Baara kɛli ni kira ka Sunna ye diyagoya la kisi b'a ye ani o kɔn baa kafiriyali. Sɛbɛnbaa Abudala den Abuduli azizi, min ye bazi den ye, Ala ka hinɛ a la. Ni ala tɔgɔ ye diɲɛ hinɛlabɔlen tìgì lahara hinɛ kɛrɛnkɛrɛnnen tìgì Ɲɛbila Tanu bɛ Ala ye duniya bɛɛ tìgi, ko laban ye Alaɲɛsiranyɛjɔnw t'a ye,nɛɛma ni kisi b'a ka jɔn n'a ka ciden kan an ka Nabiɲuman Mamadu; min cira ni hinɛ ye duniya bɛɛ ma, an'a somɔgɔw n'a ka sahabaw minnu y'u má ka gafe tanga sanuya b'a ye ani ciden -nɛɛma ni kisi b'a ye- ka taasira u kɔmɔgɔw ye,Danaya ni dɔnnakari dankun na,a kɔrɔ n'a daɲɛw tangalen min laselen-Ala…
Abudala den Abuduli azizi, min ye bazi den ye, Ala ka hinɛ a la.
Ni ala tɔgɔ ye diɲɛ hinɛlabɔlen tìgì lahara hinɛ kɛrɛnkɛrɛnnen tìgì
Ɲɛbila
Tanu bɛ Ala ye duniya bɛɛ tìgi, ko laban ye Alaɲɛsiranyɛjɔnw t'a ye,nɛɛma ni kisi b'a ka jɔn n'a ka ciden kan an ka Nabiɲuman Mamadu; min cira ni hinɛ ye duniya bɛɛ ma, an'a somɔgɔw n'a ka sahabaw minnu y'u má ka gafe tanga sanuya b'a ye ani ciden -nɛɛma ni kisi b'a ye- ka taasira u kɔmɔgɔw ye,Danaya ni dɔnnakari dankun na,a kɔrɔ n'a daɲɛw tangalen min laselen-Ala diɲɛna u ma u fana diɲɛna a ma-Ala k'an k'u tugubaa ye ni ɲuman ye.ani dalilu jɔnw bɛɛ kan.O tɛmɛnen kɔ
FɔlɔDɔnnibaw ni sisantanw bɛɛ bɛnn'a kan k'o lasulu lakodɔnnen kitiw sabatili kunkan,ani halala ni haramu bangeli o bɛ Ala ka gafebá n' de la, o min nkalon tena a fan si wa foyi t'a tiɲɛ, o kɔfɛ kira ka suna-nɛɛma ni kisi b'a ye- ale min tɛ nindìɲɛko fɔ dɔwɛrɛ tɛ fo a fɛ fo yilidon Ala ye min jìgìn a kono,o kɔfɛ manton dɔnnibaaw ka bɛnkan , dɔnnibaaw fɔra ɲɔgɔn kɔn lasulu wɛrɛw dow la u la kunbaba ye kiti dɔ sumali ye dɔ la, dɔnnibaw fanbá y'a kɛ dalilu ye n'a sarati lakodɔnnenw dafara, nin lasulu ninnuw ka can jateli ma w'a lakodɔnnen fɔli ma.
lasulu lakodɔnnen kitiw sabatili kunkan
Lasulufɔlɔ: Ala ka gafebá :
Min ye lasulufolo: o ye Ala ka gafebá n ye, an tìgi- sebaaya bɛɛ tìgi - ka kuma ye tali kɛ yɔrɔdɔw la a ka gafɛ kɔnɔ ka taa gafe n tuguɲɔgɔnyali ma diyagoya la a n'a minɛni ani jɔli a ka dancɛw la.
[Tiɲɛ na an ka ciden nana aw ma a bɛna caman bange aw ye aw tun bɛka min dògò ka bɔ gafe la a bɛna yàfa caman ma nɔɔrɔ nana aw ma ka bɔ Ala yɔrɔ ani gafe bangenen Ala bɛ mɔɔ kanda ni a ye min tugur'a ka diɲɛ kɔ sira kisilen kan w'a b'u bɔ dibi la ka taa nɔɔrɔ la n'a ka diɲɛ ye k'u kanda ka taa sira tilenen kan]
[Ni kurana n jìgìna ne kan n k'aw lasiran n'a ye a n'a lasera minnu ma]
Ala ko tugun:
[laselifen de do mɔgɔw ye nin k'u lasiran n'a ye]
Ni Haya ɲɔgɔnnaw ka can,kira ka hadisa jɛlenw nana -nɛɛma ni kisi b'a ye- ka yamaruyali kɛ kurana minɛli n'a tangali la yiralibolo ma ka fɔ ni min y'a matarafa o bɛ kandasira kan ni min y'a toyi o bɛ filila, a b'o la min sàbàtila a la- nɛɛma ni kisi b'a ye- k'a fɔ k'a ko a ka kanbɛdaa laseli la:
(Ne ye fɛn to baa ye aw ye aw tɛ fili n'aw ye minɛli kɛ n'a ye, Ala ka gafe)
Musilimu y'a màfilɛ a ka gafe sahalen kɔnɔ.
