وجوب العمل بالسنة وكفر من أنكرها

Wallafinde:

Abuduli Ajiiji, Abudullaahi renme, ken ga ni Baaji renme, Alla ga n'a neema

Ti Alla Toxon ŋa Neemandaana Hinnaana

Roraqe

Tiigayen wa Alla da tagefoonun kama, lagari moxo siren na Allan-kannaanon ya da, neeman do kisiyen w'A Komen d'a Faaren kanma, o Annabinyinme Mahanmadu; Aken be ga xeyi finneye ya tagefoonun danŋa, a d'A dunkoonun d'A kappanlenmo, Ikun beenu ga da i ga Kaman(A n senonta) kitaaben do i Annabiyinmen(kisiyen do neemen w'a kanma) sunnan wutu katta i fallankon ŋa, ti dunteŋaaxun do moxo gemunden fataaman ŋa, do ti xottun do wurenun tanganden fo tinmanten ŋa_Alla ga na duŋ'i maxa, n'i duŋandi_ na o xa ɲa falle maxabattaanon ŋa ti sirontaaxu ya, do huuja ya komon kafumanton kanma, Ken dangi falle:

Abaatu tuwaanon maxagem'a kanma, ganni do lenki su, nan ti lasilinu beenu ga jaatene kiitun sabatinden di, do halaalen do haraamen bangandinden di(kun na) Alla kitaaben dare noxon ya di, gaare ra ga nta riini ti ke be jon me naxa do a falle ya, ken falle Alla Faaren sunna (kisiyen do neemen w'a kanma) Aken be ga nta sefene ti yonki linŋun ŋa ganta faarimuxunte(wahayu) ya ni i g'a xeyin'A yi, ken falle Unmaton tuwaanon maxagenme, xa tuwaanon da mesooxi lasilinu tananu di i fo baraxaten ya ni: xencenden ŋa, tuwaanon jaman xooni d'a jaate huuja(daliili xulle) ya yi, gell'a ga n'i saratinun maxafaga, daaliilunu beenu ga ri ku lasilinu fin di, i nan gaba jaatende da, i nan tuyinta konŋe da.

Lasilinu beenu ga jaatene kiitun sabatinden di

Lasilin fana: Alla kitaabe dare

Fo be ga ni lasili fanan ŋa: ken ni Alla kitaabe dare ke ya yi, abaatu o Kama-A n dera A n kallanka- A sefen ri A kiitabe ke noqu gabo ya, na ke kitaabe batunden wajabiyen koyi, do nan tigit'a yi, a do nan sig'a gingun banŋen ŋa.

Alla kallanken daale: {Ke kundu, kiitaben ya ni, O ga d'a yanqandi An kanma, a barikante ga ni, xa n'a batu, xa nan kanu Alla yi, kuudo ma i w'axa neemana}

A daale xadi:

{Abaatu, O Xeyifaaren ri xa yi, A ga fo gabe bangandin'axa da, gelli ke be ya xa ga ɲ'a muxundini bakka kitaabe ke ya, A wa yanpana fo gabe maxa, nooro ri xa ya nan giri Alla yi, a do kitaabe ya, bangandindaana ga ni, Alla wa seren ya kandana t'a yi katta kisi killun ŋa, ken ga d'A sagon batu, A n'i bagandi bitanbinnun di katta nooron ŋa t'A duŋeyen ŋa, n'i geesu katta kille ya a teleŋonte ga ni}

A daale An kallanka:

{Yenmu ku beenu ga kaafiraaxu ti Xuraanan ŋa, bire be a ga r'i ya, ke kundu ni kitaabi deren ya, Gaare su ra nta rii'a yi, nan giri t'a kaane ya, ma nan giri t'a falle ya, yanqandifon ya ni, nan giri kiiti sirun Karandaanan ŋa, Tiigetunka ga ni}

A daale An kallanka:

{I da ke Xuraana xeyi katt'in ŋa, kuudo in na xa gongo t'a yi, a do a ga kiɲe sere su ya}

A daale An kallanka:

{Ke ni joofanden ya katta soron ŋa, kuudo i na gongondi t'a yi}

Xurantanu(Ayanu) beenu ga ke ri ke wure fin di, i gabon ya ni, hadiisu kendenton (sahaton) xa ri nan giri Alla Faaren ŋa(kisiyen do neemen w'a kanma) ɲaamarindaano ga ni ti Xuraanan tigitinden ŋa ado na mal'a yi, koyindaano ga ni nan ti sere be ga na tigit'a yi, a yan kandeye kama, nan ti sere be xa n'a wara a yan sankunu, ken yogo ya ni fo be ga sabati bakk'A maxa(kisiyen do neemen w'a kanma) nan ti, A jaabi xutuban di sareyen hiijun noxon di:

(Inke ni fo toqaana ya a xa noxon di, a xa nta sankunu abada, n'axa toxo tigitini t'a yi, (a ya ni) Alla kitaaben ŋa)

