හජ් ඉටුකරන ක්රමය
ගරු ආචාර්යය එතුමාට, එතුමාගේ මව්පියන්ට සහ සියඵ මුස්ලිම්වරුන්ට අල්ලාහ් සමාව දෙත්වා! සර්ව ලෝකයන්හි පරමාධිපතියාණන් වන අල්ලාහ්ටම සියලු ප්රශංසා, අපගේ නබිවරයාණන් වන මුහම්මද් තුමාණන් හටත් එතුමාණන්ගේ පවුලේ ඥාතීන් හා හිතමිතුරන් සියලු දෙනා හටත් ශාන්තිය හා සමාදානය මම පතමි. වර්තමානයට ගැලපෙන පරිදි හජ් පිළිබඳ කරුණු කිහිපයක් පහසු වචනයෙන් මාගේ සහෝදරයින් වෙත ඉදිරිපත් කිරීමට මම ප්රිය කරමි. එය සියලු ක්රියාවන් අල්ලාහ් වෙනුවෙන් අවංකව සිදු කිරීමේ හා අන් අයට ප්රයෝජනවත් වීමේ අපේක්ෂාවෙනි. එමෙන්ම ඔහු වෙත සමීප වීමේ බලාපොරොත්තුවෙනි. සැබැවින්ම ඔහු ධානපතිය ත්යාගශීලීය.
These files are generated automatically from the book's text; their layout may differ from the printed edition.
හජ් ඉටුකරන ක්රමය
ගරු ආචාර්යය
මුහම්මද් බින් සාලිහ් අල් උසයිමින්ගේ පන්හිඳෙන්
එතුමාට, එතුමාගේ මව්පියන්ට සහ සියඵ මුස්ලිම්වරුන්ට අල්ලාහ් සමාව දෙත්වා!
සර්ව ලෝකයන්හි පරමාධිපතියාණන් වන අල්ලාහ්ටම සියලු ප්රශංසා, අපගේ නබිවරයාණන් වන මුහම්මද් තුමාණන් හටත් එතුමාණන්ගේ පවුලේ ඥාතීන් හා හිතමිතුරන් සියලු දෙනා හටත් ශාන්තිය හා සමාදානය මම පතමි.
වර්තමානයට ගැලපෙන පරිදි හජ් පිළිබඳ කරුණු කිහිපයක් පහසු වචනයෙන් මාගේ සහෝදරයින් වෙත ඉදිරිපත් කිරීමට මම ප්රිය කරමි. එය සියලු ක්රියාවන් අල්ලාහ් වෙනුවෙන් අවංකව සිදු කිරීමේ හා අන් අයට ප්රයෝජනවත් වීමේ අපේක්ෂාවෙනි. එමෙන්ම ඔහු වෙත සමීප වීමේ බලාපොරොත්තුවෙනි. සැබැවින්ම ඔහු ධානපතිය ත්යාගශීලීය.
හජ් පිළිබඳ සාකච්ඡාව පහත පරිදි සාරාංශ ගත කළ හැකිය:
1- ගමන හා බැඳුණු නීති.
2- හජ් අනිවාර්යය වනුයේ කවදා ද? එය අනිවාර්ය වගකීමක් වනුයේ කා හට ද?
3- හජ් හෝ උම්රා සඳහා ඉහ්රාම් තත්ත්වයට පැමිිණියයුත්තේ කොතැන් සිට ද?
4- වන්දනා ක්ර්රම එහි වඩාත්ම උතුම් දෑ
5- තමත්තුඃ ක්රමයට හජ් ඉටු කිරීමේ ආකාරය, උම්රා සඳහා ඉහ්රාම් ආරම්භ කිරීමේ සිට හජ් නිමා කරන තෙක් වූ ක්රමවේදය කෙටියෙන්.
6- 'තවාෆුල් විදා' හෙවත් සමුගැනීමේ තවාෆය.
7- ඉහ්රාම් තත්ත්වයේදී තහනම් කරන ලද දෑ.
8- තහනම් කරන ලද එම කරුණු සිදු කරන්නාගේ නීතිය.
9- 'මස්ජිදුන් නබවි' හෙවත් නබි තුමාණන්ගේ මස්ජිදය බැහැ දැකීම.
ගමන හා බැඳුණු නීති.
හජ් වන්දනාව සඳහා ගමන් කළ යුතු අතර, එයම ගමනක් වන බැවින්, ගමන පිළිබඳ නීති මෙහි සාකච්ඡා කිරීම වැදගත් වන්නේය. ගමන හා බැඳුණු ඇතැම් නීති රීති ඇත. ඒවායින් වඩාත්ම වැදගත් වන්නේ සලාතය හා බැඳුණු කරුණුය. ඒ ගැන පහත පරිදි සාරාංශ කළ හැකිය:
(අ)- පිරිසිදුකම:
ගමනක නිරත වන මගියා වුළූ ගැනීමට, ස්නානය කිරීමට ජලය ලබන්නේ නම් ඔහු ඉන් පිරිසිදු විය යුතුය. එය නොලැබුවේ නම් පිරිසිදු පසින් තයම්මුම් කර ගත යුතුය. එහි දී ඔහු තම මුහුණ හා තම දෑත් ඉන් පිසදමා ගනියි. පොළොවට එක් වරක් අතින් ගසා පසුව ඔහුගේ සම්පූර්ණ මුහුණ හා ඔහුගේ අත් දෙක එහි ඇගිලි සිට ඔහුගේ වැළමිට දක්වා පෙදෙස, -එනම් ඔහුගේ අතේ සිට බාහු සන්ධිය- පිස දමයි.
එමගින් ඔහු පූර්ණ පිරිසිදුකම ලබයි. ජලයෙන් පිරිසිදු වීම අවලංගු කරන දෙයකින් හෝ ජලය ලැබීමෙන් හෝ මිස එය අවලංගු වන්නේ නැත. ලුහර් සලාතය සඳහා ඔහු තයම්මුම් කර ගත් විටෙක ඔහුගේ පිරිසිදුභාවය අසර් දක්වා පවත්වා ගනී. නැවත තයම්මුම් නොකරම අසර් සලාතය ඉටු කරයි. එමෙන්ම මග්රිබ් හා ඉෂා දක්වා එම පිරිසිදුභාවය පවත්වා ගත්තේ නම් තයම්මුම් සිදු නොකරම ඒ දෙක ඉටු කරයි.
මගියාට ස්නානය අනිවාර්යය වූ තත්ත්වයක් හට ගත් විටෙක, ඔහු ජලය නොලැබුණේ නම්, තයම්මුම් සිදු කර ගනියි. එය ඔහුගේ ස්නානය අනිවාර්යය වූ තත්ත්වය පහ කරයි. ජලය ලැබුණු විටෙක ජනාබත් තත්ත්වය නැවත මතු වන අතර එවිට ස්නානය කර ගැනීම ඔහුට අනිවාර්යය වේ. මල මූත්රා කිරීමෙන් කිලිටි වූ විටෙක පිරිසිදු කිරීමට ජලය නොලැබුණේ නම් තයම්මුම් සිදු කර ගනියි. එවිට ඔහුගේ කිලිටි තත්ත්වය පහ වෙයි. ජලය ලැබුණු විටෙක කිලිටි තත්ත්වය නැවත මතු වන අතර එවිට වුළු සිදු කර ගැනීම ඔහුට අනිවාර්යය වේ. එය නබි තුමාණන්ගේ ප්රකාශය පදනම් කර ගනිමිනි. "වසර දහයකට ජලය නොලැබුණ ද, පිරිසිදු පස මුස්ලිම්වරයෙකුගේ වුළු ධෝවණය(ට විකල්පයක්) වේ. නමුත් ජලය ලැබුණු විටක ඔහු අල්ලාහ්ට බියවෙත්වා! ඔහු තම ශරීරය එයින් (ජලයෙන්) තෙමාගත්වා!" තවත් හදීසයක: "මුස්ලිම්වරයකුගේ පිරිසිදු කම" යනුවෙන් සඳහන් වී ඇත. මෙය ඉමාම් අහ්මද් විසින් වාර්තා කර ඇති අතර ඉමාම් තිර්මිදි හසන් ගණයට අයත් සහීහ් හදීසයක් බව ප්රකාශ කර ඇත. මගියා ඔහුගේ මේස් සපත්තු මත රාත්රි ඇතුළුව දින තුනක් පිරිමදියි. නමුත් පදිංචිකරු රාත්රිය ඇතුළුව එක් දිනක් පමණක් පිරිමදියි. (1) මෙය අබූ දාවුද් තුමා 'කිතාබුත් තහාරා' හි අනිවාර්යය ස්නානය වූ අවස්ථාවක තයම්මුම් කිරීම යන මාතෘකාව යටතේ වාර්තා කර ඇත. හදීස් අංක 332. ඉමාම් තිර්මිදි තුමා 'කිතාබුත් තහාරා' හි අනිවාර්යය අවස්ථාවක තයම්මුම් කිරීමේ දී පිළිපැදිය යුතු කරුණු යන මාතෘකාව යටතේ වාර්තා කර ඇත. හදීස් අංක 124. ඉමාම් අන්-නසාඊ තුමා 'කිතාබුත් තහාරා'හි එක් තයම්මුම් වාරයකින් සලාත් කිහිපයක් ඉටු කිරීම යන මාතෘකාව යටතේ වාර්තා කර ඇත. හදීස් අංක (323), ඉමාම් අහ්මද් තුමා අබූ දර් තුමා විසින් දැනුම් දී ඇති වාර්තාව (5/146) යටතේ ප්රකාශ කර ඇත. පළමුව සඳහන් කර ඇති ප්රකාශය බස්සාර් තුමා සතු වදන් පෙළයි. (9/387) හදීස් අංක (3973)
(ආ) අනිවාර්යය සලාතය ඉටු කිරීම.
මගියා ළුහර්, අසර් හා ඉෂා යන සිව් රකආත් සහිත සලාතයන් රකආත් දෙකක් ලෙස කෙටි කරමින් ඉටු කරයි. එය ඔහු තම ප්රදේශයෙන් පිටත්ව ගිය අවස්ථාවේ සිට නැවත එහි පැමිණෙන දක්වා වූ කාලය තුළ ය. ඔහුගේ ගමන දිගු වුව ද කෙටි වුව ද එලෙසමය. සහීහුල් බුහාරි හි අනස් ඉබ්නු මාලික් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා ප්රකාශ කළ හදීසයක් මෙසේ ය. නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් සමග මදීනාවේ සිට මක්කාව වෙත අපි පිටත්ව ගියෙමු. (එය හජ්ජතුල් විදා අවස්ථාවෙහි ය.) එතුමාණන් නැවත මදීනාවට හැරී එන තෙක්ම සලාතය රකආත් දෙක බැගින් එහි ඉටු කරන්නට වූහ. 'ඔබලා මක්කාවේ දින කීයක් නවාතැන් ගත්තෙහු ද?' යැයි මම එතුමාගෙන් විමසා සිටියෙමි. එතුමා: 'අපි එහි දින දහයක් නවාතැන් ගෙන සිටියෙමු' යැයි පැවසුවේය. (2) ඉමාම් බුහාරි 'සලාතය කෙටි කිරීම' යන මාතෘකාවෙහි සලාතය කෙටි කිරීමේ දී සඳහන් කරුණු යන පාඩමේ හදීස් අංක (1081) යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත. ඉමාම් මුස්ලිම් තුමා මගීන්ගේ සලාතය හා එය කෙටි කිරීම යන පාඩමේ හදීස් අංක (693) යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත.
මේ පිළිබඳ ආඉෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය විසින් මෙසේ වාර්තා කරන ලදී: "අල්ලාහ් සලාතය අනිවාර්යය කළ අවස්ථාවේ, පදිංචිව සිටිය ද ගමනක නිරතව සිටිය ද රකආත් දෙක දෙක බැගින් එය අනිවාර්යය කළේය. එය ගමනක දී ඉටු කරන සලාතයේ පිළිගනු ලැබූ අතර පදිංචිව සිටිය දී ඉටු කරන සලාතයේ වැඩි කරන ලදී." (3) ඉමාම් බුහාරි මෙය 'සලාත්' යන පාඩමේ 'ඉස්රා නම් නිශා ගමනේ සලාතය අනිවාර්යය වූයේ කෙසේද' යන මාතෘකාව යටතේ හදීස් අංක 350 හරහා මෙය වාර්තා කර ඇත. සහ ඉමාම් මුස්ලිම් විසින්, සංචාරකයින්ගේ යාච්ඤාව සහ එය කෙටි කිරීමේ පොතේ අංක (685).
ඔහු සතු වෙනත් වාර්තාවක: "සලාතය වාර දෙක බැගින් අනිවාර්යය කරන ලදී. පසුව නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ හිජ්රත් කළහ. එවිට එය වාර හතරක් ලෙස අනිවාර්යය කරන ලද අතර මගී සලාතය ආරම්භ අයුරින්ම පැවතෙන්නට අත්හැර දමන ලදී." (4) ඉමාම් බුහාරි තුමා 'අල්-මනාකිබ්' යන පාඩමේ 'දින නියම කළේ කොතැන් පටන් ද?' යන මාතෘකාව යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත. (3935)
මුස්ලිම් සතු තවත් වාර්තාකව: "මගී සලාතය පළමුව අනිවාර්යය වූ අයුරින්ම පිළිගනු ලැබීය." (5) ඉමාම් මුස්ලිම් තුමා මෙය 'සලාතුල් මුසාෆිරීන්' (මගීන්ගේ සලාතය) යන පාඩමේ අංක (2/685) යටතේ වාර්තා කර ඇත.
නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ එතුමාණන්ගේ ගමනේ එක වතාවක් හෝ සලාතය මුළුමණින්ම ඉටු කළ බවට සඳහන් වී නැත. මගියා විසින් රකආත් හතරේ සලාතයන් රකආත් දෙක දක්වා කෙටි කිරීම අනිවාර්යය බව බහුතර විද්වතුන් පෙන්වා දී ඇත්තේ එබැවිනි. සහීහුල් බුහාරි හි අබ්දුර් රහ්මාන් ඉබ්නු යසීද් තුමා විසින් වාර්තා කළ හදීසයක් මෙසේ සඳහන් වේ. ඔහු මෙසේ පැවසීය:
උස්මාන් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා මිනාවෙහි දී රකආත් හතර බැගින් අපට සලාතය මෙහෙය වූහ. එවිට එය අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු මස්ඌද් (රළියල්ලාහු අන්හු තුමාණන් හට පවසන ලදී. නැවත හැරී බලන්නට ගත්තේය. පසුව මෙසේ පැවසීය: මම අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් සමග මිනාවෙහි රකආත් දෙක බැගින් සලාතය ඉටු කර ඇත්තෙමි. අබූ බක්ර් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා සමගත් මිනාවෙහි රකආත් දෙක බැගින් සලාතය ඉටු කර ඇත්තෙමි. උමර් ඉබ්නු අල්-කත්තාබ් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා සමගත් මිනාවෙහි රකආත් දෙක බැගින් ඉටු කර ඇත්තෙමි. රකආත් හතර වෙනුවට පිළිගනු ලැබූ රකආත් දෙකෙහි කොටස් කරුවකු වීම ගැන මා සතුටු විය යුතු නොවේ ද!" (6) උස්මාන් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා (රකආත් හතරක් ලෙස) සලාතය සම්පූර්ණව ඉටු කිරීම සුභවාදී නොවන කරුණක් බව අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු මස්ඌද් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා පෙන්වා දුන්නේ ඒ ගැන නැවත ආවර්ජනය කර බලන මෙන් සිහි ගන්වමිනි. සැබැවින්ම නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ හා එතුමාණන්ගේ මිතුරන් දෙදෙනාගේ පිළිවෙත ඊට පටහැනිව පිහිටා තිබුණු බව හෙතෙම පැහැදිලි කළේය. (6) ඉමාම් බුහාරි තුමා 'අත්-තක්සීර්' (කෙටි කිරීම) යන පාඩමේ 'අස්-සලාතු බි මිනා' (මිනාවෙහි සලාත් ඉටු කිරීම) යන මාතෘකාව යටතේ අංක 1084 දරණ හදීසය තුළින් වාර්තා කර ඇත. එමෙන්ම ඉමාම් මුස්ලිම් තුමා 'සලාතුල් මුසාෆිරීන්' (මගීන්ගේ සලාතය) යන පාඩමේ මිනාවෙහි සලාතය කෙටි කිරීම යන මාතෘකාව යටතේ අංක 695 දරණ අංකයෙන් වාර්තා කර ඇත.
උස්මාන් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා තම කිලාෆත් ධූර කාලයේ මිනාවෙහි වසර හයක් හෝ අටක් පමණ කාලයක් සලාතය කෙටි කරමින් ඉටු කළහ. පසුව සහීහ් මුස්ලිම්හි සඳහන් ඉබ්නු උමර් (රළියල්ලාහු අන්හුමා) තුමාගේ හදීසය පරිදි එය සම්පූර්ණයෙන් ඉටු කර ඇත. එතුමා මෙසේ පැවසීය: නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් මිනාවෙහි මගියකුගේ සලාතය ඉටු කළ අතර අබූ බක්ර්, උමර් සහ උස්මාන් (රළියල්ලාහු අන්හුම්) යන උතුමන්ලා වසර අටක කාලයක් හෝ වසර හයක කාලයක් ඒ අයුරින් සලාතය ඉටු කර ඇත්තාහ. (7) එතුමා දුටු දේ ගැන අර්ථ නිරූපණය එසේ සම්පූර්ණ වූ අතර, එම අර්ථ නිරූපණය සම්බන්ධයෙන් විද්වතුන්ගේ වාර්තා සහ ප්රකාශ විවිධ විය. (7) ඉමාම් මුස්ලිම් 'සලාතුල් මුසාෆිරීන්' (මගීන්ගේ සලාතය) යන පාඩමේ 'කස්රුස් සලාත් බි මිනා' (මිනාවෙහි සලාතය කෙටි කිරීම) යන මාතෘකාව යටතේ අංක (18/694) දරණ හදීසයෙන් වාර්තා කර ඇත.
මගියා ඉමාම් වරයා පසුපසින් සිට සලාතය ඉටු කළ විට, ඔහු එය සම්පූර්ණ කරයි. එසේ සම්පූර්ණ කිරීම ඔහුට අනිවාර්යය වේ. මූසා ඉබ්නු සල්මා අල්-හද්ලී තුමා විසින් වාර්තා කළ හදීසයක් (සහීහ් මුස්ලිම්) හි මෙසේ ප්රකාශ වී ඇත: මම ඉබ්නු අබ්බාස් (රළියල්ලාහු අන්හුමා) තුමාගෙන් "මම මක්කාවේ සිටින විට, ඉමාම් සමග සලාත් ඉටු නොකළේ නම්, මා සලාතය ඉටු කළ යුත්තේ කෙසේ ද? යැයි විමසා සිටියෙමි. එවිට හෙතෙම: "අබුල් කාසිම් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාගේ පිළිවෙතට අනුව රකආත් දෙක බැගිනි." යැයි පවසා සිටියේ ය. (8) (8) ඉමාම් මුස්ලිම් 'සලාතුල් මුසාෆිරීන්' (මගීන්ගේ සලාතය) යන පාඩමේ 'සලාතුල් මුසාෆිරීන වකස්රුහා' (මගීන්ගේ සලාතය හා එය කෙටි කිරීම) යන මාතෘකාව යටතේ අංක (688) දරණ හදීසයෙන් වාර්තා කර ඇත.
ඒ සම්බන්ධව තවදුරටත් නාෆිඃ තුමා විසින් මෙසේ සඳහන් කර ඇත: "ඉබ්නු උමර් (රළියල්ලාහු අන්හුමා) තුමා ඉමාම් සමග සලාතය ඉටු කළේ නම්, රකආත් හතරක් සලාත් ඉටු කර ඇති අතර, තනිව එය ඉටු කළේ නම් රකආත් දෙක බැගින් සලාතය ඉටු කර ඇත." (9) (9) ඉමාම් මුස්ලිම් 'සලාතුල් මුසාෆිරීන්' (මගීන්ගේ සලාතය) යන පාඩමේ 'කස්රුස් සලාත් බි මිනා' (මිනාවෙහි සලාතය කෙටි කිරීම) යන මාතෘකාව යටතේ අංක (17/694) දරණ හදීසයෙන් වාර්තා කර ඇත.
ඉමාම් සමග සලාතයේ ආරම්භයේ හෝ එහි අතරවාරයේ හෝ ඔහු පිවිසුණ ද එලෙසම ය. එය නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ පොදු ප්රකාශයට අනුවය. "ඔබට කුමක් ලැබුවේ ද එය ඉටු කරනු. ඔබට කුමක් මග හැරුණේ ද එය පූර්ණවත් කරනු." (10) (10) ඉමාම් බුහාරි 'අල් අදාන්' (සලාතය සඳහා ඇරයුම) යන පාඩමේ 'ලා යස්ආ ඉලස් සලාති' (සලාතය සඳහා දිව නොයා යුතුය) යන මාතෘකාව යටතේ අංක (636) දරණ හදීසයෙන් වාර්තා කර ඇත. එමෙන්ම 'ෆාතන ස්සලාත" (සලාතය අපෙන් අතපසු විය) යන මාතෘකාව යටතේ ද සඳහන් කර ඇත. එමෙන්ම ඉමාම් මුස්ලිම් 'අල් මසාජිද්' (දේවස්ථාන) යන පාඩමේ 'ඉස්තිහ්බාබු ඉත්යානුස් සලාත් බිවකාරින් වසකීනතින්' (සලාතය සඳහා නිහතමානීව සන්සුන්ව පැමිණීම සතුටු දායකය) යන මාතෘකාව යටතේ අංක (602) (603) දරණ හදීස් හරහා වාර්තා කර ඇත.
මගියා ළුහර් හා අසර් අතර හෝ මග්රිබ් හා ඉෂා අතර ඒකාබද්ධ කිරීම වනාහි, ඔහු ගමනේ යෙදෙමින් සිටිය දී එය සුන්නාවක් වේ. එනම් මගියකු ලෙස සිටින තත්ත්වයේ ය. සහීහ් අල් බුහාරි හි ඉබ්නු අබ්බාස් (රළියල්ලාහු අන්හුමා) තුමා විසින් වාර්තා කළ හදීසයක මේ ගැන මෙසේ සඳහන් වී ඇත: "අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) ගමනක නිරතව සිටිය දී ළුහර් හා අසර් සලාතය අතර එතුමාණෝ ඒකාබද්ධ කළ අතර මග්රිබ් හා ඉෂා සලාත් අතර ද ඒකාබද්ධ කළහ." (11) (11) ඉමාම් බුහාරි 'අත්-තක්සීර්' (සලාතය කෙටි කිරීම) යන පාඩමේ 'අල්-ජම්උ ෆිස්-සෆරි බයිනල් මග්රිබි වල් ඉෂාඉ' (ගමනක දී මග්රිබ් හා ඉෂා සලාත් අතර ඒකාබද්ධ කිරීම) යන මාතෘකාව යටතේ අංක (1107) දරණ හදීසයෙන් වාර්තා කර ඇත. මෙය මුඅල්ලක් ඝණයට අයත් හදීසයකි.
එක් තැනකට ගොඩ බැස්සේ නම් සුන්නාව වනුයේ සලාතය ඒකාබද්ධ නො කිරීමය. මක්නිසාදයත් නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් මිනාවෙහි එසේ ඒකාබද්ධ නො කළහ. ඊට හේතුව එතුමාණන් එහි ගොඩ වැදී ඇති බැවිනි. ඔහු සලාතය ඒකාබද්ධ කළ ද එහි වරදක් නැත. විශේෂයෙන්ම තම වගකීම් ඉටු කිරීමෙහි නිරතවීම හා එහි විවේකය සඳහා නින්දට වැටීම යනාදී අවශ්යතාවක් වී නම් එසේ සිදු කළ හැකිය. බුහාරි හා මුස්ලිම් හි අබූ ජුහයිෆා (රළියල්ලාහු අන්හු) විසින් වාර්තා කළ හදීසයක් මෙසේ සඳහන්ව ඇත.
සැබැවින්ම නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ මක්කාවේ විවේක ගැනීම සඳහා තනන ලද කූඩාරමකින් බැහැරට පැමිණියහ. අබූ ජුහෙයිෆා තුමා මෙසේ පැවසීය: එතුමාණන් එසේ බැහැර වූයේ මධ්යහ්න වේලාවකය. එනම් දැඩි හිරු රෂ්මිය ඇති අවස්ථාවකය. පසුව එතුමා වුළූ ධෝවනය කර පසුව ළුහර් රකආත් දෙකක් ද අසර් රකආත් දෙකක් ද ඉටු කළහ. -හදීස්- (12) (12) ඉමාම් බුහාරි තුමා "කිතාබුල් මනාකිබ්" යන පාඩමේ "සිෆතුන් නබී" (නබි තුමාණන්ගේ ගුණාංග) යන මාතෘකාවේ හදීස් අංක (3553) යටතේ වාර්තා කර ඇත. එමෙන්ම මුස්ලිම් තුමා "කිතාබුස් සලාත්" යන පාඩමේ "සුත්රතුල් මුසල්ලී" (සලාත් ඉටු කරන්නා ආවරණයක් භාවිත කිරීම) යන මාතෘකාවේ හදීස් අංක (503) යටතේ වාර්තා කර ඇත.
සහීහ් මුස්ලිම්හි සඊද් ඉබ්නු ජුබෙයිර් තුමා ඉබ්නු අබ්බාස් තුමාගෙන් ලබා වාර්තා කළ හදීසයක් මෙසේ සඳහන් වේ. තබූක් සංග්රාමයේ දී අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ගමනක නිරතව සිටිය දී සලාතය ඒකාබද්ධ කළහ. එසේ ළුහර් හා අසර්, මග්රිබ් හා ඉෂා ඒකාබද්ධ කර ඉටු කළහ. සඊද් තුමා මෙසේ පැවසීය: මින් අදහස් කරන්නේ කුමක් දැයි මම ඉබ්නු අබ්බාස් තුමාගෙන් විමසා සිටියෙමි. එතුමා: 'තම සමූහයා අපහසුතාවයට පත් නොවීම එතුමාණන් ඉන් අදහස් කළ බව පැවසූහ. (13) මුආද් බින් ජබල් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා විසින් වාර්තා කළ මේ හා සමාන හදීසයක් පූර්ණ ලෙස සඳහන්ව ඇත. (14) (13) ඉමාම් මුස්ලිම් 'සලාතුල් මුසාෆිරීන්' (මගීන්ගේ සලාතය) යන පාඩමේ 'අල්-ජම්උ බයිනස් සලාතයිනි ෆිල් හළ්ර්' (පදිංචිව සිටිය දී සලාත් දෙකක් අතර ඒකාබද්ධ කර ඉටු කිරීම) යන මාතෘකාවේ (51/705) දරණ අංකය යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත. (14) ඉමාම් මුස්ලිම් 'සලාතුල් මුසාෆිරීන්' (මගීන්ගේ සලාතය) යන පාඩමේ 'අල්-ජම්උ බයිනස් සලාතයිනි ෆිල් හළ්ර්' (පදිංචිව සිටිය දී සලාත් දෙකක් අතර ඒකාබද්ධ කර ඉටු කිරීම) යන මාතෘකාවේ (706) දරණ අංකය යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත.
"තම සමූහයා අපහසුතාවයට පත්වීම" යනුවෙන් අදහස් කරනුයේ ඔහු දුෂ්කරතා හා පීඩාවන්හි වැටීමය.
(ඇ) අතිරේක සලාතය:
පදිංචිකරුවා අතිරේක සලාත් ඉටු කරන්නාක් මෙන් මගියා ද අතිරේක සලාතයන් ඉටු කිරීම ආගමානුගත කරන ලද්දකි. ඒ අනුව ඔහු තහජ්ජුද්, විත්ර්, ළුහා, තහය්යතුල් මස්ජිද් වැනි සලාත් හා කුසූෆ් සලාත් ඉටු කරයි. අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු උමර් (රළියල්ලාහු අන්හුමා) විසින් වාර්තා කරන ලද හදීසයක් සහීහ් අල් බුහාරි හි මෙසේ සඳහන් වේ.
"නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් හට හදිසි ගමනක් වූ විටෙක මග්රිබ් සලාතය ප්රමාද කොට රකආත් තුනක් ලෙස එය ඉටු කර, සලාම් දෙයි. පසුව ඉෂා සලාතය ඉටු කරන තෙක් රැඳී සිට පසුව එය රකආත් දෙකක් ලෙස ඉටු කර, සලාම් දෙයි. ඉෂා සලාතයෙන් පසු මධ්යම රාත්රියේ අවදි වන තෙක් කිසිදු සලාතයක් ඉටු කරන්නේ නැත." (15) (15) ඉමාම් බුහාරි 'කිතාබුත් තක්සීර්' (සලාතය කෙටි කිරීම) යන පාඩමේ 'හල් යුඅද්දිනු අව් යුකීමු ඉදා ජමඅ බයිනල් මග්රිබි වල් ඉෂාඉ' (මග්රිබ් හා ඉෂා අතර ඒකාබද්ධ කරන විට අදාන් හා ඉකාමත් පැවසිය යුතු ද?) යන මාතෘකාවේ (1109) දරණ අංකය යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත. ඉමාම් මුස්ලිම් 'සලාතුල් මුසාෆිරීන්' (මගීන්ගේ සලාතය) යන පාඩමේ 'ජවාසුල් ජම්ඉ බයිනස් සලාතයිනි ෆිස් සෆරි' (ගමනේ දී සලාත් දෙක අතර ඒකාබද්ධ කිරීමේ අවසරය) යන මාතෘකාවේ (703) දරණ අංකය යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත.
