ هات و ئه‌و هاته‌ ب جهئینان). دیسان ئبن جه‌وزی گۆت: (ئه‌بو حامدی (الإحياء) نڤیسی و تژی كر ژ فه‌رمووده‌یێن به‌تال و نه‌دزانی كو د به‌تال و نه‌دروستن. ل سه‌ر بابه‌تێ (الكشف)ـێ ئاخڤت و ژ یاسایا فقهی ده‌ركه‌ڤت). ل سالا (505)ـێ مشه‌ختی وه‌غه‌ر كر.

المراجع

زێده‌تر (1)
الدر الثمين في أسماء المصنفين (ص 83)، تاريخ الإسلام (11/62)، سير أعلام النبلاء (19/ 322، 335، 343)، طبقات الشافعية الكبرى (6/191)، فتح المغيث (3/ 15)، ضبط الأعلام (ص144-150)، الأعلام للزركلي (7/22).