HACCIN YAPILIŞ ŞEKLİ
Saygıdeğer Büyük Âlim Allah onu, anne babasını ve bütün Müslümanları bağışlasın. Âlemlerin Rabbi Allah'a hamt olsun. Allah'ın salat ve selamı, Peygamberimiz Muhammed'in, ailesinin ve bütün ashabının üzerine olsun. Bundan sonra: Hac mevsiminin yaklaşması münasebetiyle, hacla ilgili bazı hususlarda kolaylaştırılmış bazı açıklamalarla kardeşlerime hitap ediyorum. Allah Teâlâ’dan, herkesin amelini yalnızca kendi rızası için halis kılmasını, faydalı ve kendisine yaklaştırıcı olmasını diliyorum. Şüphesiz O, cömerttir ve ikram sahibidir.
These files are generated automatically from the book's text; their layout may differ from the printed edition.
HACCIN YAPILIŞ ŞEKLİ
Saygıdeğer Büyük Âlim
Muhammed b. Sâlih el-Useymîn'in Kaleminden
Allah onu, anne babasını ve bütün Müslümanları bağışlasın.
Âlemlerin Rabbi Allah'a hamt olsun. Allah'ın salat ve selamı, Peygamberimiz Muhammed'in, ailesinin ve bütün ashabının üzerine olsun. Bundan sonra:
Hac mevsiminin yaklaşması münasebetiyle, hacla ilgili bazı hususlarda kolaylaştırılmış bazı açıklamalarla kardeşlerime hitap ediyorum. Allah Teâlâ’dan, herkesin amelini yalnızca kendi rızası için halis kılmasını, faydalı ve kendisine yaklaştırıcı olmasını diliyorum. Şüphesiz O, cömerttir ve ikram sahibidir.
Hac İbadeti Hakkında Söylenecek Hususlar Şu Şekilde Özetlenebilir:
1- Yolculukla İlgili Hükümler.
2- Hac Ne Zaman Farz Kılınmıştır? Kimin Üzerine Farz Olur?
3- Hac Veya Umre Yapmak İsteyen Bir Kimse Nerede İhrama Girmelidir?
4- Nüsükler ve En Faziletli Olanı.
5- Temettu Haccında Umre İçin İhrama Girilmesinden Başlayarak Haccın Tamamlanmasına Kadar Olan Süreçte Nasıl Yapılacağının Kısa Anlatımı.
6- Veda Tavafı.
7- İhram Yasakları.
8- Bu Yasakları İşleyenin Hükmü.
9- Mescid-i Nebevî’yi Ziyaret Etmek.
Yolculukla İlgili Hükümler
Hac ibadeti yolculuğu gerektirdiğinden ve hatta bizzat kendisi bir yolculuk olduğundan burada yolculuğa dair bazı hükümlere değinmemiz önem arzeder. Zira yolculukla ilgili birtakım hükümler vardır ve bunların en önemlisi de namazla ilgili olanlardır. Bu hükümler özetle şunlardır:
(A) - Taharet İle İlgili Hükümler:
Yolcunun, abdest ve gusül alırken — su bulması hâlinde — su ile temizlenmesi gerekir. Eğer suyu bulamazsa, temiz bir toprakla teyemmüm eder; yüzüne ve ellerine onunla mesh eder. Elini yere bir defa vurur, sonra yüzünün tamamını ve ellerini parmak uçlarından bilek eklemine kadar mesh eder.
Böylece tam bir temizlikle temizlenmiş olur; bu teyemmüm, su ile alınan abdesti bozan şeyler gerçekleşir veya su bulunursa bozulur. Dolayısıyla bir kimse öğle namazı için teyemmüm almış ve bu hal üzere ikindi vaktine kadar kalmışsa, ikindi namazını da yeniden teyemmüm almadan kılar. Aynı şekilde, akşam ve yatsı vakitlerine kadar abestini bozmadı ise, bu iki namazı da yeniden teyemmüm etmeden kılar.
Yolcu cünüp olur ve su bulamazsa, teyemmüm alır ve böylece cünüplüğü ortadan kalkar. Ancak suyu bulduğunda cünüplük hâli geri döner ve gusletmesi gerekir. Aynı şekilde, tuvalet ihtiyacını giderir ve su bulamazsa teyemmüm eder ve bu abdestsizlik hâli ortadan kalkar. Ancak suyu bulduğunda tekrar abdestsiz sayılır ve abdest alması gerekir. Çünkü hadiste şöyle geçmektedir: «Temiz toprak, Müslüman'ın abdestidir; suyu on yıl boyunca bulamasa bile (onunla teyemmüm edebilir). Ancak suyu bulduğunda Allah’tan korksun ve suyu bedenine değdirsin (yani su ile temizlensin.)» Başka bir hadiste: «Toprak Müslümanın temizleyicisidir.» İmam Ahmed ve Tirmizî rivayet etmiş ve ''Hasen sahih bir hadis'' olduğunu söylemiştir. [1] Yolcu, mestlerinin üzerine üç gün üç gece mesh ederken, mukim (yolcu olmayan) kimse bir gün bir gece mesh eder. [1] Ebû Dâvûd, Tahâret Kitabı, Cünüplük Halinde Bulunanın Teyemmüm Alması Babında, Hadis no (332) ve Tirmizî, Tahâret Kitabı, Cünüplük Halinde Bulunan Kimsenin Teyemmüm Alması Hakkında Söylenenler Babında, Hadis no (124) ve Nesâî, Tahâret Kitabı Teyemmüm İle Kılınan Namazlar Babında, Hadis no (323) ve İmam Ahmed (5/146) Ebû Zerr -radıyallahu anh-'dan rivayet etmiştir. İlk zikredilen lafız el-Bezzâr'ın lafzıdır (9/387), Hadis no, (3973).
(B)- Farz Namazlarda:
Yolcu, dört rekâtlı namazları — yani öğle, ikindi ve yatsı namazlarını — sadece iki rekât olarak kılar. Bu, kendi memleketinden çıktığı andan, tekrar oraya dönene kadar geçerlidir. Yolculuğunun süresi uzun da olsa, kısa da olsa hüküm değişmez. Nitekim (Sahîh-i Buhârî'de) Enes b. Mâlik -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir: ''Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- ile birlikte Medine'den Mekke'ye gittik (Veda Haccını kast ediyor) ve biz Medine'ye dönünceye kadar (dört rekâtlık namazları) ikişer rekât olarak kıldı. (Ravi) Ben: Mekke’de bir süre kaldınız mı diye sordum? Dedi ki: Mekke'de on gün kaldık.” [2] [2] Buhârî, Namazın Kısaltılması Kitabı, Namazın Kısaltılması Hakkındaki Babda, Hadis no (1081) ve Müslim, Yolcuların Namazı Kitabı, Hadis no (693) rivayet etmiştir.
Âişe -radıyallahu anha-'dan rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir: “Allah, namazı farz kıldığında hem yolculukta hem de ikamet hâlinde iken iki rekât olarak farz kıldı. Yolculuk namazı olduğu gibi bırakıldı, ikamet (yani seferde olmayan) namazlara ise ilave yapıldı.'' [3] [3] Buhârî Namaz Kitabı, İsrâ Gecesi Namaz Nasıl Farz Kılındı Babında, Hadis no (350) ve Müslim Yolcuların Namazı ve Namazın Kısaltılması Kitabında, Hadis no (685) rivayet etmiştir.
Buhârî'nin bir başka rivayetinde: “Namaz başlangıçta iki rekât olarak farz kılındı. Sonra Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- hicret etti ve (ikamet hâlindeki) namazlar dört rekât olarak farz kılındı. Ancak yolculuk namazı, ilk hâli üzere (iki rekât olarak) bırakıldı." [4]. [4] Buhârî Menâkıb Kitabı, Tarihin Nereden Başlatıldığı Babında, Hadis no (3935) rivayet etmiştir.
Müslim'in rivayetinde: “Böylece yolculuk namazı ilk farz kılındığı hal üzere sabit kılındı.” [5] [5] Müslim Yolcuların Namazı Kitabında, Hadis no (2/685) rivayet etmiştir.
Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yolculuğu esnasında namazı tam (dört rekât olarak) kıldığı bir defa bile sabit olmamıştır. Bu nedenle birçok âlim, seferî durumda olan kişinin dört rekâtlık namazı iki rekât olarak kılmasının farz olduğunu belirtmiştir. Nitekim (Sahih-i Buhârî’de), Abdurrahman b. Yezîd'den şöyle rivayet edilmiştir:
"Osman b. Affân -radıyallahu anh- bize Mina’da dört rekât namaz kıldırdı. Bu Abdullah b. Mesûd -radıyallahu anh-'a söylenince, o da; "İnnâ lillahi ve innâ ileyhi râciûn" dedi ve sonra şöyle dedi: Mina’da Allah Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem- ile birlikte iki rekât namaz kıldım. Mina’da Ebû Bekir -radıyallahu anh- ile birlikte iki rekât namaz kıldım. Mina’da Ömer b. el-Hattâb -radıyallahu anh- ile birlikte iki rekât namaz kıldım. Keşke dört rekâtlık namazdan nasibim, kabul edilmiş iki rekât olsa!" [6] Abdullah b. Mesûd -radıyallahu anh- Osman -radıyallahu anh-'ın namazı (dört rekâta) tamamlanmasını bir musibet olarak değerlendi. O yüzden musibet anında söylenen sözü İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn (Biz Allah’a aidiz ve kuşkusuz O’na döneceğiz) söyledi. Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- ve iki halifesinin sünnetinin buna aykırı olduğunu açıkladı. [6] Buhârî, Namazın Kısaltılması Kitabı, Mina'da Namazın Kılınması Babında Hadis no (1084) ve Müslim Yolcuların Namazı Kitabı, Mina'da Namazı Kısaltmak Babında Hadis no (695) rivayet etmiştir.
Osman -radıyallahu anh- halifeliği süresince altı veya sekiz yıl Mina'da namazı kısaltarak kıldı daha sonra tam (dört rekât) kıldı. Nitekim (Sahîh Müslim'de) İbn Ömer -radıyallahu anhuma-'dan rivayet edildiğine göre şöyle demiştir: “Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- Mina’da namazı seferi olarak kıldı, Ebû Bekir ve Ömer -radıyallahu anhuma- da öyle kıldı. Osman -radıyallahu anh- da sekiz yıl, ya da şöyle dedi, altı yıl öyle kıldı.” [7] Osman -radıyallahu anh-'ın namazı tam kılması, kendisinin gördüğü bir içtihada (yoruma) dayanıyordu. Bu içtihadın ne olduğu konusunda rivayetler ve âlimlerin görüşleri farklılık göstermiştir. [7] Müslim Yolcuların Namazı Kitabı, Mina'da Namazı Kısaltmak Babında Hadis no (694/18) rivayet etmiştir.
Ancak bir seferî (yolcu) kimse, namazı tam kılan (mukim) bir imama uyarak namaz kılarsa, o da namazı tam kılmak zorundadır. Nitekim (Sahih-i Müslim’de), Mûsâ b. Seleme el-Hüzeli’den şöyle rivayet edilmiştir: “İbn Abbas -radıyallahu anhuma-'ya sordum: Mekke'de isem ve imamla birlikte namaz kılmazsam nasıl kılayım? O şöyle dedi: İki rekât kılarsın. Bu Ebu'l-Kâsım -sallallahu aleyhi ve sellem-'in sünnetidir.” [8] [8] Müslim Yolcuların Namazı Kitabı, Yolcuların Namazı ve Namazın Kısaltılması Babında Hadis no (688) rivayet etmiştir.
Ayrıca Nâfi'den rivayet edilen bir hadis de vardır ki o şöyle demiştir: “İbn Ömer -radıyallahu anhuma-, imamla birlikte namaz kıldığında dört rekât, tek başına namaz kıldığında ise iki rekât kılardı.” [9] [9] Müslim Yolcuların Namazı Kitabı, Mina'da Namazı Kısaltmak Babında Hadis no (17/694)'de rivayet etmiştir.
İster imama namazın başından itibaren uymuş olsun, isterse namazın ortasında katılmış olsun fark etmez; çünkü bu konuda Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in genel (kapsayıcı) şu sözü vardır: «İmama yetiştiğiniz kısmı onunla birlikte kılın, kaçırdığınız kısmı ise tamamlayın.» [10] [10] Bu hadisi Buhârî, Ezan Kitabı, İnsan Namazı Kılmak İçin Acele Ederek Koşmaz, Fakat Sekinet ve Vakarla Gider Babında Hadis no (636) ve Bir adamın: Namazı Kaçırdık Babında Hadis no, (635), Müslim, Mescitler Kitabı, Namaza Vakar Ve Sükûnetle Gelmenin Fazileti Babında Hadis no (602), (603) Ebû Hureyre ve Ebû Katâde -radıyallahu anhuma-'dan rivayet etmiştir.
Yolculuk hâlindeki kimsenin öğle ile ikindi veya akşam ile yatsı namazlarını cem etmesi, yolculuğa devam ediyor olduğu sürece bir sünnettir. Yani, yolculuk esnasında (hareket hâlindeyken) cem etmesi sünnettir. (Sahîh-i Buhârî)'de İbn Abbas -radıyallahu anhuma-'dan rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: “Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- yolculukta binekle seyir halinde iken öğle ile ikindi namazlarını, akşam ile yatsı namazlarını cem ederdi.” [11] [11] Buhârî, Namazı Kısaltma Kitabı, Yolculukta Akşam ve Yatsı Namazlarını Cem Etmek Babında Hadis no, (1107) muallak olarak rivayet etmiştir.
Ancak yolcu konaklamışsa, sünnet olan cem yapmamasıdır. Çünkü Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- Mina'da (hac sırasında) konakladığında namazları birleştirmemiştir; çünkü orada konaklamıştır. Özellikle de bir meşguliyeti varsa veya istirahat etmek için uyuyacaksa namazlarını cem etmesinde bir sakınca yoktur. (Buhârî ve Müslim'in) Sahihlerinde Ebû Cühayfe -radıyallahu anh-'tan rivayet edilen hadiste,
Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- Mekke'de el-Ebtah bölgesinde bulunan çadırından çıktı. Ebû Cühayfe şöyle dedi: Öğle vakti -yani şiddetli sıcakta- el-Bathâ'ya çıktı, abdest aldı, sonra öğle namazını iki rekât, ikindi namazını da iki rekât kıldı. [12] [12] Buhârî, Menâkıb Kitabı, Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in Özelliği Babında Hadis no (3553) ve Müslim, Namaz Kitabı, Namaz Kılan Kimsenin Önüne Sütre Koyması Babında Hadis no (503) rivayet etmiştir.
(Sahîh-i Müslim'de) Saîd b. Cübeyr'in, İbn Abbas -radıyallahu anhuma-'dan rivayet ettiği hadiste: Allah Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem- Tebük Savaşı için çıktığı yolculukta öğle ve ikindi namazlarını, akşam ve yatsı namazlarını cem ederek kıldı. Saîd şöyle dedi: “İbn Abbas’a: “Bununla neyi kastetti?” diye sordum. O da şöyle dedi: «Ümmetine zorluk çıkarmak istemedi.» [13] Yine -Müslim'de- Muâz b. Cebel -radıyallahu anh-'dan tam olarak benzeri rivayet edilmiştir:[14]. [13] Müslim, Yolcuların Namazı Kitabı, Mukim İken İki Namazı Cem Etmek Babında Hadis no (705/51) rivayet etmiştir. [14] Müslim Yolcuların Namazı Kitabı, Mukim İken İki Namazı Cem Etme Babında Hadis no (706) rivayet etmiştir.
«Ümmetini zora sokuyor» ifadesinin anlamı, onları zor bir duruma ve sıkıntıya sokmak demektir.
(C)- Nafile Namazda:
Yolcu, mukim olan kimsenin nafile namazları kıldığı gibi nafile namazlar kılabilir. Gece namazı, Vitir namazı, Duhâ namazı, Tahiyyatü'l-mescid ve Kusûf namazı kılabilir. (Sahîh el-Buhârî'de) Abdullah b. Ömer -radıyallahu anhuma-'dan rivayet edildiğine göre şöyle demiştir:
“Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yolculuğunda acele etmesi gerektiğinde akşam namazını geciktirdiğini ve üç rekât kılıp selam verdiğini gördüm. Sonra pek fazla beklemeden yatsı namazı için kamet getirilir, iki rekât olarak kılar ve selam verirdi. Yatsı namazından sonra gece yarısı (teheccüt namazına) kalkana kadar gece namazı kılmazdı.” [15] [15] Buhârî, Namazın Kısaltılması Kitabı, Akşam ve Yatsı Namazlarını Cem Ederse Ezan mı Okur Yoksa Kamet mi Getirir? Babında Hadis no (1109) rivayet etmiştir. Müslim, Yolcuların Namazı Kitabı, Yolculukta İki Namazı Cem Etmenin Caiz Olması Babında Hadis no (703) muhtasar olarak rivayet etmiştir.