සඊද් ඉබ්නු යසාර් තුමා වාර්තා කළ හදීසයක් බුහාරි හා මුස්ලිම්හි මෙසේ සඳහන් වේ: මම අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු උමර් සමග මක්කාවේ වීදියක ගමන් කරමින් සිටියෙමු. සඊද් තුමා මෙසේ පවසා සිටියේය: සුබ්හු ලඟා වනු ඇතැයි මා බියට පත්වූ කල්හි, මම (ප්රවාහනික සත්වයාගෙන්) බැස විත්ර් ඉටු කර පසුව එතුමා සමග සේන්දු වූයෙමි. එවිට අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු උමර් තුමා: ඔබ කොහේ සිටියේ ද? යැයි විමසුහ. මම: 'මම සුබ්හු ළඟා වනු ඇතැයි බිය වී, බැස විත්ර් ඉටු කළෙමි' යැයි පැවසුවෙමි. එවිට අබ්දුල්ලාහ් මෙසේ පැවසීය: අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් තුළ ඔබට යහපත් ආදර්ශයක් නොවී ද? එවිට මම: 'එසේය, අල්ලාහ් මත දිවුරමින්'. ඔහු මෙසේ පැවසීය: "සැබැවින්ම අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් කොටළුවා මත හිඳ විත්ර් ඉටු කරන්නෙකු වූහ" . (16) (16) ඉමාම් බුහාරි 'කිතාබුල් විත්ර්' (විත්ර් සලාතය) යන පාඩමේ 'අල් විත්රු අලද් දාබ්බති' (සත්වයා මත හිද විත්ර් ඉටු කිරීම) යන මාතෘකාවේ (999) දරණ අංකය යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත. ඉමාම් මුස්ලිම් 'සලාතුල් මුසාෆිරීන්' (මගීන්ගේ සලාතය) යන පාඩමේ 'ජවාදු සලාතින් නාෆිලා අලද් දාබ්බති ෆිස් සෆරි' (ගමනේ දී සත්වයා මත හිඳ සුන්නත් සලාත් ඉටු කිරීමේ අවසරය) යන මාතෘකාවේ (36/700) දරණ අංකය යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත.
අබ්දුර් රහ්මාන් ඉබ්නු අබී ලය්ලා විසින් වාර්තා කළ තවත් හදීසයක් ඒ දෙකෙහි මෙසේ සඳහන් වේ. නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් ළුහා සලාතය ඉටු කර ඇති බව උම්මු හානී තුමිය හැර වෙනත් කිසිවෙකු මට දන්වා සිටියේ නැත. සැබැවින්ම එතුමිය: නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමා 'ෆත්හු මක්කා' දින තම නිවසට පිවිස රකආත් අටක් ඉටු කළ බව පවසා සිටියාය. (17) (16) ඉමාම් බුහාරි 'කිතාබුත් තක්සීර්' (සලාතය කෙටි කිරීම) යන පාඩමේ 'මන් තතව්වඅ ෆිස් සෆරි ෆී ගයිරි දුබුරිස් සලවාත්' (ගමනේ දී අනිවාර්යය සලාතයන් නොවන අතිරේක සලාත් ඉටු කරන්නා) යන මාතෘකාවේ (1103) දරණ අංකය යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත. ඉමාම් මුස්ලිම් 'සලාතුල් මුසාෆිරීන්' (මගීන්ගේ සලාතය) යන පාඩමේ 'ඉස්තිහ්බාබු සලාතිල් ළුහා' (ළුහා සලාතය සතුටුදායකය) යන මාතෘකාවේ (80/336) දරණ අංකය යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත.
සැබැවින්ම නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් ප්රකාශ කළ බව අබූ කතාදා (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා විසින් වාර්තා කළ හදීසයක් තවදුරටත් බුහාරි හා මුස්ලිම්හි මෙසේ සඳහන් වේ: "ඔබ අතුරින් කිසිවෙකු හෝ මස්ජිදය ට පිවිසියේ නම් රකආත් දෙකක් සලාතයට ඉටු කරන තෙක් වාඩි නොවන්න." (18) (16) ඉමාම් බුහාරි 'කිතාබුත් තහජ්ජුද්' (තහජ්ජුද් සලාතය) යන පාඩමේ 'මා ජාඅ ෆිත් තතව්වුඉ මස්නා මස්නා' (දෙවාරයක් බැගින් අතිරේක සලාත් ඉටු කිරීම සම්බන්ධයෙන් සඳහන් දෑ) යන මාතෘකාවේ (1163) දරණ අංකය යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත. ඉමාම් මුස්ලිම් 'කිතාබුස් සලාත්' (සලාතය) යන පාඩමේ 'ඉස්තිහ්බාබු තහිය්යතිල් මස්ජිද්' (තහිය්යතුල් මස්ජිද් ඉටු කිරීම සතුටුදායකය) යන මාතෘකාවේ (714) දරණ අංකය යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත.
සැබැවින්ම නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් පවසා සිටි සූර්යග්රහණක දී ඉටු කරන සලාතය හා බැඳුනු කතාවක ආඉෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය විසින් වාර්තා කරන ලද හදීසයක් තව දුරටත් බුහාරි හා මුස්ලිම්හි මෙසේ සඳහන් වේ: "සැබැවින්ම හිරු හා සදු අල්ලාහ්ගේ සංඥා අතරින් වූ සංඥා දෙකකි. කිසිවකුගේ මරණය සඳහා හෝ කිසිවකුගේ උපත සඳහා හෝ සූර්ය චන්ද්ර ග්රහණ සිදු වන්නේ නැත. ඔබ ඒ (ග්රහණ) දෙක දුටු විට, සලාත් ඉටු කිරීම සඳහා යුහුසුළු වනු." (19) (19) ඉමාම් බුහාරි 'කිතාබුල් කුසූෆි' (ග්රහණ සලාතය) යන පාඩමේ 'කුත්බතුල් ඉමාමි ෆිල් කුසූෆි' (ග්රහණ සලාතයේ ඉමාම්වරයාගේ දෙසුම) යන මාතෘකාවේ (1046) දරණ අංකය යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත. ඉමාම් මුස්ලිම් 'කිතාබුල් කුසූෆි' (සූර්ය චන්ද්ර ග්රහණ) යන පාඩමේ 'සලාතුල් කුසූෆ්' (ග්රහණ සලාතය) යන මාතෘකාවේ (901) දරණ හදීස් අංකය යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත.
මෙම හදීස් දෙක පොදු හදීස් දෙකකි. මේ දෙකෙහි නියමිත වේලාව හැර වෙනත් වේලාවක් නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් නියම නො කළ අතර ගමනක හැර පදිංචිව සිටිය දී පමණක් එය ඉටු කළ යුතු යැයි නියම කළේ ද නැත.
ජාබිර් ඉබ්නු අබ්දිල්ලාහ් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා විසින් වාර්තා කළ බව සහීහ් අල් බුහාරි හි මෙසේ සඳහන් වෙයි: "නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ ප්රවාහනික ව සිටිය දී කිබ්ලා නොවන දිසාවට හැරී අතිරේක සලාත් ඉටු කරන්නෙකු වූහ." (20) (20) ඉමාම් බුහාරි තුමා 'කිතාබුත් තක්සීර්' (සලාතය කෙටි කිරීම) යන මාතෘකාවේ 'සලාතුත් තතව්වුඉ අලද් දවාබ්බි' (වාහනය මත හිඳ අතිරේක සලාතය ඉටු කිරීම) යන පාඩමේ හදීස් අංක (1094) යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත.
අත්-තතව්වුඃ යන පදයේ 'أل' යන නිපාතය වර්ගය අදහ් කරයි. එමෙන්ම සමස්තය යන අදහස ද එය උසුලයි. දෙවැන්න ද එය සහතික කරයි. එනම්, සැබැවින්ම, අතිරේක සලාතයන් අත්හැර දමන මෙන් යම් සාධකයක් පැමිණෙන තෙක් ඒවා ආගමානුගත ආකාරයටම පැවතීම මූල ධර්මයයි. ළුහර් මග්රිබ් හා ඉෂා සලාතයේ අතිරේක සලාතයන් සම්බන්ධව හැර ඒවා අතහැර දමන මෙන් සාධක පැමිණ නැත. හෆ්ස් ඉබ්නු ආසිම් ඉබ්නු උමර් ඉබ්නු අල්-කත්තාබ් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා විසින් වාර්තා කළ බවට හදීසයක් සහීහ් මුස්ලිම්හි මෙසේ සඳහන් වෙයි: මම ඉබ්නු උමර් තුමා සමග මක්කා මාර්ගයේ ගමනක සහභාගී වූයෙමි. ඔහු මෙසේ පැවසීය: "ඔහු අපට ළුහර් සලාතය රකආත් දෙකක් ලෙස ඉටු කරවීය. පසුව හෙතෙම ඉදිරියට ගිය අතර අපි ද ඔහු සමඟ ඔහුගේ තවලමට ළඟා වන තෙක් ගියෙමු. එතුමා වාඩි වූ අතර අපි ද එතුමා සමඟ වාඩි වූයෙමු. එතුමා සලාත් ඉටු කරන දෙසට බැල්ම හෙළූ විට, ඔහු සිටගෙන සලාත් ඉටු කරන අය දැක: 'ඔවුන් සිදු කරන්නේ කුමක්ද?' යැයි විමසුවේය. මම: 'ඔවුන් අල්ලාහ්ව මහිමයට පත් කරමින් සුන්නාහ් සලාත් ඉටු කරමින් සිටිති' යැයි පැවසුවෙමි. ඔහු: 'අහෝ මාගේ සහෝදරයාගේ පුතනුව, මම එසේ කරන්නෙකු ලෙස සිටියේ නම්, මම මගේ සලාතය සම්පූර්ණව ඉටු කරන්නට තිබුණි.' යැයි පැවසුහ. මම අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් සමඟ ගමන් කර ඇත්තෙමි. අල්ලාහ් එතුමාණන්ව අත්පත්කර ගන්නා තුරු එතුමාණන් රකඅත් දෙකකට අමතරව කිසිවක් ඉටු කළේ නැත. මම අබු බකර් සමඟ ද ගමන් කර ඇති අතර අල්ලාහ් එතුමාව අත්පත් කර ගන්නා තුරු එතුමා ද රකඅත් දෙකකට අමතරව කිසිවක් ඉටු කළේ නැත. මම උමර්තුමා සමඟ ද ගමන් කර ඇති අතර අල්ලාහ් එතුමාව අත්පත් කර ගන්නා තුරු එතුමා රකඅත් දෙකකට අමතරව කිසිවක් ඉටු කළේ නැත. මම උස්මාන් තුමා සමඟ ද ගමන් කර ඇති අතර, අල්ලාහ් එතුමාව අත්පත්කර ගන්නා තුරු එතුමා රකඅත් දෙකකට අමතරව කිසිවක් ඉටු කළේ ද නැත." තවද අල්ලාහ් මෙසේ පවසා ඇත: "අල්ලාහ්ගේ දූතයා තුළ ඔබට යහපත් ආදර්ශයක් ඇත" (21). (සූරා අල් අහ්සාබ් 33 :21) (21) ඉමාම් මුස්ලිම් තුමා 'කිතාබු සලාතිල් මුසාෆිරීන්' (මගියන්ගේ සලාතය) යන මාතෘකාවේ 'සලාතුල් මුසාෆිරීන වකස්රිහා' (මගියන්ගේ සලාතය හා එය කෙටි කිරීම) යන පාඩමේ හදීස් අංක (689) යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත. එමෙන්ම ඉමාම් බුහාරි 'කිතාබුත් තක්සීර්' (සලාතය කෙටි කිරීම) යන මාතෘකාවේ 'මන් ලම් යතතව්වඃ ෆිස් සෆරි දුබර අස් සලාති' (අනිවාර්යය සලාතයෙන් පසු ගමනක දී සුන්නත් සලාත් ඉටු නොකරන්නන්' යන පාඩමේ හදීස් අංක (1101-1102) යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත.
මග්රිබ් හා ඉෂා සලාත් අතර ඒකාබද්ධ කිරීම සම්බන්ධයෙන් පෙර සඳහන් කරන ලද හදීසයෙන් පෙනී යන්නේ සැබැවින්ම නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් ඒ දෙකට අදාල සුන්නත් සලාතයන් ඉටු කර නැති වගයි. (22) (22) ඒ ගැන පෙර සඳහන් කර ඇත. (පිටුව: 07)
"මම එසේ කරන්නෙකු ලෙස සිටියේ නම්, මම මගේ සලාතය සම්පූර්ණව ඉටු කරන්නට තිබුණි." යන ඉබ්නු උමර් (රළියල්ලාහු අන්හුමා) තුමාගේ ප්රකාශයේ අදහස වනාහි: එසේ මම අතිරේක සලාත් ඉටු කරන්නෙකු වී නම් මාගේ අනිවාර්යය සලාතය මට සම්පූර්ණ කරන්නට තිබුණි. එය සැබැවින්ම නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ තම වාහනය මත අතිරේක සලාත් ඉටු කළ බවත් ඒ මත වී විත්ර් සලාතය ඉටු කළ බවත් එතුමා විසින් සහතික කර ඇති සාධකය අනුවය. සැබැවින්ම එතුමාණෝ එසේ සිදු කළ බව දන්වා ඇත.
බුහාරි රහිමහුල්ලාහ් තුමා තම සහීහ් ග්රන්ථයේ: 'ගමනක දී සලාතයෙන් පසු හා ඒවාට පෙර අතිරේක සලාත් ඉටු නොකරන්නන් යන පාඩමේ හා 'ගමනක දී සලාතයෙන් පසු හා ඒවාට පෙර නොවන අතිරේක සලාත් ඉටු කරන්නන්' යන පාඩමේ' විග්රහ කර ඇත.
