المناهج التعليمية - الصف الثاني
عنوان: برنامه های درسی، کتاب توحید، مرحلهء (دوم). معلومات مختصر: این ماده ای علمی، اصلاح شده و خلاصه ای از برنامه های درسی در کشور عربستان سعودی برای دانش آموزان به شمار می رود، و به مراحل متعددی تقسیم شده است، و از جمله مواردی که در این ماده ای علمی گنجانیده شده است، مطالعه ای علم توحید می باشد، که به دوازده (12) مرحله تقسیم می شود، و از جمله مهم ترین مواردی که شامل مرحلهء دوم می شود: اصول سه گانه ای است که انسان باید آنها را بداند، و آنها عبارتند از: شناخت بنده نسبت به پروردگارش، و وجوب تنها عبادت او و عدم عبادت غیر الله. شناخت بنده از دینش، و این که دین دارای سه مرتبه است که عبارتند از:…
These files are generated automatically from the book's text; their layout may differ from the printed edition.
عنوان: برنامه های درسی، کتاب توحید، مرحلهء (دوم).
معلومات مختصر: این ماده ای علمی، اصلاح شده و خلاصه ای از برنامه های درسی در کشور عربستان سعودی برای دانش آموزان به شمار می رود، و به مراحل متعددی تقسیم شده است، و از جمله مواردی که در این ماده ای علمی گنجانیده شده است، مطالعه ای علم توحید می باشد، که به دوازده (12) مرحله تقسیم می شود، و از جمله مهم ترین مواردی که شامل مرحلهء دوم می شود: اصول سه گانه ای است که انسان باید آنها را بداند، و آنها عبارتند از:
شناخت بنده نسبت به پروردگارش، و وجوب تنها عبادت او و عدم عبادت غیر الله.
شناخت بنده از دینش، و این که دین دارای سه مرتبه است که عبارتند از: اسلام، ایمان و احسان، با بیان معنای هر مرتبه و دلیل آن.
شناخت بنده از پیامبرش محمد صلی الله علیه وسلم، و بیان حکم اطاعت و محبت او.
مرحلهء دوم
پیشگفتار
سپاس الله متعال را که به قلم آموخت، و به انسان آنچه را که نمی دانست آموخت، و درود و سلام بر پیامبر امی ای که الله او را فرستاد تا مردم را از ظلمت ها به سوی نور بیرون آورد، و بعد:
توحید الله متعال از واجب ترین واجبات است، و علم به آن شریف ترین و بهترین علوم است، و پایه ای است که درستی و قبولی اعمال بر آن بنا می گردد، و نیاز بندگان به آن بالاتر از همه نیازهای دیگر است؛ زیرا نه حیاتی، و نه سعادتی، و نه آرامشی برای دلها پدید می آید، مگر با شناخت اسماء و صفات و افعال پروردگار و معبود و آفریدگارشان،
همانگونه که فهم دین و شناخت چگونگی انجام عبادات از قبیل طهارت و نماز و سایر نشانه های سعادت، و نشانه ای که الله متعال برای بنده خود خیر خواسته است، رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند:
بنابرین، دفتر آگاهی جالیات حرص ورزید تا برای آموزش مضمون توحید جهت غرس عقیده ای صحیح در نفس های دانش آموزان، و آموزش احکام فقهی به برای آنان؛ و عبادات را به صورت مشروع انجام دهند، تا این که در امور دین خود در روشنایی و بصیرت قرار داشته باشند.
این مرحلهء مضمون توحید شامل شرح ساده ای مراتب دین و اصول سه گانه ای آن است که انسان آنها را باید بداند.
و برای آموزگار این توصیه هاست:
1- اخلاص برای الله متعال شرط قبولی عمل است، پس عمل خود را ویژه ای الله متعال قرار بده، تا در دنیا و آخرتت سود ببری. بخاری در شماره (7) روایت کرده.
2- حفظ امانت راه نجات است، و تو ای - آموزگار عزیز - در مرزی از مرزهای اسلام قرار دارید، و امانت دار فکر و فطرت فرزندان مسلمانان هستید، پس در حفظ امانت تلاش کنید تا در دنیا و آخرت رستگار شوید.
3- آموزش مضمون توحید برای اعمال است، و هیچ صلاحی برای بندگان و نجات از شرمساری و عذاب اخروی نیست مگر با دانستن موضوع توحید و عمل به آن، پس عقیده ای صحیح را در اذهان دانش آموزان نهادینه کنید، و یک ترجمان راستگو و نمونه ای زنده برای ارزش های که دعوت می کنید باشید.
4- استفاده از موقعیت ها برای صحبت کردن در مورد یگانگی الله متعال و قدرت او هنگام تجمع ابرها در وسط آسمان، روشنایی و صدای برق و رعد، باریدن باران و دیگر حوادثی که انگیزه های ایمانی مسلمان را برمی انگیزد.
5- تسهیل موضوع از طریق ضرب المثل ها و پیوند دادن درس با واقعیت، تأثیر زیادی در عشق ورزی دانش آموزان به موضوع دارد، و اینجاست که آن را فرا می گیرند و به آن عمل می نمایند. در پایان شما را به گفتار رسول الله صلی الله علیه وسلم بشارت می دهم که می فرمایند:
« إنّ ممّا يَلْحَق المؤمِنَ مِن عَمَلِه وحَسَناتِه بعد مَوْتِه عِلماً علَّمَه ونَشَرَه » [3]. «از کارها و نیکی های که پس از مرگ به مومن ملحق می شود، دانشی است که به دیگران آموخته و پخش کرده باشد».
