عرض کردم: ای رسول خدا، به چه کسی بیشتر نیکی کنم؟ فرمودند: «أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أَبَاكَ، ثُمَّ الْأَقْرَبَ فَالْأَقْرَبَ» یعنی: «مادرت، سپس مادرت، سپس مادرت، سپس پدرت، سپس نزدیکتر [از نظر خویشاوندی] و سپس نزدیکتر».
از بَهز بن حکیم از پدرش از پدربزرگش روایت است که گفت:
عرض کردم: ای رسول خدا، به چه کسی بیشتر نیکی کنم؟ فرمودند: «أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أَبَاكَ، ثُمَّ الْأَقْرَبَ فَالْأَقْرَبَ» یعنی: «مادرت، سپس مادرت، سپس مادرت، سپس پدرت، سپس نزدیکتر [از نظر خویشاوندی] و سپس نزدیکتر».
قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ: مَنْ أَبَرُّ؟ قَالَ: «أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أَبَاكَ، ثُمَّ الْأَقْرَبَ فَالْأَقْرَبَ».
پیامبر صلی الله علیه و سلم بیان کردهاند که سزاوارترینِ مردم به نیکی کردن، احسان، رفتار نیکو، معاشرت پسندیده، همنشینی و صلهٔ رحم، مادر است. و با سه بار تکرار، بر حق مادر تأکید کردهاند؛ تا برتری او را بر سایر مردم بدون استثنا بیان کنند. سپس پیامبر صلی الله علیه و سلم با بیان اینکه چه کسی پس از او در نیکی قرار دارد، فرمودند: سپس پدر، سپس نزدیکان و پس از آن نزدیکانِ دیگر از خویشاوندان. و هر چه کسی نزدیکتر باشد، برای صله رحم از دورتر، سزاوارتر است.
در حدیث، مقدم داشتن مادر، سپس پدر، سپس نزدیکان و پس از آن نزدیکانِ دیگر، بر حسب درجهٔ نزدیکیشان [آمده است].
بیان جایگاه والدین و به خصوص مادر.
در حدیث، نیکی به مادر را سه بار تکرار کردهاند؛ و این به خاطر بزرگیِ فضل او بر فرزندانش و به خاطر مشقتها، خستگیها و سختیهای فراوانی است که در بارداری، سپس زایمان، سپس شیردهی تحمل میکند، که مادر به تنهایی اینها را به دوش میکشد و سپس در تربیت، با پدر مشارکت میکند.
بیشتر (11)
سنن ابیداوود (7/ 453) (5139).
سنن ترمذی (3/ 463) (1897).
مُسنَد احمد (33/ 230) (20028).
عون المعبود شرح سنن أبي داود.
للعظيم آبادي (14/ 33).
توضِيحُ الأحكَامِ مِن بُلوُغ المَرَام.
للبسام (6/ 54).
منحة العلام في شرح بلوغ المرام.
لعبد الله الفوزان (8/ 187).
فتح ذي الجلال والاكرام بشرح بلوغ المرام.
لابن عثيمين (5/ 194).