(Sahîheyn'de-Buhârî ve Müslim'de) Saîd b. Yesâr'dan rivayet edildiğine göre şöyle demiştir: Abdullah b. Ömer ile Mekke yolunda yürüyordum. Saîd dedi ki: Sabah namazının vaktinin girmesinden korktuğum zaman durdum, bineğimden indim ve vitir namazını kıldım. Sonra ona yetiştim. Abdullah b. Ömer, bana: Neredeydin? dedi. Ben de: Sabah namazının vaktinin girmesinden korktuğum için bineğimden indim ve vitir namazını kıldım, diye cevap verdim. Abdullah b. Ömer: Allah'ın Rasûlü'nde senin için güzel bir örnek yok mu? dedi. Ben de: Evet Allah'a yemin olsun ki var, dedim. Sonra dedi ki: Allah'ın Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem- vitir namazını deve üzerinde kılardı. [16]. [16] Buhârî, Vitir Kitabı, Binek Üzerinde Vitir Namazı Kılma Babında, Hadis no (999), Müslim, Yolcuların Namazı Kitabı Yolculukta Binek Hayvanı Üzerinde Nafile Namazın Kılınmasının Caiz Olduğu Babında Hadis no (700/36) rivayet etmiştir.
(Buhârî ve Müslim'deki) rivayette Abdurrahman b. Ebî Leylâ şöyle demiştir: Bana, Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in Duhâ namazı kıldığını Ümmü Hâni'den başka hiç kimse söylemedi. Zira o, Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in Mekke'nin Fethi günü onun evine girdiğini ve sekiz rekât namaz kıldığını anlattı. [17] [17] Buhârî, Namazın Kısaltması Kitabı, Yolculukta Farz Namazların Ardından Kılınanlar Dışında Nafile Namazla İlgili Babta, Hadis no (1103) ve Müslim, Yolcuların Namazı Kitabı, Duhâ (Kuşluk) Namazının Müstehap Olması Babında Hadis no (336/80) rivayet etmiştir.
Aynı şekilde (Buhârî ve Müslim'de) Ebû Katâde -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «Sizden biriniz mescide girdiğinde, iki rekât namaz kılmadan oturmasın.» [18] [18] Buhârî, Teheccüt Namazı Kitabı, Nafile Namazda İkişer Rekât İkişer Rekât Kılınacağı Hususunda Gelen Hadisler Babı Hadis no (1163) ve Müslim, Namaz Kitabı, Tahiyyetü'l-Mescit Namazı Kılmanın Müstehap Olması Babında Hadis no (714) rivayet etmiştir.
(Buhârî ve Müslim'de) Âişe -radıyallahu anha-'dan Küsûf namazı kıssası hakkında gelen rivayette şöyle demiştir: «Güneş ve Ay Allah’ın iki ayetidir. Hiçbir kimsenin ölümü veya hayatı için tutulmazlar. Öyleyse onları -yani: tutulduklarını- gördüğünüzde namaza koşun.» [19] [19] Buhârî Küsûf Kitabı, Küsûf Sırasında İmamın Hutbe Okuması Babında Hadis no (1046) ve Müslim Küsûf Namazı Kitabı, Küsûf Namazı Babında Hadis no (901) rivayet etmiştir.
Bu iki hadis genel niteliktedir; Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- bu iki hadiste herhangi bir vakti diğerine veya ikameti yolculuğa tahsis etmemiştir.
(Sahîh-i Buhârî'de) Câbir b. Abdullah -radıyallahu anhuma-'dan rivayet edildiğine göre şöyle demiştir: Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- binek üzerinde kıbleye yönelmeden nafile namaz kılardı.'' [20] [20] Buhârî, Namazın Kısaltılması Kitabı, Binek Hayvanlar Üzerinde (Yolculuk Yaparken) Nafile Namazı Kılma Babında Hadis no (1094) rivayet etmiştir.
"(el)" takısı, 'et-tetavvuʿ' (nafile ibadet) kelimesinde cins (tür) anlamına da gelebilir, istigrak (kapsamlılık) anlamına da gelebilir. İkinci anlamı (istigrak) destekleyen ise şudur: Asıl olan, nafile ibadetlerin meşru oluş halinin devam etmesidir; ta ki bu meşruiyeti ortadan kaldıran bir delil gelene kadar. Bildiğimiz kadarıyla bu meşruiyeti ortadan kaldıran bir delil sadece öğle, akşam ve yatsı namazlarının sünnetleri hakkında gelmiştir. Nitekim (Sahîh-i Müslim'de), Hafs b. Asım b. Ömer b. el-Hattâb -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre şöyle demiştir: Mekke yolunda İbn Ömer ile beraberdim. Bize öğle namazını iki rekât olarak kıldırdı. Sonra konakladığı yere döndü, biz de onunla birlikte döndük. Hayvanının yanına geldi, oturdu, biz de oturduk. Bu sırada onun, biraz önce namaz kıldığı tarafa doğru dönüp baktığını gördük. Orada ayakta duran bazı insanlar gördü. ‘Bu adamlar ne yapıyorlar?’ diye sordu. Ben de, ‘Tesbih ediyorlar –yani nafile namaz kılıyorlar–’ dedim. Bunun üzerine şöyle dedi:‘Ey kardeşimin oğlu! Eğer namaz kılacak olsaydım, farz olan namazımı tam (dört rekât) kılardım. Şüphesiz ben, bir yolculukta Allah Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem-'e eşlik ettim. Allah onu vefat ettirinceye kadar (seferde) hiçbir zaman iki rekâttan fazla kıldığını görmedim. Yine Ebû Bekir’le beraber bulundum, Allah onu da vefat ettirinceye kadar iki rekâttan fazla kılmadı. Ömer’le beraber bulundum, Allah onu da vefat ettirinceye kadar iki rekâttan fazla kılmadı. Osman’la da beraber bulundum, Allah onu da vefat ettirinceye kadar iki rekâttan fazla kılmadı. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:(gerçekten RasûluIIah'ta sizin için güzel bir örnek vardır!) [21] [Ahzâp Suresi: 21. Ayet] [21] Müslim Yolcuların Namazı Kitabı, Yolcuların Namazı ve Namazın Kısaltılması Babında Hadis no (688) rivayet etmiştir. Buhârî, Namazların Kısaltılması Kitabı, Seferde (Yolculukta) Farz Namazların Arkaları ve Önlerinde Kılınan Râtib Sünnetleri Kılmayan Kimse Babında Hadis no (1101-1102) kısaltılmış bir şekilde rivayet etmiştir.
Akşam ve yatsı namazlarının cem edilmesiyle ilgili bahsi geçen hadis Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in bu namazları kılarken râtibe sünnet kılmadığını göstermektedir. [22] [22] Hadis (7. sayfada) geçmiştir.
İbn Ömer -radıyallahu anhuma'nın "Eğer tesbih edecek olsaydım, namazımı tamam (dört rekât) kılardım" sözünden muradı şudur: Farz namazımı tamamlayan sünnet (râtibe) ile nafile kılacak olsaydım, bu tamamlamayı farzın kendisini dört rekât kılarak yapardım. Bunun delili İbn Ömer -radıyallahu anh'dan rivayet edildiğine göre binek hayvanı üzerinde nafile namaz kılar, vitr namazını da orada eda ederdi. Bunu yaparken Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in de böyle yaptığını haber vermiştir.
Buhârî’nin -rahimehullah-'ın Sahîh’inde koyduğu bölüm başlıklarından bazıları şunlardır: "Yolculukta Farz Namazdan Önce ve Sonra Nafile (sünnet) Kılmayan Kimse Babı", "Yolculukta, Farz Namazın Öncesi ve Sonu Dışında Nafile Kılan Kimse Babı".