مضمون توحید:
موضوع
صفحه
درس اول: این را ابن ماجه در شماره ای (242) روایت نموده است.
مراجعهء آنچه که قبلا در مرحلهء اول تدریس شده است
درس دوم:
اصول سه گانه
درس سوم:
اصل اول: معرفت بنده از پروردگارش
درس چهارم:
حکمت آفرینش جن و انسان
درس پنجم:
وجوب عبادت الله یگانه
درس ششم:
عبادت غیر الله شرک است
درس هفتم:
اصول دوم: معرفت بنده از دینش
درس هشتم:
مراتب دین (مرتبه ای اول: اسلام)
درس نهم:
معنای شهادتین
درس دهم:
مرتبه ای دوم: (ایمان)
درس یازدهم:
ایمان به برانگیخته شدن بعد از مرگ
درس دوازدهم:
مرتبه ای سوم (احسان)
درس سیزدهم:
اصل سوم: معرفت بنده از نبی اش محمد صلی الله علیه وسلم
درس اول
مراجعهء آنچه که قبلا در مرحلهء اول تدریس شده است
1- پروردگارت کیست؟
2- الله کجاست؟
3- تو را چه کسی آفرید و روزی داد؟
4- الله متعال می فرماید:
(اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ) الله آفریدگار هر چیزی است.
الزمر: 62].
سه مخلوق الله متعال را نام ببرید.
1-............... 2-............... 3-...............
5- چه کسی باران را فرود می آورد؟
6- پیامبر محمد صلی الله علیه وسلم برای چه کسانی فرستاده شده است؟
7- جاهای خالی را با عبارت مناسب از کلمه های زیر پر کنید:
[محمد صلی الله علیه وسلم - اسلام - جهنم - الله - بهشت - قرآن کریم]
الف- کسی که هنگام بیماری مرا شفا می دهد . . . . . . . . است.
ب- دینم ................ است.
ج - پیامبرم ..................... است.
د- کتابی که الله متعال بر پیامبرش محمد صلی الله علیه وسلم نازل کرده است . . . . . . . . می باشد.
ه- هر که از رسول اطاعت کند داخل . . . . . . . می شود، و هر که نافرمانی وی را بکند داخل . . . . . . . . می شود.
درس دوم ([4])
اصول سه گانه ([5])
اصول سه گانه که هر انسان آن را باید بداند، که عبارتند از:
1- شناخت بنده از پروردگارش. 2- شناخت بنده از دینش. 3- شناخت بنده از پیامبرش صلی الله علیه وسلم.
رسول الله صلی الله علیه وسلم فرموده اند:
« ذاقَ طَعْمَ الإيمانِ مَن رَضِيَ بِالله رَبّاً، وبِالإسْلامِ دِيناً، وبِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم نَبِيّا» « طعم ایمان را کسی چشیده است که از الله به عنوان پروردگار، و از اسلام به عنوان دین، و از محمد صلی الله علیه وسلم به عنوان پیامبر راضی باشد». اهداف درس: - برشمردن اصول سه گانه از سوی دانش آموز. - ذکر دلیل برای اصول سه گانه از سوی دانش آموز. - افتخار دانش آموز به دین مبین اسلام.
روایت مسلم به شماره (34).
پرسش ها: برای آموزگار: معرفی شیخ محمد بن عبدالوهاب - رحمه الله - و ستایش از تلاش های او در گسترش توحید در این سرزمین و جاهای دیگر به گونه ای که مورد پسند دانش آموزان قرار گیرد، برای معلومات بیشتر به: (عنوان مجد در تاریخ نجد) نوشتۀ ابن بشر، و (تاریخ نجد) نوشتۀ ابن غنام مراجعه شود. - توضیح معنی کلمۀ اصل، و این که آن اساس چیزی است که بر آن بنا شده است. - این اصول سه گانه مواردی هستند که در مورد آن از بنده در قبرش پرسیده می شود (پروردگارت کیست؟ و دینت چیست؟ و پیامبرت کیست؟) پس هر که آنها را پاسخ دهد، الله متعال باغ های پر نعمت را به او پاداش می دهد، و هر کس پاسخ ندهد او را به عذاب دردناک مجازات خواهد کرد، چنانچه در حدیث البراء بن عازب - رضی الله عنه - آمده است که ابو داود در شماره (4753) آن را روایت کرده است.
س1: جاهای خالی را پُر کنید:
اصول سه گانۀ که هر انسان آن را باید بداند:
1- شناخت بنده از ............ 2- شناخت بنده از ............ 3- شناخت بنده از ............
س 2: چه دلیلیست بر اصول سه گانه ای که انسان آن را باید بداند ؟
س3: بنده در قبرش از سه مورد پرسیده می شود:
پروردگارت کیست. دینت چیست؟ پیامبرت کیست؟
درس دوم ([6])
اصل اول: شناخت بنده از پروردگارش ([7])
اصول سه گانه:
1- شناخت بنده از پروردگارش. 2- شناخت بنده از دینش. 3- شناخت بنده از پیامبرش صلی الله علیه وسلم.
