Limaniya jɔsenw kɔrɔ ye mun ye?
- الموضوعات
- الإيمانالإيمان بالله تعالىالإيمانالإيمان بالملائكةالإيمانالإيمان بالكتب السماويةالإيمانالإيمان بالرسل عليهم السلام
- التصنيف الشرعي
- العقيدةالإيمان بالله عز وجلالعقيدةالإيمان بالملائكةالعقيدةالإيمان بالكتبالعقيدةالإيمان بالرسل
- الباب / الفصل
- قسم العقيدة
السؤال
س15: ما معنى أركان الإيمان؟
ɲininkali 15: Limaniya jɔsenw kɔrɔ ye mun ye?
الجواب
ج:الإيمان بالله تَعَالَى:
أن تؤمن بأن الله هو الذي خلقك ورزقك، وهو المالك والمدبر وحده للمخلوقات.
وهو المعبود، لا معبود بحقٍّ سواه. الذي له الخلق والأمر، والحكم والتشريع وحده لا شريك له.
وأنه العظيم الكبير الكامل الذي له الحمد كله، وله الأسماء الحسنى والصفات العُلى، ليس له ند، ولا يشبهه شيء سُبْحَانَهُ.
الإيمان بالملائكة:
وهي مخلوقات خلقها الله من نور، لعبادته وللانقياد التام لأمره.
- قال تعالى:
﴿بَلۡ عِبَاد مُّكۡرَمُونَ *
لَا يَسۡبِقُونَهُۥ بِٱلۡقَوۡلِ وَهُم بِأَمۡرِهِۦ يَعۡمَلُونَ﴾
[الأنبياء: ٢٦-٢٧].
- وقال عليه الصلاة والسلام:
«خُلِقَتِ الْمَلَائِكَةُ مِنْ نُورٍ»
رواه مسلم.
- ومنهم جبريل عَلَيْهِ السَّلَامُ الذي ينزل بالوحي على الأنبياء.
قال تعالى:
﴿وَإِنَّهُۥ لَتَنزِيلُ رَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ *
نَزَلَ بِهِ ٱلرُّوحُ ٱلۡأَمِينُ *
عَلَىٰ قَلۡبِكَ لِتَكُونَ مِنَ ٱلۡمُنذِرِينَ *
بِلِسَانٍ عَرَبِيّٖ مُّبِينٖ﴾
[الشعراء: ١٩٢-١٩٥].
الإيمان بالكتب:
وهي الكتب التي أنزلها الله على رسله.
- كالقرآن: على محمد صلى الله عليه وسلم.
- الإنجيل: على عيسى عَلَيْهِ السَّلَامُ.
- التوراة: على موسى عَلَيْهِ السَّلَامُ.
- الزبور: على داود عَلَيْهِ السَّلَامُ.
- صحف إبراهيم وموسى: على إبراهيم وموسى عليهما السلام.
الإيمان بالرسل:
وهم من أرسلهم الله إلى عباده ليعلموهم، ويبشروهم بالخير والجنة، وينذروهم عن الشر والنار.
وأفضلهم: أولو العزم، وهم:
- نوح عَلَيْهِ السَّلَامُ.
- إبراهيم عَلَيْهِ السَّلَامُ.
- موسى عَلَيْهِ السَّلَامُ.
- عيسى عَلَيْهِ السَّلَامُ.
- محمد صلى الله عليه وسلم.
الإيمان باليوم الآخر:
وهو ما بعد الموت في القبر، ويوم القيامة، ويوم البعث والحساب، حيث يستقر أهل الجنة في منازلهم وأهل النار في منازلهم.
﴿كُلُّ نَفۡسٖ ذَآئِقَةُ ٱلۡمَوۡتِۗ وَإِنَّمَا تُوَفَّوۡنَ أُجُورَكُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۖ فَمَن زُحۡزِحَ عَنِ ٱلنَّارِ وَأُدۡخِلَ ٱلۡجَنَّةَ فَقَدۡ فَازَۗ وَمَا ٱلۡحَيَوٰةُ ٱلدُّنۡيَآ إِلَّا مَتَٰعُ ٱلۡغُرُورِ﴾
[آلِ عِمۡرَانَ: ١٨٥].
الإيمان بالقدر خيره وشره:
- القدر: هو الاعتقاد بأن الله يعلم كل شيء يقع في الكون، وأنه كتب ذلك في اللوح المحفوظ، وشاء وجوده وخلقه.
قال تَعَالَى:
﴿إِنَّا كُلَّ شَيۡءٍ خَلَقۡنَٰهُ بِقَدَرٖ﴾
[القمر: ٤٩].
- وهو على أربع مراتب:
الأولى: علم الله تَعَالَى، ومن ذلك علمه المسبق لكل شيء، قبل وقوع الأشياء وبعد وقوعها.