ෆජ්ර් සලාතයට අදාළ අතිරේක සලාතය වනාහි, එය පදිංචිව සිටිය ද ගමනක සිටයද ඉටු කරනු ලැබේ. මක්නිසාදයත් ෆජ්ර් සලාතයට අදාළ රකආත් දෙක පිළිබඳ දැක්වූ දැඩි සැලකිල්ල වෙනත් අතිරේක සලාත් සඳහා නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමා දක්වා නැති බැවිනි. එතුමාණෝ ඒ දෙක කිසිවිටෙක අත්හැර නැත. එමෙන්ම ඒ පිළිබඳව ආඉෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය විසින් වාර්තා කළ හදීසයක් සහීහ් අල් බුහාරි (ෆත්හුල් බාරි) 3/42 යටතේ සඳහන් වී ඇත. (23) (23) ඉමාම් බුහාරි තුමා 'කිතාබුත් තහජ්ජුද්' (තහජ්ජුද් සලාතය) යන මාතෘකාවේ 'තආහුදු රකඅතයිල් ෆජ්රි' (ෆජ්ර් සලාතයට අදාළ අතිරේක රකආත් දෙක කෙරෙහි දැක්වූ සැලකිල්ල) යන පාඩමේ හදීස් අංක (1169) යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත. ඉමාම් මුස්ලිම් තුමා 'සලාතුල් මුසාෆිරීන්' (මගීන්ගේ සලාතය) යන මාතෘකාවේ 'ඉස්තිහ්බාබු රකඅතයි සුන්නතිල්' ෆජ්රි (ෆජ්ර් සලාතයට අදාළ අතිරේක රකආත් දෙක ඉටු කිරීම සතුටුදායකය) යන පාඩමේ හදීස් අංක (94/724) යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත.
සහීහ් මුස්ලිම් හි අබූ කතාදා (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා විසින් වාර්තා කළ හදීසයක් මෙසේ සඳහන් වේ. එතුමා නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් සමග විය. ඔවුන්ගේ නින්ද ඔවුන්ව හිරු උදාවන තෙක්ම ෆජ්ර් සලාතයෙන් දුරස් කළ කතාව මෙනෙහි කළේය. සැබැවින්ම නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ ඔවුනට ඒ ගැන නියෝග කළහ. ඔවුන් සිටි ස්ථානයෙන් ඔවුන් ගමන් කර, පසුව බැස වුළූ ධෝවනය කර ගත් අතර පසුව බිලාල් තුමා සලාතය සඳහා අදාන් පවසා ඇරයුම් කළේය. අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ රකඅත් දෙකක් ඉටු කර පසුව ෆජ්ර් සලාතය ඉටු කළහ. එතුමාණෝ සෑම දිනකම ක්රියා කළ ආකාරයෙන්ම ක්රියා කළහ. (24) ඉමාම් මුස්ලිම් 'කිතාබුල් මසාජිද්' (දේවස්ථාන) යන මාතෘකාව යටතේ 'කළාඋස් සලාතිල් ෆාඉතා' (මග හැරුණු සලාතය නැවත ඉටු කිරීම) යන පාඩමේ අංක 681 දරණ හදිසයේ සඳහන් කර ඇත.
අබූ හුරෙයිරා (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා විසින් වාර්තා කළ මෙවැනිම හදීසයක් එතුමා සතුව ඇත. (25) (25) ඉමාම් මුස්ලිම් 'කිතාබුල් මසාජිද්' (දේවස්ථාන) යන මාතෘකාව යටතේ 'කළාඋස් සලාතිල් ෆාඉතා' (මග හැරුණු සලාතය නැවත ඉටු කිරීම) යන පාඩමේ අංක 680 දරණ හදිසයේ සඳහන් කර ඇත.
මගියා අතිරේක සලාත් ඉටු කිරීම සම්බන්ධයෙන් අප දීර්ඝ ලෙස සාකච්ඡා කිරීමට හේතුව වනාහි: පොදුවේ මගියා අතිරේක සලාත් ඉටු නොකළ යුතු යැයි ඇතැමුන් අදහස් කරන බැවිනි. අපි සඳහන් කළ කරුණු වලින් පැහැදිලි වන්නේ: ළුහර්, මග්රිබ් හා ඉෂා සලාතයන්ට අදාළ අතිරේක සලාත් ඉටු කිරීමේ අවශ්යතාවක් නැති අතර ඒ හැර අනෙකුත් අතිරේක සලාත් ඉටු කිරීමේ අවසරය ඇති බවය. එය ආගමානුගත කරන ලැබූවක් ලෙස පවතී. අල්ලාහ් ආශිර්වාද කරත්වා!
මගියා තම වාහනය මතට වී කිබ්ලා දිශාවට නොහැරුණ ද, වෙනත් කවර දිශාවකට හැරී සිටිය ද අතිරේක සලාතය ඉටු කිරීමේ අවසරය ඔහුට ඇත. සහීහ් අල් බුහාරි හි ජාබිර් ඉබ්නු අබ්දිල්ලා (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා විසින් වාර්තා කළ හදීසයක් මෙසේ සඳහන් වේ: සැබැවින්ම නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් නැගෙනහිර දිශාවට මුහුණලා තම වාහනය මතට වී සලාත් ඉටු කර ඇත. එමෙන්ම අනිවාර්යය කරන ලද සලාතයක් ඉටු කිරීමට අපේක්ෂා කළේ නම්, ඉන් බැස කිබ්ලා දිසාවට හැරී සලාත් ඉටු කර ඇත්තාහ. (26) (26) මෙය ඉමාම් බුහාරි තුමා 'කිතාබුත් තක්සීර්' (සලාතය කෙටි කිරීම) යන පාඩමේ 'බාබු යන්සිලු ලිල්මක්තූබති' (අනිවාර්යය සලාතය සඳහා වාහනයෙන් බිමට බැසීම) යන මාතෘතාකවේ අංක 1099 දරණ හදීසයේ වාර්තා කර ඇත.
ගමනේ දී පිළිපැදිය යුතු තවත් නීතියක් වනුයේ: සහය සඳහා හා අවශ්යතා සපුරාලීම සඳහා මගියා සමග තවත් සහයකයකු එකතු කර ගැනීමය. යම් අවශ්යතාවක් හෝ අල්ලාහ්ගේ මාර්ගයේ අරගල කිරීම වැනි ආගමික කටයුත්තක දී හැර මිනිසෙකු තනි ව ගමන් නොකළ යුතුය. නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් පැවසූ බව, අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු උමර් (රළියල්ලාහු අන්හුමා) තුමා විසින් වාර්තා කළ හදීසයක් සහීහ් අල්-බුහාරි හි මෙසේ සඳහන් වේ. "තනිව ගමන් කිරීම ගැන මා දන්නා දෑ මිනිසුන් දැන ගන්නේ නම්, රාත්රියේ කිසිදු මගියකු තනිව ගමන් නොකරනු ඇත." (27) ඉමාම් බුහාරි 'කිතාබුල් ජිහාද්' පාඩමේ 'බාබ් අස්සියරි වහ්දහ්' (තනිව ගමන් කිරීම) යන මාතෘකාවේ හදීස් අංක 2998 යටතේ මෙය ප්රකාශ කර ඇත.
ඔහුට යම් ව්යාසනයක් හෝ වෙනත් යම් විපත්තියක් හෝ සිදු වූයේ නම්, ඔහුව හඳුනාගත හැකි අයුරින් නම, ලිපිනය සහතික කරන ලද යමක් ඔහු සමග තබා ගත යුතුය.
ගමනේ දී පිළිපැදිය යුතු තවත් නීතියක් වනුයේ: මහ්රම් අයකුගෙන් තොරව කාන්තාවක් ගමනක නිරත නොවීමය. එම ගමන දුර බැහැර ගමනක් හෝ සුළු දුර ප්රමාණයක් වුවද, එසේ නැතහොත් හජ් වන්දනාව වෙනුවෙන් හෝ ඒ හැර වෙනත් දෙයක් වෙනුවෙන් වුව ද, ඇය ලස්සන තරුණියක් හෝ මැහැල්ලියක් වුව ද, ඇය සමග සිටින අය ඇගේ ඥාතී හා හිතමිතුරු කාන්තාවන් වුව ද එසේ නොවුව ද, ඇයට එය යහපත් යැයි සිතුව ද එසේ නැති වුව ද, ගුවන් යානයක හෝ වෙනත් වාහනයක වුව ද ඒ සියල්ල එක සමානය. ඇයට අනුමත වන්නේ නැත. නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් කළ දේශනයකට තමන් සවන් දුන් බව පවසමින් ඉබ්නු අබ්බාස් (රළියල්ලාහු අන්හුමා) විසින් වාර්තා කළ හදීසයක් සහීහ් බුහාරි හා මුස්ලිම්හි මෙසේ සඳහන් වේ: 'මහ්රම් අයෙකු නොමැතිව සිටින කාන්තාවක් සමඟ පිරිමියෙක් කනිව නොසිටිය යුතුය. කාන්තාව සිය මහ්රම් කෙනෙකු සමග මිස ගමන් බිමන්වල නිරත නොවිය යුතුය. එවිට පුද්ගලයෙකු නැගිට: “අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෙනි! මාගේ භාර්යාව හජ් ඉටු කිරීම සඳහා තනිව පිටත්ව ගොස් ඇත. මා අසවල් අසවල් සටන්වලට නම් දුන් අයෙකු වෙමි." යැයි පැවසීය. එවිට නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ: "ඔබ ගොස්, ඔබේ බිරිඳ සමඟ හජ් ඉටු කරන්න." (28) යැයි පැවයුහ. මහ්රම් අයකුගෙන් තොරව කාන්තාවක් ගමනක නිරත වීම නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ තහනම් කළහ. එතුමාණෝ එය එක් සංචාරයකට වඩා තවත් එකකට හෝ, එක් කාන්තාවකට වඩා තවත් කාන්තාවකට හෝ, එක් තත්වයකට වඩා තවත් තත්ත්වයකට සීමා නොකළ අතර ඔහු පුරුෂයාගෙන් ඔහුගේ බිරිඳ ගැන විමසුවේ ද නැත. ඉමාම් බුහාරි තුමා ජිහාද් නම් පාඩමේ 'මන් ඉක්තතබ ෆී ජෙයිසින් ෆකඃරජත් ඉම්රඅතුහූ හාජතන්' (යුද්ධයක් සඳහා නම් දුන් අයකු වී, ඔහුගේ බිරිය යම් අවශ්යතාවක් සඳහා පිටත්ව යාම) යන මාතෘකාවේ හදීස් අංක 3006 යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇති අතර, ඉමාම් මුස්ලිම් හජ් පාඩමේ 'බාබු සෆරිල් මර්අති මඅ මහ්රමි' (කාන්තාව මහ්රම් අයකු සමග ගමන් කිරීම) යන මාතෘකාවේ හදීස් අංක 1341 තුළින් මෙය වාර්තා කර ඇත.
අල් මහ්රම් (ගෘහස්තයින්) යනු: සැමියා, ඥාතීත්වය හේතුවෙන් හෝ කිරි පෙවීම හේතුවෙන් හෝ විවාහය (තුළින් ඇතිවන ඥාතිත්වය) හේතුවෙන් හෝ කාන්තාවක් සමග විවාහ වීමට තහනම් උදවිය.
සමීප ඥාතිත්වය හෝ කිරි පෙවීම හේතුවෙන් මහ්රම් වන උදවිය සත් දෙනෙකි: පියා, (පියාගේ පියා වැනි) ඔහුගෙන් ඉහළට, පුතා (පුතාගේ පුතා වැනි) ඔහුගෙන් පහළට, සහෝදරයා, ඔහුගේ පුතා හා (සහෝදරයාගේ පුතාගේ පුතා වැනි) ඉන් පහළට, සහෝදරියගේ පුතා හා (සහෝදරියගේ පුතාගේ පුතා වැනි) ඔහුගෙන් පහළට, මාමා සහ (ලොකු මාමා වැනි) ඔහුගෙන් ඉහළට, පිය සහෝදර බාප්පා හෝ (මහප්පා වැනි) ඉන් ඉහළට.
විවාහය හේතුවෙන් මහ්රම් වන උදවිය සිව් දෙනෙකි: බිරියගේ පියා හා (ඔහුගේ පියා වැනි) ඔහුගෙන් ඉහළට, බිරියගේ පළමු සැමියාගේ පුතා හා (ඔහුගේ පුතා වැනි) ඔහුගෙන් පහළට, බිරියගේ දුවගේ සැමියා හා ඔහුගෙන් පහළට, බිරියගේ මවගේ සැමියා හා ඔහුගෙන් ඉහළට, නමුත් මෙසේ මහ්රම් වනුයේ ලිංගික සම්බන්ධතා ඇති කර ගත් විටෙකය.
එමෙන්ම මහ්රම් තැනැත්තා වැඩි වියට පත් සිහිබුද්ධිය ඇත්තෙකු විය යුතුය. ළමුන් හා සිහිබුද්ධිය නැති උදවිය සමග ගමනක නිරත වීම වලංගුභාවයට ප්රමාණවත් වන්නේ නැත.
මේ අනුව කාන්තාවකට මහ්රම් අයකු නොලැබුණේ නම් හජ් ඉටු කිරීම ඇයට අනිවාර්යය වන්නේ නැත. මක්නිසාද යත් ඒ සඳහා වන පහසුකම් ඇය ලබන්නට හැකියාවක් නොමැති බැවිනි.
හජ් අනිවාර්යය වූයේ කවදා ද?
විද්වතුන්ගේ වඩාත් ප්රචලිත ප්රකාශ වනුයේ හිජ්රි වර්ෂ නවයේ හෝ දහයේ හජ් අනිවාර්යය වූ බවය. එය අනිවාර්යය කරමින් උත්තරීතර අල්ලාහ්ගේ ප්රකාශය එම කාලයට අනුගත වී තිබීමය: "... තවද හජ් සඳහා පහසුකම් ඇත්තවුනට එම ගෘහයෙහි අල්ලාහ් වෙනුවෙන් හජ් වන්දනාමාන කිරීම ජනයා හට පැවරුණු වගකීමකි. තවද කවරෙකු ප්රතික්ෂේප කළේ ද සැබැවින්ම අල්ලාහ් ලෝවැසියන්ගෙන් පොහොසත්ය." (ආලු ඉම්රාන්: 97) මෙම පාඪය සූරා ආලු ඉම්රාන්හි මැද කොටසෙහි සඳහන්ව ඇති අතර එය හිජ්රි නවවන වසරේ 'ආමුල් වූෆූද්' නම් නියෝජිතයින්ගේ වර්ෂයේදී පහළ කරන ලද්දකි.
එය අනිවාර්යය වීම ප්රමාද වීමේ ප්රඥාව මැනවින් දන්නේ අල්ලාහ්ය. සැබැවින්ම මක්කාව -අල්ලාහ් එහි ගෞරවය තව තවත් වැඩි කරත්වා- මෙම වර්ෂයට පෙර කුරෙයිෂ් අතර සිටි බහුදේවවාදීන්ගේ පාලනය තුළ පැවැතුණි. නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ට හෝ එතුමාණන්ගේ හිතමිතුරන්ට හෝ පූර්ණ අයුරින් හජ් ඉටු කිරීමේ අවස්ථාව ඇහිරී තිබුණි. හුදෙයිබිය්යා ගිවිසුම අවස්ථාවේ කළ උම්රා වන්දනාවට ද දිගු කාලයක් ගත වී තිබුණි. හිජ්රතයට පසු වසර හයකට බහුදේව වාදීන් විසින් අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් හා ඔහුගේ හිත මිතුරන් හට උම්රා පරිපූර්ණ කිරීමට බාධක පනවා තිබුණි.