پروردگارم الله است: آفریدگار، روزی دهنده، تدبیر کننده، تنها لایق پرستش بدون از دیگران.
* پروردگارم را از طریق نشانه ها و مخلوقاتش می شناسم: مانند شب و روز، خورشید و ماه، آسمان ها و زمین.
الله متعال فرموده اند:
(وَمِنْ آيَاتِهِ اللَّيْلُ وَالنَّهَارُ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ ۚ لَا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَلَا لِلْقَمَرِ وَاسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِن كُنتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ) از نشانههاى [توان و تدبیر] او، شب و روز و خورشید و ماه است. در برابر خورشید و ماه سجده نكنید؛ بلكه اگر تنها او را عبادت میکنید، برای الله كه آنها را آفریده است سجده کنید. اهداف درس: - دانش آموز اصل اول از اصول سه گانه را بداند. - دانش آموز باید معنای رب (پروردگار) را توضیح دهد. - دانش آموز برخی از مخلوقات الله متعال را برشمارد.
من مسلمانم و معتقدم که الله متعال همه مخلوقات را آفریده و روزی داده و می دهد، و او تدبیر کنندۀ این جهان است و تنها سزاوار پرستش است. برای آموزگار/معلم: - بهتر است با استناد به آیات و احادیث، درس در خارج از صنف درسی برای تحریک قوۀ تفکر دانش آموز در مخلوقات الله متعال تشریح گردد. - الله متعال فرموده است: (يَا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ (21) الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً وَأَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَّكُمْ ۖ فَلَا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَندَادًا وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ) . [البقرة: 21-22]. ای مردم! پروردگار خویش را عبادت کنید؛ همان ذاتی که شما و پیشینیان تانرا آفرید؛ باشد که پرهیزگار شوید. همان ذاتی که زمین را برای شما گستراند و آسمان را [همچون سقفی] بالای سرتان قرار داد و از آسمان، آبی فروفرستاد و به وسیلۀ آن، انواع میوهها را به وجود آورد تا روزیِ شما باشد؛ پس همتایانی برای الله قرار ندهید، در حالی که [حقیقت را] میدانید. ابن کثیر گفته است: آفرینندۀ این همه چیزها شایستۀ پرستش است. - بیان اینکه تدبر در مخلوقات الله متعال عبادت است. - رهنمایی دانش آموزان به خواستن از الله متعال در حال آرامی و آسایش (مانند طلب علم مفید و روزی حلال) و در حال سختی (مانند خواستن بهبودی از بیماری و رهایی از پریشانی). - تشویق به شکرگزاری از الله متعال به خاطر نعمت های بزرگش، از جمله خورشید و ماه که فواید زیادی برای انسان ها، حیوانات و گیاهان دارد.
پرسش ها:
س1: معنی رب - پروردگار- چیست؟
س2: جاهای خالی زیر را پُر کنید:
- پروردگارم را به ....................، و ............... می شناسم.
- کسی که شب و روز را آفریده او .............. است.
3: سه مخلوقات الله متعال را نام ببرید.
1- ............... .
2- ............... .
3 - ............... .
س 4: زیر نشانه های الله متعال که در آیه ذکر شده است خط بکشید:
الله متعال می فرماید:
س 5: خورشید و ماه از مخلوقات بزرگ الله متعال هستند که الله متعال به ما ارزانی داشته است. یک فایده برای هر یک از آنها را ذکر کنید.
درس سوم ([8])
حکمت آفرینش جن و انس ([9])
الله متعال جن و انس را فقط برای عبادت خود آفریده است.
و دلیل آن این قول الله متعال است:
عبادت: اسم جامع برای هر چیز اعم از گفتار و کردار ظاهری و پنهان می باشد که الله متعال آن را دوست دارد و به آن خوشنود می شود.
و مثال های عبادت عبارتند از: محبت به الله متعال، ترس از الله متعال، دعا، نماز، روزه و نیکویی با پدر و مادر.
عبادت موجب گشایش سینه و آرامش قلب می گردد.
پرسش ها: اهداف درس: - دانش آموز حکمت آفرینش جن و انس را بیان نماید. - دانش آموز معنای عبادت را توضیح دهد.
س1- الله متعال تو را برای حکمت عظیمی آفریده است؛ آن را با ارایۀ دلیل ذکر کنید.
س2: جاهای خالی زیر را پُر کنید: برای آموزگار/معلم: - مقدمه چینی برای موضوع با توضیح اینکه هر چیزی را که الله متعال آفریده و یا به آن امر نموده است، حکمتی در آن وجود دارد، منجمله آفرینش انسان است؛ او بیهوده آفریده نشده است، بلکه برای هدف بزرگی آفریده شده است، که همانا تنها پرستش الله متعال می باشد که هیچ شریکی ندارد، الله متعال می فرماید: (أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ)، آیا پنداشتهاید که شما را بیهوده آفریدهایم و به سوی ما بازگردانده نمیشوید؟ [مؤمنون: 115]. - ذکر مثال های دیگر عبادات ظاهری (اعمال جوارح) مانند: زکات، حج، و قربانی، و مثال های عبادات باطنی (اعمال دلها) مانند: محبت، ترس و امید وغیره. - بیان اینکه عبادت موجب گشایش سینه می گردد، الله متعال می فرماید: (مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً ۖ وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ) [النحل: 97]. هر کس ـ مرد یا زن ـ که کار نیک کند و مؤمن باشد، قطعاً او را [در دنیا] به زندگانی پاک و پسندیدهای زنده میداریم و [در آخرت نیز] بر اساس نیکوترین [طاعت و] كارى كه مىكردند، به آنان پاداش میدهیم.