Musilimu d'a filla i kitaabi sahaten di

A ri Musilimu sahiihun di xadi, nan bogu Ariqamu renme Jayidu maxa(Alla duŋante ŋ'a maxa) nan ti Annabiyinmen (kisiyen do neemen w'a kanma) A jaabi:

《Inke ni toqaana ya a xa noxon di yindun xoton filli, i fanan ni: Alla kitaaben ya, kandeyen do nooron w'a noxon di, xa tigiti ti Alla kitaaben ŋa xa nan mal'a yi》

A cuyindi ti kitaaben tigitinden ŋa nan xanundi a fin di, ken falle A jaabi:

《A do in xojedunkon (kadunkon) ŋa, in w'a xa sinmandini ti Alla yi, in kadunkon(haqun) di, in w'a xa sinmandini ti Alla yi, in kadunkon(haqun) di 》

A ri digaame tana di, A jaabi Xuraanan fin di:

(Xuraana ya ni) Alla kaccen ŋa, sere be ga na tigit'a yi, a yana kandeye kama, sere be xa ga n'a wara a yana sankuye kama.

Hadiisu beenu ga koŋi ke fi di, i gabon ya ni, fo koŋi tuwaaxu do toŋondiye dunkon maxagenmen di, gelli sayibanun do i fallankon ŋa, A ga Alla kitaaben tigitinden wajabiyen koyini do nan kiiti t'a yi, a do na me kiiti katt'a yi kafini Alla Faaren(kisiyen do neemen w'a kanma) sunnan ŋa_ fo ke be ga wasandini nan kaarindi bakka giilondinden ŋa daliilinun konŋen di ku beenu ga ri ke fin saane di.

Lasili fillandi: Fo be ga saha bakka Alla Faaren maxa (kisiyen do neemen w'a kanma) do a kappanlenmo, a d'i falledunko gelli tuwaaxu do toŋondiye dunkon ŋa

Fo be ga ni lasili fillandin ŋa, gelli lasilinu ku sikki di, ku beenu maxagenmen ga ŋ'i kanma, ken ni: fo be ga saha bakka Alla Faaren maxa (kisiyen do neemen w'a kanma) do a kappanlenmo a d'i falledunko gelli tuwaaxu do toŋondiye dunkon ŋa, i wa toŋondini ti ke lasili senbente ya, i wa huujan sigindini t'a yi, i w'a tuyindini unmaton xa yi Abaatu i da wallafindifoonun gabon wallafi ken(lasili) di, i d'a bangandi usulu fixihin do hadiisen tuwaxu gappun (kitaabun) di, daliilunun nan gaba ken di i ra nta jaatene, kun yogo ya ni fo be ga ri Alla kitaabi daren di gelli ɲaamarinden ŋa ti faaren batunden ŋa, ken jonkoyinten wa Katt'a kiyen dunkon ŋa, a do i falledunkon ŋa; na tugu t'Aken ni Alla Faaren ya katta soron danmon su ya, na tugu ti i xa ɲaamarinton ya ni ti a batunden ŋa ma saama sikken koota, na tugu ti xadi A ke(kisiyen do neemen w'a kanma) A ya ni Alla kitaaben faccarindaanan ŋa, A ya ni a noxodufon digan muuman bangandindaanan ŋa; ti a digaxannu do a ɲangollun do a sabatindun ŋa, sunnan ga ntaxa fe, gansin ŋa silaaminun ra ma ɲi sallun sikkun jaatun tuunu do i maxankutu do i wajabintafiinu, i ra ma ɲi suumen do jakkan do hiijun do jihaadun Fatanfansindun tuunu, a do nan ɲaamarindi ti fi-siren ŋa nan kabandi bakka xonifin ŋa, i ra ma ɲi golliɲanlenmaaxunun do fi-haraamuton fatanfansindun xa tuunu a do Alla ga da gingu do yanganxatandu beenu jong'i ya, xurantanu(Ayanu) beenu ga ri ken fi di, i yogonu ya ni, Alla Kallanken daalen ŋa Imiraana koren sooran di:

{Xa da Alla batu do Faare; kuudo m'i w'a xa rahinnana}

Do A daalen ŋa yaxarun sooran di:

{Ee yenmu ku beenu ga toŋondi, xa da Alla batu, xa na Faaren batu, a do xa fiinun tigitindaanono, gell'axa na me sooxi fi ya, xa d'a saagandi katta Alla ya, a do Faaren ŋa, gell'a xa ga na ɲa su, xa ga toŋondini ti Alla ya, a do koota lagaren ŋa, ken ya nan fasanŋunta, a ya lagarun xa siren ni}

A daale An kallanka, yaxarun sooran di xadi:

{I be ga na Faaren batu, a da Alla ya batu, i be xan da i falle koyi, o m'an xeyi i kanma tagandaana ya}

Kan moxo xa ni, (faaren) ra ga batini, soron xa me fuutunden ra ga saagene katta Alla kitaaben do A Faaren sunnan ŋa, a ga ɲi huujan siginde ga nta ɲaana ti a sunnan ŋa manqa a su ma ɲa fo tangante ya, ke xanne kanma, a wa xo Alla ga da I komon fin senbendi katta fo kitantan balin ya yi, ken xa ya ni gaarun fo bononten do kaafiraaxun fo xooren ŋa a do sinmayen fo bure ti (Alla) yi,