හජ් වන්දනාව මුල්යමය හා ශාරීරික පහසුකම් ඇති, සිහි බුද්ධිය ඇති, වැඩිහිටි සෑම මුස්ලිම්වරයකුට අනිවාර්යය වේ.
වැඩිහිටි නොවන අයට හජ් අනිවාර්යය වන්නේ නැත. නමුත් ඔහුගේ හජ් වන්දනාව වලංගු වේ. අතිරේක හජ් වන්දනාවක් ඉටු කළ මහිමය එහි දී ඔහුට හිමිවනු ඇත. ඔහු වැඩිවියට පත් වූ විටෙක අනිවාර්යය හජ් වන්දනාව ඉටු කළ යුතුය. මක්නිසාදයත් වැඩිහිටි අවදියට ළඟා වීමට පෙර කළ හජ් වන්දනාව ඔහුට නියම කරන ලද කාලයට පෙර ඉටු කළ හජ් වන්දනාවක් වන බැවිනි. එය කෙනෙක් අනිවාර්යය සලාතය නියමිත කාලයට පෙර ඉටු කළ විටෙක පවතින අවස්ථාව හා සමානය.
තම මුදලින් හජ් වන්දනාව ඉටු කිරීමට අපොහොසත් දිළිඳු හා වහල් වැනි අය, ඔහුට හජ් වන්දනාව අනිවාර්යය වන්නේ නැත. එය උත්තරීතර අල්ලාහ්ගේ ප්රකාශය පදනම් කර ගනිමිනි. "හජ් සඳහා පහසුකම් ඇත්තවුනට (පැවරුණු වගකීමකි.)" ඒ අනුව, මොහුට ඒ සඳහා පහසුකම් නැති බැවින් හජ් වන්දනාව ඔහුට අනිවාර්යය වන්නේ නැත.
ශාරීරිකව හජ් වන්දනාව ඉටු කිරීමට අපොහොසත් වූ අය වනාහි, මහළුකම හෝ රෝගීකම හේතුවෙන් ඔහු එය ඉටු කිරීමට අපොහොසත් වුයේ නම්, ඔහු වෙනුවෙන් හජ් ඉටු කරන නියෝජිතයෙකුට එය පැවරිය යුතුය. නියෝජිතයා ද හදිසි රෝගී තත්ත්වයක පෙළෙන්නේ නම්, එය සුව වන තුරු බලාපොරොත්තුවෙන් හිඳ, පසුව එය ඉටු කළ යුතුය. ඊට පෙර ඔහු මිය ගියේ නම්, ඔහු වෙනුවෙන් ඔහුගෙන් පසු පැවත එන උදවිය විසින් ඉටු කළ යුතුව ඇත.
මුස්ලිම්වරයකුට හජ් වන්දනාව අනිවාර්යය වනුයේ කවදා ද එවිට ඔහු එය ඉටු කිරීමට යුහුසුළු විය යුතුය. මක්නිසාදයත් අල්ලාහ්ගේ හා ඔහුගේ දූතයාණන්ගේ නියෝගය කාල නියමයකින් සීමා කර නොමැති නම් සහ ඒවා ලිහිල් කිරීම සඳහා වන බවට කිසිදු සාක්ෂියක් නොමැති නම්, ඒවා ක්ෂණිකව විය යුතුය. නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් ප්රකාශ කළ බවට ඉබ්නු අබ්බාස් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා විසින් වාර්තා කළ හදීසයක ඒ ගැන මෙසේ සඳහන් වේ. "හජ් සඳහා යුහුසුළු වන්න. -ඉන් අනිවාර්යය හජ් වන්දනාව අදහස් කෙරේ- ඔබ අතරින් කිසිවෙකු හෝ තමන්ට කුමක් සිදුවේ දැයි නොදනී." (29) මෙය ඉමාම් අහ්මද් විසින් වාර්තා කර ඇති අතර මෙහි වාර්තා සම්බන්ධතාවේ දුර්වලකමක් ඇත. නමුත් මෙම හදීසය තහවුරු කරන ක්ෂණික ව සිදු කිරීම යන ප්රකාශයට පොදුවේ සාධක සඳහන්ව ඇත. ඉමාම් අහ්මද්ගේ මුස්නද් හි මෙය වාර්තා කර ඇත. (1/314)
හජ් හෝ උම්රා සඳහා ඉහ්රාම් තත්ත්වයට පැමිණිය යුත්තේ කොතැන් සිට ද?
හජ් හෝ උම්රා සඳහා අපේක්ෂා කරන්නන් අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් නියම කළ සීමා මාඉම්හි ඉහ්රාම් බැඳිය යුතුය. ඒවා මාඉම් පහකි.
පළමු වැන්න: දුල් හුලෙයිෆා - එයට 'අබ්යාරු අලී' යනුවෙන් හඳුන්වනු ලැබේ. එය මදීනා වාසීන් හා ඒ හරහා ගමන් කරන අනෙකුත් වාසීන් සඳහා වේ.
දෙවැන්න: අල්-ජුහ්ෆා - විනාශ වී ගිය පුරාණ ගම්මානයකි. එබැවින් මිනිසුන් එය වෙනුවට රාබිග් නැමැති ස්ථානය භාවිත කරති. එය සිරියානු වැසියන් හා ඒ හරහා ගමන් කරන අය ඊට පෙර පවතින දුල් හුලෙයිෆා හරහා ගමන් නොකළේ නම් එවැන්නන් සඳහා ද වේ.
තුන්වැන්න: යලම්ලම් එය තිහාමා හි පිහිටි කන්දක් හෝ ස්ථානයකි. එය සඃදිය්යා යන නමින් ද හැඳින්වේ. එය යමන් වාසීන් හා ඒ හරහා ගමන් කරන වෙනත් අය සඳහා නියම කරන ලද්දකි.
සිව්වැන්න: කර්නුල් මනාසිල් - එය අස්-සෙයිල් යන නමින් ද හැඳින්වේ. එය නජ්ද් වාසීන් හා ඒ හරහා ගමන් කරන වෙනත් අය සඳහා නියම කරන ලද්දකි.
පස්වැන්න: දාතු ඉරක් - එය 'අල්-ළරීබාහ්' යන නමින් ද හැඳින්වේ. එය ඉරාක් වාසීන් හා ඒ හරහා ගමන් කරන වෙනත් අය සඳහා නියම කරන ලද්දකි.
කවරෙකු මේ මාඉම් හරහා හජ් හෝ උම්රා අපේක්ෂාවෙන් ගමන් කරන්නේ ද එහි ඉහ්රාම් බැඳ චේතනා තැබීම ඔහුට අනිවාර්යය වේ.
ගුවන් මාර්ගයෙන් හෝ මුහුදු මාර්ගයෙන් ගමන් කිරීමේ දී ඒවාට සමාන්තරව පිහිටන්නේ නම් එයට අනුගත වූ ස්ථානයේ ඉහ්රාමයට අදාල චේතනා තැබීම ඔහුට අනිවාර්යය වේ. "කවරෙකු අල්ලාහ්ගේ සීමාවන් ඉක්මවා යන්නේ ද ඔවුහුම ය අපරාධකරුවෝ" (අල්-බකරා: 229)
කවරෙකු මෙම සීමා මාඉම් ඇතුළත මක්කාවට කිට්ටුවෙන් සිටින්නේ ද ඔහු අදාළ ස්ථානයේ සිටම ඉහ්රාමයට අදාල චේතනාව තබා ගනු ඇත. කවරෙකු මක්කාවේ සිටින්නේ ද මක්කාව සිටම ඉහ්රාමයට අදාල චේතනාව තබා ගනු ඇත. නමුත් උම්රා සඳහා ඔවුන් හරම් සීමාවෙන් පිටතට ගොස් ඉහ්රාම් ඇඳ ගනිති. එනම්: සැතපුම් ගණනකින් පිටුපසින් හිදය. නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් අබ්දුර් රහ්මාන් ඉබ්නු අබී බක්ර් තුමාට මෙසේ පවසා ඇත. ඔබේ සහෝදරිය සමග හරම් සීමාවෙන් පිටත්ව යන්න. ඇය උම්රා සඳහා චේතනා තැබිය යුතුය. මෙය ඉමාම් බුහාරි කිතාබුල් හජ් නම් පාඩමේ 'අල් හජ්ජු අෂ්හුරුම් මඃලූමාත්' යන උත්තරීතර අල්ලාහ්ගේ ප්රකාශය' යන මාතෘකාවේ හදීස් අංක 1560 යටතේ වාර්තා කර ඇත. ඉමාම් මුස්ලිම් කිතාබුල් හජ් නම් පාඩමේ 'බයානු වුජූහිල් ඉහ්රාම්' (ඉහ්රාම් පැළඳීමේ ක්රමය) යන මාතෘකාවේ හදීස් අංක (123/1211) යටතේ ආඉෂා රළියල්ලාහු අන්හා විසින් කරන ලද සඳහනක් වාර්තා කර ඇත.
හජ් හෝ උම්රාවක් ඉටු කිරීමේ අපේක්ෂාවෙන් තොරව කවරෙකු ව්යාපාරික කටයුත්තක් හෝ ඥාතීන් හමුවීම හෝ අධ්යාපන කටයුත්තක් වැනි කාර්යයක් අපේක්ෂාවෙන් මෙම සීමා මාඉම් හරහා ගමන් කරන්නේ ද ඉහ්රාම් පැළඳීම ඔහුට අනිවාර්යය වන්නේ නැත. මක්නිසාදයත් සැබැවින්ම හජ් හා උම්රාව ජීවිත කාලය තුළ එක් වාරයකට වඩා වැඩියෙන් අනිවාර්යය නොවන බැවින් හා ඉහ්රාම් පැළඳිය යුත්තේ හජ් හෝ උම්රා සඳහා පමණක් වන බැවිනි.
වන්දනා චාරිත්ර හා ඒවායෙහි වඩාත්ම උතුම් දෑ
වන්දනා චාරිත්ර තුනකි: අත්-තමත්තුඃ, අල්-කිරාන් හා අල්-ඉෆ්රාද් ය.
අත්-තමත්තුඃ යනු: හජ් මාසවල උම්රා සඳහා අදිෂ්ඨාන කිරීමය. එනම්: ෂව්වාල් මාසය පිවිසීමෙන් පසු ය. එය අවසන් කරගත් පසුව එම වසරේම හජ් සඳහා අදිෂ්ඨාන කිරීමය.
අල්-කිරාන්: හජ් හා උම්රා ඒකාබද්ධ කර ඒ දෙකම එකට අදිෂ්ඨාන කිරීම ය. එසේ නැතහොත් උම්රා සඳහා පමණක් අදිෂ්ඨාන කර පසුව එහි තවාෆ් ඉටු කිරීමට පෙර හජ් වන්දනාව තුළට පිවිසීමය.
අල්-ඉෆ්රාද්: හජ් සඳහා පමණක් අදිෂ්ඨාන කිරීමය.
බහුතර විද්වතුන්ගේ මතය පුද්ගලයකුට මෙම ක්රම අතරින් කවර හෝ ක්රමයක් පිළිපැඳීමේ නිදහස ඇති බව ය. නමුත් වඩාත් උතුම් වන්නේ කවර ක්රමයක් ද යන්න ගැන ඔවුහු විවිධ මත දරති. වඩාත් නිවැරදි මතය වනුයේ තමත්තුඃ ක්රමය වඩාත් උතුම්වන බවය. මක්නිසාදයත් නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් ඒ ගැන තම සහගාමීන්ට නියෝග කර ඇති අතර ඔවුන්ව දිරිගන්වා ඇති බැවිනි. එමෙන්ම බහුලව පිළිපදිනු ලබන්නේ ද එම ක්රියා වලියයි. එහි දී සැබැවින්ම ඔහු උම්රාවෙහි ක්රියාවන් හා හජ්හි ක්රියාවන් සම්පූර්ණ ලෙස ඉටු කරනු ඇත. එමෙන්ම කල් ඇතිව මක්කාවට පැමිණෙන්නන් හට උම්රා හා හජ් අතර ඉහ්රාමයෙන් ඉවත්ව සිටීමට අනෙක් චාරිත්රවලට වඩා එය ඔහුට වඩාත් පහසුවන බැවිනි.
තමත්තුඃ හේතුවෙන් පුරප්පාඩු පිරිවීම සඳහා නොව තුතිවන්තවීම සඳහා සත්ව කැපයක් ලබා දිය යුතු වේ. එය එක් එළුවෙක් හෝ සත් දෙනෙකු එකතු වී ඔටුවකු හෝ ගවයකු හෝ උල්හිය්යා ලබා දීමෙනි. අවුරුදු දින හෝ ඉන් පසු දින තුනක් තුළ ඔහු එම සත්වයා කපා හැර එය මිනා හෝ මක්කාවේ බෙදා හරිනු හරියි. ඉන් කොටසක් ඔහු අනුභව කරයි. නමුත් එය නොලැබුණේ නම් හජ් සමයේ දින තුනක් උපවාසයේ නිරත වෙයි. එය උත්සවයෙන් පසු දින තුනක් නොඉක්මවිය යුතුය. එමෙන්ම නැවත නිවස වෙත පැමිණි විට දින හතක් උපවාසයේ නිරත විය යුතුය.
සත්වයෙක් කැපීමේ හෝ ඒ වෙනුවට ආදේශකයක් කැප කිරීමේ අනිවාර්යය භාවය තුළ කිරාන් ක්රමය ද තමත්තුඃ ක්රමය හා සමානය.
තමත්තුඃ ක්රමයට හජ් ඉටු කිරීමේ ආකාරය, උම්රා සඳහා ඉහ්රාම් ආරම්භ කිරීමේ සිට හජ් නිමා කරන තෙක් වූ ක්රමවේදය කෙටියෙන්.
(අ) උම්රා වන්දනාව
1- පුද්ගලයෙක් උම්රා සඳහා ඉහ්රාම් ඇද ගන්නට සිතූ විටෙක, ඔහු අනිවාර්යය ස්නානයක් ඉටු කරන්නාක් මෙන් ස්නානය කර ගනී. තමන්ට ලැබෙන වඩාත් සුවඳැති සුවඳ විළවුන් භාවිතා කර තම හිසට හා තම යටි රැවුලට තවරා ගනී. සුදුවන් උඩු සළුවක් හා යටි සළුවක් ඇද ගනී. කාන්තාව තම අලංකාරය ඉස්මතු නොවන අයුරින් ඇය කැමති ඇඳුමක් ඇද ගනු ඇත.