دليلها: قوله تَعَالَى:
﴿إِنَّ ٱللَّهَ عِندَهُۥ عِلۡمُ ٱلسَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ ٱلۡغَيۡثَ وَيَعۡلَمُ مَا فِي ٱلۡأَرۡحَامِۖ وَمَا تَدۡرِي نَفۡسٞ مَّاذَا تَكۡسِبُ غَدٗاۖ وَمَا تَدۡرِي نَفۡسُۢ بِأَيِّ أَرۡضٖ تَمُوتُۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرُۢ﴾
[لقمان: 34].
الثانية: أن الله كتب ذلك في اللوح المحفوظ، فكل شيء وقع وسيقع فهو مكتوب عنده في كتاب.
﴿۞ وَعِندَهُۥ مَفَاتِحُ ٱلۡغَيۡبِ لَا يَعۡلَمُهَآ إِلَّا هُوَۚ وَيَعۡلَمُ مَا فِي ٱلۡبَرِّ وَٱلۡبَحۡرِۚ وَمَا تَسۡقُطُ مِن وَرَقَةٍ إِلَّا يَعۡلَمُهَا وَلَا حَبَّةٖ فِي ظُلُمَٰتِ ٱلۡأَرۡضِ وَلَا رَطۡبٖ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِي كِتَٰبٖ مُّبِينٖ﴾
[الأنعام: 59].
الثالثة: وهو أن كل شيء يقع بمشيئة الله ولا يقع شيء منه أو من خلقه إلا بمشيئته تَعَالَى.
والعبد له اختيار وله إرادة وله مشيئة، لكن هذه الإرادة وهذه المشيئة لا تقع إلا بعد مشيئة الله سبحانه وتعالى.
﴿لِمَن شَآءَ مِنكُمۡ أَن يَسۡتَقِيمَ 28
وَمَا تَشَآءُونَ إِلَّآ أَن يَشَآءَ ٱللَّهُ رَبُّ ٱلۡعَٰلَمِينَ 29﴾
[التكوير: 28 - 29].
الرابعة: الإيمان أن جميع الكائنات مخلوقة خلقها الله، وخلق ذواتها وصفاتها وحركاتها، وكل شيء فيها.
﴿وَٱللَّهُ خَلَقَكُمۡ وَمَا تَعۡمَلُونَ﴾
[الصافات: 96].
Jaabi- ka limaniya Ala kɔrɔtalen na
O de ye i ka limaniya ka fɔ ko Ala de ye i dan ka i garisɛgɛ, ale de ye màsà ye kow labɛnbaga danfɛnw ye a kelen.
Ale de ye bàtoma ye, bàto ma wɛrɛ tɛ ye tiɲɛkan ni Ale tɛ, dani ni koɲɛ ni kiiti ni sariyali bɛ ale min kelen ye jɛɲɔgɔn tɛ a la.
Ani ka limaniya ko a le de ye màsàba belebele dafalen ye tanu bɛɛlajɛlen bɛ min ye.tɔgɔ ɲumanw bɛ a la ani mankutu kɔrɔtalenw, sìna tɛ a la, a bɔlen tɛ foyi fɛ saniya bɛ a Ye.
Limaniya mɛlɛkɛw la :
Danfɛnw de dɔ Ala ye minnu dan ka bɔ nɔɔrɔ la, ani a bàtoli kama ani kolonni dafalen a ka yamaruyakan ye.
(Ala) kɔrɔtalen ko:
{O kuma bila, jɔnw de do minnu bonyane do *
U tɛ kuma ka kɔn (Ala) ka kuma ɲɛ, (Ala) ka yamaruyakan labaara baganw do}
[Nabiɲumanw kofɔ suran 26-27]
Kira kɔ nɛɛma ni kisi bɛ a ye:
(Mɛlɛkɛw dan na ka bɔ nɔɔro la)
Musilimu y'a màfilɛ.
Jibirila ye mɛlɛkɛw dɔ ye kisi bɛ a kan a le min bɛ jigin ni Ala kumakan ye kànà Nabiɲumanw ma.
{I ka dɔn jìgìnifen de do ka bɔ danfɛn bɛɛ tìgì yɔrɔ}
nin danayabaa de jìgìna ni a ye
Ka taa e dusukun ma yaasa i ka kɛ bàabali kɛla ye*
Ni arabukan ye min Bangelen do}
[Dɔnkilidalaw kofɔ suran 192-195].
Limaniya Ala ka gafew la:
O de ye gafew ye Ala ye min mun jìgìn a ka cidenw kan.
-I na fɔ kurana: kira Mamadu kan, nɛɛma ni kisi bɛ a ye.
-Bibulu: Issa kan kisi b'a ye.
-Tawurata: Musa kan kisi b'a ye.
Zabura: Dawuda kan kisi be a ye.