- عبادت: نام جامع برای هر چیزی است که الله متعال آن را دوست دارد و از آن خوشنود می گردد از قبیل . . . . . . . . . . . . . . . و . . . . . . . . . . . . . . . . ظاهری و. . . . . . . . . .
- از جمله انواع عبادت: نماز، و ............ و .................... و می باشد.
س3: الله متعال می فرماید:
(مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً) هر کس ـ مرد یا زن ـ که کار نیک کند و مؤمن باشد، قطعاً او را [در دنیا] به زندگانی پاک و پسندیدهای زنده میداریم.
- زندگانی پاک و پسندیده با چه چیز حاصل می گردد؟
درس چهارم ([10])
وجوب یگانه عبادت کردن الله متعال ([11])
* بزرگترین چیزی که الله متعال به آن دستور داده است توحید می باشد که همانا عبادت یگانهء الله متعال است.
* بزرگترین چیزی که الله متعال از آن نهی کرده است شرک می باشد، که همانا شریک ساختن دیگران در عبادت الله متعال می باشد.
و دلیل آن این قول الله متعال می باشد:
(قُلْ إِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ وَلَا أُشْرِكَ بِهِ) بگو: جز این نیست كه من دستور یافتهام الله را عبادت کنم و به او شرک نورزم.
پرسش ها:
س 1: عبادت غیر الله را چه می نامند؟
س2: جا های خالی را پُر کنید:
- بزرگترین چیزی که الله متعال به آن دستور داده است. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
- بزرگترین چیزی که الله متعال از آن نهی نموده است. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . اهداف درس: - هشدار به دانش آموز از شرک که با توحید منافات دارد. - ارایۀ دلیل از سوی دانش آموز بر وجوب تنها عبادت الله متعال. - دانش آموز باید جایگاه بزرگ توحید را بیان کند.
- توحید راهی به سوی سعادت در .. . . . و آخرت است.
- شرک بزرگترین عامل بدبختی در دنیا و عذاب در . . . . . . . . . . است. برای آموزگار/معلم: - توضیح اینکه رسالت انبیا یکی است، که عبارت است از: دعوت به سوی توحید، و نهی از شرک، بلکه ذکر داستان برخی از پیامبران علیهم الصلاة والسلام که به این امر دلالت می کند، چنانکه در سوره اعراف و غیره وجود دارد. - بیان اهمیت توحید، و اینکه راهی برای سعادت دنیا و آخرت جز با توحید وجود ندارد. - بیان خطر شرک، و اینکه آن بزرگترین بدبختی دنیا و عذاب آخرت است، بنابراین ابراهیم علیه السلام پروردگارش را فرا می خواند و می گوید : (وَاجْنُبْنِي وَبَنِيَّ أَن نَّعْبُدَ الْأَصْنَامَ) [إبراهيم: 35]. و من و فرزندانم را از عبادت بُتها دور بدار. - بیان برخی از انواع شرک، مانند: ذبح برای غیر الله، سوگند به غیر الله، بستن حرز و تعویذ، نخ یا مهره و مانند آن برای رفع بلا و یا دفع آن.
س3: دلیلی بر وجوب تنها عبادت کردن الله متعال را ذکر کنید.
درس پنجم ([12])
عبادت غیر الله شرک است ([13]).
کسی که غیر الله را عبادت نماید او مشرک است.
مانند:
- کسی که غیر الله متعال را فرا بخواند. - و کسی که برای غیر الله ذبح نماید.
الله متعال می فرماید:
شرک: سبب بدبختی و شقاوت در دنیا و آخرت است.
پرسش ها:
س1: کسی که غیر الله را عبادت نماید او مشرک است.
الف- دلیلی بر آن بیاورید.
بر آن مثالی بیاورید.
س2: جای خالی را پُر کنید: اهداف درس: - هشدار دادن دانش آموز از شرک. - دانش آموز اشکالی از شرک را ذکر کند. - دانش آموز حکم کسى را بیان کند که چیزی از عبادت را براى غیر الله راجع مى کند. - دانش آموز دلیلی بیاورد بر اینکه عبادت غیر الله شرک است.
1- مجازات مشرک تا ابد ماندن در ................ است.
2- کسی که چیزی از عبادت را برای غیر الله راجع کند، مانند دعا و... . . . . . . . او مشرک است. برای آموزگار/معلم: - توضیح این که اگر کسی چیزی از عبادت را برای غیر الله راجع کند، مانند دعاء، ذبح، سجده و غیره؛ او مشرک کافر است، حتی اگر نماز بخواند، روزه بگیرد، حج و عمره به جا آورد و گمان کند که مسلمان هست. - توضیح اینکه برخی از مشرکان نخستین در زمان رسول الله صلی الله علیه وسلم انواع عبادات را انجام می دادند، ولی همراه با شرک هیچ سودی برای شان نداشت. - بیان اینکه جزای شرک تا ابد بودن در جهنم است، الله متعال می فرماید: (إِنَّهُ مَن يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ وَمَأْوَاهُ النَّارُ ۖ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنصَار) [المائدة: 72]. بیتردید، هر کس به الله شرک ورزد، الله بهشت را بر او حرام کرده است و جایگاهش دوزخ است؛ و ستمکاران هیچ یاوری ندارند. - بیان دشمنی شیطان با انسان و حرص او برای کشاندن او به شرک و گمراهی تا در جهنم با او باشد.