2- පසුව අනිවාර්යය සලාතයක් සඳහා වූ වේලාවක නම්, එය පැළඳගත් පසු ගරු කිරීමක් වශයෙන් එම අනිවාර්යය සලාතය ඉටු කරයි. එය අනිවාර්යය සලාතයක් සඳහා වූ වේලාවක් නොවූයේ නම්, වුළු සඳහා වන සුන්නත් රකආත් දෙක ඉටු කරයි. නමුත් එහි දී ඉහ්රාමයේ සුන්නා සලාතයක් ලෙස අදිෂ්ඨාන නොකළ යුතුය. මක්නිසාදයත් ඉහ්රාම් සඳහා සුන්නත් සලාතයක් ගැන නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් විසින් සහතික කර වාර්තාවක් සඳහන් වී නොමැති බැවිනි.
3- පසුව සලාතය අවසන් කළ පසු උම්රා වන්දනාවේ පිවිසීමේ චේතනාව තබා ගනී. එහි දී ඔහු මෙසේ පවසයි: لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكِ، لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكِ، إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ، لَا شَرِيكَ لَكَ، لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ عُمْرَةً "ලබ්බයික් අල්ලාහුම්ම ලබ්බයික්, ලබ්බයික ලා ෂරීක ලක ලබ්බයික්, ඉන්නල් හම්ද වන්-නිඃමත ලක වල්-මුල්ක්, ලා ෂරීක ලක්." (යා අල්ලාහ් (ඔබ ඉදිරියේ) පෙනී සිටින්නෙමි, ඔබේ ආරාධනය පිළිගෙන (ඔබ ඉදිරියේ) පෙනී සිටින්නෙමි, ඔබට සමාන වෙනත් කිසිවෙක් හෝ කිසිවක් හෝ නැත. සැබැවින්ම සියලු ප්රශංසා, ආශිර්වාද මෙන්ම බලය ඔබ සතු වන්නේය. ඔබට සමාන කිසිවෙක් නැත. අහෝ දෙවිඳුනි මම උම්රා සඳහා පෙනී සිටිමි.)
තවාෆය ආරම්භ කරන තෙක් තල්බියා අධික වශයෙන් පැවසීම සුන්නාවකි. පසුව එය අවසන් කර ගනී.
4- මක්කාවට ළඟා වූ විට ඔහු තවාෆුල් කුදූම් හෙවත් පැමිණීමේ තවාෆය ඉටු කරමින් කටයුතු ආරම්භ කරයි. එහි දී හජරුල් අස්වද් දෙසට යොමු වී එය තම දකුණතින් ස්පර්ෂ කරයි. සෙනග පිරී නොමැති අවස්ථාවක පහසුකමක් ඇතොත් එය සිප ගනී. එසේ නැතහොත් ඒ වෙත සංඥා කරමින් තක්බීර් පවසයි.
පසුව හැරී ගොස් ඔහුගේ වමත ගෘහය දෙසට පිහිටුවා ගනියි. පසුව රුක්නුල් යමානී පසුකර ගිය විට - එය හජරුල් අස්වද් පිහිටි කොනෙන් පසු පිහිටා ඇති අවසන් කොනයි.- පහසුකමක් ඇත්නම් සිප ගැනීමෙන් තොරව තම දකුණතින් එය ස්පර්ශ කරයි.
මෙසේ වට හතක් ගමන් කරයි. පිරිමියා පළමු වට තුනෙහි රම්ල් ගමනින් ගමන් කරන අතර සියලුම තවාෆ් වාරයන්හි ඉල්තිබා ක්රමයට උඩු සළුව සකසා ගනී.
රම්ල් යනු: පාද ලඟින් ලඟ තබමින් ඉක්මනින් ගමන් කිරීමය.
ඉළ්තිබාඃ යනු: ඔහුගේ උඩු සළුවේ මැද දකුණු කිහිල්ලට යටින් තබා එහි කෙළවරවල් දෙක ඔහුගේ වම් උරහිස මත තැබීමය.
ඔහු තවාෆ් අතරවාරයේ අල්ලාහ්ව මෙනෙහි කරයි, අල්ලාහ්ව පිවිතුරු කරයි. තමන් කැමති ප්රාර්ථනාවන් නිහතමානීව යටහත් පහත් බවින් යුතුව හදවතින්ම ප්රාර්ථනා කරයි. හජරුල් අස්වද් ගල වෙත පැමිණෙන සෑම අවස්ථාවකම තක්බීර් පවසයි. රුක්නුල් යමාන් හා හජරුල් අස්වද් අතර මෙසේ පවසයි: رَبَّنَآ ءَاتِنَا فِي ٱلدُّنۡيَا حَسَنَةٗ وَفِي ٱلۡأٓخِرَةِ حَسَنَةٗ وَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ "රබ්බනා ආතිනා ෆිද් දුන්යා හසනතන් වෆිල් ආහිරති හසනතන් වකිනා අදාබන්නාර්" (අපගේ පරමාධිපතියාණනි! මෙලොවෙහි යහපත ද මතු ලොවෙහි යහපත ද අප හට පිරිනමනු මැනව! තවද නිරයේ දඬුවමින් අප ව ආරක්ෂා කරනු මැනව!) (අල්-බකරා: 201) සෑම තවාෆ් වටයක් සඳහාම ප්රාර්ථනාවක් නියම කිරීම නබි චරිතය තුළි මූලික වශයෙන් දක්නට නැත. එය අලුතින් ආරම්භ කරන ලද නවෝත්පාදන ක්රියාවලියකි.
5- තවාෆ් ඉටු කළ පසු මකාම් ඉබ්රාහීම් පසුපසට වී රකආත් දෙකක් ඉටු කළ යුතුවේ. ඉන් බැහැර ප්රදේශයක වුවද ඉටු කළ හැක. ආරම්භ රකආතයේ සූරා අල්-ෆාතිහාවට පසුව: "කුල් යා අය්යුහල් කාෆීරූන්" සූරාව පවසයි. (අල්-කාෆිරූන්: 109) දෙවන රකආතයේ: "කුල් හුවල්ලාහු අහද්" සූරාව පවසයි. (අල්-ඉහ්ඃලාස්: 112)
6- පසුව සෆා හා මර්වා අතර හත් වාරයක් ගමන් කරයි. එහි දී සෆා කන්දෙන් ආරම්භ කර මර්වා කන්දෙන් අවසන් කරයි.
නබි පිළිවෙත වනුයේ: ඒ දෙකෙහි නැග, කිබ්ලා දෙසට මුහුණලා, තම දෑත් ඔසවා ගෙන අල්ලාහ්ව මෙනෙහි කිරීම හා ඔහුගෙන් ප්රාර්ථනා කර සිටීමය.
එහිදී කොළ පැහැති සංඥා අතර වේගයෙන් වෙහෙස වී දිවයාම පිරිමියාට සුන්නාහ් වේ.
7- සඊ අවසන් කරගත් පසු තම හිසකෙස් කොට කර ගනී. එම කොට කිරීම සම්පූර්ණ හිසම ආවරණය කළ යුතු වේ. කාන්තාව ඇගිලි පුරුකක තරම් ප්රමාණයක් හිසකෙස් කොට කර ගනී.
එමගින් උම්රාව සම්පූර්ණ වනු ඇත. පසුව ඔහු ඔහුගේ ඉහ්රාමයෙන් මිදෙයි. ඉහ්රාම් පැළඳ ගැනීමට පෙර අල්ලාහ් ඔහුට අනුමත කළ ඇඳුම්, සුවඳ විළවුන්, විවාහය හා අනෙකුත් දෑ භුක්ති විඳීම වලංගු වෙයි.
(ආ) හජ් වන්දනාව
1- 'තර්විය්යා' දිනය එනම් දුල් හිජ්ජා මස අට වැනි දිනය උදා වූ විට ඔහු කවර ස්ථානයක සිටින්නේ ද එම ස්ථානයේ සිටම හජ් සඳහා ඉහ්රාම් පැළඳ ගනියි. උම්රාහි ඉහ්රාම් පැළඳගත් අවස්ථාවේ ස්නානය කිරීම, සුවඳ විළවුන් ගැල්වීම හා ඉහ්රාම් ඇදුම් ඇඳීම යනාදි කටයුතු සිදු කළාක් මෙන්ම මෙහි දී ද ඉහ්රාම් පළඳින අවස්ථාවේ සිදු කරයි.
2- එය අවසන් කළ පසු හජ් වන්දනාවේ පිවිසීම සඳහා අදිෂ්ඨාන කරගෙන මෙසේ පවසයි: لبيك اللهم لبيك، لبيك لا شريك لك لبيك، إن الحمد والنعمة لك والملك، لا شريك لك، لبيك اللهم حجًا "ලබ්බයික අල්ලාහුම්ම ලබ්බයික්, ලබ්බයික ලා ෂරීක ලක ලබ්බයික්, ඉන්නල් හම්ද වන්-නිඃමත ලක වල්-මුල්ක ලා ෂරීක ලක්. ලබ්බෙයික අල්ලාහුම්ම හා" (යා අල්ලාහ් (ඔබ ඉදිරියේ) පෙනී සිටින්නෙමි, ඔබේ ආරාධනය පිළිගෙන (ඔබ ඉදිරියේ) පෙනී සිටින්නෙමි, ඔබට සමාන වෙනත් කිසිවෙක් හෝ කිසිවක් හෝ නැත. සැබැවින්ම සියලු ප්රශංසා, ආශිර්වාද මෙන්ම බලය ඔබ සතු වන්නේය. ඔබට සමාන කිසිවෙක් නැත. අහෝ දෙවිඳුනි, මම හජ් සඳහා පෙනී සිටිමි.) මෙහි දී පිරිමින් උස් හඬින් මෙය පවසන අතර කාන්තාව එය පහත් හඬින් පවසනු ඇත.
අවුරුදු දින 'ජම්රතුල් අකබා' නම් ස්ථානයට ගල් විසි කරන තෙක් තල්බියා අධික වශයෙන් පැවසීම සුන්නාවකි. පසුව එය අවසන් කර ගනී.
3- පසුව මිනාවට පිටත්ව ගොස් එහි දී ළුහර්, අසර්, මග්රිබ්, ඉෂා සහ ෆජ්ර් සාලතයන් ඉටු කරයි. එහි දී සිව් වාර සලාතයන් දෙවාරයක් බැගින් ඉටු කරනු ලබන අතර ඒවා ඒකාබද්ධ කර ඉටු නොකරනු ඇත.
4- නව වැනි දින හිරු උදා වූ විට අරෆා දෙසට ගමන් කරයි. පහසුකමක් ඇත්නම් දහවල් කාලයේ 'නමිරා' මස්ජිදයට ගොඩ වදියි. එසේ නැතිනම් අරෆා හි ගොඩ බසියි. මධ්යහ්න කාලයේ හිරු අවරට යෑමට ආරම්භ වූ විටෙක ළුහර් හා අසර් සලාත් දෙක කෙටි කරමින් හා ඒකාබද්ධ කරමින් ඉටු කරයි. පසුව අල්ලාහ්ව මෙනෙහි කිරීමට හා ඔහුගෙන් ප්රාර්ථනා කිරීමට කාලය වෙන්කර ගනියි. එහි දී කන්ද ඔහු පසුපසින් පිහිටා තිබුණ ද - ඔහු කිබ්ලාව මුහුණලයි. එසේ ඔහු හිරු අවරට යන තෙක්ම ක්රියා කරයි.
5- හිරු අවරට ගිය පසු, මුස්දලිෆා වෙතට ගමන් කරයි. එහි මග්රිබ් සලාතය රකආත් තුනක් ලෙස හා ඊෂා සලාතය රකආත් (වාර) දෙකක් ලෙස ඉටු කරයි. ෆජ්ර් සලාතය ඉටු කළ පසු අහස වඩාත් පැහැදිලි වන තෙක් අල්ලාහ්ව මෙනෙහි කිරීමෙහි හා ප්රාර්ථනා කිරීමෙහි නිරත වෙයි.
6- පසුව අහස හොඳින් කහපැහැ ගැන් වූ පසුව මිනා දෙසට ගමන් කරයි. එහි ළඟා වූ පසු මක්කා දෙසට වඩාත් සමීපයෙන් පිහිටා ඇති 'ජම්රතුල් අකබාවට" ගල් විසි කිරීමට ආරම්භ කරයි. එහි දී ගල් කැට හතක් එකින් පසු එක විසි කරයි. සෑම ගල් කැටයක්ම කඩල ඇටයක තරම් විය යුතු ඇතර සෑම ගල් කැටයක්ම විසි කරන විට යටහත්පහත් බවින් හා උත්තරීතර අල්ලාහ්ට ගරුබුහුමන් කරමින් තක්බීර් පැවසිය යුතු වේ.
ගල් කැට විසි කිරීමෙන් පසු, පහසුකමක් ඇත්නම් සත්ව කැපය සිදු කරයි. පසුව ඔහුගේ මුළු හිසම මුඩු කර ගනී. එසේ නැතහොත් හිසකෙස් කොට කර ගනී. මෙහි දී හිස මුඩු කිරීම වඩාත් උතුම් වේ. නමුත් කාන්තාව නම්, ඇගේ හිසකෙස්වලින් ඇඟිලි පුරුකක තරම් කොටසක් ඇය කපා හරියි.
ගල් විසි කිරීම හා හිස මුඩු කිරීම හෝ කොට කිරීම තුළින් ඉහ්රාමයෙන් මිදීමේ පළමු අවස්ථාවෙන් ඔහු මිදෙයි. අනතුරුව ඔහු සාමාන්ය ඇඳුමෙන් සැරසෙයි. සුවඳ විළවුන් ගල්වා ගනී. ඉහ්රාමයට පෙර ඔහුට අල්ලාහ් අනුමත කළ සියලු දෑ සිදු කරයි. නමුත් බිරිය සමග සංසර්ගයේ නිරත වීමේ කාර්යය හැර. ඉහ්රාමයෙන් මිදීමේ දෙවන අවස්ථාව දක්වා ඇය සමග ලිංගිකව බැඳීම ඔහුට අනුමත වන්නේ නැත.
පසුව මක්කාවට ගොඩ වදියි. එහි හජ් වන්දනාවට අදාළ තවාෆය ඉටු කරයි. උම්රා හි තවාෆ් හා සඊ පිළිබඳ පෙර සඳහන් කළ ආකාරයෙන්ම සෆා හා මර්වා අතර සඊ ඉටු කරයි. නමුත් එම තවාෆ්හි රම්ල් කරන්නේ නැත. එහි දී ඉළ්තිබා ක්රමයට අඳින්නේ ද නැත. මක්නිසාදයත් රම්ල් හා ඉළ්තිබා පෙර සඳහන් කළ පරිදි තවාෆ් හැර වෙනත් තැනක ආගමනුගත කරනු ලබන්නක් නොවන බැවිනි.
