Musulinsi nyɛla adiini shɛli din nyɛ daadamsili mini haŋkali ni zuɣusuŋ adiini.

Musulinsi nyɛla Adiini shɛli din nyɛ daadamsili mini haŋkali ni zuɣusuŋ adiini.

N piliya ni Naawuni yuli, Dunia nambozobo Naa, Zaa dali nambozobo Naa.

Din boŋɔ a bɔhi a maŋa?:

ŋuni n lee nam Sagbana ni tiŋgbani ni din kam bɛ di dibaa ayi maa ni zaŋ yi bin namdi kara ni? Ni ŋun niŋsim n lahi pɛ yala viɛnyɛla n niŋ di puuni maa?

Wula ka di niŋ ka andunia din galisi ŋɔ yɛla tooi chana n dɔli taba viɛnyɛla tum yuma kaʒi?

Bee duniya ŋɔ n nami di maŋa? Bee di bi yi shɛli ni na? Bee di kuli chirigimi n yina?

Ŋuni n lee nama?

Ŋuni n lee sɔŋ sochibigi shɛli a niŋgbuna ni mali tumdi ŋɔ, ni bin vuri gba niŋgbuna ni mali shɛli n tumdi maa?

So n bi yɛn saɣiti ni bɛ yɛlo ni kadama yili ŋɔ kuli yimi na ka di pala so n mɛli! bee ka bɛ yɛlo ni kadama binshɛɣu din kani dinin tahi Yili ŋo na, Ka wula ka daadama tiri ninvuɣu shɛba ban yɛri ni kadama andunia ŋɔ kuli yimi na ka di pala so n nam li? Wula ka haŋkali lana yɛn saɣi ti ni bi yɛlo ni kadama andunia din yɛla pɛ viɛnyɛla ŋɔ kuli chirigimi yina?

Achiika Duuma timsili bɛni n nyɛ namda ni lɛbigira n zaŋ ti andunia ŋɔ ni din kam be dini, ŋuni n nyɛ 'Allah' (Naawuni) ŋun nam tibigi ka du.

Duuma ŋun nam tibigi ŋɔ tim tuunba na ti sani, ka siɣisi duuma tali -bi ni booni shɛli 'Al wahyi la- kundunim' na n ti tiba, ka di bahigu nyɛ Alqur'aani din nyɛ jilima dini ŋɔ Din'nyɛ Naawuni ni siɣisi li ti Muhammadu - Naawuni tilgimsim ni naani niŋ tabata O zuɣu - ŋun nyɛ Naawuni tuunba bahigu la, Di kana O kundunim' maa puuni ni O tuunba maa nɔli ni:

⦁ Ka O baŋsiti zaŋ chaŋ O maŋmaŋa palo, ni O ŋmahingbana palo, ni O hachi nima din be tizuɣu, ka lahi kahigi ti hachi nima din be O zuɣu.

⦁Ka wuhiti ni kadama ŋuni n nyɛ duuma so ŋun nam bin namda, ni kadama O nyɛla ŋun ne saha shɛli kam ka bi kpira, ka bin namda zaa be O gbaabu puuni ni O nyaŋsim puuni ni O yɛla lɛbigibu puuni.

Ka O lahi baŋsiti ni milinsi (Baŋsim) be O ŋmahingbana puuni, ka O baŋsim gili bin shɛɣu kam, ka O lahi nye ŋun wumda ka nyɛra ka bin shɛɣu bi sɔɣiro O tiŋgbani bee sagbana ni.

Duuma maa nyɛla Ŋun kuli ne saha shɛli kam ka lahi za O Gama zuɣu ka bin namdili kam nyevuli yi O sani konko na Ŋun nam simsiŋo, Ŋun mi n lahi nye Ŋun ʒɛ O Gama n bɛni ni kpalinkpaa, ka bin namdili kam nyevuli dalimla O zuɣu, O yali ya: Naawuni! Duuma jεmdigu n-kani ni yεlimaŋli naɣila Ŋuna, O (Naawuni) nyɛla nyɛvulilana Ŋun bi kpira. Ŋuni n- lahi zani ti binshɛɣu kam. Goyuunsi bi gbaaro, bɛ di ti yɛli ni gom. Ŋuna n-su din be sagbana ni, ni din be tiŋgbani ni. So n-kani n-yɛn tooi suhudee O sani (Zaadali) naɣila ni O yiko(Fooro). O mila din be (O binnamda) tooni, ni din be bɛ nyaaŋa. Yaha! Bɛ ku tooi baŋ shɛli O (Naawuni) baŋsim puuni, naɣila O ni yu shɛli. O nam kuɣu yɛlimma n-gari sagbana mini tiŋgbani. Yaha! Di gulibu bi nyεŋdo. Yaha! Ŋuna n-nyɛ Ŋun nam du ka galsi. [Al-Baqara: 255].