A daale -An Dera An Kallanka- tullen sooran di:

{O da xuraane yanqandi katt'an ŋa; kuudo An na fon bangandi soron da, i ga da ke be yanqandi katt'i ya, ma Allasa i wa sinmene}

A daale a noxon di xadi:

{O ma xuraana ke yanqandi An kanma, ganta ti An na fon bangand'i danŋa, i ga me sooxini ke be ya, do (a na ɲa) kandeye do neema ya soron danŋa, ku beenu ga toŋondini}

Kenkuŋa, kan moxo xa ni Alla_sennaaxun w'A da_ ga yanqandifon bangandinden xalifana I Xeyifaaren ŋa(kisiyen do neemen w'a kanma), n'a sunnan toxo fo kitantan bali ya, ma huujan sigindinde ra ga nta ɲaana t'a yi?

Ken me ya ni, Alla Kallanken daalen ŋa, nooron sooran di:

{Ti: xa da Alla batu, xa na Faaren xa batu, gell'a xa ga na fallakoyi, fon ya likken n'a kanma, i ga d'a tinŋandi ke be ya, fon ya likken na xa xa kanma, i ga d'a xa tinŋandi ke be ya, gell'a xa ga n'a batu, xa na kande, fo wo fo nta Faare ke kanma ganta ti kiɲandindi bangante}.

A daale ken soora baananne di:

{Xa da sallen sigindi, xa na jakkan kini, xa na Faaren batu, ma Allasa i w'a xa rahinnana}

A daale ginginsiŋan sooran di:

{Ee soro, inke ni Alla Faaren ya katt'a xa ya, xa danmon su, Alla ke be, kanfaton do ŋuɲanfaton su maretunkaaxun g'a danŋa, Batitunka su nta a ga fe, A yan birandini nan karindi, xa toŋondi ti Alla d'A Faaren ŋa, Annabinyinme ke, xaranbali ga ni, A ken be yinme ga toŋondini ti Alla ya, a do A ɲaamari xannun ŋa, xa n'A batu, ma Allasa, xa wa kandene}

Wure banganten wa ku Xurantaanu (ayanu) di, a ga koyini nan ti kandeyen do neeman na faaren batunden ya di(kisiyen do neemen w'a kanma), ken xa ra na ɲaana kan moxo, kafini golliɲan balaaxun ŋa t'a sunnan ŋa, ma nan ti sahantaaxu nt'a da, ma nan ti tuugeye ra nta ɲa ŋi n'a kanma?!

A daale An kallanka, nooron sooran di:

{Soron na i du tanga, ku beenu ga Faaren ɲaamarinden sooxini, fitina nan max'i kita, ma yanganxata n'i kita a mamante ga ni}

A daale kahuman sooran di:

{Faaren ga na fo kin'a xa ya, xa d'a raga, a ga n'a xa kaba fo be ya, xa d'a wara}

Xurantaanu (ayanu) beenu ga ri ke fi di, i gabon ya ni, i na faaren(kisiyen do neemen w'a kanma) batunden wajabiyen ya koyini, do na fon batu a do ke be ga ri, xo daliilunun ga dangi moxo be, i ga kandandini Alla kitaaben batunden maxa do nan tigit'a yi n'a ɲaamarindun do a kabandun batu, i filli ni lasilinu filli ya, teranlenmo filli ga ni, sere be ga na baane gaarandi gelli i filli baanabe, abaatu a da baanen xa gaarandi, ken xa ni kaafiraaxu do sankuye ya yi, a do bakke silaamaaxun sangallen noxon di, ti tuwaaxu do toŋondiye dunkon maxagenmen ŋa.

A wa gelli hadiisu beenu ga ri ken fin di nan giri Alla Faaren ŋa (kisiyen do neemen w'a kanma)

Abaatu hadiisun guuji bakka Alla Faaren maxa(kisiyen do neemen w'a kanma)_ A g'a batunden wajabiyen do A kutanden kabanden fin di, ken w'a kiyen yemme haqen di, a w'a kiyen falle yemme xa haqen di ma sikken koota, ken yogo ya ni fo be ga sabati kitaabi sahanton filli di, gelli Abi Hurayirata(Alla duŋante ŋ'a maxa) hadiisen ŋa, nan ti Annabiyinmen ŋa(kisiyen do neemen w'a kanma) A jaabi:

(Sere be ga n'in batu, a da Alla ya batu, sere be xa ga n'in kuta, a da Alla ya kuta)

A ri Sahiihu Buxaari noxondi (Alla duŋante ŋ'a maxa), nan ti Annabiyinmen ŋa (kisiyen do neemen w'a kanma) A jaabi:

(In unmaton su wa roono Arijanna, ganta ibe ga na bara, i ti Ee Alla Faare: ko xan balla, A jaabi: ibe ga n'in batu, a yan ro Arijanna, ibe xa n d'in kuta a yan bara)