Râtip sünnetlerden olan sabah namazının sünnetine gelince; onu hem yolculukta hem de ikamet hâlinde kılar. Çünkü Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-, sabah namazının iki rekât sünnetine diğer hiçbir nafileye göstermediği derecede önem verir ve onu asla terk etmezdi. Nitekim bu durum, Sahîh-i Buhârî’de Âişe -radıyallahu anha-'dan rivayetle sabittir (Fethu’l-Bârî,3/ 42). [23] [23] Buhârî, Teheccüt Kitabı, Sabah Namazının İki Rekât Sünnetini Kılma Babında, Hadis no (1169), Müslim, Yolcuların Namazı Kitabı, Sabah Namazının İki Rekât Sünnetini Kılmanın Müstehap Olması Babında Hadis no (94/724) rivayet etmiştir.
(Sahîh-i Müslim’de) Ebû Katâde -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre: Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- ile birlikte olduğunu ve sabah namazını kılmadan Güneş doğuncaya kadar uyuya kaldıklarını anlatmıştır. Bunun üzerine Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in onlara, yerlerinden ayrılmalarını emretti. Sonra (başka bir yerde) konakladı, abdest aldı, ardından Bilâl -radıyallahu anh- ezan okudu. Allah Rasûlü -sallallahu aleyhi ve sellem- iki rekât (sabah namazının sünnetini) kıldı, sonra sabah namazını (farzını) kıldı. Böylece her gün yaptığı gibi yaptı. [24] [24] Müslim, Mescitler Kitabı, Vaktinde Kılınamayan Namazların Kazasını Kılma Babında Hadis no (681) rivayet etmiştir.
Ebû Hureyre'den de benzer bir hadis rivayet etmiştir. [25] Müslim, Mescitler Kitabı, Vaktinde Kılınamayan Namazların Kazasını Kılma Babında Hadis no (680) rivayet etmiştir.
Yolcunun nafile namaz kılması konusunu uzun uzun ele almamızın sebebi, bazı insanların yolcu için hiçbir şekilde nafile namaz olmadığını düşünmesidir. Oysa ki bizim aktardığımız bilgilerden açıkça anlaşılmıştır ki: Delillerin gösterdiği şey; yolcunun yalnızca öğle, akşam ve yatsı namazlarının sünnetlerini kılmaması gerektiğidir. Bunların dışındaki nafile namazlar ise meşruiyetini korumaktadır. Başarı Allah’tandır.
Yolcu, bineği üzerinde yolculuk ederken kıbleye yönelmese bile, nereye yönelirse yönelsin nafile namaz kılabilir. (Sahîh-i Buhârî'de), Câbir b. Abdullah -radıyallahu anhuma-'dan rivayet edildiğine göre, Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- bineğinin üzerinde doğuya doğru yönelerek namaz kılardı. Farz namazını kılmak istediğinde bineğinden iner ve kıbleye yönelirdi. [26] Buhârî, Namazın Kısaltılması Kitabı, Binek Hayvanlar Üzerinde (yolculuk yaparken) Farz Namazı Kılmak İçin Binekten İnmekten Bahseden Hadisler Babında Hadis no (1099) rivayet etmiştir.
Yolculuk hükümlerinden biri de yolcunun, hem sohbet ve ünsiyet için, hem de ihtiyaç anında yardım etmesi için bir yol arkadaşının bulunması güzeldir. Bir kimse, Bu sebeple, bir kimse yalnız başına yolculuğa çıkması, ancak bir ihtiyaç veya dinî bir maslahat (yarar) olduğunda uygun görülür; Allah yolunda cihad gibi. (Sahîh-i Buhârî'de) Abdullah b. Ömer -radıyallahu anhuma-'dan rivayet edildiğine göre, Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «İnsanlar yalnız başına (yolculuk etmenin) içinde ne olduğunu, (bundaki tehlikeyi) benim bildiğim gibi bilselerdi, hiçbir yolcu geceleyin tek başına yola çıkmazdı» [27] Buhârî, Cihat Kitabı, Tek Başına Yolculuk Yapmak Babında Hadis no (2998) rivayet etmiştir.
Ayrıca, bir kaza veya başka bir olay sonucu zarar görmesi durumunda kimliğinin gizli kalmaması için isminin ve adresinin yazılı olduğu bir belgenin yanında bulunması gerekir.
Yolculuk hükümlerinden biri de; Bir kadının, ister yakın olsun ister uzak, ister hac için olsun ister başka bir amaçla, bir mahremi (kendisine nikâh düşmeyen erkek yakını) olmaksızın yolculuk yapması caiz değildir. Bu hüküm, kadının genç ve güzel ya da yaşlı ve çirkin olmasına bakılmaksızın geçerlidir. Beraberinde kadın akrabaları veya arkadaşları olsa da fark etmez. Yolculuğunun güvenli olacağı düşünülse bile bu hüküm değişmez. Uçakla ya da başka bir vasıtayla olması da fark etmez. (Sahîh-i Buhârî ve Sahîh-i Müslim'de) İbn Abbas -radıyallahu anhuma-'nın şöyle dediği rivayet edilmiştir: Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'i hutbede şöyle buyururken işittim: «Hiçbir erkek, yanında bir mahremi olmadan bir kadınla baş başa kalmasın. Kadın da, yanında bir mahremi bulunmadan yolculuk etmesin.” Bunun üzerine bir adam ayağa kalktı ve şöyle dedi: “Ey Allah’ın Rasûlü! Eşim hac için (mahremsiz olarak) yola çıktı, fakat ben falanca gazveye katılmak üzere yazıldım.” Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: «Git ve hanımınla beraber hac yap.» [28] Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-, bir mahremi olmadan kadının yolculuk yapmasını yasakladı ve bu yasağı herhangi bir yolculuk türüyle sınırlamadı; ne belli bir kadınla, ne de belli bir durumla sınırladı. Ayrıca, o adamın eşinin (yaşı, durumu veya yolculuğunun güvenliği hakkında) herhangi bir açıklama da istemedi. Bu hadisi Buhârî, Cihat Kitabı, Askere Yazılan ve Hanımı Tek Başına Hacca Giden Kimse Babında Hadis no (3006) ve Müslim, Hac Kitabı, Mahremiyle Yolculuk Eden Kadın Hakkındaki Babta Hadis no (1341) rivayet etmiştir.
Bir kadının mahremi; kocası, akrabalık ya da emzirme yoluyla veya evlilik yoluyla evlenmesi ebediyen yasak olan kişilerdir.
Nesep veya süt yoluyla mahrem olanlar yedi sınıftır: Baba ve ne kadar yukarı çıkarsa çıksın üst soy (dede, büyük dede gibi), oğul ve ne kadar aşağı inerse insin alt soy (torun, torunun çocuğu gibi), erkek kardeş ve onun oğlu ve onun alt soyları, kız kardeş ve onun oğlu ve onun alt soyları, amca ne kadar yukarı çıkarsa çıksın üst soydaki amcalar, dayı ne kadar yukarı çıkarsa çıksın üst soydaki dayılar.
Nikâh yoluyla mahremlik dört şekilde olur: Kadının kocasının babası (kayınpeder) ve onun üst soyu, kadının kocasının oğlu (üvey oğlu) ve onun alt soyu, kadının kızının kocası (damat) ve onun alt soyu, ve dördüncüsü kadının annesinin kocası (üvey baba) ve üst soyu. Bu adamın, annenin nikâhına girip zamanla onunla gerdeğe girmiş (fiilen evlilik gerçekleşmiş) olma şartı vardır.
Mahrem olacak kişi, akıl sağlığı yerinde olan yetişkin bir kişi olmalıdır. Zira küçük çocuk ve akıl hastası olan yakını, kadının yolculuk yapması için mahrem olarak yeterli değildir.
Dolayısıyla bir kadın, mahrem bulamazsa hac yapması üzerine farz değildir. Çünkü hacca gitmenin yol şartını bulamamıştır.
Hac Ne Zaman Farz Kılınmıştır?
Hac, âlimlerin en doğru görüşüne göre hicretin dokuzuncu veya onuncu yılında farz kılınmıştır. Çünkü onun farz kılınışı, Yüce Allah’ın şu buyruğu ile olmuştur: (Yolculuğuna gücü yetenlerin haccetmesi, Allah’ın insanlar üzerinde bir hakkıdır. Kim inkâr ederse (bu hakkı tanınmazsa), şüphesiz Allah bütün âlemlerden müstağnidir.) [Âl-i İmrân Suresi: 97. Ayet] Bu ayet, hicretin dokuzuncu yılında, heyetler yılının başında inen Âl-i İmrân Suresi’nin baş tarafında yer almaktadır.