පෙර සඳහන් කළ පරිදි තවාෆ්, සඃයු, ජම්රාවට ගල් ගැසීම, හිස මුඩු කිරීම හෝ කොට කිරීම යනාදියෙන් පසු දෙවන මිදීම සිදු වේ. ඒ අනුව ඉහ්රාමට පෙර තත්ත්වයේ ඔහුට අනුමත කර තිබුණු සියලු දෑ බිරිය සමග ලිංගික හැසිරීම ඇතුළු ව ඔහුට වලංගු වනු ඇත.
අවුරුදු දින සිදු කරනු ලැබිය යුතු වන්දනාවන් සංශිප්ත වශයෙන් පහත දැක්වේ:
අකබාවට ගල් විසි කිරීම.
සත්ව කැපය සිදු කිරීම.
හිස මුඩු කිරීම හෝ හිසකෙස් කොට කිරීම.
තවාෆ් හා සඊ
සුන්නාව වනුයේ පහසුකම් ඇත්නම් ඒවා පිළිවෙලට සිදු කිරීමය. නමුත් එකකට පෙර එකක් සිදු කළ ද එහි වරදක් නැත.
7- එකොළොස්වන දින හා දොළොස්වන දින මිනාවෙහි රාත්රිය ගත කිරීම.
8- මෙම දින දෙකෙහි මධ්යහ්න වේලාවට පසු ජම්රාත් තුනට ගල් විසි කරයි. මක්කාවේ සිට දුරින් පිහිටි ජම්රතුල් ඌලාවෙන් එය පටන් ගෙන එහිදී එකින් පසු එක ගල්කැට හතක් විසි කරයි. සෑම ගල් කැටයක් සමගම තක්බීර් පවසයි. එය අවසන්කරගත් පසු සෙනඟ අතරින් මදක් ඉදිරියට පැමිණ කිබ්ලා දෙසට මුහුණලා අත්දෙක ඔසවාගෙන තමන් කැමති දෑ දිගු වේලාවක් උත්තරීතර අල්ලාහ්ගෙන් අයැද සිටියි. පසුව දෙවන ජම්රාව (ජම්රතුල් වුස්තා) වෙත ගල් විසි කරයි. ඉන්පසු ද පළමු අවස්ථාවේ සිදු කළාක් මෙන්ම ප්රාර්ථනාව සඳහා සිට ගනියි. පසුව අවුරුදු දින ගල් ගැසූ තුන්වන ජම්රාව වන ජම්රතුල් අකබාවට ගල් ගසයි. එහි ද මීට පෙර ජම්රාත් දෙකට ගල් ගැසුවක් මෙන්ම ගල් ගසයි. නමුත් ඉන් පසු ප්රාර්ථනාව සඳහා නතර නොවෙයි.
9- දොළොස් වන දින ජම්රාත් තුනටම ගල් ගසා සම්පූර්ණ කළ විට, ඔහු කැමති නම් දහතුන්වන දින දක්වා මිනාවෙහි රැඳී සිට මධ්යහ්න කාලයෙන් පසු එහි ජම්රාත් වලට ගල් ගසනු ඇත. එය වඩාත් උතුම් ක්රියාවකි. මක්නිසාදයත් නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) එසේ සිදු කර ඇති බැවින් හා එහි අමතර ලෙස දැහැමි ක්රියාවන් පවතින බැවිනි. එසේම ඔහු කැමති නම් දින දෙකකින් පසු කල් ඇතිව එනම් දොළොස්වන දින හිරු අවරට යාමට පෙර මිනාවෙන් පිටත්ව යයි.
එම දිනවල හා රාත්රී කාලයන්හි තක්බීර් (අල්ලාහ්ව ශ්රේෂ්ටත්වයට පත් කිරීම) හා දික්ර් (අල්ලාහ්ව මෙනෙහි කිරීම) වැඩි වැඩියෙන් සිදු කළ යුතුය. උත්තරීතර අල්ලාහ් මෙසේ ප්රකාශ කරයි: "තවද නියමිත දින ගණනක් තුළ නුඹලා (මිනාවෙහි රැඳී සිට) අල්ලාහ් ව සිහිපත් කරනු." (අල්-බකරා: 203) තවද නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ මෙසේ ප්රකාශ කර ඇත්තාහ: "අය්යාමුත් තෂ්රීක් (හෙවත් හජ් අවුරුද්දෙන් පසු ඇති දින තුන) යනු අනුභව කරන, පානය කරන එමෙන්ම අල්ලාහ් ව සිහිපත් කරන දිනයන් වේ." (31) ඉමාම් මුස්ලිම් තුමා 'කිතාබුස් සියාම්' (උපවාසය) යන පාඩමේ 'තහ්රීමු සව්මි අය්යාමිත් තෂ්රීක්' (හජ් මස 11,12,13) දිනවල උපවාස තහනම්' යන මාතෘකාවේ අංක (1141) යටතේ වාර්තා කර ඇත. මෙය නබීෂා අල් හුද්ලී විසින් ප්රකාශ කරන ලද හදීසකි.
මේ සමඟ හජ් වන්දනා කටයුතු සම්පූර්ණ වේ.
'තවාෆුල් වදා' හෙවත් සමුගැනීමේ තවාෆය.
හජ්හි කටයුතු සියල්ල හජ් වන්දනාකරු අවසන් කර නැවත ඔහු තම ගම රට බලා හැරී යන්නට අපේක්ෂා කළ විට දේව ගෘහයේ තවාෆුල් වදා (සමුගැනීමේ තවාෆය) ඉටු කරන තෙක් මක්කාවෙන් පිටත්ව නොයා යුතුය. තම ගමනේ අවසන් කටයුත්ත බවට එය පත් කර ගත යුතුය.
ඔසප් කාන්තාවට හා පශ්චාත් දරු ප්රසූතියෙන් පසු රුධිර වහනය වන කාන්තාවට තවාෆුල් වදා වලංගු නැත. එය ඉබ්නු අබ්බාස් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා ප්රකාශ කළ නබි වදනක් අනුවය. "(හජ් වන්දනාවේ නිරත වූ) ඔවුන්ගේ අවසන් ගනුදෙනුව දේව ගෘහය සමග විය යුතු බව මිනිසුනට නියෝග කරන ලදී. නමුත් ඔසප් කාන්තාවකට සහන සළසන ලදී." (32) ඉමාම් බුහාරි විසින් 'කිතාබුල් හජ්' හජ් වන්දනාව නම් පාඩමේ. 'තවාෆුල් වදා' (සමුගැනීමේ තවාෆය) නම් මාතෘකාවේ 1755 දරණ හදීස් අංකය යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත. ඉමාම් මුස්ලිම් විසින් 'කිතාබුල් හජ්' හජ් වන්දනාව නම් පාඩමේ. 'වුජූබු තවාෆිල් වදා' (සමුගැනීමේ තවාෆය අනිවාර්යය) නම් මාතෘකාවේ (380/1328) දරණ හදීස් අංකය යටතේ මෙය වාර්තා කර ඇත.
ඉහ්රාම් තත්ත්වයේදී තහනම් කරන ලද කරුණු
ඉහ්රාම් තත්ත්වයේදී තහනම් කරන ලද කරුණු යනු ඉහ්රාම් පැළඳ ගැනීම හේතුවෙන් එම කාලය තුළ තහනම් කරනු ලැබූ කරුණු වේ.
එය පහත සඳහන් පරිදි සාරාංශගත කළ හැකිය:
1- හිස මුඩු කිරීමෙන් හෝ වෙනත් ක්රමයකින් හෝ හිසකෙස් ඉවත් කිරීම, බහුතර විද්වතුන් ඒ සමග ශරීරයේ අනෙකුත් රෝම ද ඇතුළත් කර ඇත.
2- අත් හා පාදවල නියපොතු කපා ඉවත් කිරීම. බහුතර විද්වතුන් අනෙකුත් රෝම ඉවත් කිරීම ද එයට ඇතුළත් කර ඇත.
3- ඉහ්රාම් තත්ත්වයට පැමිණීමෙන් පසු ශරීරයට හෝ ඇඳුමට හෝ ආහාර පාන ගන්නා දෑට සුවඳ විළවුන් භාවිත කිරීම.
4- අත් දෙක ආවරණය කරන අත්වැසුම් පැළඳීම.
5- ලිංගික සුවය සඳහා වැළඳ ගැනීම.
මෙම තහනම් කරන ලද කරුණු සඳහා ප්රතිකර්මය තෝරා ගැනීමේ නිදහස මත පිහිටා ඇත. හිස මුඩු කිරීම සම්බන්ධයෙන් උත්තරීතර අල්ලාහ් අල් කුර්ආනයේ සඳහන් කර ඇති පරිදි සෙසු දෑ ද ඒ අනුව සසඳනු ලැබේ. එනම් දින තුනක් උපවාසය කිරීමට හෝ දිළිඳුන් සය දෙනෙකුට ආහාර සැපයීමය. සෑම දිළිඳෙකු සඳහාම සාඃ එකකින් අඩක් (කිලෝ ග්රෑම් 1.20) ප්රමාණයක් විය යුතුය. එසේ නැතහොත් එළුවකු කපා හැරිය යුතුය. ආහාර හා එළුවා දිළිඳුන් අතර බෙදා හරිනු ලැබේ. එය මක්කාවේ හෝ තහනම් කරුණ සිදු වූ ස්ථානයේ හෝ සිදු කළ යුතුය.
6- ලිංගිකව පහස විඳීම, හජ්හි ඉහ්රාමයෙන් මිදීමේ පළමු අවස්ථාවට පෙර මෙවන් කටයුත්තක නිරත වී විටෙක ඔහු කෙරෙහි කරුණු හතරක් පෙළ ගැසෙනු ඇත.
ලිංගිකව හැසුරුණු හේතුවෙන් එම වන්දනාව අවලංගු වන්නේය.
(එහෙත්) එහි (ගමනේ) දිගටම රැඳී සිටිය යුතුයි.
ලබන වසරේ එය (හජ් වන්දනාව) නැවත ඉටු කළ යුතුයි.
වන්දිය ලෙස ඔටුවකු කපා හැර මක්කාවේ හෝ සංසර්ගයේ නිරත වූ ප්රදේශයේ වෙසෙන දුප්පතුන් අතර ඒවා බෙදා හැරිය යුතුයි.
7- විවාහ ගිවිසුම: මෙහි දී වන්දියක් නැති නමුත් විවාහය වලංගු වන්නේ නැත. ඉහ්රාම්හි සිටින තැනැත්තා මනමාලයා වුව ද මනමාලිය වුව ද භාරකරු වුව ද පවරන ලද අයකු වුව ද එක සමානය.
8- ගොඩබිම කැලෑ සතුන් දඬයම් කර මරා දැමීම. එහි දී ඔහු වන්දි ගෙවිය යුතු වේ. ඒ හා සමාන සතෙකු ඔහු කපා හැර, හරම් තුළ සිටින දිළිඳුන් අතර බෙදා හැරිය යුතු ය. එසේ නැතහොත් එය ආහාරයට මිල කර එම ආහාරය හරම් තුළ වෙසෙන දිළිඳුන් අතර බෙදා හැරිය යුතු ය. එසේත් නැතහොත් සෑම දුප්පතෙකු සඳහාම ආහාර සැපයීම වෙනුවට දිනක උපවාසයේ නිරත විය යුතුය.
තහනම් කරන ලද මෙම කරුණු අට ඉහ්රාම් තත්ත්වයේ සිටින පිරිමියෙකු හෝ වේවා කාන්තාවක හෝ වේවා ඒ සෑම කෙනෙකුට තහනම් වේ. පහත සඳහන් තහනම් කරුණු පිරිමියාට පමණක් සුවිශේෂී වේ.
1- හිසට ඇලෙන දෙයකින් හිස ආවරණය කිරීම. කූඩාරමක්, වාහනයක වියනක් හෝ කුඩයක් වැනි හිසට නොඇලෙන දෙයකින් හිස ආවරණය කිරීමෙහි වරදක් නැත.
2- මසා නිමකළ ඇඳුම් ඇඳීම, ශරීරයේ ප්රමාණයට හෝ ඉන් කොටසකට හෝ ශරීර අවයව අතරින් එක් අවයවයකට මහන ලද කමිසය, කලිසම, මේස් සපත්තු වැනි සියලු දෑ මෙහි ඇතුළත් වේ. ඉරුණු තැන් මැසූ යටි සළුව හා උඩු සළුව වනාහි එහි වරදක් නැත. එමෙන්ම මුදු, ඔරලෝසු, ඇස් කණ්ණාඩි, ශ්රව්යාධාර පළදනා, මුදල් පසුම්බ යනාදියෙහි ද වරදක් නැත.
පහත සඳහන් තහනම් කරුණු කාන්තාවට පමණක් සුවිශේෂී වේ.
කවර හෝ ආකාරයකින් මුහුණ ආවරණය කිරීම, ඇයට නිකාබය පමණක් තහනම් බව ඇතැම් විද්වත්හු පවසති. එනම් ඇගේ ඇස්දෙකින් බැලීම සඳහා සිදුරු කරන ලද පොරෝණයකින් මුහුණ වැසීමය. වඩාත් උචිත වනුයේ පිටස්තර පිරිමින් ඇය දෙස බලන අවස්ථාවක හැර පොදුවේ එය ආවරණය නො කිරීමය. එසේ බලන අවස්ථාවක ඉහ්රාම් තත්ත්වයේ වුව ද වෙනත් අවස්ථාවක වුව ද එය ආවරණය කිරීම අනිවාර්යය වේ.
මෙසේ සුවිශේෂී වූ තහනම් කරන ලද කරුණු සඳහා දිය යුතු වන්දිය ඉහත සඳහන් කළ කරුණු පහ සඳහා දෙනු ලබන වන්දිය හා සමානය. එහිදී තෝරා ගැනීමේ නිදහස ඇත.
තහනම් කරන ලද මෙම කරුණු සිදු කරන්නාගේ නීතිය.
ඉහත සඳහන් තහනම් කරන ලද කරුණු සිදු කරන්නාට අවස්ථා තුනක් ඇත:
පළමු අවස්ථාව: අවශ්යතාවක් හෝ නිදහසට කරුණක් හෝ නොමැතිව සිදු කිරීම. ඔහු පාපියෙකු වේ. ඒ සඳහා ඔහු වන්දි ලබා දිය යුතුය.