A nana Musilimu ka gafe sahalen kɔnɔ tuguni à minɛna zayidi arikamufá la- Ala diɲɛna a ma- ko kira ko: -kisi ni nɛɛma b'a ye-
[Ne ye girinman fila tobaa ye aw ye a fɔlɔ Ala ka gafe nɔɔrɔ ni kanda b'a la, aw ye minɛli kɛ ni Ala ka gafe ye k'aw sɛm'a la]
A ye lasuli ni laɲini kɛ ka taa Ala ka gafe ma o kɔfɛ a ko:
[Ani n somɔgɔw n b'a hakili jigin n somɔgɔw la n b'a hakili jigin n somɔgɔw la]
Kumakandɔ la a ko kurana kun kan:
Ala ka juru de don ni min y'a minɛ o bɛ kanda, ni min y'a toyi o bɛ filila.
Ni ɲɔgɔnnaw ka can kira ka hadisaw la,ani donnibaw ni limaniyajɔnw ka bɛnkanw la, ka bɔ sahabaw la ani minnu tugura u kɔ. Ala ka gafe minɛli waajibiyali ni kiti kɛli n'a ye ani ka ɲɔgɔn lasu ka ta a kono kitiw labaarali ma, ka fàra kira ka sunaw kan -nɛɛma ni kisi b'a ye- fenw na min tɛ janya kojugu w'a be mɔkɔ wasa dalilu min nana o koɲɛ la olu can.
Lasulu filana: min kɛnɛyara ka bɔ Ala kira ma- nɛɛma ni kisi b'a ye-a n'a ka sahabaw a n'olu kɔmɔgɔw ka bɔ dɔnni ni limaniya dùngew la.
Min ye lasulufilana ye ka bɔ bɛn kɛra lasulusàba min na, o ye min kɛnɛyara ka bɔ kira ma- nɛɛma ni kisi b'a ye-a n'a ka sahabaw a n'olu kɔmɔgɔw ka bɔ dɔnni ni limaniya dùngew la. U limaniyalen do ni lasulu kɛnɛman n na, u bɛ dalilu ta a la ka màntonw la dɔnniya a la.U ye gafe caman sɛbɛn a la, k'a walawala faamuya lasulu ni hadisa dɔnni gafew kɔnɔ, dalilu min b'o la a damadɔnen tɛ, a b'o la yamaruya min nana Ala ka gafebá kɔnɔ ka tug'a kɔ k'a bàto.o ɲɛsira kira ka waati ma ani minnu bɛna a kɔ, ka d'a kan kira Ala ka ciden do ka taa bɛɛ ma, ka d'a kan u yamaruyalen do ka tugu a kɔ k'a bàto fo duniya ka wuli, ka d'a kan tuguni a le de Ala ka gafe ɲɛfɔbaa ye ani walawalabaa min b'a bakuruba fɔ n'a ka kuma n'a kɛwale ani 'a ye min sàbàti, ni sunna tun tɛ silamaw tun tena seli mankutu n'a jɔ hakɛw dɔn ani min bɛ wajibiya a la, u tun tɛna Sun ni jaka ni hiji ni jihadi ni ɲɔgɔn yamaruya ni ɲuman ye ka ɲɔgɔn fatani juguman ma olu kitiw dɔn,u tun tɛna baaraɲɔgɔnya ni hàramuyafɛnw walawala dɔn ani Ala ye min wajibiya a kɛlen kɔfɛ (haramuyawale),
Ka bɔ hadu ni ɲankataw la min fɔra a kunkan hayaw la. a b'o la min fɔra hayaw la Ala kɔrɔtalen kumakan na Imurana ka denbaya kofɔ suran:
A bɛ labàto cogodi nin ka segin Ala ka gafe n'a ka ciden ka hadisa ma mɔgɔw fɔnkɔɲɔgɔyara min na n'a ka suna tɛ kɛ dalilu ye wali k'a foyi ma tanga! o kuma b'a yiran k'Ala y'a ka jɔnw laɲɛsin ka taa fɛn man min teyi, o ye kuma tiɲɛnenw la tiɲɛnen de ye a ni kafiriya kumbaba dɔ ani bisigiyajugu,
Ala ko-sebaaya bɛɛ tigi-didenw kofɔ suran kɔnɔ:
[An ye kurana jig'i kan i ka bangeli kɛ mɔgɔw ye min jìgìna u kan a dɔla u na miiri]
Kɔriyali jɛlen bɛ ni haya ninnu na ka fɔ kanda ni hinɛ b'a tuguɲɔgɔnyali la-nɛɛma ni kisi b'a ye- o bɛ daga cogodi ko baara tɛ dàga na ka suna ye wali a kumakan ko k'a da kan olu ma kɛnɛya wali sinsin tɛ kɛ olu kan.