Haccın farz kılınmasının gecikmesindeki hikmet –Allah en doğrusunu bilir–, Mekke'nin -Allah onun şerefini arttırsın- o seneden önce müşrik Kureyş kabilesinin kontrolünde olmasıdır. Bu yüzden, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- ve ashabı haccı tam ve eksiksiz bir şekilde yerine getirme imkânına sahip değillerdi. Hudeybiye Umresi hadisesi de buna uzak bir örnek değildir; zira hicretin altıncı yılında müşrikler, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- ve ashabının umrelerini tamamlamalarını engellediler.
Hac; malî ve bedensel olarak hac ibadetini yerine getirme imkânına sahip olan, akıl sağlığı yerinde, ergenlik çağına gelmiş her Müslümana farzdır.
Henüz ergenliğe ulaşmamış olan kimseye ise hac farz değildir, fakat o hac yaparsa geçerlidir ve nafile hac sevabı alır. Ergenliğe ulaştığında farz olan haccı yerine getirir. Çünkü ergenliğe ulaşmadan önce yaptığı hac, kendisine emredilen zamandan önce yapılmış bir hacdır. Bu da, farz bir namazı vakti girmeden önce kılmaya benzer.
Maddi olarak hacca güç yetiremeyen –mesela fakir ya da köle olan kimseye– hac farz değildir. Çünkü Yüce Allah şöyle buyurmuştur: (Oraya yol bulabilenlerin) Bunu yapmaya gücü yetmediği için, hac yapma yükümlülüğü de yoktur.
Fiziksel olarak aciz olan bir kimse için, acizliğinin geçmesi beklenmiyorsa -yaşlılık veya sürekli bir hastalık gibi- o zaman kendisi adına bir vekil göndererek hac yaptırır. Acizliğinin geçmesi bekleniyorsa -geçici bir hastalık gibi- o zaman iyileşene kadar bekler, sonra hacca gider. Şayet iyileşmeden önce vefat ederse, onun adına hac, bıraktığı maldan (mirasından) yapılır.
Hac bir Müslümanın üzerine farz olduğunda, onu eda etmek için acele etmelidir. Bunun nedeni, eğer Allah ve Rasûlünün emirleri bir zamanla sınırlı değilse ve erteleneceklerine dair bir işaret yoksa, o zaman hemen gerçekleştirilmelidir. İbn Abbas -radıyallahu anhuma-'dan rivayet edilen şu hadis de buna delildir. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «Hac ibadetini -yani farz olan hac ibadetini- yerine getirmekte acele edin. Çünkü sizden biriniz, başına ne geleceğini bilemez.» [29] İmam Ahmed'in rivayet ettiği bu hadisin senedi zayıftır. Ancak hac ibadetini yapmada acele etme görüşünün genel delilleri var olup, bu hadisi desteklemektedir. İmam Ahmed Müsned de (1/314) rivayet etmiştir.
Hac Veya Umre Yapmak İsteyen Bir Kimse Nerede İhrama Girmelidir?
Hac veya umre yapmayı düşünen kimse, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in bildirdiği beş mîkâttan ihrama girmelidir:
Bunlardan birincisi: Zülhuleyfe -Ebyâr Ali olarak da isimlendirilir-Medine halkı ve oradan geçen kimseler içindir.
İkincisi: Cuhfe – ki eski bir köydür, harap olmuştur; bunun yerine halk Rabığ’ı kullanmaktadır – Şam halkı ve oradan geçip de daha önce Zü’l-Huleyfe’den geçmemiş olanlar içindir.
Üçüncüsü: Yelemlem - Tihâme'de bir dağ veya yerdir, Yemen halkı ve oradan geçen diğer kimseler için olup, Es-Sadiyye olarak da adlandırılır.
Dördüncüsü: Karnu'l-Menâzil olarak isimlendirilir. Necid halkı ve oradan geçen diğer kimseler için mîkat yeri olup diğer adıyla es-Seyl'dir.
Beşincisi: Zât-ı Irk, Irak halkı ve onlar haricinde buradan geçenler için mîkât yeri olup -ed-Darîbe- olarak da isimlendirilir.
Bu mîkât yerlerinden geçecek kimseler hac veya umre yapmaya niyet ederlerse ihrama girmeleri gerekir.
Aynı şekilde hava veya deniz yoluyla mîkât yerlerinin hizasına gelenler de ihrama girilmelidir. (Hac veya umre yapacak kimsenin) havaalanına ininceye veya limana varıncaya kadar ihrama girmeyi geciktirmesi caiz değildir. Çünkü bu, Allah'ın sınırlarını aşmaktır. (Her kim Allah’ın koyduğu kuralları çiğnerse işte onlar zalimlerin ta kendileridir.) [Bakara Suresi: 229. Ayet]
Bu mikat sınırlarının içinde (yani Mekke'ye mîkâttan daha yakın) bulunan kimse ise, bulunduğu yerden ihrama girer. Hatta Mekke'de bulunanlar bile Mekke'den ihrama girerler. Ancak umre için, harem sınırının dışından yani hill bölgesinden ihrama girerler. Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in Abdurrahman b. Ebî Bekir'e şöyle buyurmuştur: «Kız kardeşini -yani Âişe'yi- harem sınırı dışına çıkar ve umre için ihrama girsin.» [30]. Buhârî, Hac Kitabı Allah Teâlâ’nın ﴾Hac, bilinen aylardadır﴿ ayetinin geçtiği Babta Hadis no (1560), Müslim Hac Kitabı, İhrama Girme Çeşitlerinin Açıklanması Babında Hadis no (123/ 1211) Âişe -radıyallahu anha-'dan rivayet etmiştir.
Hac veya umre niyeti olmadan; ticaret yapmak, akraba ziyareti yapmak, ilim öğrenmek vb. gibi- niyeti olan kimselerin ihrama girmesi farz değildir. Çünkü hac ve umrenin ömürde bir defadan fazla yapılması farz değildir. İhrama girmek sadece hac veya umre için farzdır.
Nüsükler ve En Faziletli Olanı
Hac nüsükleri üç çeşittir: Temettü, İfrad ve Kırân.
Temettu: Hac aylarında, -yani şevval ayının başlangıcından sonra- umre için ihrama girmek ve umreyi tamamladıktan sonra aynı yıl içinde hac için ihrama girmektir.
Kırân: Kıran haccı ise, hac ile umreyi birleştirmektir. Yani her ikisi için birlikte ihrama girmesi veya önce yalnızca umre için ihrama girip, henüz tavafına başlamadan önce haccı ona dahil etmesidir.
İfrad: Sadece hac için ihrama girmektir.
Âlimlerin çoğunluğuna göre kişi bu hac türlerinden (İfrad, Kırân, Temettü) dilediğini seçmekte serbesttir. Ancak hangisinin daha faziletli olduğu konusunda görüş ayrılığı vardır. Doğru olan görüş, en faziletli olanın Temettü haccı olduğudur. Çünkü Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- ashabına bunu emretmiş ve onları buna teşvik etmiştir. Ayrıca Temettü haccı daha çok amel içerir; çünkü kişi umrenin tüm menasikini (ibadetlerini) eksiksiz yerine getirir, ardından da haccın tüm menasikini yerine getirir. Ayrıca, özellikle Mekke’ye erken gelen kimseler için diğer hac türlerine göre daha kolaydır; zira umre ile hac arasındaki sürede ihramdan çıkarak normal hayatına geri döner.
Temettü haccı yapan kişiye, şükür amacıyla (bir kusurdan dolayı değil) kurban kesmek vaciptir. Bu kurban, Kurban bayramında kesilen hayvanlardan geçerli olan bir koyun, ya da bir deve veya sığırın yedide biri olabilir. Bu kurbanı bayram günü veya onu takip eden üç gün içinde keser. Kurban etini Mina’da veya Mekke’de dağıtır ve ondan kendisi de yer. Eğer kurban bulamazsa, hac günlerinde üç gün oruç tutar – bu oruçlar bayramdan sonraki üç günü geçmemelidir – ve döndüğünde de yedi gün oruç tutar.
