Skip to content

معنای ارکان ایمان چیست؟

الباب / الفصل
قسم العقيدة

السؤال

س15: ما معنى أركان الإيمان؟

پرسش ۱۵: معنای ارکان ایمان چیست؟

الجواب

ج:الإيمان بالله تَعَالَى:

أن تؤمن بأن الله هو الذي خلقك ورزقك، وهو المالك والمدبر وحده للمخلوقات.

وهو المعبود، لا معبود بحقٍّ سواه. الذي له الخلق والأمر، والحكم والتشريع وحده لا شريك له.

وأنه العظيم الكبير الكامل الذي له الحمد كله، وله الأسماء الحسنى والصفات العُلى، ليس له ند، ولا يشبهه شيء سُبْحَانَهُ.

الإيمان بالملائكة:

وهي مخلوقات خلقها الله من نور، لعبادته وللانقياد التام لأمره.

  • قال تعالى:

﴿بَلۡ عِبَاد مُّكۡرَمُونَ *

لَا يَسۡبِقُونَهُۥ بِٱلۡقَوۡلِ وَهُم بِأَمۡرِهِۦ يَعۡمَلُونَ﴾

[الأنبياء: ٢٦-٢٧].

  • وقال عليه الصلاة والسلام:

«خُلِقَتِ الْمَلَائِكَةُ مِنْ نُورٍ»

رواه مسلم.

  • ومنهم جبريل عَلَيْهِ السَّلَامُ الذي ينزل بالوحي على الأنبياء.

قال تعالى:

﴿وَإِنَّهُۥ لَتَنزِيلُ رَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ *

نَزَلَ بِهِ ٱلرُّوحُ ٱلۡأَمِينُ *

عَلَىٰ قَلۡبِكَ لِتَكُونَ مِنَ ٱلۡمُنذِرِينَ *

بِلِسَانٍ عَرَبِيّٖ مُّبِينٖ﴾

[الشعراء: ١٩٢-١٩٥].

الإيمان بالكتب:

وهي الكتب التي أنزلها الله على رسله.

  • كالقرآن: على محمد صلى الله عليه وسلم.
  • الإنجيل: على عيسى عَلَيْهِ السَّلَامُ.
  • التوراة: على موسى عَلَيْهِ السَّلَامُ.
  • الزبور: على داود عَلَيْهِ السَّلَامُ.
  • صحف إبراهيم وموسى: على إبراهيم وموسى عليهما السلام.

الإيمان بالرسل:

وهم من أرسلهم الله إلى عباده ليعلموهم، ويبشروهم بالخير والجنة، وينذروهم عن الشر والنار.

وأفضلهم: أولو العزم، وهم:

  • نوح عَلَيْهِ السَّلَامُ.
  • إبراهيم عَلَيْهِ السَّلَامُ.
  • موسى عَلَيْهِ السَّلَامُ.
  • عيسى عَلَيْهِ السَّلَامُ.
  • محمد صلى الله عليه وسلم.

الإيمان باليوم الآخر:

وهو ما بعد الموت في القبر، ويوم القيامة، ويوم البعث والحساب، حيث يستقر أهل الجنة في منازلهم وأهل النار في منازلهم.

﴿كُلُّ نَفۡسٖ ذَآئِقَةُ ٱلۡمَوۡتِۗ وَإِنَّمَا تُوَفَّوۡنَ أُجُورَكُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۖ فَمَن زُحۡزِحَ عَنِ ٱلنَّارِ وَأُدۡخِلَ ٱلۡجَنَّةَ فَقَدۡ فَازَۗ وَمَا ٱلۡحَيَوٰةُ ٱلدُّنۡيَآ إِلَّا مَتَٰعُ ٱلۡغُرُورِ﴾

[آلِ عِمۡرَانَ: ١٨٥].

الإيمان بالقدر خيره وشره:

  • القدر: هو الاعتقاد بأن الله يعلم كل شيء يقع في الكون، وأنه كتب ذلك في اللوح المحفوظ، وشاء وجوده وخلقه.

قال تَعَالَى:

﴿إِنَّا كُلَّ شَيۡءٍ خَلَقۡنَٰهُ بِقَدَرٖ﴾

[القمر: ٤٩].