Ahamadu do Abu Daawuda d'a bagandi, a do Haakimu ti killi sahante ya, nan bogu Miqidaami maxa ,Ma'adi Karibi renme, bakka Alla Faaren maxa(kisiyen do neemen w'a kanma) nan ti A jaabi:

(Naamu tonŋu de, i da kitaaben(Xuraana) kini in ŋa, kafini a meenen ŋa(hadiise), naamu tonŋu de, yugo wa tintono(in unmaton di) a noxonfakka a g'i baren kanma, a ga sefene xa danŋa ti ke Xuraana ya yi, (a ga tiini) xa ga na fo be ɲi a di gelli halaalen ŋa xa d'a dagandi, xa ga na fo be xa ɲi a di gelli haraamen ŋa, xa d'a haraamu).

Abu Duwuda d'a bagandi, do Ibunu Maaja ti killi sahante ya: nan bogu Abi Ra'afi renmen maxa nan bog'a faaba maxa, nan bogu Annabiyinmen maxa(kisiyen do neemen w'a kanma) A jaabi:

(In na maxa baananbe ɲiini jippaana(segeyonllooxaan) ya a baren kanma, ɲaamri xanne ga riin'a yi gelli in ɲaamari xanne be, in ga ɲaamarindi t'a yi ma in ga kabandi bakk'a yi, a na dutoxo: o ku nta ke tu, o na fon ya batta, ke be o ga d'a ɲi Alla kitaaben di (xuraana))

Nan bogu Jaabiru renme Laasana maxa, A ti: in da mugu Miqidaadi ya, Ma'adi Karibi renme(Alla duŋante ŋ'a maxa) A ga tini:

Alla Faare(kisiyen do neemen w'a kanma) A da fiinu kaba xayibara koota, saage A jaabi "Xa baananbe wa tintono, n'in gaarandi, n'a jippanten toxo, a na masalanŋundi t'in hadiise ŋa, nan ti: Alla kitaaben ya na o d'a xa do me naxa, on da halaale be ɲi a di o n'a dagandi, o ga na haraame be ɲi a di o n'a haraamu, naamu tonŋu de, an na tu Alla Faaren ga da fo be haraamu a na xo Alla ga da fo be ya haraamu"

Haakimu do Tirmiji do Ibunu Maajaha d'a bagandi killi sahante ya.

Abaatu hadiisun guuji bakka Faare(kisiyen do neemen w'a kanma) maxa, nan ti A ɲ'i sahaabanun ɲaamarini A xutuban di, nan ti maataanan n'a kiɲandi bantaanan ŋa, A wa tiin'i da (A me wa di, kiɲandi yenme wa no, a gan faaminta fin diinanta mukkaanan ŋa)

Ken yogo ya ni, fo be ga ri kitaabi sahanton filli di, nan ti Annabiyinmen ŋa(kisiyen do neemen w'a kanma) bire be A ga digaamu soron da sareyen hiijun di, arafa koota do buranden kootan ŋa, A jaabi i danŋa:

(Maataanan n'a kiɲandi bantaanan ŋa, a me wa di, a g'a kiɲandini ke be ya, a yan faamu diinanta ke be ga d'a mugu)

Faaren sunna ke ga ntaxa ɲa huuja ya, yenmen kanma ke be ga d'a mugu, do yenmen kanma a ga kiɲe ke be yi, a do ga ntaxa ɲa toqaana ya ma sikken koota gansinŋa A ma ɲ'i ɲaamrini ti a kiɲandinden ŋa, a tuyi ti ken ŋa nan ti huujan siginde ti sunnan ŋa, a siginten yani sere kanma ke be ga d'a mugu bakk'A seneqe ŋa(kisiyen do neemen w'a kanma) a do sere xa kanma i ga d'a kiɲandi ke be ya ti fillanden killu sahanton ŋa.

Abaatu Alla Faare(kisiyen do neemen w'a kanma) A sahaabanun d'A sunnan tanga _a diganma do gollinma _ i d'a kiɲandi i falle battamaxon ŋa, battamaxon xa d'a kiɲandi i falle dunkon ŋa, tuwaano saxiironton xa d'a wutu kundun ya, joota joota falle, kaman siine kaman siine falle, i da(hadiisu ku) kafume yi i gappun (kitaabu) noxon di, na i fo kendenten laabandi bakka fo watunten di, na dangonu(sariyanu) do gadanu dabari ken tuyen xannemaxa, i tuyinto ga ni i me naxa, sunnan fo sahanten ga tuyini t'i ya bakk'a fo lanpunten di, abaatu tuwaanon da sunnan kitaabun yoorindi gelli gappi sahanton filli ya do i filli tanan ŋa, i da i tanga tangandi tinmate ya, xo Alla ga da I kitaabe daren tanga moxo be bakka sangaanon sangen ŋa do diinan ballaanon ballen ŋa do bonondindaanon yillanden ŋa, sabatinde ya A daalen danŋa, A ga daale A n kallanka:

{O ku ya, o yan da Xuraana ke yanqandi, o ya ni a tangandaanon xa ya}

Sikka su nta, nan ti Alla Faare(kisiyen do neemen w'a kanma) A sunna ke ni wahayu yanqanten ya, Alla d'a tanga_xo A ga d'I kitaaben tanga moxo be_ A da tuwaano xeccexeccendaanon xaaya sunna ke da, i ga bonondindaanon yillanden xatana bakk'a yi do sakunton faccarinde, i ga fo wo fo su ɲontono bakk'a yi tuwanbalinun do gaaranton do diinanballaanon ga da ke be lappi a yi, na tugu ti Alla ya(sennaaxun w'a da) A da sunna ke ɲa fatanfansinde ya I kitaabi daren da, a do bangandinde a noxodufon kiitu muumanun danŋa, A da kiitu tananu ro a noxon di Xuraana daren ga ma kun ko, xo: sugundinden kiitun fatanfansindu, do xeyun kiitun yogonu, a do yaxaren do a bayi m'a matugunne kafumande yaxun kacci baanen ŋa dagana kun tanon ŋa gelli kiitu beenu; sunna sahanten ga ri t'i ya, i ga ma koŋi Alla kitaabi daren di. A wa gelli fo be ga ri ken fin di nan bogu sahaabanun do tabi-inanun maxa do i falle dunkon ŋa gelli tuwaanon ŋa; ken ni ya na fo yogo koŋi_bakka i maxa_ sunnan doronden di do gollen wajabiye ti a yi

A ri sahiihunun filli, nan bogu Abi Hurayirata maxa(Alla duŋante ŋ'a maxa) a ti:

Bire be Alla Faaren ga faati(kisiyen do neemen w'a kanma) ibe ga murutini ken muruti araabun di, Abu bakkari tonŋunte ti(Alla duŋante ŋ'a maxa): in kuna ti Alla yi, m'in ga da yenmen gaja ke be ga da sallen do jakkan naxa fata, Umaru ti(Alla duŋante ŋ'a maxa) a danŋa: kan moxo xa ni, an g'i gajanŋa Annabiyinmen xa jaabi (kisiyen do neemen w'a kanma) : 《i d'in ɲaamari nan ti in na soron gaja, ma i ga na ti:(Batikamaane nta, Alla ga fe) gell'i ga na ken ko, i d'i forun do i naaburun kisind'in ŋa, ganta ti i haqen ya》Abu Bakkari tonŋunte ti: jakka ke feti i haqen yogo ya ba? In kuna ti Alla, har'in da in kaba xallango ya, i ga ɲi ken kinni Alla Faaren ŋa(kisiyen do neemen w'a kanma) ma in ga d'i gaja a kabanden kanma. Umaru ti (Alla duŋante ŋ'a maxa): a ma ɲa fo fo ya ganta in ga da tu ga fe, nan ti Alla da Abu bakkri sondonmen ya yuruwa gajanŋen da, in xusa tu nan ti ken ya ni tonŋun ŋa,

Sahaabanu(Alla duŋante ŋ'i maxa) i da Abu Bakkari batu ken kanma, i da murutiye dunkon gaja, ma i g'i saagandini katta silaamaaxun ŋa, na sere kari ke be ga hali (duume) i murutiyen kanma, daliilun fo xullen wa ke xiisa di a ga sunnan doronden koyini do gollen wajabiye t'a yi, Maame ri katta Abu Bakkari tonŋunte ya(Alla duŋante ŋ'a maxa) a g'a tirindini i xeyen ŋa, a t'a danŋa:

Fo wo fo nta an danŋa Alla kitaaben di, in nta tu xa, nan ti Alla Faare(kisiyen do neemen w'a kanma) A da taqen kut'an da, yo xa in wa riini soron tirindi, ken falle A da sahaabanun tirindi, i yogonu seede a danŋa nan ti Annabiyinmen ŋa(kisiyen do neemen ŋ'a kanma) A da (xeyen) sikki (taxandi) tunmundin kini maamen ŋa, na ken kut'a da taqe ya, Umaru(Alla duŋante ŋ'a maxa) ɲi i gollaanon ɲaamarini, nan ti i nan kiiti soron naxa ti Alla kitaaben ŋa, gell'i ga ma kiiten ɲi Alla kitaaben di, i n'a kutu ti Faaren(kisiyen do neemen w'a kanma) sunnan ŋa,

Bire be yaxaren xosonden kiiten ga ɲaxami a maxa, (na saabun ya) ti sere yogo yaadayen ŋa a kanma, a da sahaabanun tirindi ken ŋa, Maslamata renme Mahanmadu do Su'ubata renme Mugiirata(Alla ga na duŋe i filli maxa) i filli seede a danŋa nan ti Annabiyinmen ŋa(kisiyen do neemen w'a kanma) A kiiti ken di ti komo yugo ma tunbaari yaxare xanmaxawasaade ya, Umaru xusa kiiti ti ken ŋa dubaane.