Kırân haccı yapan kimse de, Temettü haccı yapan gibi kurban kesmekle veya onun yerine geçecek oruçla yükümlüdür.
Temettu Haccında Umre İçin İhrama Girilmesinden Başlayarak Haccın Tamamlanmasına Kadar Olan Süreçte Nasıl Yapılacağının Kısa Anlatımı
(A) Umre
1- Kişi umre için ihrama girmek istediğinde, cünüplük guslü gibi bir gusül abdesti alır, başına ve sakalına bulabildiği en güzel kokuyu sürer, ardından beyaz bir izar ve ridâ giyer. Kadın ise, süslenmediği sürece istediği elbiseyi giyebilir.
2- Sonra eğer vakit farz bir namaz vaktiyse, o farz namazı kılar; ardından ihrama girer. Eğer farz namaz vakti değilse, o zaman abdest namazı niyetiyle iki rekât namaz kılar, ihram namazı niyetiyle değil. Çünkü Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'den ihrama girerken iki rekât namaz olduğuna dair bir delil gelmemiştir.
3- Sonra namazı bitirince umreye niyet eder ve şöyle der: «Lebbeyk, Allâhümme lebbeyk, lebbeyke lâ şerîke leke lebbeyk, İnne'l-hamde venni'mete leke ve'l-mülk, lâ şerîke lek. Lebbeyk Allahümme Umreten» «Buyur Allahım buyur! Emrindeyim buyur! Senin hiçbir ortağın yoktur. Emrindeyim buyur! Şüphesiz hamd sana mahsustur. Nimet de senin, mülk de senindir. Senin hiçbir ortağın yoktur. Allah'ın umreye niyet ettim.» Erkek bu esnada sesini yükseltir ve kadın ise sesini alçaltır.
Tavafa başlayana kadar telbiyeyi çokça tekrar etmek sünnettir; tavafa başladığında ise telbiye kesilir.
4- Mekke’ye varınca hemen tavafa başlar, Hacer-ül Esved'e doğru yönelir, onu istilâm eder -yani eliyle ona dokunur- ve mümkünse itişip kakışmadan onu öper. Aksi takdirde, elini kaldırarak ona işaret eder ve "Allahu Ekber" der.
Sonra Kâbe'yi sol tarafına alacak şekilde yönünü çevirerek tavafa başlar. Rüknü Yemânî'nin - Hacerül Esved'den sonraki son köşedir- yanından geçerken, eğer mümkünse onu da sağ eliyle selamlar; ancak öpmez.
Yedi şavt döner, erkekler ilk üç şavtta remel (hızlı yürüyüş) yapar, bütün şavtlarda ıztıbâ yapar.
Remel: Sık ve hızlı adımlarla yürümek.
Iztıbâ: İhram elbisesinin üst kısmı olan ridânın bir ucunu sağ koltuk altından geçirip sol omuz üzerine atmak, böylece sağ omuz ve kolu açık bırakmak demektir.
Tavaf esnasında Allah’ı zikreder, tesbih eder ve kalbi hazır ve huşû içinde dilediği her şeyi isteyerek dua eder. Hacerü’l-Esved’e her gelişinde tekbir getirir. Rüknü Yemânî ile Hacerü’l-Esved arasında ise şöyle der: Rabbenâ âtina fid'dunyâ haseneten ve fil'âhirati haseneten ve kınâ azâbennâr. (Rabbimiz, bize bu dünyada iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateşin azabından koru.) [Bakara Suresi: 201. Ayet] Her şavt için belirli bir dua okumanın sünnette bir aslı yoktur, bilakis bu, sonradan ortaya çıkarılmış bir bidattir.
5- Tavafı bitirdiğinde, Makâm-ı İbrahim’in arkasında -isterse ondan uzak olsun- iki rekât namaz kılar. Birinci rekâtta Fâtiha'dan sonra şu sureyi okur: (De ki: “Ey kâfirler!) [Kâfirûn Suresi: 1. Ayet] İkinci rekâtta: (De ki: O Allah birdir.) [İhlâs Suresi: 1. Ayet].
6-Sonra Safâ ile Merve arasında yedi şavt (gidiş-geliş) yaparak sa‘y eder; Safâ’dan başlar, Merve’de bitirir.
Sünnet olan, (Safâ ve Merve) tepelerine çıkması, kıbleye yönelerek durması, ellerini kaldırması, Allah’ı zikretmesi ve O’na dua etmesidir.
Erkekler için sünnet olan, iki yeşil direk arasından hızlı bir şekilde yürümektir.
7- Sa'yı tamamlayınca, saçının bütününü kapsayacak şekilde kısaltır. Kadın ise, (saçını toplayıp) bir parmak ucu kadar kısaltmalıdır.
Böylece umre tamamlanmış olur ve ihramdan çıkar. Böylece ihramdan önce kendisine helâl olan giysi, koku, cinsel ilişki ve diğer şeylerden faydalanması tekrardan helâl olur.
(B) HAC
1- Terviye günü geldiğinde -ki bu zilhiccenin sekizinci günüdür- hacı bulunduğu ve konakladığı yerden ihrama girer ve ihrama girerken de umre ihramında yaptığı gibi yıkanır, koku sürünür, ihram elbisesini giyer.
2- İhram elbiselerini giyince hac ibadetine başlamaya niyet eder ve şöyle der: «Lebbeyk, Allâhümme lebbeyk, lebbeyke lâ şerîke leke lebbeyk, İnne'l-hamde venni'mete leke ve'l-mülk, lâ şerîke lek. Lebbeyk Allahümme Haccen» «Buyur Allahım buyur! Emrindeyim buyur! Senin hiçbir ortağın yoktur. Emrindeyim buyur! Şüphesiz hamd sana mahsustur. Nimet de senin, mülk de senindir. Senin hiçbir ortağın yoktur. Allah'ım hacca niyet ettim.» Erkek sesini yükseltirken kadın sesini alçaltır.
Bayramın birinci günü Akabe Cemresi'ne taş atıncaya kadar sık sık telbiye getirilmesi sünnettir. Akabe Cemresi atıldığında telbiye kesilir.
3- Sonra Mina'ya gider; öğle, ikindi, akşam, yatsı ve sabah namazlarını (Arefe Günü'nün sabah namazını) kılar. Dört rekâtlı namazları ikişer rekât kılar ve cem etmez.
4- Dokuzuncu günün (Arefe) sabahında güneş doğunca, Arafat’a doğru yola çıkar. Eğer kolay olursa, güneş zevale (öğle vakti) kadar Nemire Mescidin'de konaklar; değilse doğrudan Arafat’ta konaklar. Güneş zeval vaktine girince, öğle ve ikindi namazlarını kısaltarak ve cem ederek kılar. Sonra güneş batıncaya kadar kıbleye yönelerek –dağ arkasında kalsa bile– Allah’ı zikretmeye ve dua etmeye koyulur.
5- Güneş battığında, Müzdelife’ye doğru yola çıkar; orada akşam namazını üç rekât, yatsı namazını ise iki rekât olarak kılar. Geceyi orada geçirir. Sabah namazını kıldıktan sonra, ortalık iyice aydınlanıncaya kadar Allah’ı zikretmeye ve dua etmeye devam eder.
6- Sabahın aydınlığı iyice belirince, Mina’ye doğru yola çıkar. Oraya varınca, Mekke’ye en yakın olan Akabe Cemresi’ne taş atmaya başlar. Peşpeşe yedi tane küçük taş atar; her bir taş nohuttan biraz büyük olabilir. Her taşı atarken Allah'ı tazim ederek ve huşûlu bir şekilde "Allahu Ekber" der.
Akabe Cemresi’ni taşlamayı bitirince, eğer imkânı varsa kurbanını keser. Sonra başının tamamını tıraş eder ya da kısaltır; tıraş etmek daha faziletlidir — ancak kadın için tıraş caiz değildir, saçından bir parmak ucu kadar kısaltır.
Taşlama ile saç tıraşı ya da kısaltma yapıldığında, ilk tahallül (ihramdan kısmen çıkış) gerçekleşir. Artık normal kıyafetlerini giyebilir, güzel koku sürebilir ve ihramdan önce kendisine helâl olan her şeyi yapabilir; ancak kadınlarla ilgili olan şeyler (cinsel ilişki ve öncesi yakınlıklar) helâl olmaz. Bunlar, ikinci tahallül gerçekleşinceye kadar haramdır.