  • وهو على أربع مراتب:

الأولى: علم الله تَعَالَى، ومن ذلك علمه المسبق لكل شيء، قبل وقوع الأشياء وبعد وقوعها.

دليلها: قوله تَعَالَى:

﴿إِنَّ ٱللَّهَ عِندَهُۥ عِلۡمُ ٱلسَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ ٱلۡغَيۡثَ وَيَعۡلَمُ مَا فِي ٱلۡأَرۡحَامِۖ وَمَا تَدۡرِي نَفۡسٞ مَّاذَا تَكۡسِبُ غَدٗاۖ وَمَا تَدۡرِي نَفۡسُۢ بِأَيِّ أَرۡضٖ تَمُوتُۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرُۢ﴾

[لقمان: 34].

الثانية: أن الله كتب ذلك في اللوح المحفوظ، فكل شيء وقع وسيقع فهو مكتوب عنده في كتاب.

﴿۞ وَعِندَهُۥ مَفَاتِحُ ٱلۡغَيۡبِ لَا يَعۡلَمُهَآ إِلَّا هُوَۚ وَيَعۡلَمُ مَا فِي ٱلۡبَرِّ وَٱلۡبَحۡرِۚ وَمَا تَسۡقُطُ مِن وَرَقَةٍ إِلَّا يَعۡلَمُهَا وَلَا حَبَّةٖ فِي ظُلُمَٰتِ ٱلۡأَرۡضِ وَلَا رَطۡبٖ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِي كِتَٰبٖ مُّبِينٖ﴾

[الأنعام: 59].

الثالثة: وهو أن كل شيء يقع بمشيئة الله ولا يقع شيء منه أو من خلقه إلا بمشيئته تَعَالَى.

والعبد له اختيار وله إرادة وله مشيئة، لكن هذه الإرادة وهذه المشيئة لا تقع إلا بعد مشيئة الله سبحانه وتعالى.

﴿لِمَن شَآءَ مِنكُمۡ أَن يَسۡتَقِيمَ 28

وَمَا تَشَآءُونَ إِلَّآ أَن يَشَآءَ ٱللَّهُ رَبُّ ٱلۡعَٰلَمِينَ 29﴾

[التكوير: 28 - 29].

الرابعة: الإيمان أن جميع الكائنات مخلوقة خلقها الله، وخلق ذواتها وصفاتها وحركاتها، وكل شيء فيها.

﴿وَٱللَّهُ خَلَقَكُمۡ وَمَا تَعۡمَلُونَ﴾

[الصافات: 96].

پاسخ: ایمان به الله تعالی یعنی:

ایمان بیاوری به اینکه الله تعالی همان کسی است که تو را آفریده و روزی داد و تنها اوست که مالک و تدبیرگر مخلوقات است.

و اوست آن معبود، که معبودی به حق جز او نیست، آن‌که خلقت و امر و حکمرانی و تشریع تنها برای اوست و در این امور شریکی ندارد.

و اوست آن پرورگار باعظمت و بزرگ و کامل که همهٔ ستایش از آن اوست و دارای نام‌های نیک و صفات والاست. همتا ندارد و چیزی شبیه او نیست.

ایمان به ملائکه:

ملائکه آفریدگانی هستند که الله آنان را به هدف عبادتش و انجام کامل امرش از نور آفریده است.

الله تعالی می‌فرماید:

(بلکه [ملائکه] بندگانی ارجمندند.

(که در سخن بر او پیشی نمی‌گیرند و خود به امر او عمل می‌کنند).

[انبیاء: ۲۶-۲۷].

و ایشان علیه الصلاة والسلام می‌فرماید:

«ملائکه از نور آفریده شده‌اند».

به روایت مسلم.

  • و از جملهٔ آنان جبرئیل علیه السلام است که وحی را بر پیامبران نازل می‌سازد.

(و به راستی این [قرآن] نازل شده [از سوی] پروردگار جهانیان است *

(روح الامین (جبرئیل) آن را نازل کرد).

بر دل تو، تا از [جملهٔ] هشداردهندگان باشی. *

به زبانی عربی روشن).

[شعراء: ۱۹۲-۱۹۵].

ایمان به کتاب‌ها:

منظور کتاب‌هایی است که الله بر پیامبرانش نازل کرده است.