Bire be a ga ɲaxami Usumaana maxa(Alla duŋante ŋ'a maxa): yaxaren na furujan taaxu i konpen di kiinen kara falle, Fariiyatu Sinaanu renme Maaliki renyaxare ga ni, Abi Sayidu gidanyaxare ga ni(Alla duŋante ŋ'a maxa) ken d'a xibaari nan ti Annabiyinmen ŋa(kisiyen do neemen w'a kanma) A da ike ɲaamari i kiina kara falle, i nan wucc'i konpen di, ma kitaaben ga na kiɲe saaten ŋa, Usumaanu(Alla duŋante ŋ'a maxa) xusa kiiti ti ken ŋa.

Kundun ya ni xadi, A kiiti ti sunnan ya yi xonji minnen kiiten sigindinden di Uqubata renme Waliidu kanma, a do bire be a ga kiɲe Ali ya(Alla duŋante ŋ'a maxa) nan ti Usumaana ya(Alla duŋante ŋ'a maxa) a kanma na hiijun daxanlemunte( hiijun noone yogoo) ya kaba, Ali da hiijun do umuran kafumanten ŋanni doome, a ti: in nta Alla Faaren(kisiyen do neemen w'a kanma) sunnan toqo sere su danŋa Bire be soron yogonu ga na huujande ɲa Ibunu Abbaasi kama (Alla duŋante ŋ'a maxa) hiijun daxanlemuyen fin di, (na saabun ya ti) Abu Bakkari do Umaru(Alla duŋante ŋ'i filli maxa) i filli da hiijun baanaaxunden ya fasu, Ibunu Abbaasi t'i danŋa: fonne sa yanganxatan giden na yanq'a xa kanma nan giri kanmun di, in wa tiin'a xa da: Alla Faaren jaabi(kisiyen do neemen w'a kanma) xa wa tiini Abu Bakkari do Umaru ti, Kenkuŋa, gelli sere be ga da sunnan sooxi ti Abu Bakkari do Umaru sefen ŋa, a ga na ɲi i ga kann'a da yanganxatan ŋa, seren ɲaana kan moxo ke be ga d'a sooxi ti i filli wuredunken sefen ŋa ma ti a yindun wariyen do a duroxotoyen ŋa, bire be soron yogo ga da Abudullaahi bun Umaru(Alla duŋante ŋ'a maxa) sooxi sunnan fi yogo di, A ti a danŋa: Yaala o ku ɲaamarinton na ti Umaru do Abu Bakkari ya batuden ŋa ba, ma ti sunnan batunden ya yi?

Bire be yogo ga ti Husoyinu renme Imuraana da(Alla duŋante ŋ'i filli maxa): O masalanŋundi Alla kitaaben ŋa, aken ɲ'i masalanŋundi ti sunnan ŋa, Imiraana butu a ti: An na tu sunnan ŋa, Alla kitaaben faccarin ya ni, sunnan ga ntaxa fe, gansin ŋa o ra ma ɲi a tuunu nan ti sallifanan ni (sikku) naxati ya, nan ti futturon ni sikko ya nan ti fajirin ni sikku filli ya, o ra ma ɲi jakkan kiitun fatanfansinden xa tuunu, dagana ken tanan ŋa gelli kiitun fatanfansinde be sunnan ga ri t'a yi. Tabu(battu) beenu ga giri sahaabanun ŋa(Alla duŋante ŋ'i maxa) sunnan doronden di, do gollen wajabiye t'a yi, a do nan gongondi bakk'a sooxinden ŋa_ i gabon ya ni buru, kun yogo ya ni xadi: nan ti Umaru renme Abudullaahi ya (Alla duŋante ŋ'i filli maxa) bire be A ga masalanŋundi ti A jaabin ŋa(kisiyen do neemen w'a kanma) : {Xa maxa Alla tunbaarun kaba (dagana) Alla sallikaanun di}

(Abudullaahi) renmun yogo ti: in kuna ti Alla yi, m'o ga d'i kaba, Abudullaahi xusa butu a wure, a d'a ka kayinde xote ya, a ti a danŋa: in wa tiini Alla Faaren jaabi, an xa wa tiini wa-llaahi m'o ga d'i kaba, Bire be Mugaffali renme Abudullaahi mujaninke(Alla duŋante ŋ'a maxa)_Alla faaren sayibanun yogo ya ni _ A da i burutinton yogo ŋari gulla sedini, a d'a kaba bakk'a yi, a ti a danŋa: Annabiyinmen ŋa (kisiyen do neemen w'a kanma) A da gulla sedinden kaba, nan jaabi nan ti: gulla ke nta xaɲefo xaɲana, a nta xonne joogini, xa a wa kanben xosono, na yaaxen kara, saage A d'a ŋari gulla sedini ken falle, a ti: wa-llaahi in ntaxa sefen'an da xadi, in wa tiin'an danŋa Alla Faaren (kisiyen do neemen w'a kanma) kabandi bakka gulla sedinden ŋa, an wa hinna saagen'a yi?!