Sonra Mekke’ye iner ve hac tavafını yapar. Ardından, daha önce umre tavafı ve sa‘yında yaptığı gibi Safâ ile Merve arasında sa‘y yapar. Ancak bu tavafta 'remel' (hızlı adımlarla yürümek) ve 'ıztıbâ‘' (ridâ'nın sağ omuzun altından geçirilip sol omuzun üzerine atılması) yapmaz; çünkü bu iki uygulama —yani remel ve ıztıbâ‘— sadece Mekke’ye ilk varıldığında yapılan tavafta sünnettir.
Cemre taşlama ile saç tıraşı (veya kısaltma) ardından yapılan tavaf ve sa‘y ile ikinci tahallül gerçekleşir. Artık kadınlar da dahil olmak üzere, ihramdan önce kendisine helâl olan her şey helâl olur.
Bayramın Birinci Günü Yapılması Gereken İbadetlerin Özeti Şu Şekildedir:
Akabe Cemresi'ne taş atmak.
Hedy kurbanı kesmek.
Saçları tamamen tıraş etmek veya kısaltmak.
Tavaf ve sa'y yapmak.
Sünnet olan, bu işleri sırasıyla yapmasıdır. Ancak kendisine kolay gelmez de bazılarını diğerlerinden önce yaparsa, bunda bir sakınca yoktur.
7- Zilhicce'nin on birinci ve on ikinci gecesini Mina'da geçirir.
8- Bu iki günde (yani teşrîk günlerinde), üç cemreyi taşlama öğle vaktinden sonra yapılır. Mekke’ye en uzak olan birinci cemreden başlanır; yedi küçük taşı peş peşe atar, her taşla birlikte tekbir getirir. Taşlamayı bitirince, kalabalığın olduğu yerden biraz ön tarafa geçip kıbleye yönelir, ellerini kaldırarak uzun uzun, dilediği dualarla Allah’a niyaz eder. Sonra ikinci cemreye geçer, onu da aynı şekilde taşlar ve ardından birincide olduğu gibi durup dua eder. Ardından üçüncü cemre olan Akabe Cemresi'ni —ki bayram günü taşladığı cemredir— taşlar; bunada diğer iki cemrede olduğu gibi yedi taş atar, ancak bundan sonra dua etmez.
9- Zilhicce’nin on ikinci günü üç cemreyi taşlamayı bitirince, dilerse on üçüncü güne kadar Mina’da kalır ve o gün de öğleden sonra cemreleri taşlar. Bu, daha faziletlidir; çünkü Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- böyle yapmıştır ve bu şekilde bir gün daha fazla salih amel işlenmiş olur. Dilerse, iki günle yetinir ve on ikinci gün güneş batmadan önce Mina’dan ayrılır.
O gün ve gecelerde çokça tekbir getirir ve Allah'ı zikreder. Zira Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: (Allah’ı sayılı günlerde de anın.) [Bakara Suresi: 203. Ayet] Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: «Teşrik günleri; yeme, içme ve Allah Teâlâ'yı zikretme günleridir.» [31] Müslim, Oruç Kitabı, Teşrik Günlerinde Oruç Tutmanın Haram Kılınması Babında, Hadis no (1141) Nübeyşe el-Hüzelî'den rivayet etmiştir.
Böylece hac ibadeti tamamlanmış olur.
VEDA TAVAFI
Hacı, hac ibadetinin bütün menâsikini tamamlayıp, memleketine dönmek istediğinde, Mekke'den ayrılmadan önce Kâbe'yi veda tavafı ile tavaf eder. Bu tavaf, yolculuğa çıkmadan önce yaptığı son iş olmalıdır.
Hayız veya lohusa bir kadının veda tavafı yapması gerekmez. Çünkü İbn Abbâs -radıyallahu anhuma- şöyle demiştir: «İnsanlara (Mekke'den ayrılmadan önce) en son bulunacakları yerin Beytullah olması emri buyuruldu. Ancak hayızlı kadına ruhsat verildi.» [32]. Buhârî Hac Kitabı, Veda Tavafı Babında Hadis no (1755) ve Müslim'in Hac Kitabı, Veda Tavafının Farz Oluşu Babında, Hadis no (380/1328) rivayet etmiştir.
İHRAM YASAKLARI
İhram Yasakları: Bunlar, ihram halinden dolayı ihram sırasında yasaklanan şeylerdir.
Bunları şöyle özetleyebiliriz:
1- Baştaki saçları tıraş ederek veya başka bir şekilde almak. Âlimlerin çoğunluğu vücudun diğer kısımlarındaki kılları da buna dahil etmişlerdir.
2- El veya ayak tırnaklarını kesmek. Âlimlerin çoğunluğu konfor olması sebebiyle bunu saçla birlikte saymışlardır.
3- İhrama girdikten sonra vücuda, elbiseye koku sürmek, yiyecek veya içeceğe güzel koku karıştırmak.
4-Eldiven giymek.
5- Şehvetle dokunmak (cinsel arzu ile tensel temas kurmak).
Bu beş ihram yasağının kefareti, tercihli olarak yapılır; Allah Teâlâ’nın Kur’ân’da saç tıraşı hakkında belirttiği gibi. Diğer yasaklar da buna kıyas edilmiştir. Kişi şu üç seçenekten birini tercih edebilir: Üç gün oruç tutmak, altı fakiri doyurmak (her birine yarım sâ‘ [yaklaşık 1,5 kg] miktarında yiyecek vermek) ya da bir koyun kesmek. Yiyecek ve kurban, ya Mekke’de ya da yasağın işlendiği yerde fakirlere dağıtılır.
6- Cinsel ilişki, eğer hacda birinci tahallülden önce gerçekleşirse, bunun dört sonucu olur:
Cinsel ilişkinin gerçekleştiği hac ibadeti (menâsik), bozulur (geçersiz olur).
Hac ibadetini eda etmeye devam etmek gerekir.
Bozulan haccın gelecek yıl yeniden yapılması gerekir.
Fidyesi bir deve kurban etmektir, Mekke'de veya cinsel ilişkide bulunulan yerde fakirlere dağıtılır.
7- Nikâh akdi yapmak (ihramlıyken) haramdır. Bu durumda fidye gerekmez; fakat yapılan nikâh geçersiz olur — ister ihramlı olan kişi erkek olsun, kadın olsun, veli ya da onun vekili olsun fark etmez.
8- Yabani kara avını öldürmek haramdır ve bunun cezası vardır. Ceza olarak, aynı türden bir hayvanı kesmek ve eti Harem bölgesindeki fakirlere dağıtmak, ya da bedelini karşılayarak fakirlere yiyecek vermek ya da her fakiri doyurmak yerine her biri için bir gün oruç tutmaktır.
Bu sekiz yasak, erkek ve kadın her hacıya yasaktır. Aşağıdaki iki yasak ise sadece erkeklere mahsustur:
1- Başın direk temas eden bir şeyle örtülmesi yasaktır. Ancak çadır, araba tavanı veya şemsiye gibi başa direk temas etmeyen şetlerin altında olmakda bir sakınca yoktur.
2- Dikilerek elbise şeklini almış; yani bedenin tamamına ya da bir kısmına ya da herhangi bir organına tam oturan giysi giymek haramdır; mesela gömlek, pantolon ve mest gibi. Yamalı izâr ve ridâ kullanılmasında bir sakınca yoktur. Aynı şekilde yüzük, saat, gözlük, kulaklık, para çantası ve benzeri şeyleri takıp kullanmakta bir sakınca yoktur.
Kadınlara mahsus ihram yasakları:
Yüzü her türlü şekilde kapatmak yasaktır. Bazı alimler, yasak olan tek şey nikaptır/peçedir, yani gözleri için delikleri olan bir örtüyle yüzünü örtmektir. En doğrusu ise, kadınların yüzlerini hiç kapatmaması, sadece kendilerine mahrem olmayan erkekler gördüğünde örtmeleridir. Bu durumda, mahremi olmayan erkekler görecekse ihramdayken ve başka zamanlarda da kadın yüzünü örtmelidir.
Bu özel yasakların kefareti, önceki beş yasak kefareti gibi tercihli (seçmeli) olarak yapılır.