Ala ko-sebaaya bɛɛ tìgi - nɔɔrɔ kofɔ suran kɔnɔ:
[Mɔgɔw k'u yɛrɛ kɔlɔsi minnu b'a ka yamaruyakan fɔnkɔɲɔgɔya, lajarabi kan'uw sɔrɔ wali ɲankata min dimi ka bon]
A ko faraɲɔgɔnkan kofɔ suran kɔnɔ:
[Ni ciden nana aw ma ni min ye aw y'o minɛ wa n'a y'aw bali min na aw y'o to]
Haya min kɔrɔ bɛ tali kɛ ni na o ka can a bɛɛ b'a kumakan labàtoli diyagoyali de yiran- nɛɛma ni kisi b'a ye-. a n'anana ni min ye ka tugu o kɔ, i n'a fɔ daliluw tɛmɛna a la cogomin ka taa gafe tuguɲɔgɔnyali ma diyagoya la ani sɛmɛli a la, an'a ka yamaruyakan ni fatanili kumakan labàto li, olu ye lasulu (baju) diyagoyalen fila ye ni mɔɔ min ye kelen nankari a la, o ye tɔ kelen dɔ nankari k'a nkalontigiya,o dun ye kafiriya ni fili ye ani bɔli silamaya kɔnɔ dɔnniba ni limaniya dùngew bɛɛ ka bɛnkan na.
Min nana o kunkan kira ka hadisaw la -nɛɛma ni kisi b'a ye-
Hadisa min lakalen nan mɔgɔ caman ka sira fɛ n'a sàbàtira kira la nɛɛma ni kisi b'a ye a kumakanw bàtoli n'a tuguɲɔgɔnyali diyagoyali kunkan a nana ni min ye, an'a sɔsɔli haramuyali a tile mɔgɔw kan ani nataw ka se kiyamadon ma, a b'ola min sàbàtira a la Abu hureyirata ka hadisa la -Ala diɲɛna a ma- gafe sahalenfila kɔnɔ ko kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye:
{Ni mɔgɔ min ye ne kumakan labàto o ye Ala bàto wa ni mɔgɔ min ye ne kumakan sɔsɔ i ye Ala sɔsɔ}
A minɛna a ma Bukari ka sahalen kɔnɔ- Ala diɲɛna a ma- ko kira ko -nɛɛma ni kisi b'a ye:
[Ne mànton bɛɛ bɛ don alijana kɔnɔ fo ni min Bànna, a fɔra jɔn be bàn yaa Ala ka ciden! a ko ni min ye ne kumakan labàto o be dòn ni min ye n sɔsɔ o bànna]
ahamadu ni Abu dawuda y'a màfilɛ ani hakimu, ni lakalensira sahalen ye min minɛna mikidama ma maadi karibu den ko kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye:
[I ka dɔn (kurana) gafe n'a ɲɔgɔnna wɛrɛ dira ne ma,waati surunyara dɔ wàsalen k'i sɛmɛ a ka sɛmɛlan na ka fɔ n bɛ aw ma ni kurana ye, n'aw ye min sɔrɔ a la halala la aw y'o dàga n'aw ye min sɔrɔ a la haramu na aw y'o haramuya]
Abu dawuda ni ibunu maja y'a màfilɛ ni lakalensira sahalen ye:a minɛna abi raafi den na a y'a minɛ a fá la o ya minɛ kira la- kisi b'a ye Ako:
[n kana aw dɔlakelen sɛmɛlen sɔrɔ a ka sɛmɛfɛn la ni ne ka yamaruyakan nana a ma n ye min yamaruya wali n ye min kɔn a b'a fɔ anw t'a dɔn, an m'a sɔrɔ Ala ka gafe la k'an bɛ tug'a kɔ]
A minɛna jabiri den hasani ma a ko n y'a mɛ maadi karibu den mikidama la- Ala diɲɛna a ma-a b'a fɔ:
Ala ka ciden ye fɛn dɔw haramuya Kayibara kɛlɛ don-nɛɛma ni kisi b'a ye- o kɔfɛ a ko [ a surunyara aw dɔlakelen ka ne nkalontigiya a sɛmɛlen, a bɛ ka n ka hadisaw fɔ, a b'a fɔ Ala ka gafe de be aw ni anw cɛ,n'an ye halala min sɔrɔ a la an b'o dàga n'an ye haramunko min sɔrɔ a la an b'o de haramuya, ka sɔrɔ ne kira mana min haramuya Ala de y'o haramuya]
Hakimu ni tirimizi ni ibunu maja y'a màfilɛ ni lakalensira kɛnɛman ye.