  • مانند قرآن که بر محمد صلی الله علیه وسلم نازل شده است.
  • و انجیل که بر عیسی علیه السلام نازل شده است.
  • و تورات که بر موسی علیه السلام نازل شد.
  • و زبور که بر داوود علیه السلام نازل شد.
  • صحیفه‌های ابراهیم و موسی علیهما السلام.

ایمان به پیامبران:

و آنان کسانی هستند که الله آنان را به سوی بندگانش فرستاده تا [تعلیمات الهی] را به آن‌ها بیاموزند و آن‌ها را به خیر و بهشت بشارت دهند و از بدی و‌ دوزخ برحذر دارند.

  • و بهترین آنان، پیامبران اولوالعزم هستند، یعنی:

⮳ نوح علیه السلام.

⮳ ابراهیم علیه السلام.

⮳ موسی علیه السلام.

⮳ عیسی علیه السلام.

⮳ محمد صلی الله علیه وسلم.

ایمان به روز آخرت:

یعنی هر آنچه پس از مرگ هست، در قبر و در روز قیامت و روز رستاخیز و حساب که اهل بهشت در منزلگاه‌های خود و اهل دوزخ در منزلگاه‌های خود مستقر می‌شوند.

(هر جان‌داری چشندهٔ [طعم] مرگ است و همانا روز رستاخیز پاداش‌هایتان به طور کامل به شما داده می‌شود، پس هر که را از آتش به دور دارند و در بهشت آورند قطعا کامیاب شده است و زندگی دنیا جز مایهٔ فریب نیست).

[سورهٔ آل عمران: ۱۸۵].

ایمان به قَدَر، خیر و شر آن:

قَدَر: یعنی اعتقاد به این‌که الله هر چیزی را که در هستی اتفاق می‌افتد می‌داند و این وقایع را در لوح محفوظ نگاشته و وجود آن را خواسته و آن را آفریده است.

(ما هر چیزی را به قَدَر [و اندازه] آفریدیم).

[سورهٔ قمر: ۴۹].

و آن بر چهار مرتبه است:

نخست: علم الله تعالی، از جمله، علم پیشین او به هر چیز، پیش و پس از آن‌که رخ دهد.

دلیل آن این سخن حق تعالی است که:

(در حقیقت الله است که علم [به] قیامت نزد اوست و باران را نارل می‌کند و آن‌چه را که در رحم‌هاست می‌داند و کسی نمی‌داند فردا چه به دست می‌آورد و کسی نمی‌داند در کدام سرزمین می‌میرد. همانا الله دانای آگاه است).

[سورهٔ لقمان: ۳۴].

دوم: این‌که الله آن را در لوح محفوظ نوشته است؛ یعنی هر آن‌چه واقع شده و واقع خواهد شد نزد او در کتابی نگاشته شده است.

(و کلیدهای غیب تنها نزد اوست، جز او [کسی] آن را نمی‌داند و آن‌چه را در خشکی و دریاست می‌داند و هیچ برگی فرو نمی‌افتد مگر [این‌که] آن را می‌داند و هیچ دانه‌ای در تاریکی‌های زمین و هیچ تر و خشکی نیست مگر این‌که در کتابی روشن [ثبت شده] است).

[سورهٔ انعام: ۱۸].

سوم: این‌که هر چیزی به مشیت الله رخ می‌دهد و چیزی از سوی او یا بندگانش رخ نمی‌دهد مگر به مشیت خودش سبحانه و تعالی.

و بنده نیز اختیاری دارد و اراده و مشیتی دارد، اما این اراده و این مشیت رخ نمی‌دهد مگر پس از مشیت الله سبحانه و تعالی.

(برای هر یک از شما که خواهد به راه راست رود.

(و تا الله پروردگار جهانیان نخواهد [شما نیز] نخواهید خواست).

[سورهٔ تکویر: ۲۸-۲۹].

چهارم: ایمان به اینکه همهٔ کائنات مخلوقند و توسط الله خلق شده‌اند و الله ذات این موجودات و صفات و حرکات و هر چیزی در آن‌ها را آفریده است.

(و الله شما را و آن‌چه را که انجام می‌دهید آفریده است).

[سورهٔ صافات: ۹۶].