Bu Yasakları İşleyenin Hükmü:
Zikri geçen yasakları işleyen kimse için üç durum vardır:
Birincisi: Yasak olan şeyi gereksiz ve mazeretsiz yapmak; bu kişi günahkârdır ve kefaret vermekle yükümlüdür.
İkincisi: Eğer bunu ihtiyaçtan dolayı yaparsa, o zaman günahkâr değildir ve fidyesini ödemesi gerekir. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: (Fakat içinizden biri hasta ise veya başından bir rahatsızlığı varsa (tıraşını olup) oruç veya sadaka yahut kurban olarak bir fidye ödesin.) [Bakara Suresi: 196. Ayet] Eğer başını örtmek zorunda kalırsa -soğuktan veya sıcaktan korkarsa- örtmesi caizdir ve yukarıda zikredilen üç şeyden birini tercih ederek fidye ödemesi gerekir.
Üçüncüsü: Eğer cahillik, unutkanlık, istemeyerek veya uyku gibi bir özür hâlinde bunu yaparsa, ona ne bir günah vardır, ne de keffaret. Çünkü Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: (Ey Rabbimiz! Unutur ya da yanılırsak bizi sorumlu tutma!) [Bakara Suresi: 286. Ayet] Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'den rivayet edilen hadiste şöyle buyurmuştur: «Şüphesiz Allah; ümmetimden hata, unutma ve yapmaları için zorlandıkları şeyin hükmünü kaldırmıştır.» [33]. İbn Mâce Talak Kitabı, Boşamaya Zorlanan ve Unutarak Boşayan Kimse Babında Hadis no (2043) (2045)'te Ebû Zer ve İbn Abbas -radıyallahu anhuma-'dan rivayet etmiştir.
Ancak mazeret kalktığında, yani yasak olduğunu öğrendiğinde, kendisine hatırlatıldığında, zorlamadan kurtulduğunda veya uykusundan uyandığında, yasak olandan hemen vazgeçmesi gerekir.
Mescid-i Nebevî’yi Ziyaret Etmek
Mescid-i Nebevî, kişinin seyahat etmesine izin verilen üç mescitten biridir. Bunlar; Mekke'deki Mescid-i Haram, Medine'deki Mescid-i Nebevî ve Kudüs'teki Mescid-i Aksâ'dır. Mescid-i Nebevî'de kılınan bir namaz, Mescid-i Haram dışındaki herhangi bir yerde kılınan bin namazdan daha faziletlidir. Bu sebeple, her zaman mescidi ziyaret edip içinde namaz kılmak caizdir. Bu, hac zamanına özgü değildir ve hac ile hiçbir ilgisi yoktur. Hac, Mescid-i Nebevî ziyareti olmadan da tamam olur ve onu terk etmekle eksik kalmaz. Ancak insanlar, özellikle uzak diyarlardan gelenler için yolculuğu kolaylaştırmak adına hac ile birlikte Mescid-i Nebevî ziyaretini birleştirmişlerdir; böylece her biri için ayrı bir yolculuk yapma zorluğundan kurtulmuş olurlar.
Mescide girdiğinde Allah’ın onun için dilediği kadar namaz kılar, sonra Peygamber -sallallahu aleyhi ev sellem-'in kabrine gider, kabrin önünde durur ve şöyle der: «Ey Peygamber! Sana selam olsun, Allah’ın rahmeti ve bereketleri de senin üzerine olsun. Allah'ım! İbrahim’i ve İbrahim’in ailesini meleklerinin yanında methettiğin gibi, Muhammed-sallallahu aleyhi ve sellem-’i ve Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem-’in ailesini de meleklerinin yanında methet. Şüphesiz sen, çok övülensin, şeref sahibisin. Allah'ım! İbrahim’i ve İbrahim’in ailesini mübarek kıldığın gibi, Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem-’i ve Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem-’in ailesini de mübarek kıl. Şüphesiz sen; çok övülensin, şeref sahibisin.»
Sonra sağ tarafa biraz ilerleyerek Ebû Bekir radıyallahu anh’a selâm verir ve şöyle der: «Selam olsun sana ey Ebû Bekir! Ey Allah Rasûlünün halifesi! Allah senden razı olsun ve Allah seni ümmet-i Muhammed adına hayırla mükâfatlandırsın.»
Sonra sağ tarafa biraz ilerleyerek Ömer -radıyallahu anh-'a selam verir ve şöyle der: «Selam olsun sana ey Müminlerin Emiri Ömer! Allah senden razı olsun ve ümmeti Muhammed adına seni hayırla mükâfatlandırsın.»
Abdestli olarak Kuba Mescidi'ne gider ve orada namaz kılar.
Medine'nin mezarlığı olan Bakî'yi ziyaret eder ve Osman -radıyallahu anh-'ın mezarının başında durur ve şöyle der: «Selam sana, Müminlerin Emiri Osman! Allah senden razı olsun ve Muhammed'in ümmeti adına seni iyilikle mükâfatlandırsın.» Bakî' Kabristanı'nda yatanları selamlar ve onlar için Allah'tan af ve merhamet diler.
Uhud'a gider ve Peygamber -sallallahu aleyhi ev sellem-'in amcası Hamza'nın kabrini ve oradaki şehitlerin kabirlerini ziyaret eder. Allah'tan onlardan razı olmasını diler ve onlar için af ve merhamet niyaz eder.
Kadınlar ne Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in kabrini, ne de başkasının kabrini ziyaret eder.
Medine’de, zikrettiğimiz yerler dışında — ne mescitlerden ne de başka mekânlardan — özellikle ziyaret edilmesi dinen meşru kılınmış başka bir yer yoktur.
Muvaffakiyet veren Allah'tır. Allah'ın salatı ve selamı Peygamberimiz Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem-'in, ailesinin ve bütün ashabının üzerine olsun.
Allah'ın fakir bir kulu tarafından yazılmıştır.
Muhammed Sâlih el-Useymîn
Related books
All books
UMRENİN KISA ANLATIMI VE HÜKÜMLERİ65 dilUMRENİN KISA ANLATIMI VE HÜKÜMLERİ
Âlemlerin Rabbi olan Allah'a hamdolsun, Peygamberimiz Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem-'e, tüm ailesine ve ashabına da salat ve selam olsun. Bundan sonra: Bu, umrenin yapılış şekli, hükümleri ve adapları hakkında hazırlanmış kısa bir risaledir. Bu risalede, umre yapan kimsenin ihtiyaç duyacağı konuların çoğunu açıklamaya özen gösterdik. Yüce Allah'tan, bunu sadece kendi rızası için halis kılmasını niyaz eder ve bütün Müslümanların faydalanmasını dileriz.
Umre Rehberi28 dilUmre Rehberi
Şeyh Abdülazîz b. Bâz-rahimehullah-'ın "Umre Rehberi" adlı bu kitapçık, umre ibadetinde yapılan amelleri basit ve anlaşılır bir üslupla açıklamaktadır. Bir Müslümanın umrede yapacağı ibadetlerini rahat ve huşulu bir şekilde yerine getirmesine yardımcı olacak ve ibadetinin her aşamasında sahih sünnette gelen dua ve zikirlerle birlikte kendisine pratik bir rehber olacaktır.
Muhtasar Hac İbadeti Rehberi49 dilMuhtasar Hac İbadeti Rehberi
Âlemlerin Rabbi olan Allah'a hamdolsun. Peygamber Efendimiz Muhammed'e, bütün ailesine ve ashabına da salat ve selam olsun. Bundan sonra: Bu, haccın yapılış şekli hakkında özet bir risaledir; bu risalede hacının ihtiyaç duyacağı şeylerin çoğunu açıklamaya özen gösterdik. Allah Teâlâ'dan bu risaleyi rızası için yapılmış bir amel ve bütün Müslümanlar için faydalı kılmasını niyaz ederiz. Giriş
Abdest Alma Şekli (Uygulamalı ve Kısa Anlatım)79 dilAbdest Alma Şekli (Uygulamalı ve Kısa Anlatım)
Abdest Alma Şekli (Geniş Videolu Anlatım) Bu uygulama, namazın geçerliliği için şart olan abdestin nasıl alınacağını adım adım gösteren önemli bir rehberdir. Videoyu izleyin ve abdestin doğru alınış şeklini öğrenin. Abdest Alma Şekli