नमाज कायम गर र आफ्ना अधीनमा रहेकाहरूको हक-अधिकार पूरा गर।
अनस (रजियल्लाहु अन्हु) ले बयान गरेका छन्:
"रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को मृत्युको समय नजिकिँदै गर्दा उहाँको मुख्य उपदेश यो थियो: 'नमाज र तिमीहरूको मातहतमा रहेकाहरू (दास-दासीहरू) को अधिकारको ख्याल राख्नू; नमाज र तिमीहरूको मातहतमा रहेकाहरूको अधिकारको ख्याल राख्नू।' यहाँसम्म कि रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को छातीमा (श्वासप्रश्वासका कारण) त्यो आवाज घर्घर भइरहेको थियो र उहाँको मुखले स्पष्ट रूपमा ती शब्दहरू उच्चारण गर्न सकिरहेको थिएन।"
كَانَتْ عَامَّةُ وَصِيَّةِ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ حَضَرَهُ الْمَوْتُ: «الصَّلَاةَ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ، الصَّلَاةَ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ»، حَتَّى جَعَلَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُغَرْغِرُ بِهَا صَدْرُهُ، وَمَا يَكَادُ يُفِيضُ بِهَا لِسَانُهُ.
नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) मृत्युको अन्तिम घडीमा रहँदा आफ्नो उम्मत (समुदाय) लाई गर्नुभएको सबैभन्दा ठूलो उपदेश यो थियो कि नमाजलाई अनिवार्य रूपमा नियमित पढ्नू र यसप्रति कहिल्यै लापरबाही नगर्नू; त्यसैगरी, आफ्नो संरक्षण र मातहतमा रहेका दास-दासीहरूको अधिकार पूर्ण रूपमा पूरा गर्नू र उनीहरूसँग उत्तम व्यवहार गर्नू। नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यस उपदेशलाई निरन्तर दोहोर्याइरहनुभयो, यहाँसम्म कि उहाँको घाँटीमा घर्घर (मृत्युकालीन श्वास) उठ्न थाल्यो र मुखले स्पष्ट रूपमा उच्चारण गर्न नसक्ने अवस्था आइपुग्यो।
नमाज र आफ्नो मातहतमा रहेका दासदासीहरूको अधिकारको महत्त्व अत्यन्तै ठूलो छ। यसै कारण नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले आफ्नो अन्तिम उपदेशमा यी दुवै विषयलाई विशेष रूपमा जोड दिँदै तिनको संरक्षण र पालनप्रति कडा रूपमा आदेश गर्नुभएको थियो।
भक्तहरूमाथि नमाज अल्लाहको महान्तम अधिकार हो र सृष्टिको अधिकार पूरा गर्नु, विशेष गरी असहाय, कमजोर तथा आफ्नो संरक्षण र मातहतमा रहेका (सन्तानबाहेकका) व्यक्तिहरूप्रति दायित्व निभाउनु सृष्टिसम्बन्धी महान्तम अधिकारहरूमध्ये एक हो।
सुनन् कुब्रा लिन्निसाई (6/ 387) (7058).
सुनन् इब्ने माजह (4/ 6) (2697).
मुस्नद अहमद (19/ 209) (12169).
थप (1)
النهاية في غريب الحديث والأثر (668).