Skip to content

عرض کردم: ای رسول خدا، به چه کسی بیشتر نیکی کنم؟ فرمودند: «أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أَبَاكَ، ثُمَّ الْأَقْرَبَ فَالْأَقْرَبَ» یعنی: «مادرت، سپس مادرت، سپس مادرت، سپس پدرت، سپس نزدیکتر [از نظر خویشاوندی] و سپس نزدیکتر».

از بَهز بن حکیم از پدرش از پدربزرگش روایت است که گفت:

عرض کردم: ای رسول خدا، به چه کسی بیشتر نیکی کنم؟ فرمودند: «أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أَبَاكَ، ثُمَّ الْأَقْرَبَ فَالْأَقْرَبَ» یعنی: «مادرت، سپس مادرت، سپس مادرت، سپس پدرت، سپس نزدیکتر [از نظر خویشاوندی] و سپس نزدیکتر».

قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ: مَنْ أَبَرُّ؟ قَالَ: «أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أَبَاكَ، ثُمَّ الْأَقْرَبَ فَالْأَقْرَبَ».

به روایت ابوداوود و ترمذی و احمد
حديث حسن
شرح

پیامبر صلی الله علیه و سلم بیان کرده‌اند که سزاوارترینِ مردم به نیکی کردن، احسان، رفتار نیکو، معاشرت پسندیده، همنشینی و صلهٔ رحم، مادر است. و با سه بار تکرار، بر حق مادر تأکید کرده‌اند؛ تا برتری او را بر سایر مردم بدون استثنا بیان کنند. سپس پیامبر صلی الله علیه و سلم با بیان اینکه چه کسی پس از او در نیکی قرار دارد، فرمودند: سپس پدر، سپس نزدیکان و پس از آن نزدیکانِ دیگر از خویشاوندان. و هر چه کسی نزدیکتر باشد، برای صله رحم از دورتر، سزاوارتر است.

از نکات این حدیث

در حدیث، مقدم داشتن مادر، سپس پدر، سپس نزدیکان و پس از آن نزدیکانِ دیگر، بر حسب درجهٔ نزدیکی‌شان [آمده است].

بیان جایگاه والدین و به خصوص مادر.

در حدیث، نیکی به مادر را سه بار تکرار کرده‌اند؛ و این به خاطر بزرگیِ فضل او بر فرزندانش و به خاطر مشقت‌ها، خستگی‌ها و سختی‌های فراوانی است که در بارداری، سپس زایمان، سپس شیردهی تحمل می‌کند، که مادر به تنهایی اینها را به دوش می‌کشد و سپس در تربیت، با پدر مشارکت می‌کند.

منابع
بیشتر (11)

سنن ابی‌داوود (7/ 453) (5139).

سنن ترمذی (3/ 463) (1897).

مُسنَد احمد (33/ 230) (20028).

عون المعبود شرح سنن أبي داود.

للعظيم آبادي (14/ 33).

توضِيحُ الأحكَامِ مِن بُلوُغ المَرَام.

للبسام (6/ 54).

منحة العلام في شرح بلوغ المرام.

لعبد الله الفوزان (8/ 187).

فتح ذي الجلال والاكرام بشرح بلوغ المرام.

لابن عثيمين (5/ 194).