A b'o la min nana kɛnɛmanfila kɔnɔ ko kira ko-nɛɛma ni kisi b'a ye- tuma min a ye mɔgɔw waaju kunbɛda hiji don Arafa kɛnɛ kan a ni kantigɛli don a k'u ma:
[mɛbaa ka lase mɛbali ma, A dɔla a lasera min ma o b'a faamu ka tɛmɛ lakalila ka]
Ni sunna tun te dalilu ye mɛbaa ni a y'a lase min ma olu kan,ani o baara kɛli ka se kiyama ma,a tun t'u yamaruya a laseli la,a bɛ dɔn o la ko minnu y'a ta kira da kɔnɔ-nɛɛma ni kisi b'a ye dalilu bɛ saha n'olu ye- an'a lasera minnu ma ni lakalensira sahalen ye.
Kira ka sahabaw y'a ka Sunna tanga-nɛɛma ni kisi b'a ye- a kumakanw ni a kɛwale, u y'a lase u yebagaw ma(tabiina) olu fana y'a lase u kɔmɔɔw ma, o cogoya la dɔnnibaa jolenw y'a lakalen sibolo sibolo san kɛmɛ san kɛmɛ u y'a faraɲɔgɔn kan u ka gafew kɔnɔ k'a kɛnɛman jɛya ka bɔ làfulenw la, u ye sariyaw ni bilansenkan dɔnnew da uni ɲɔgɔncɛ a dɔnni kama, hadisa kɛnɛman bɛ dɔn n'o ye ka b'a làfulenw la. Dɔnnibaaw ye suna gafew minɛ ɲɔgɔn na ka bɔ kɛnɛman fila n'a ɲɔgɔnnaw la nin k'u tanga tangali dafalen na, i n'a fɔ Ala y'a ka gafe tanga ka bɔ tulonkɛlaw ka tulon ma ani Ala nankarilaw ka nankarili ma ani tiɲɛnikɛlaw ka yɛlɛmali ma i n'a fɔ a ka kuma y'o yiran tuɲa bolo ma sanuya b'a ye:
Sika t'a la ka fo ciden ka suna ye wahayu (yilidon) jìgìnen de ye -nɛɛma ni kisi b'a ye- Ala y'a tanga i n'a fɔ a y'a ka gafe tanga cogomin, Ala y'a koɲɛ di donnibaw ma ka tanga, olu bɛ tiɲɛnikɛlaw ka yɛlɛmali bali a la, ani kodɔnbaliw ka kɔrɔdilen, kodɔnbaliw ni nkalontigɛlaw ni Ala nankarilaw ye fɛn wo fɛn nɔrɔ a la u b'o wili, ka d'a kan Ala y'a k'a ka gafebá n walawalalan(hadisa) de ye a ni bangeli min bakuruba fɔra ka bɔ kitiw la, kiti wɛrɛw bɛ tali kɛ a la min ma fɔ gafebá n kɔnɔ. I n'a fɔ sindili kitiw walawalali ani cɛnkilan ta dɔw ani muso n'a tɛnɛmuso wali a bancinin kafoli ɲɔgɔn kan furu la o n'a ɲɔgɔnna kitiw minnu nana hadisa la n'a ma lakalen Ala ka kurana kɔnɔ.Min nana o kunkan ka bɔ sahabaw n'u diɲɛɲɔgɔnw na, a n'olu kɔmɔɔw ka bɔ dɔnnibagaw la min minɛ la sahabaw n'u diɲɛɲɔgɔnw n'u kɔmɔɔw la ka bɔ dɔnnibagaw la suna bonyali kunkan a ni baara kɛli n'a ye diyagoya la..