س3- چرا شیطان دوست دارد تا مردم را به دام شرک بیاندازد؟
درس ششم ([14])
اصل دوم: معرفت بنده از دینش ([15]) اهداف درس: - دانش آموز مرتبه های دین را بیان نماید. - دانش آموز معنای اسلام را بیان نماید. - دانش آموز به دین مبین اسلام افتخار کند.
اصول سه گانه:
1- شناخت بنده از پروردگارش. 2- شناخت بنده از دینش. 3- شناخت بنده از پیامبرش صلی الله علیه وسلم. برای آموزگار/معلم: - رسیدگی به غرس محبت و افتخار به اسلام در دل های دانش آموزان. - توضیح این که اسلام سعادت، آرامش و آسایش خاطر را به بار می آورد، اما شرک و گمراهی از بزرگترین اسباب ناراحتی و دل تنگی است. الله متعال فرموده است: (فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَىٰ (123) وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكًا) [طه: 123-124]. [بدانید] هرکس از هدایتم پیروی کند، نه گمراه میشود و نه [از عذابِ دوزخ] به رنج میافتد. و کسی که از یاد من رویگردان شود، یقیناً زندگی سختی خواهد داشت و روز قیامت او را نابینا برمیانگیزیم. - ذکر داستان برخی از کسانی که اسلام را پذیرفته اند و در آن آسایش و اطمینان را یافته اند.
درجه های سه گانۀ دین:
مرتبه ای اول: اسلام.
مرتبه ای دوم: ایمان.
مرتبه ای سوم: احسان.
درس هفتم
مرتبه ای اول: اسلام.
اسلام عبارت است از: تسلیم شدن برای الله متعال در توحید، و گردن نهادن برای الله متعال در اطاعت، و بیزاری از شرک و اهل آن.
* من مسلمانم و دینم را دوست دارم و به آن افتخار می کنم.
پرسش ها:
س1: هر مرتبه ای از مراتب دین را با آنچه مناسب است وصل نمایید:
احسان مرتبه ای دوم است.
ایمان مرتبه ای اول است.
اسلام مرتبه ای سوم است.
س1: تعریف زیر را تکمیل کنید:
اسلام: عبارت است از تسلیم شدن برای الله متعال...........، و گردن نهادن برای الله متعال ..............، و بیزاری از شرک.
درس هشتم ([16])
ارکان اسلام ([17])
ارکان پنج گانۀ اسلام:
رکن اول: گواهی دادن به اینکه لا إله إلا الله وأنَّ محمدًا رسول الله (هیچ معبودی بر حق جز الله نیست و محمد رسول الله (متعال) است). اهداف درس: - دانش آموز ارکان پنج گانۀ اسلام را ذکر کند. - دانش آموز حکم اجرای این ارکان پنج گانه را بیان نماید. - دانش آموز اهمیت نماز و لزوم بر مواظبت بر آن را توضیح دهد.
رکن دوم: برپایی نماز.
رکن سوم: پرداخت زکات. برای آموزگار/معلم: - توضیح معنای رکن با ذکر مثالی از ستون های اتاق، برای بیان این که اسلام جز با پنج رکن ثابت و مستحکم نمی ماند. - تثبیت فرضیت این ارکان از جانب الله متعال، چنانکه رسول الله صلی الله علیه وسلم فرموده است: « بُنِيّ الإسلامُ على خَمْسٍ . . . . . »، «اسلام بر پنج چیز بنا شده است. . . . . » روایت مسلم، شماره (16). - تشويق به ادای نماز در وقتش، و بیان اينكه نماز اولين چيزی است که روز قیامت بنده در مورد آن پرسیده می شود، چنانكه رسول الله صلی الله عليه وسلم فرموده اند: اولین چیزی که بنده در قیامت از اعمالش محاسبه می شود، نمازش است، اگر نمازش درست باشد رستگار و کامیاب می شود، و اگر درست نباشد، مأیوس و زیانمند میشود. به روایت ترمذی، شماره (413). - هشدار از ترک نماز، و بیان کفر ترک کننده آن، چنان که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرموده اند: « العَهْدُ الذي بيننا وبينَهُم الصَّلاة فَمَن تَركَها فقد كفر ». «پیمان که میان ما و آنان است نماز می باشد، پس هر که آن را ترک نماید کافر شده است. ” روایت ترمذی شماره (2621).
رکن چهارم: روزهء ماه رمضان.
رکن پنجم: حج بیت الله برای کسانی که می توانند به آن راه پیدا کنند.
* ارکان پنج گانۀ اسلام به هم پیوسته اند، پس انسان آنها را باید به جا آورد تا بهشت را بدست آورد.