Burahima ni Musa ka Suhufu: kira tɛmɛnenw Burahima ni Musa kan kisi bɛ u ye.
Limaniya cidenw na:
Olu ye Ala ye minnu ci a ka jɔnw ma u ka u la dɔnniya, u ka u nisɔndiya ni hɛrɛ ni alijana ye, ka u bagabaga ka bɔ tɔɔrɔ ni tasuma ma.
-U la fusamanci: Cesiri ni sabali dùngew, olu ye:
Nuhun kisi bɛ a ye.
Iburahima kisi bɛ a ye.
Musa kisi bɛ a ye.
Issa kisi bɛ a ye.
Mamadu nɛɛma ni kisi bɛ a ye.
Limaniya donlaban ma:
O de ye saya kɔfɛla ye kaburu kɔnɔ, ani jɔ don, kununin ani fɛsɛfɛsɛli don, don min alijanadenw bɛ sàbàti u ka sow kɔnɔ jahanamadenw fana bɛ sàbàti u ka sow kɔnɔ.
{Nin kelen kelen bɛɛ bɛ sàyà nɛnɛ, wa aw bɛɛ na sàrà aw ka baara kɛ taw la jɔdon, ni mɔgɔ min yɔrɔmajàyànna ka bɔ tasuma la ka don alijana kɔnɔ o tigi ye niyɔrɔ sɔrɔ, diɲɛ ɲɛnamaya tɛ foyi ye fo daamu kùnkurùnni min bɛ malasali kɛ.}
{Imurana ka denbaya kofɔli suran: 185 }
Limaniya latigɛ hɛɛrɛma n'a tɔɔrɔman ma:
Latigɛ : o de ye dusukunnasiri ye ka fɔ fen wo fen bɛ kɛ diɲɛ kɔnɔ Ala b'a bɛɛ kàlàma, wa a sɛbɛnna wàlàha tàngannen kɔnɔ ka kɔrɔ, a kɛli ni a danni ye a diya.
{ an ye fenw bɛɛ lajɛnlen dan ni latigɛ de ye 49}
[ Kalo suran 49 ].
- a bɛ tàlikɛ dagun naani na:
A fɔlɔ : Ala ka dɔɔni, o cogoyala a ka fenw bɛɛ donbaa ya ka kɔrɔ, ka kɔn kow kɛli ɲɛ ani a kɛlen kɔfɛ.
O dalilu: Ala kɔrɔtalen ka kumakan :
{ i ka dɔn duniya wuli dɔnni bɛ Ala de yɔrɔ a bɛ sanji jìgìn wa a b'a dɔn min bɛ muso dɛbɛ la wa nin fosi t'a dɔn i bɛ min sɔrɔ sini wa nin fosi t'a dɔn i bɛ faatu dugukolo fan min na Ala ye dɔnni màsà ye dɔnnibaaba màsà do 34}
[lukumaana suran: 34].
A filanan : ani ka dɔn ko Ala ye o sɛbɛn wàlàha tanganen kɔnɔ, fen wo fen kɛra ani min bɛna kɛ a bɛɛ sɛbɛnnendo Ala yɔrɔ gafe la.
{Hɛrɛ jìgìnɛ bɛ Ala bolo mɔɔ si t'a don fo a kelen wa a b'a dɔn min bɛ geren ni kɔkɔji kɔnɔ wa yiribulu foyi tɛ bin f'a ka sɔrɔ a b'a don wali fɛn kisɛ dugukolo dìbìfinw na wali fɛn kɛnɛ wali fɛn jalan fo ka sɔrɔ a bɛɛ bɛ wàlàha tangannen kɔnɔ 59 }
[Baganw kofɔ suran 18]
A sabanan : o de ye ka dɔn ko fen bɛɛ bɛ kɛ ni Ala sàgo de ye, fen foyi tɛ kɛ duniya kɔnɔ wali a ka danni na fo na kɛra a ka diɲɛ ye a kɔrɔtalendo.
Sugantili bɛ jɔn bolo ani laɲini ni sàgo, n ka o laɲini ni o latigɛ tɛ kɛ fo Ala sàgo kɔfɛ saniya b'a ye a kɔrɔtalendo.
{ n'a ye min diya aw la o ka sira tilennen ta 28
Wa mɔɔ si tɛ sira tilennen ta fo n'a kɛra Ala sago ye duniya bɛɛ tìgì 29}
[Kuruli suran: 28, 29]
A naaninan: ka limaniya ko fenw bɛɛ ye danfɛn ye Ala ye min dan, a ye o fɛn yɛrɛ dan ani a mankutuw n'a ka lamagalamagali, ani fen wo fen bɛ sɔrɔ a la.
{A la ye aw dan ani aw ka kɛtaw 96}
{Kɔdɔbilaw suran: 96}.