Bayihaqiyu d'a bagandi, nan bogu Ayyuuba siixisitaaninke maxa taabi'i xoore ya ni, nan ti A ti: Bire be an ga sere masalanŋundi ti sunnan ŋa, a ga ti an da: an do ken gir'o wure de, an na o xibaari ti Xuraanan ŋa, a tu nan ti (ken kaman ni) sankunten ya yi, Awuja'iyu ti (Alla ga na hinna): Sunnan ni kiitaana ya yi kitaaben kanma, ma a na fon gada kitaaben ga d'a rawara, ma a do kiitu na ri kun ga ma koŋi kitaaben di, xo a ga ri Alla daalen di (sennaaxun w'a da):

{O da xuraane yanqandi katt'an ŋa; kuudo An na fon bangandi soron da, i ga da ke be yanqandi katt'i ya, ma Allasa i wa sinmene}

Annabi(kisiyen do neemen w'a kanma) A jaabin dangi: (Naamu tonŋu de, i da kitaaben kin'in ŋa, a do a men ŋa kafin'a yi)

Bayihaqiyu d'a bagandi nan bogu Amiru-s sa'abiyu maxa(Alla ga na hinna) nan ti A ti soron yogonu da:

Finsaanen ŋa de, xa halaki, bire be ya, xa ga da tabun (hadiisu) toxo non ŋa, a na do hadiisu kendento ku ya yi Bayihaqiyu d'a bagandi xadi nan Awuja'iyu maxa (Alla ga na hinna) nan ti A t'i kappanlenmon yogonu da: gelli hadiisen da kiɲe an ŋa nan giri Alla Faaren ŋa(kisiyen do neemen w'a kanma) in w'an gongono an nan maxa a tanan ko de, na tugu ti Alla Faaren ŋa, A yan ɲa kiɲandindaanan ŋa bakka Alla kallanken maxa.

Bayihaqiyu d'a bagandi nan bogu Alimaami xoore Sai'idu renme Sufiyaanu sawuriganken maxa(Alla ga na hinna) nan ti A ti: Tuwaaxun su ni ta, tabu(hadiisu) tawaaxun yadi. Maaliki ti (Alla ga na hinna): Sere su nta o di, ganta (a ga ɲa) saagandindaana, do saagandi yenme (a ga ɲaana ke be kanma), ma ganta ti ke furunkunme kama, a ɲoomindi katta Alla Faare(kisiyen do neemen w'a kanma) furunkunmen ŋa.

Abu Haniifa(Alla ga na hinna) a xa ti: Hadiisen ga na giri Alla Faaren ŋa(kisiyen do neemen w'a kanma) a wa o dellen do yaaxen kanma(o d'a raga o kittun filli di)

Saafi'iyu ti(Alla ga na hinna): In ga na hadiisi kendente filla bakka Alla Faaren maxa(kisiyen do neemen w'a kanma) bire su, in ga maxa golli ti a yi, in xa seedendini nan t'in kiile ke faxa daga.

A ti xadi (Alla ga na hinna): Gelli in ga na sefe ko, hadiisen xa ri nan giri Alla Faaren ŋa ( kisiyen do neemen w'a kanma) ti a sooxaaden ŋa, xa xusanta tagayen gulla t'in sefe ke ya.

Alimaami Ahamadu Hanbali renme(Alla ga na hinna) A t'i kappanlenmon yogo da: Maxa inke (Ahamadu) Sera de, maxa Maaliki xa sera, Saafi'iyu xa fe, (ganta) a wutinde deberi gelli noqu be, o ga wutindi non ŋa.

A ti xadi (Alla ga hinna): in kaawa soro ya, i ga da hadiisen killen do a kendeyen tu bakka Alla Faaren maxa (kisiyen do neemen w'a kanma) i na yille dagana katta Sufiyaanu ya, Alla Kallanken xa daale: {Soron na i du tanga, ku beenu ga Faaren ɲaamarinden sooxini, fitina nan max'i kita, ma yanganxata max'i kita a mamante ga ni}

A ti: an wa tu fo be ga ni fitinan ŋa ba? Fitinan ni fillankappen ya, a me wa di(ke be) ga da faare(kisiyen do neemen w'a kanma) sefen yogo saagandi, sankuyen yogo ra ga xenne a sondonmen di, a na xusa halaki

Bayihaqiyu d'a bagandi nan bogu Mujaahidu maxa Jaburu renme, taabi'i xoore, nan ti a ti Alla daalen di(sennaaxun w'a da):

{Gelli xa ga me sooxi do fi yogo ya, xa d'a saagandi katta Alla ya a do Faaren ŋa}

A ti: n'a saagandi katta Alla ya(na do) n'a saagandi katt'A kitaaben ya, n'a saagandi katta Faaren ŋa (na do) n'a saagandi katta sunnan ya yi. Bayihaqiyu d'a bagandi nan bogu Juhuruyu maxa (Alla ga na hinna) nan ti A ti: Soro ɲi i ga dangi o tuwaanon di, i ga tiini: nan tigiti ti sunnan ŋa, ken ni kisiyen ya. Muwaffiqu-d diini Qudaama renme (Alla ga na hinna) A da fo ko i kitaaben noxon di Rawdatu- Naajiru (faayindaanan naaxonŋe): kiitun tinŋun bangandinden di, ke be xotten ga ni: Daliilinun Lasili fillandin ŋa, ken ni Alla Faare(kisiyen do neemen w'a kanma) sunnan ya yi, Alla Faare(kisiyen do neemen w'a kanma) A digame ni huujan ya yi, na tugu ti kaaɲanda(Xuraana)da Faaren tonŋuntaaxun koyi, Alla xa ɲaamarindi ti A batunden ŋa nan gongondi bakk'A ɲaamari xannen sooxinden ŋa.