پرسش ها:
س 1: ارکان اسلام کدام ها اند؟
س2: زیر ارکان اسلام خط بکشید:
(روزۀ ماه رمضان - نیکویی به پدر و مادر - حج بیت الله برای کسانی که می توانند به آن راه پیدا کنند - تلاوت قرآن کریم - اقامۀ نماز - گواهی به اینکه معبودی برحق جز الله نیست و محمد رسول الله است - پرداخت زکات).
س3: جای خالی زیر را پُر کنید:
اولین کاری که بنده در قیامت از آن پرسیده می شود. . . . . . . . . . .
درس نهم ([18])
معنای دو گواهی - شهادتین - ([19])
معنی گواهی دادن به "لا إله إلا الله": نیست معبود بر حق جز الله.
معنی گواهی دادن (محمد رسول الله): این که محمد فرستادۀ الله است.
- اطاعت از او در آنچه امر نموده است. - و تصدیق آنچه از آن خبر داده است.
- و دوری از آنچه نهی و سرزنش کرده است. - و عبادت الله متعال نشود مگر بگونۀ که شرع نموده. اهداف درس: - توضیح دانش آموز معنای لا اله الا الله را. - توضیح دانش آموز معنای گواهی دادن بر این که محمد رسول الله است. - دانش آموز رسول صلی الله علیه وسلم را دوست بدارد و از وی پیروی کند. - برحذر داشتن دانش آموز از مخالفت با آنچه رسول الله صلی الله علیه وسلم امر فرموده.
* توسط شهادتین - دو گواهی -، انسان وارد دین مبین اسلام می شود.
پرسش ها: برای آموزگار/معلم: - بیان جایگاه دو گواهی - شهادتین-؛ زیرا بوسیلۀآن انسان وارد اسلام می شود. - اشاره به اینکه معبودان باطلی هستند که با الله متعال عبادت می شوند، مانند کسی که به دعا و نیایش و قربانی به قبرهای انبیاء و صالحان رو می آورد، و این شرک اکبر است که الله متعال و رسولش صلی الله علیه وسلم از آن نهی نموده اند. - بیان اینکه گواهی دادن به لا اله الا الله سودی برای گوینده اش ندارد مگر اینکه معنی آن را بداند، و به مقتضای آن عمل کند، و از هر چیزی که آن نقض می کند در امان باشد. - بیان اینکه بهترین ذکر: لا اله الا الله است. و هر کسی که آخرین سخن او از دنیا (لا اله الا الله) باشد، وارد بهشت می شود. - توضیح معنای گواهی دادن بر این که محمد رسول الله است: - اطاعت از او در آنچه امر نموده است: عملی نمودن ارکان اسلام و واجبات آن، مانند نماز و غیر آن. - و تصدیق او به آنچه خبر داده است: مانند برپا شدن قيامت، و بهشت و جهنم و غيره. - دوری از آنچه نهی فرموده و مرتکب آن را توبیخ و سرزنش نموده، یعنی: گناهان کبیره و صغیره، و بزرگترین گناهان کبیره شرک است. - و این كه الله متعال عبادت نشود مگر به آنچه شرع نموده است، یعنی: از طاعت ها، و از بدعت ها پرهیز شود، مانند برگزاری جشن میلاد پیامبر. - بیان اینکه توبیخ و سرزنش مؤثرتر از نهی است.
س1: جاهای خالی زیر را پُر کنید:
الف - من مسلمانم و شهادت می دهم این که . . . .........، و شهادت می دهم که محمد. . . . . . . . . ........
ب - معنای لا اله الا الله. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
ج - بهترین ذکر . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
س2: معنی گواهی دادن بر این که محمد رسول الله است چه است؟
س 3: سه موردی را که رسول الله صلی الله علیه وسلم به آن ما را امر فرموده است بنویسید:
1- برپا داشتن نماز 2- ...............
3- ............... 4- ...............
درس دهم ([20])
مرتبه ای دوم: (ایمان) ([21])
ارکان شش گانۀ ایمان:
1- این که ایمان بیاوری به الله،
و فرشتگانش،
و کتابهایش،
و رسولانش،
و به روز قیامت، اهداف درس: - ذکر حکم ایمان به این ارکان توسط دانش آموز. - دانش آموز ارکان ششگانۀ ایمان را برشمارد. - دانش آموز بیان نماید که ایمان، قول، عمل و اعتقاد است.
6- و به تقدیر خیر و شر.
*ایمان به ارکان شش گانه موجب سعادت در دنیا و آخرت می شود. برای آموزگار/معلم: - توضیح معنای ايمان: اينكه اعتقاد به قلب، و گفتن با زبان، و عمل به جوارح است. - بیان حدیث معروف جبرئیل که در آن می فرماید: ( فأخبرْني عن الإيمان، فقال: أن تُؤمِن بالله، ومَلائِكَتِه، وكُتُبِه، ورُسُلِه، واليَوْم الآخِر، وبِالقَدَر خَيْرِه وشَرِّه ). ( پس مرا از ایمان خبر بده، فرمود: ایمان این است که به الله، و فرشتگان و کتابهایش و رسولانش و روز قیامت و به تقدیر خیر و شر ایمان بیاوری. روايت مسلم شماره (8). - بیان اینکه ایمان به ارکان شش گانه موجب سعادت دنیا و آخرت می شود. - بیان اینکه از نشانه های ایمان: محبت الله و اطاعت از اوست. - مراقبت الله متعال در نهان و آشکار. - حفظ قرآن و تدبر و عمل به آن. - آمادگی برای روز قیامت با انجام کارهای نیک. - راضی بودن به قضاء و قدر. - ذکر نام برخی از پیامبران و فرشتگان و کتابهایی که الله متعال نازل کرده است. - آموزش بعضی عبارات برای دانش آموزان که بیانگر ایمان به قضا و قدر است، مانند: (آنچه که الله مقدر نموده انجام می دهد). - بیان وجوب ایمان به این ارکان شش گانه، و اینکه هر که یکی از آنها را انکار کند کافر می شود.