Gafekɛnɛmanfila kɔnɔ a minɛna hureyiratafá la- Ala diɲɛna a ma- a ko:
Tuma min kira fatura-nɛɛma ni kisi b'a ye- arabu dɔw y'u kɔ don, Abubakari ko:- Ala Diɲɛna a ma- n kalenna fo n ka mɔgɔ kɛlɛ min ye seli ni jaka bɔ ɲɔgɔnna, Umaru k'a ma-Ala Diɲɛna a ma-:[cogodi i b'u kɛlɛ k'a sɔrɔ kira ko - nɛɛma ni kisi b'a ye- [ne yamaruya la ka mɔgɔw kɛlɛ f'u k'a fɔ ko ma foyi teyi fo Ala, n'u y'o fo u jòli n'u ka nafolo kisira ne ma fo n'a kɛr'a hakɛ ye ] Abubakari ko: yali jaka tɛ nafolo hakɛ do ye wa! N kalenna Ala la n'u ye ne bali bàmuso kelen na u tun be min ɲɔgɔn di kira ma-nɛɛma ni kisi b'a ye- n b'u kɛlɛ a nɔfɛ. Umaru ko-nɛɛma ni kisi b'a ye-: ni ma kɛ dɔwɛrɛ ye fo ne y'a dɔn ko Ala ye Abubakari dusukun fɛrɛ ni kɛlɛ kɛli ye n y'a dɔn ko tuɲa bɛ a fɛ,
Sahabaw y'a tuguɲɔgɔnya a la- Ala diɲɛna u ma- u ye mɔgɔ murutilenw kɛlɛ f'u sera k'u lasegin, ka taa ɲɛ minnu man sɔn n'olu kɛlɛli ye,dalilu jɛlen bɛ ni lakalen n na ka suna bonya yira a ni baara kɛli n'a ye diyagoya la, màmuso (musokɔrɔba) dɔ fana nana Abubakari ma-Ala diɲɛna a ma- a bɛ ɲininkali kɛ a ka tiɲɛ na, a k'a ma:
Foyi t'i ye Ala ka gafe kɔnɔ wa n t'a dɔn nin Ala ka ciden-kisi b'a ye- a kitira dɔ dili la i ma,n ka n bɛ ɲininkali kɛ.O kɔfɛ a ye sahabaw ɲininka, dɔw seereya la ko Nabiɲuman-nɛɛma ni kisi b'a ye- a ye wɔrɔɲɔgɔn di màmuso ma, Umaru tun kɛra-ala diɲɛna a ma- a b'a ka baara kɛlaw ladi u ka kiti mɔgɔw ni ɲɔgɔncɛ ni Ala ka gafe ye n'u m'a sɔrɔ o kɔnɔ u ka kira ka suna ta-nɛɛma ni kisi b'a ye-
Tuma min na a ma muso ka bangeli kiti dɔn ni den nana a fatulen k'a da dɔ ka dantɛmɛ kan a la, a ye sahabaw ɲininka o la- Ala diɲɛna u ma- masilamata den Mamadu ani suubata den mugira olu seereyara ko kira y'o kiti kɛ jɔn cɛ wali jɔn muso dili ye ,a ye baara kɛ n'o ye Ala diɲɛna a ma.
Tuma min na usumana - Ala diɲɛ a ma- ma muso ka làadasigi kiti don a ka so a cɛ fatulen kɔ,maliki denmuso fureyiata min bɔra sinani na abi saidi balimamuso - Ala diɲɛ a ma- ko kira y'a le yamaruya ka sigi sokɔnɔ a cɛ fatulen kɔ fo waati kofɔlen ka se, a ye baara kɛ n'o ye - Ala diɲɛ a ma-
O cogoya la a ye baara kɛ ni hadisa ye dɔlɔminna ka kiti kunkan ukubata den walidi kan. Tuma min na a lasera Ali ma- Ala diɲɛ a ma- ko usumana ye bàlili kɛ dàmunhiji la, Ali ye namufini ta- Ala diɲɛ a ma- ka umura ni hiji tugu ɲɔgɔnna, o kɔfɛ a ko:N tɛ kira ka kuma bila mɔgɔsi ka kuma ye- nɛɛma ni kisi b'a ye,Tuma min dɔw ye abasi den sɔsɔ- Ala diɲɛ u ma- dànmunhiji kiti la ni Abubakari ni Umaru ka kuma ye- Ala diɲɛ u ma- hiji kelen kɛlila fusamanciya la abasiden ko:A surunyara farakuru ka jìgi aw kan ka bɔ sanfe, ne b'a fɔ Ala ka ciden ko aw b'a fɔ ko Abubakari ko wali Umaru,Mɔgɔ min bɛ sunna fɔnkɔɲɔgɔya ni Abubakari ni Umaru ka kuma ye, siran mana kɛ halakili la o kunkan, mɔgɔ ka lahalaya bɛ cogodi min y'a fɔnkɔɲɔgɔya ni min b'olu duguma olu ka kuma ye, wali a nin diɲɛko na ka cɛsiri, tuma min na dɔw ye Umaru den abudala sɔsɔ - Ala diɲɛ a ma- sunna dɔw la abudulayi k'a ma:Yali an yamaruyalen do ka tùgu kira de kɔ wali Umaru?