⦁ Ka O lahi baŋsi ti ni ŋuni n nye duuma so bi ni ŋmahindo ni ŋmahima shɛŋa din pali, ni ka O lahi larigiti haŋkaya ni lambu din ni tooi nya Naawuni namtɛri ni O yiko din yɛn wuhiti O tibisim ni O yaa ni ŋmahingbana ni pali pali shɛm, ka O lahi biri daadamsili n niŋ ti ni ka di tiriti wuhiri O yɛla ni pali shɛm ni O ni yaɣi ni bi ti zaŋ filiŋ n zaŋ ŋmahindo shɛm.

⦁Yahaa ka O lahi baŋsi ti ni ŋun duuma maa be la O sagbana zuɣusaa ka ka bin namda daa andunia maa puuni ka bin namda gba andunia maa gba pala O yaɣi shɛli.

⦁ Ka lahi baŋsi ti ni kadama talahi n nyɛli ti zuɣu ni ti zaŋ ti yalli kam n zaŋ too (Ŋun Ŋun nam tibigi ŋɔ), do mini Ŋuni n nam ti ka nye Ŋun nam din be biɛhigu ni zaa, ka lahi nye Ŋun lɛbigiri di yɛla.

Dinzuɣu, Ŋun Namdi maa mali ŋmahima din nye tibigimsim dini ka di bi simsi ni bi ti ŋmahindo n wuhi O ni mali bukaata ni so shɛm bee O ni mali chɔɣinsi bin shɛɣu palo shɛm, do mini, Ŋuni duuma maa bi tamda O mi bi gbihira O mi bi diri bindirigu, di mi ku tooi niŋ ka O mali paɣa bee bia, ka yɛtɔɣili kam din milgi ka che Ŋun namdi maa tibigimsim pala din yi yɛlimaŋli lahibali shɛli din yi Naawuni tumo - tilgimsim ni be so zuɣu -ŋɔ sani na.

Naawuni Ŋun nam du ŋo yɛli Alqur'ani din nyɛ jilima dini ŋɔ puuni: (Yaa nyini Annabi)! Yɛlima: “Ŋun Naawuni nyɛla zaɣigaŋa.” Naawuni nyɛla bɛ ni mali bukaata n-kpari So. O bi dɔɣi, bɛ mi bi dɔɣo. O mi ka binshɛɣu din ŋmano (binnamda puuni). [Al-Ikhlas: 1-4].

A yi ti yɛlimaŋli ni duuma Ŋun namdi ŋɔ.. ka a min bɔhi a maŋa dabisili shɛli ni a nyɛ daliri shɛli din zuɣu che Ka bi nama? Ni bo ka Naawuni lee bɔri ti sani, ni dini zuɣu kati lee bɛni maa?

Din bɔŋɔ, din tooi niŋ kadi nyɛla Naawuni kuli nam ti mi ka che ti bahi tajaɣa? Din bɔŋɔ din tooi niŋ ka di nyɛla Naawuni kuli namla bin namda ŋɔ zaa ka di pa daliri shɛli zuɣu?

Domini yaha, ti lahi mi ni ka dama di ku tooi niŋ ka ti kuli yɛn be biɛhigu ŋɔ puuni ka di pala sokam yɛn nyɛla o ni tum zaɣisuŋ shɛli bee zaɣibiɛɣu shɛli samyoo; ka daɣla tibidarigibo bee samyo suŋ kani n ti ban diri zɔalinsi ni ban niŋdi viɛn-yɛla?

Din nye yɛlimaŋli n nyɛ kadama ti duuma Ŋun nyɛ namda ka tibsi ŋɔ - Allahu - baŋsi ti zaŋ chaŋ daliri shɛli zuɣu din chɛ ka O nam ti, dini n nyɛ Naawuni konko jɛma, ka bo ka O lee bɔri ti sani! Ka baŋsi ti ni O konko n tu jɛma, ka lahi kahigi ti ti zaŋ yi O Tuunba sani ti ni yɛn jɛmdo shɛm? ni wula ka ti yɛn niŋ m-miri ni yali puhira tumbu ni O yali mɔŋda chɛbu? ni wula ka ti yɛn niŋ nye O yɛda? Ka gbaagi ti maŋa ka chɛ O tibi darigibo, ka O lahi baŋsiti Zaŋ chaŋ ti yɛla bahigu ni yɛn nyɛ shɛm kum nyaaŋa?