پرسش ها:
س1: ایمان چند ارکان دارد؟
س2: برای هر رکن در دایره عدد مناسب را بنویسید:
. ایمان به الله ( ). ایمان به روز آخرت ( )
. ایمان به تقدیر و خیر و شر آن ( ). ایمان به فرشتگان ( )
. ایمان به رسولان ( ). ایمان به کتاب های آسمانی ( )
س3: الله متعال می فرماید:
الله متعال می فرماید:
(مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ) محمد فرستادۀ الله است.
س 4: نام های پیامبران ذکر شده در آیه را استخراج کنید:
1- ............... 2- ...............
3- ............... 4- ...............
5- ...............
درس یازدهم ([22])
ایمان به - بعث - زندگی بعد از مرگ ([23])
از ایمان به روز قیامت، ایمان به برانگیخته شدن بعد از مرگ است.
معنای بعث - معاد -: این که الله متعال مردم را پس از مرگ زنده می کند و برای حساب و جزاء از قبرهای شان آنان را بیرون می آورد.
حكم ایمان به بعث -معاد-: واجب است، الله متعال می فرماید:
(مِنْهَا خَلَقْنَاكُمْ وَفِيهَا نُعِيدُكُمْ وَمِنْهَا نُخْرِجُكُمْ تَارَةً أُخْرَىٰ) شما را از آن [خاک] آفریدیم و به آن بازمیگردانیم و بار دیگر [در قیامت] از آن بیرون میآوریم.
حکم کسی که از بعث منکر است: به الله متعال کافر شده است.
* برای کسی که روز قیامت کتابش به دست راست داده شود از جملۀ رستگاران، و حسابش آسان خواهد بود، و برای کسی که کتابش به دست چپ داده شود از جملۀ زیانکاران، و حسابش سخت خواهد بود.
پرسش ها: اهداف درس: - دانش آموز معنای معاد را توضیح دهد. - دانش آموز حکم ایمان به معاد را بیان نماید. - دانش آموز حکم منکر معاد را بیان نماید.
س 1: چه کسی مردم را پس از مرگ زنده می کند؟
س2: جای خالی زیر را پُر کنید: برای آموزگار/معلم: - تقریر لزوم ایمان به روز قیامت، و معاد، و حساب و جزاء، و ذکر بعضی از احوال و وسختی های آن روز، و محافظت الله متعال از بندگان مؤمنش، با استناد به آیاتی از سوره هایی که مطالعه کرده اند، مانند: (فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ، فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا) [الانشقاق: 7-8]. و اما کسی که نامۀ [اعمال او] به دست راستش داده شود، به زودی به حسابی آسان، محاسبه میشود. - غرس آمادگی در نفس های دانش آموزان برای آنچه پس از مرگ آمدنی است. - تقریر حقیقت معاد از قبرها پس از مرگ، و عظمت قدرت الله متعال در آن.
ایمان به معاد. . . . .. . . . . و حکم منکران آن. . . . .. . . . .
س3: این قول الله متعال را تکمیل نمایید: ﴿ مِنْهَا خَلَقْنَاكُمْ . . . . .. . . . . . ﴾.
س 4: از جمله قدرت الله متعال این است که مردم را پس از مرگشان برای موضوع بزرگ زنده می کند که آن ... . . . .. . . است.
درس دوازدهم ([24])
مرحلهء سوم: احسان ([25])
احسان: این است که الله متعال را چنان عبادت کنی که گویا او را می بینی، و اگر تو او را نمی بینی او تو را می بیند.
و دلیل آن این قول الله متعال است:
* من همیشه الله متعال را مراقب خود می دانم، و در نهان و آشکار مرتکب گناه نمی شوم.
* عبادات را برای رضای الله متعال انجام می دهم.
پرسش ها:
س1: جاهای خالی زیر را پر کنید:
- احسان: این است که .......... طوری عبادت کنی گویا تو او را می بینی، اگر تو او را .................
او تو را می بیند. اهداف درس: - دانش آموز معنای احسان را توضیح دهد. - دانش آموز دلیلی برای احسان ارایه نماید. - دانش آموز حرص نماید عبادت را خالصانه انجام دهد.
مرتبۀ سوم از مراتب دین. . . . . . . . . . . . . . . و آن بالاترین آن است.
س2: دلیلی برای احسان ذکر کنید. برای آموزگار/معلم: - بیان این که مرتبۀ احسان بالاترین مرتبۀ دین است. - بیان این که انجام عبادت با اتقان کامل، از جملۀ احسان است. - تشويق به احساس رقابت الله متعال بر بندگانش، الله متعال فرمود است: (إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا) [النساء: 1]. بیگمان، الله همواره مراقب [و نگهبان] شماست. [نساء: 1]. - ذکر بعضی از داستان صالحان که الله متعال مراقب و نگهبان می دانستند، مانند داستان عمر بن الخطاب رضی الله عنه با دختری که از ترس الله متعال از مخلوط کردن شیر با آب خود داری کرد.