Muurifon ɲame.

Haafiju İbunu kasiiru (Alla ga na hinna) A ti Kaman kallanken daalen bangandinden:

{Soron na i du tanga, ku beenu ga Faaren ɲaamarinden sooxini, fitina nan max'i kita, ma yanganxata max'i kita a mamante ga ni}

A na do: Alla Faaren (kisiyen do neeman w'a kanma) ɲaamarindi xannen ya, ken ya ni A killen ŋa do terekille do A biremoxo do A batikillen do A sariya ŋa, Kenkuŋa digamun do ɲanŋun xensene A ya digamun d'A ɲanŋun ŋa, fo be do kun ga na gemu a na rage, fo be xa ga na i sooxi ken na ɲa saagefo ya a konŋaanan do a ɲanŋaanan kanma, ken ga ɲa sere su ya,

Xo moxon be, a ga sabati sahiihunun filli di, do i filli tana, nan bogu Alla Faaren maxa(kisiyen do neemen w'a kanma) nan ti A jaabi:

《Sere ben da golle golli, o ɲaamarinde ga nt'a kanma, ken ni fo saagante ya》

{Soron na dutanga} A wure ya ni: seren nan kanu na dukorosi, ke be ga da Faaren sariyan sooxi gondon do bangeyen di

{Fitina nan maxa i kita}

A wure ya ni: fon maxa dag'i sondonmun kita gelli kaafiraaxun ŋa ma naafaxaaxu ma joppandifi(bidi'a).

{ma yanganxata max'i kita a mamante ga ni}

A wure ya ni: duna noxon di, (a ra wa ɲaana) ti karinde ma sariyan haqen sigindinde ma ragande ma ken me, xo Alimaami Ahamadu ga d'a filla moxon be, Abudurrajaaqi d'o masalanŋundi, Ma'amaru d'o masalanŋundi nan bogu Manabihu renme Humaamu maxa, a ti: Abu Hurayirata d'o masalanŋundi ti ke ya, a ti: Alla Faare(kisiyen do neemen w'a kanma) A jaabi:

《İnke misaalen do xa misaalen na xo yugon misaalen ya, ke be ga da yinben kumu, bire be a ga d'i kaaron xurandi, salumaxanun do fuuɲu beenu ga xenne yinben di, kun toqo xenn'a di, a xa toq'i kabana, xa i wa kanma n'a niyi nan ro yinbe ke di, A jaabi: ken ya ni inke misaalen do xa misaalen ŋa, inke wa ragana na xa kaba bakka yinben ŋa, (in ga tiini) xa laato bakka yinben ŋa, xa xa wa kanma n'in niyi, nan ro a di》

I filli d'a bagandi bakka Abudurrajaaqi hadiisen di

Suyuuti (Alla ga na hinna) a da fo ko i bataaxe be ga xilli(miftaahu-l-janna fi-l-ihtijaaji bi-ssunna) noxon di, ke be xotten ga ni:

Alla ga na finn'axa yi, xa da tu nan ti i ben da nakkari nan ti Annabi(kisiyen do neemen w'a kanma) A hadiisen ŋa_a ɲa digame ya ma ɲanŋe ya, kafin'a sarati tuyinten ŋa Usuulun (lasilinun) di_ nan ti huuja feti, (a kaman) kaafiraaxu, a bogu silaamaaxun gallen noxon di, a wa wullini do yahuudiya do annasaara ya walla do sere be ga da Alla saga kaafirin jamon di.

Muurifon ɲame.

Tabu beenu ga giri sahaabanun do tabi'inanun ŋa a do sere benu ge r'i falle gelli tuwaanon ŋa, sunnan doronden di, do gollen wajabiye t'a yi, a do gongonde bakk'a sooxinden ŋa, i gabon ya ni buru, in wa jikki o ga da xurantanu(Aayatu) do hadiisu do tabu beenu ko; nan ti waseye kitene i di, do tonŋu mundundaana duŋefo, o wa Alla ɲaagan'o do silaaminun kafumanton da A n'o maxagemundi fo be g'A duŋandini, A n'o kisi bakk'I butten sababunun ŋa, A n'o su kanda katta I killi teleŋonten ŋa, Aken ya ni Mukkaanan ŋa Tunka tinte ga ni.

Alla neemandi nan kisindi, A komen d'A Faaren kanma, o Annabiyinme Muhanmadu, a do A xojedunko d'A sahaabanu d'A battaano ti sirontaaxu ya.

Abudu-l-Ajiiji ken ga ni Abudullaahi renme ken ga ni Baaji renme - Alla ga na finn'a yi -