Ka O lahi titi lahi bali ni dunia ŋɔ biɛhigu nyɛla dahima ko, to amaa biɛhigu din nyɛ din pali ni yɛlimaŋli n nyɛ din yɛn be dabsili bahigu ( chiyaama) kum nyaaŋa.

O lahi baŋsi ti ni ninvuɣu so ŋun jɛm Naawuni kamani O ni puho shɛm, ka chɛ O ni mɔŋo shɛli, o mali suhudoo Dunia ŋɔ, ni Chiyaama ni yɛlsumaŋli din ka bahigu. Amaa ŋun zaɣiso ka niŋ chεfuritali, o mali wahala Dunia ŋɔ, ni Chiyaama ni azaaba din ka bahigu.

Yaha! Ti Duuma (Naawuni) ti ti lahabali ni ka dama O yarda nyɛbu ni tilgimsim ka chɛ O tibidarigibo ku tooi nya faa shee ni musulinsi: din mi n nyɛ zaŋ maŋa zaa n too ni O konko jɛma ka nyintaa kani n pahi O zuɣu, ni n gahim dɔlibu zaa n zaŋ too, ni n zani tuho ni yɛrida ni saɣiti, ka O pum baŋsiti ni ka dama O pala ŋun yɛn deegi adiini shɛli n pahi di zuɣu. Natitam lana Naawuni yɛliya: Yaha! Ninvuɣu so ŋun ti bo adiini shεli ka di pa ni Musulinsi daadiini, tɔ!Bɛ ku deei li o sani. ka o lahi be ninvuɣu shɛba ban kɔhilu puuni Zaadali. [Aali Imraan: 85].

Ŋun kam kpuɣi O nin lihi binshɛŋa daadama pam ni jɛmdi zuŋɔ; o ni nya ka ŋun bɔŋɔ jɛmdi la o ninsali kpee, ka so jɛmdi buɣili, ka so mi gba jɛmdi ŋmarisi, ni di tatabti, di mi pala dede n ti daadam so ŋun nyɛ haŋkali lana ni o jɛm shɛli faashee bin namda zaa duuma, Ŋun nyɛ Ŋun pali O ŋmahingbana puuni. Ka wula n yɛn che ka bin namdili ti jɛmdi o bin namdi kpee bee ŋun bi paago! Din zuɣu bin jɛmdili ku tooi nyɛ sala bee buɣili bee tia bee bin kɔbigu!

Din zuɣu Adiini kam ninsalinima ni mali n jɛmdi zuŋo- ka di pa ni musulinsi - di pala Naawuni ni yɛn deegi shɛli domini din lala adiini nim maa nyɛla daadama ni nam shɛŋa, bee di daa nyɛla duuma tali adiini - Naawuni ni tahi shɛli na - din nyaaŋa ka daadama nuhi (niŋsim) n kpɛri kpɛri li, amaa Musulinsi ŋuna dini n nyɛ bin namda zaa Duuma adiini, dibi taɣira, shɛli mi bi zaani di zaani, Adiini ŋɔ mi Litaafi n nyɛ Al-Qur'ani din nyɛ jilima dini ŋɔ, dimi nyɛla Litaafi shɛli bi ni gu ka di be ka Naawuni ni daa siɣisi li na shɛm, di mi bi yɛn vuugi ka kuli bɛ musulim nim nuuni n kuli nyɛ bali shɛli bi ni siɣisi li na n ti ti tuunso ŋun pali ( tuuntali).

Yaha, di be Musulinsi nyabili puuni, ni a ti yɛlimaŋli ni tuumba shɛba zaa Naawuni ni timna, ka bi zaa mi daa yila ninsalinima puuni na, ka Naawuni daa sɔŋsiba ni alaama nima ni alahaʒiba yɛla, ni bi ti bɔli n kana O konko jɛma palo ka bi bɔ nyintaa pahi O zuɣu.

Tuumba maa mi bahigu n nyɛ Naawuni tumo Muhammadu - Naawuni tibigimsim ni naani bɛ O zuɣu , Naawuni timomi ni Naawuni zalisi din nyɛ din paanda ka nyahiri tuun' shɛba ban kana poi ni ŋuna maa zalisi. Ka lahi sɔŋo ni alaama kara, ka din gari di zaaha n nyɛ Al-Qur'ani din nyɛ jilima dini ŋɔ, ka di nyɛla bin namda zaa duuma yɛtɔɣa, Litaafi din gari litaafi kam zaaha daadama ni mi, din nyɛ alahaʒiba ni yɛli shɛŋa din bɛ di puuni ni di ni pɛn pɛn dɔya shɛm, ni di fukumsi nima, di puuni dɔlisigu zan chaŋ yɛlimaŋli palo bɛni, din yɛn tooi ʒi zuɣusuŋ na andunia ŋɔ ni laahira, di mi sheemi na ni laribu balli.