Tuma min cɛ dɔ y'i kanto husayini den umurana ma, Ala diɲɛ u ma- an kumaɲɔgɔnya ni Ala ka gafe ye o y'a sɔrɔ a bɛ k'u bàro ni kira ka suna ye a dimina - Ala diɲɛ a ma-a ko:I ka dɔn sunna ye Ala ka gafe ɲɛfɔlan de ye,ni kira ka Sunna tun tɛ an tu t'a dɔn ko selifana jɔ ye naani ye, fitiri sàba, fajiri fila wa an tu tɛ jaka kitiw dɔn o n'a ɲɔgɔnnaw sunna nana ni kiti minnu walawalali ye,Kira ka Sunna bonyani nɔ sahabaw la, ani baara kɛli n'a ye diyagoya la ka bàabali k'a fɔnkɔɲɔgɔyali La o ka can kojugu, a b'o la tuguni ka fɔ Umaru den abudala - Ala diɲɛ a ma- a ye kira ka kuma lakalen -kisi b'a ye-[Aw kana Ala ka jɔnmuso bali Ala ka misiri tagali ma]
A den dɔ ko : n kalenna f'an k'u bali, abudulahi dimina a kɔrɔ a y'a dɔgɔya kɔsɔbɛ, a ko :Ne b'a fɔ kira ko e b'a fɔ ko f'an k'u baliTuma min mugafali den abudulahi-ala diɲɛ a ma-o ye kira ka Sahaba dɔ de ye -kisi b'a ye-,a y'a masurunyamɔgɔ dɔ ye a bɛ ka bɛlɛ bon, a y'a bali,a k'a ma i ka dɔn kira ye bàlili kɛ bonni ma a ko a tɛ fɛlɛfɛn fɛlɛ w'a tɛ jugu fàga n ka bɛ ɲin kari ka ɲɛ ci, o kɔfɛ a y'a ye ka bonni kɛ a ko n kalenna Ala la n tɛ kuma i fɛ tuguni,ne b'i kibaruya k'Ala kira bɛ bàlili kɛ a la i bɛ segin a kan !
Bayihaqi y'a lakalen a y'a minɛ ayuba sakitayanika la sahabayebaa ɲuman k'a ko:Ni ye kira ka hadisa fɔ dɔ ye a k'i ma ni toyi i ka kurana fɔ, a dɔn o fililen do,Awuzai ko -Ala ka hinɛ Ala -Suna ye kiribaa ye ka taa kurana ma,wali dansigilan min bakuruba fɔra wali kiti min ma fɔ kurana kɔnɔ, i n'a fɔ a bɛ Ala ka kuma la sanuya b'a ye:
{An ye (kurana) kumakan yin jigi i kan i ka bangeli kɛ mɔgɔw ye min jìgìna u kan a dɔla u na miiri}
A ka kumakan tɛmɛna-nɛɛma ni kisi b'a ye-:[aw y'a don ko (kurana) gafe n'a ɲɔgɔnna dira ne ma ka fàra a kan]
Bayihaqi y'a lakalen ka bɔ amiri saabi ma- Ala ka hinɛ a la- k'a ko mɔgɔ dɔw ma:
Aw bɛ halaki n'aw ye nɔw toyi, a ka laɲini ye hadisa kɛnɛmanw ye,Bayihaqi y'a lakalen tuguni ka bɔ Awuzai ma-ala ka hinɛ a la- ka ko a dìɲɛɲɔgɔn dɔw ma:Ni kira ka hadisa lasera i ma- kisi b'a ye- n b'i ma i k'a tàna fɔ, Ala ka ciden tun bɛ Ala ta de lase.
Bayihaqi y'a màfilɛ ka bɔ alimamibá la saididen sufiyana sawurika- K'a ko:I ka dɔn donni bɛɛ ye kɔrɔlenw nɔ donni de ye,Maliki ko -Ala ka hinɛ Ala-:Mɔgɔsi tɛ an na fo k'a soro ika kuma dɔ be minɛ ka dɔ toyi fo n'a kɛra ni kaburu n tigi ye, a ye kɔriyali kɛ ka taa ciden kaburu ma-kisi b'a ye-
Abu hanifa ko, Ala ka hinɛ a la :Ni hadisa nana ka bɔ kira ma- kisi b'a ye- kuma foyi t'o kan.
Safii ko, Ala ka hinɛ a la :Ni kira ka hadisa kɛnɛman fɔra ne ye- nɛɛma ni kisi b'a ye-ko ne m'a minɛ n bɛ seereya aw ye ko ne hakili wulila.