දෙවැන්න: යම් අවශ්යතාවක් සඳහා එය සිදු කිරීම. එවිට ඔහු පාපියෙකු නොවන නමුත් ඔහු වන්දි පිරිනැමිය යුතුව ඇත. උත්තරීතර අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි: "...නමුත් නුඹලා අතුරින් කවරෙකු රෝගියෙකු ව හෝ තම හිසෙහි තමන්ට වේදනාවක් වූයේ නම් හෝ (හිස මුඩු කිරීමට සිදු වූයේ නම්) එවිට උපවාසයේ නියැළීමෙන් හෝ දානයකින් හෝ සත්ව කැප කිරීමකින් හෝ වන්දියක් ලබා දිය යුතුය.." (අල්-බකරා: 196) අධික සීතල හෝ උෂ්ණත්වය හේතුවෙන් යම් අනතුරක් සිදු වනු ඇතැයි බිය වූ අවස්ථාවක ඔහුගේ හිස ආවරණය කිරීමට අවශ්ය වූයේ නම්, එසේ ආවරණය කිරීම ඔහුට අනුමත නමුත් ඉහත සඳහන් වන්දි අතර තෝරා ගැනීම හා එය ලබා දීමේ නිදහස ඔහු මත පැවරෙන්නේය.
තුන්වැන්න: නොදැනුවත්කම හෝ අමතක වීම හෝ බල කිරීම හෝ නින්ද යෑම යනාදී නිදහසට කරුණු තිබිය දී එය සිදු කිරීම. ඔහු කෙරෙහි පාපයක් ඇති වන්නේ නැති අතර වන්දි ගෙවීමට ද අවශ්ය වන්නේ ද නැත. එය උත්තරීතර අල්ලාහ්ගේ ප්රකාශය පදනම් කර ගෙනය. එනම්: (අපගේ පරමාධිපතියාණනි! අප -යමක්- අමතක කළේ නම් හෝ අප වරදක් කළේ නම් හෝ අපව දඬුවමට ග්රහණය නො කරනු මැනව!) (අල්-බකරා: 286) නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් කළ ප්රකාශයක මෙසේ සඳහන් වේ. "මාගේ සමූහයා විසින් සිදුවන අත්වැරදීම්, අමතක වීම් හා ඔවුන් යමක් කෙරෙහි බලකරනු ලැබුවේ නම් එයට ද අල්ලාහ් ඔවුනට සමාව දී ඇත්තේය." ඉබ්නු මාජා තුමා 'කිතාබුත් තලාක්' පාඩමේ 'තලාකුල් මුක්රිහි වන්-නාසී' (බල කරනු ලබන්නාගේ හා අමතකව සිදු කරන්නාගේ දික්කසාදය) යන මාතෘකාවේ අබූ දර් තුමා සහ ඉබ්නු අබ්බාස් තුමා විසින් වාර්තා කර ඇති මෙම හදීසය 2043, 2045 යන හදීස් අංක යටතේ වාර්තා කර ඇත.
නමුත් නිදහසට පිහිටි කරුණ ඉවත් වී තහනම් කරන ලද දෑ ගැන වටහා ගත්තේ නම් හෝ එය මතක් වූයේ නම් හෝ බලකිරීම ඉවත් වූයේ නම් හෝ නින්දෙන් අවදි වූයේ නම් හෝ තහනම් කරන ලද එම දැයින් ක්ෂණිකව ඉවත් විය යුතුයි.
'මස්ජිදුන් නබවි' හෙවත් නබි තුමාණන්ගේ මස්ජිදය බැහැ දැකීම.
'අල්-මස්ජිදුන් නබවි' යනු වන්දනා ගමන් යෑමට අවසරය ඇති දේවස්ථාන තුන අතරින් එක් ස්ථානයකි. එම ස්ථාන තුන නම්: මක්කාවේ පිහිටි 'අල්-මස්ජිදුල් හරාම්', මදීනාවෙහි පිහිටි 'අල්-මස්ජිදුන් නබවී' හා කුද්ස් හි පිහිටි 'මස්ජිදුල් අක්සා' යනාදියයි. 'අල් මස්ජිදුල් හරාම්'හි හැර 'අල්-මස්ජිදුන් නබවි' හි සලාත් ඉටු කිරීම සෙසු මස්ජිද්වල සලාත් ඉටු කිරීමට වඩා දහස් වාරයකින් උතුම්ය. හජ් සමයේ පමණක් නොව අනෙකුත් සියලුම වේලාවන්හි එම මස්ජිදයේ සලාත් ඉටු කිරීම සඳහා ඒ වෙත යෑම ආගමානුගත කර ඇත්තේ එබැවිනි. හජ් හා බැඳුණු යමක් එයට අදාළ වන්නේ නැත. හජ් වන්දනාව ඉන් තොරවම සම්පූර්ණ වේ. එය අත්හැරීම හේතුවෙන් හජ්හි අඩුවක් ඇති වන්නේ නැත. නමුත් මිනිසුන් හජ් සමගම එය නියම කර ගන්නේ, ඒ දෙකටම එකම ගමනින් අවසන් කිරීමට පහසු වන නිසාය. විශේෂයෙන් ඒ දෙකටම වෙන වෙනම ගමන් යෑමට අපොහොසත්, දුර බැහැර විදේශකයින් වැන්නන් දෙකම එකට සිදු කර ගනියි.
යමෙකු එම දේවස්ථානයට පිවිසුණු විටෙක තමන් කැමති අයුරින් එහි සලාත් ඉටු කර පසුව නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ දේහය වල දමා ඇති කබ්ර් ස්ථානයට ගොස් ඒ ඉදිරි පිට සිට ගනිමින් එතුමාණන් වෙත සලාම් හා සලවාත් පවසයි. එය මෙසේය: السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ - وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، اللَّهم صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ؛ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ؛ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَّجِيدٌ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ؛ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ؛ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَّجِيدٌ අහෝ නබිතුමනි! ඔබට සාමය, දයාව සහ දෙවියන් වහන්සේගේ ආශිර්වාදය ලැබේවා. දෙවියනි! ඉබ්රාහීම් තුමා වෙත හා එතුමාගේ පවුලේ ඥාතීන් වෙත ඔබ ආශිර්වාද කළාක් මෙන්ම මුහම්මද් තුමාණන් හා එතුමාණන්ගේ පවුලේ ඥාතීන්හට ආශිර්වාද කරත්වා! නියත වශයෙන්ම ඔබ ප්රශංසාලාබීය කීර්තිය ඇත්තාය. ඉබ්රාහීම් තුමා වෙත හා එතුමාගේ පවුලේ ඥාතීන් වෙත ඔබ සමෘද්ධිය ඇති කළාක් මෙන් මුහම්මද් තුමාණන් හා මුහම්මද් තුමාණන්ගේ පවුලේ ඥාතීන් වෙත සමෘද්ධිය ලබා දෙත්වා! නියත වශයෙන්ම ඔබ ප්රශංසාලාබීය කීර්තිය ඇත්තාය.
පසුව අබූ බක්ර් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමාට සලාම් පැවසීම පිණිස, දකුණු දෙසින් පියවර කිහිපයක් තබා මෙසේ පවසයි: السلام عليك يا أبا بكر، يا خليفة رسول الله ﷺ، رضي الله عنك، وجزاك عن أمة محمد خيرًا (අහෝ අබූ බක්ර් තුමනි, ඔබට ශාන්තිය අත් වේවා! අහෝ අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන්ගේ නියෝජිතය, අල්ලාහ් ඔබ ගැන තෘප්තියට පත්ව (ඔබව පිළිගනිත්වා) මුහම්මද් තුමාගේ සමූහයා විසින් ඔබට අල්ලාහ් යහපත ආශිර්වාද කරත්වා!)
පසුව උමර් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමාට සලාම් පැවසීම සඳහා තම දකුණු දෙසින් තවත් පියවරවල් කිහිපයක් තබා සිට ගනිමින් සලාම් පවසයි: السلام عليك يا أمير المؤمنين عمر، رضي الله عنك، وجزاك عن أمة محمد خيرًا (අහෝ මුඃමින්වරුන්ගේ නායක උමර් තුමනි, ඔබට ශාන්තිය අත් වේවා! අල්ලාහ් ඔබ ගැන තෘප්තියට පත්ව (ඔබව පිළිගනිත්වා) මුහම්මද් තුමාගේ සමූහයා විසින් ඔබට අල්ලාහ් යහපත ආශිර්වාද කරත්වා!)
පසුව පිරිසිදු තත්ත්වයේ කුබා මස්ජිදයට ගොස් එහි දී සලාත් ඉටු කරයි.
පසුව 'අල්-බකී' නම් ස්ථානය බැහැදකියි. එය මදීනාවේ මිනී වල දමා ඇති ස්ථානයයි. එහි දී උස්මාන් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා වෙත සලාම් පවසයි. ඔහුගේ මිනී වල ඉදිරියේ සිට ගනිමින් මෙසේ පවසනු ඇත: السلام عليك يا أمير المؤمنين عثمان، رضي الله عنك، وجزاك عن أمة محمد خيرًا "(අහෝ මුඃමින්වරුන්ගේ නායක උස්මාන් තුමනි, ඔබට ශාන්තිය අත් වේවා! අල්ලාහ් ඔබ ගැන තෘප්තියට පත්ව (ඔබව පිළිගනිත්වා) මුහම්මද් තුමාගේ සමූහයා විසින් ඔබට අල්ලාහ් යහපත ආශිර්වාද කරත්වා!)" තවද බකීහි වළ දමා ඇති කබ්ර් වාසීන්ට සලාම් පවසයි. ඔවුන් වෙනුවෙන් සමාව හා ආශිර්වාදය අල්ලාහ්ගෙන් ඉල්ලා සිටියි.
තවද උහද් වෙත යයි. එහි දී නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ මහප්පෙකු වූ හම්zසා (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමාණන්ගේ මිනීවල හා එහි දී දිවිපිදූවන්ගේ මිනීවලවල් බැහැ දැක ඔවුන් ගැන තෘප්තියට පත්ව ඔවුන් වෙනුවෙන් සමාව හා ආශිර්වාදය අල්ලාහ්ගෙන් පතයි.
කාන්තාව කබ්ර් ස්ථාන (මිනී වල දමා ඇති ස්ථාන) බැහැ නොදකියි. නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ කබ්ර් ස්ථානය හෝ වෙනත් අයගේ කබ්ර් ස්ථාන ඇය විසින් බැහැ දකින්නේ නැත.
අපි මේ සඳහන් කළ දෑ හැර මදීනාවේ පිහිටි දේවස්ථාන හා අනෙකුත් ස්ථාන අරබයා යෑම ආගමානුගත කරුණක් නොවේ.
ආශිර්වාද කරන්නා අල්ලාහ්ය, අපගේ නායක මුහම්මද් තුමාණන් හටත් එතුමාණන්ගේ පවුලේ ඥාතීන් හා හිතමිතුරන් සියලු දෙනා හටත් අල්ලාහ්ගේ ශාන්තිය හා සමාදානය උදා වේවා!
මෙම ලිපිය ලියන ලද්දේ, අල්ලාහ් වෙත සරණ පතන
අෂ් ෂෙයික් මුහම්ද් බින් සාලිහ් අල්උසයිමින්
Related books
All books
වුළූඃ කිරීමේ ප්රායෝගික සහ කෙටි ක්රමය79 භාෂාවුළූඃ කිරීමේ ප්රායෝගික සහ කෙටි ක්රමය
වුළූඃ ධෝවන ක්රමය පිළිබඳ සරල වීඩියෝවක් වුළූඃ ධෝවනය සිදු කරන ආකාරය පියවරෙන් පියවර පැහැදිලි කරන ප්රායෝගික ක්රියාවලියකි මෙය. සලාතය වලංගු වීමට වුළූඃ කිරීම කොන්දේසියක් වන බැවින් මෙය අතිශයින් වැදගත් ය. වීඩියෝව නරඹා වුළූඃ කරන නිවැරදි ආකාරය ඉගෙන ගන්න. වුළූඃ ධෝවනයෙහි ක්රමය
සලාතය ඉටු කරන ආකාරය (කෙටියෙන්)85 භාෂාසලාතය ඉටු කරන ආකාරය (කෙටියෙන්)
අවබෝධයෙන් සලාතය ඉටු කර සම්පූර්ණ කර ගැනීම සඳහා, සලාතය ඉටු කරන ආකාරය පිළිබඳ කෙටි ප්රායෝගික පැහැදිලි කිරීමකි. සලාතය ඉටු කරන ආකාරය අප සලාතය ඉටු කිරීමට අදහස් කරන්නේ නම්, සුළු හා මහා කිලිටි තත්ත්වයන්ගෙන් පිරිසිදු විය යුතුය. පිරිසිදු ඇඳුමින් අපගේ රහසඟ ආවරණය කරමින් සලාතය ඉටු කරමු. අපගේ ශරීරයත්, නමදින ස්ථානයත් කිලිටිවලින් පිරිසිදුව තිබිය යුතුය. කිබ්ලා දෙසට මුහුණලා සිටිමු. ඉදිරියේ බාධකයක් තබා සලාතය ඉටු කිරීම සුන්නත් වේ.
උම්රා ඉටු කිරීමේ ක්රමය59 භාෂාඋම්රා ඉටු කිරීමේ ක්රමය
උම්රා ඉටු කිරීමේ ක්රමය පිළිබඳ ප්රායෝගික හා සංක්ෂිප්ත පැහැදිලි කිරීමක් ඔබ උම්රාව ඉටු කළ යුත්තේ කෙසේ ද? සරල අධ්යාපනික වීඩියෝවක්. මෙය ඉහ්රාම් හි සිට තහල්ලුල් දක්වා වූ උම්රා වන්දනා කටයුතු අනුපිළිවෙලින්, ඉතා සරලව සහ පැහැදිලිව විස්තර කරන වීඩියෝවකි. මෙම වීඩියෝව නරඹා ඔබේ උම්රාව පහසුවෙන් සහ මැනවින් ඉටු කරන ආකාරය ඉගෙන ගන්න. උම්රා ඉටු කිරීමට අදහස් කරන කෙනෙකු තමාට අදාළ සීමා මාඉමෙන් ඉහ්රාම් බැඳීම අනිවාර්යය වේ. අල්-මීකාත් යනු නබි සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම් තුමාණන් නියම කළ ස්ථාන වේ. හජ් හෝ උම්රා අපේක්ෂා කරන කෙනෙකු එතැන් සිට ඉහ්රාම් තත්ත්වයට පැමිණිය යුතුය. හජ් හෝ උම්රා ඉටු කිරීමට අදිෂ්ඨාන කරමින් කවරෙකු ඒ…
صفة الوضوء والصلاة (مرئي)45 භාෂාصفةصفة الوضوء والصلاة (مرئي)
මා වුළු "අර්ධ ධෝවනය" කළ යුත්තේ කෙසේද? අනුක්රමය ශබ්දය 1 ‘අදාන්’ -සලාතය සඳහා වූ ඇරයුමෙහි- ශබ්දය. 2