Dalirinima din nyɛ haŋkali mini baŋsim pam bɛni din dihiri tabilira ka bɛhim kani ni kadama Al-Qur'ani ŋɔ nyɛla Na so ŋun Namda katibgi ka du ŋɔ yɛtɔɣa, ni yaha di pala din ni tooi nyɛ sala niŋsim.

Yaha, di bɛ Musulinsi nyaba maa puuni yɛlimaŋtibo ni malaika nima, ni yɛlimaŋtibo ni dabsili bahigu, di ni ti yɛn niŋ ka Naawuni yiɣisi ninsalinima bi gbala puuni Al chiyaama dali ni O vihi ba zaŋ chaŋ bi tuma palo, din zuɣu, ŋun kam ti tum tuun suma ka nyɛ ŋun ti yɛlimaŋli, tɔ O mali niɣma (viɛnyɛla- Nyaɣisim) din yɛn kpalim bɛni, Alizanda puuni, ŋun mi niŋ gutulinsi ka tum tuun biɛri tɔ O mali tibidarigibo din bara Buɣim puuni, di lahi bɛla Musulinsi nyaba puuni ni a ti yɛlimaŋli ni a Duuma Naawuni ni zali shɛli zaŋ yi din viɛla ni din biɛ puuni.

Yaha, Musulinsi daa diini nyɛla so shɛli din nyɛ din laɣim biɛhigu ni bɔri shɛli kam, ka lahi lun zahim daadamsili ni hankali, ka suhuri din za dede deeri li, Ŋun nyɛ Ŋun namda ka tibsi ŋɔ n zalli zaŋ ti O bin namda, din mi n nyɛ adiini vɛilli ni zuɣusuŋ dini n zaŋ ti ninsalinima zaaha Andunia ŋɔ ni laahira, di bi piiri gahindi zuliya ka chɛri di kpee, bee niŋgbun kɔm ka chɛri niŋgbuŋ kɔm, ninsalinima zaa nyɛla yim di puuni, di mi bi piiri gahindi so Musulinsi puuni ka chɛri O kpee gbaai yihi O tuun suma ni paagi shɛm.

Naawuni Ŋun namdu ŋɔ yɛliya: Ŋun tum tuunviεlli doo n nyɛo bɛɛ paɣa, ka nyɛla ŋun ti Naawuni yεlimaŋli, tɔ! Achiika! Ti ni chɛ ka o biɛhigu niŋ viɛnyɛla (Dunia puuni). Achiika! Ti ni lahi yo ba bɛ samyoo ka di viɛla n-gari bɛ ni daa tum shεli. [An-Nahli:97]

Yaha, di be Naawuni ni kpaŋsiri shɛli Al-Qur'ani puuni ka dama, n ti yɛlimaŋli ni Naawuni n nyɛ Duuma ni bini jɛmdi so, ni Musulinsi n nyɛ adiini, ni Muhammadu n nyɛ Tumo di nyɛla talahi yɛlli ka ninsali ka piibu di puuni; ka lahi ti yɛlimaŋli ni chiyaama dali vihigu ni samyoo din bɛni; di zuɣu ŋun daa ti nyɛ Yalmaŋtira n dihitabili ni Naawuni, tɔ O mali samyoo ni tilgimsim din bara, ŋun mi ti nyɛla gutula, tɔ o mali kɔhilu din yi pɔlo.

Naawuni Ŋun Nam du ŋɔ yɛliya: Ŋun mi doli Naawuni ni O tumo (Anabi Muhammadu), tɔ! O ni kpεho Alizanda yili shεŋa ni, ka kulibɔna yɛn ti zɔri gindi di gbinni, ka bɛ yɛn ti kpalim di puuni. Yaha! Dina n-nyɛ tarli din galsi. Yaha! Ŋun kpe Naawuni mini O tumo (Anabi Muhammadu) taali ni, ka kpahiri yεɣiri O tarsi, tɔ! O ni kpεho buɣumni, ka o nyɛla ŋun yɛn ti kpalim di puuni. Yaha! Filiŋ daazaaba be o zuɣu. [An-Nisaa’i: 13-14].