A ko tuguni- Ala ka hinɛ a la-:Ni n ye kuma dɔ fɔ o kɔfɛ kira ka kuma nana-kisi b'a ye- o tàna la, aw ye kogo gosi ni n ka kuma ye.
Imamu hanibaliden ahamadu ko-Ala ka hinɛ a la-a diɲɛɲɔgɔn dɔw ma:Aw kana ne ladege wa aw kana maliki ni safii ladege, aw ye tàlikɛ an y'a tà yɔrɔmin.
A ko tuguni, Ala ka hinɛ a la :N dabali bana jamakulu la minnu ye hadisa lakalensira dɔn ka kɛnɛyali dɔn ka bɔ kira la -kisi b'a ye- u bɛ ta sufiyana fɛ ka sɔrɔ Ala ko :[Mɔgɔw k'u yɛrɛ kɔlɔsi minnu b'a ka yamaruyakan fɔnkɔɲɔgɔya, lajarabi kan'uw sɔrɔ wali ɲankata min dimi ka bon]
A ko: yali i bɛ fitina dɔn wa? O ye filaninkafɔya de ye, a dɔ la n'a ye kira ka kuma dɔ lasegin-kisi b'a ye- yɛlɛma kana don a dusukun na o kɔfɛ a bɛ halaki.
Bayihaqi y'a màfilɛ ka bɔ jabiri den mujahidi la Sahaba ye baa don, k'a ko Ala ka kuma la sanuya b'a ye:
{N'aw fɔra ɲɔgɔnkɔ fɛn dɔla aw y'o segin ka taa Ala n'a ka kira ma}
A ko: seginin Ala ma o ye ka taa ka gafe ma, ka taa kira ma o ye kira ka suna ye,Bayihaqi y'a màfilɛ ka bɔ zuhuri ma-ala ka hinɛ a la- ka ko:An ka dɔnnibaa tɛmɛnen dɔw tun b'a fɔ ko kira ka sunna tangali ye kunnandiya de ye,Kudamaden muwafakudiin ko-ala ka hinɛ a la-a ka gafe kɔnɔ (filɛlikɛla ka nakɔ) :kitiw lasulu bangeli la a ye min sɛbɛn:Lasulufilana ka bɔ daliluw la, o ye kira ka sunna ye- kisi b'a ye- kira ka kuma- nɛɛma ni kisi b'a ye- o ye dalilu de ye k'a da kabakow kan minnu y'a tuɲatigiya ani Ala ka yamaruya k'a kumakan labàto,a n'a ka bagabagali ka bɔ a ka yamaruyakan fɔnkɔɲɔgɔyali ma.
Laɲini banna.
Kɛsiru den hafizu ko -Ala ka hinɛ a la- Ala kumakan fasarili la:
[Mɔgɔw k'u yɛrɛ kɔlɔsi minnu b'a ka yamaruyakan fɔnkɔɲɔgɔya, lajarabi kan'uw sɔrɔ wali ɲankata min dimi ka bon]
O kɔrɔ kira ka yamaruyakan-kisi b'a ye- o y'a ka sira n'a kuntelena n'a tagafan n'a ka sariya de ye,kumaw ni baaraw bɛ suma a kumakan n'a ka baara de la, ni min bɛnna o ma o bɛ minɛ, ni min kɛra a tàna ye o ye seginfɛn ye a fɔbaa na kɛbaa ma, o kɛra mɔgɔ wo mɔgɔ.
I n'a f'a sàbàtira kɛnɛman fila n'a ɲɔgɔnnaw kɔnɔ a minɛna kira la- nɛɛma ni kisi b'a ye-a ko:
O kɔrɔ mɔgɔ ka lasiran ka ladi min ye kira ka sariya fɔnkɔɲɔgɔya dogola ni bangela :
{Fitana kana u sɔrɔ}
O kɔrɔ u dusukun na ka bɔ kafiriya ni nafikiya la wali kokura sindili.
{wali ɲankata k'u sɔrɔ min dimi ka bon}
O kɔrɔ dunuya kɔnɔ ni fagali ye wali dàn wali minɛli o n'a ɲɔgɔnnaw, i n'a fɔ imamu ahamadu ya lakalen, Abudu razaki ye n bàro muamaru ye n bàro a y'a minɛ munabahaden hamamu la a ko: ni ye fɛn ye Abu hureyirata ye n bàro min na ,ako kira ko -kisi b'a ye-:
[Ne ni aw misali b'i ko cɛ dɔ min ye tasuma mɛnɛ tuma min na yelen y'a kɛrɛfɛla labɔ firifirini ani ni fɛn ɲɛnamaw minnu bɛ bin tasuma la u bɛ bin a la, a b'a laɲini k'u bali u b'a kɛɲɛ u bɛ bin a la, a ko o ye ne ni aw misaliya de ye, ne b'aw minɛ aw ka taafe bolo ma ka bɔ tasuma ma n bɛ kɛɲɛ aw bɛ bin a la }
U fila y'a lakalen ka bɔ Abudu razaki ka hadisa la
Suyuti ko-Ala ka hinɛ Ala - a ka bataki kɔnɔ min weelela alijana konnɛgɛ dalilu dili la ni suna ye, min kolojɛ ye:
A dɔn- Ala ka hinɛ i la- kafɔ ni min y'a kɔn ko kira- kisi b'a ye- ka hadisa a kɛra kumakan ye wali kɛwale n'a sarati dɔnnew ye daliluw ta yɔrɔ la ko tɛ dalilu ye, o kafiriya la wa a bɔra silamaya kori kɔnɔ a fara la yahudiyaw ni nasaraw kan wali min ye Ala diya kafiriya taasira la.
Laɲini banna.
Nɔw minnu nana sahabaw ni Sahabayebaaw la ani minnu nana olu kɔfɛ donnibagaw la suna bonnyali la ani baara kɛli n'a ye diyagoya la ani ladili a fɔɲɔgɔnkɔli la o ka can kojugu,n b'a ɲini an ye min fɔ hayaw ni hadisaw ni nɔw la olu ka kɛ wasa ye ni sɔnni ye tuɲaɲinibaa ma. An bɛ bɛnsenma ɲini Ala fɛ an ni silama bɛɛ ye min b'a la diɲɛ, ani kisi ka b'a dimi sababuw ma, a kan bɛɛ kanda ka bila a ka sira tilenen kan mɛnimàsa don a ka surun jɔnw la.
Ala ka seli bɛ a ka jɔn n'a ka ciden kan, an kuntigi Mamadu a n'a somɔgɔw n'a ka sahabaw ani minnu tugura u kɔ ni ɲuman ye.
Abudala den Abuduli azizi min ye bazi den ye -Ala ka hinɛ a la-
Fɛn bɛɛ bɛ danbaa ka bɛbaaya yiran Jɔn ye sankolo ni dugukolo dan ani min b'u kɔkana la ka bɔ danfɛnbaw la min tɛ sɛ ka jàte. jɔn ye ni màràkan dafalen n dan min bɛnnen bɛ sankolo ni dugukolo la ? Jɔn ye hadamaden dan ka mɛni ni yeli ni hakili di a ma, wa ka tila ka dɔnniya faraɲɔgɔnkan sé di a ma a ni tiɲɛ sɔrɔɲa? I bɛ ni gilani dafalen n' ɲɛfɔ cogodi i farikolo la a ni nimafɛn tɔw? Ani jɔn y'a Sindi. Ni duniya n bɛ bila màràkan sirakan cogodi ka sàbàti n'a sariyaw ye min bɛnnen bɛ a la san caman?
Silamɛya ye yɛrɛkolon de ye Ala ye duniya danbaa n'a kow latigɛbaa,ani yɛrɛkolon a ye kanu ni bonya boloma,silamɛya sun ye limaniya de ye Ala ye,ani k'a le de ye danbaa ye, a tàna bɛɛ ye danfɛn ye, a le dɔrɔn de ni bàto ka kan farankan t'a la, tɔgɔ sanumanw b'a la ani mankutu kɔrɔtalenw, dafalenya dafalen y'a ta ye nàgasi tɛ min na, a ma bɔ fɛn na fɛn ma bɔ a la,sangaɲɔgɔn ma kɛ a la wali ɲɔgɔn na, a t'a ka danfɛn foyi bɔnfɛɲɔgɔnya. Silamaya ye Ala kɔrɔtalen ka diinɛ de ye dɔwɛrɛ tɛ minɛ min kɔ mɔgɔw bolo, a le de ye diinɛ ye Nabiɲuman tɛmɛnenw bɛɛ na na ni min ye kisi b'u ye. Limaniya cidenw…
N'i b'a fɛ ka don silamɛya la, i kan ka ni seereya kumakan n fɔ k'i kan bɔ n'a ye, k'a kɔrɔ dɔn ka limaniya a la: N bɛ seereya ko ma foyi tɛ yen fo Ala( Ni kumaden ninnu kɔrɔ ko foyi ni bàto man kan fo Ala). N bɛ seereya ko kira Mamadu y'a ka ciden ye, wa Mariyamaden Isa ye Ala ka jɔn ye a ka ciden tun do.