...................................................................... س 3: مؤمن با ایمان کامل دزدی نمی کند حتی اگر کسی او را نبیند، چرا؟
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
درس سیزدهم ([26])
اصل سوم: شناخت بنده از پیامبرش محمد صلی الله علیه وسلم ([27])
اصول سه گانه:
1- شناخت بنده از پروردگارش. 2- شناخت بنده از دینش. 3- شناخت بنده از پیامبرش صلی الله علیه وسلم.
* پیامبرم محمد بن عبدالله بن عبدالمطلب بن هاشم، و هاشم از قریش، و قریش از عرب است.
* پیامبرم محمد خاتم الانبیاء است.
و دلیل آن این قول الله متعال می باشد:
حکم محبت و اطاعت از او صلی الله علیه وسلم: بر هر مسلمان واجب است.
* من رسول الله محمد صلی الله علیه وسلم را دوست دارم و از او اطاعت می کنم.
پرسش ها:
س1: جاهای خالی را پُر کنید:
الف- پیامبر من محمد بن. . . . . . . . . . بن عبدالمطلب بن. . . . . . . . . . . است. اهداف درس: - دانش آموز نسب پیامبر محمد صلی الله علیه وسلم را ذکر کند. - دانش آموز بايد رسول الله صلی الله علیه و سلم را دوست بدارد و از او اطاعت کند. - دانش آموز دلیلی را ذکر کند که محمد صلی الله علیه وسلم خاتم الانبیاء هست. - این که درود الله متعال: ستایش بنده در نزد اهل آسمان است.
ب- حکم محبت و اطاعت از رسول محمد صلی الله علیه وسلم. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
ج- خاتم الانبیاء . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . است. برای آموزگار/معلم: - مراجعۀ اصل اول و دوم بگونۀ مختصر، و پیوند دادن آن به اصل سوم. - قرار دادن مقدمه برای درس با بیان جهل و گمراهی بسیاری از مردم که قبل از بعثت رسول الله صلی الله علیه وسلم دچار آن بودند. - بیان شرافت نسب رسول الله صلی الله علیه وسلم. - بیان معنای خاتم الانبیاء، یعنی: آخرین آنان، و اینکه بعد از او پیامبری نخواهد بود. - وجوب محبت رسول صلی الله علیه وسلم بدون افراط و تفریط در آن، مانند فراخواندن و استعانت از وی. - بیان این که محبت رسول الله صلی الله علیه وسلم مستلزم اطاعت و پیروی از او در گفتار و کردار اوست. - تشویق دانش آموز به فرستادن درود بر پیامبر صلی الله علیه وسلم بنابر ثواب بزرگی که در پی دارد، به ویژه هنگام ذکر نام وی.
د- من رسول الله را دوست دارم. . . . . . . . . و از قولش پیروی مى كنم و. . . . . . . . . .. .
س2: پيامبر صلى الله عليه وسلم فرمودند:
«روز جمعه و شب جمعه بر من زیاد درود بگویید، چون هر کس بر من یک بار درود بگوید الله متعال بر وی ده مرتبه درود می گوید».
روایت بیهقی در سنن اش (3/249).
حدیث را بخوانید و به موارد زیر پاسخ دهید:
در چه روزی زیاد درود گفتن بر رسول الله صلی الله علیه وسلم مستحب است؟
ب- با آموزگار خود در ذکر داستانی که بیانگر محبت صحابه رضی الله عنهم به پیامبر صلی الله علیه وسلم داشتند همکاری کنید.
عنوان: برنامه های درسی، علم فقه، مرحلهء (اول).
معلومات مختصر: این ماده ای علمی، اصلاح شده و خلاصه ای از برنامه های درسی در سلطنت عربستان سعودی برای دانش آموزان به شمار می رود، و به رده های متعددی تقسیم شده است، و از جمله مواردی که در این ماده ای علمی گنجانیده شده است، مطالعه ای علم فقه می باشد، که به دوازده (12) مرحله تقسیم شده است، و از جمله مهم ترین موارد و موضوعاتی که شامل مرحلهء دوم می شود:
سخن در مورد آداب قضای حاجت، و بیان معنای استنجا و استجمار، و ذکر مواردی که در آن استجمار جایز و مواردی که استجمار در آن جایز نیست.
بیان وصف و شکننده های وضوء.
بیان تعداد نمازهای فرض در یک شبانه روز، و تعداد رکعت هر یک آنها.
مرحلهء دوم
درس اول ([2])
استنجا و استجمار ([3])
ادرار و مدفوع نجس و بدن را کثیف می کنند، پس باید بعد از قضای حاجت خود را تمیز کرد.
استنجاء عبارت است از:
شستن مجرای ادرار و مدفوع با آب پاک تا این که نجاست دور گردد. برای آموزگار/معلم: - تأکید بر تمیز کردن مجرای ادرار و مدفوع بلافاصله پس از قضای حاجت. - اشاره به مواردی که در آن استجمار جواز دارد. - اشاره به استفاده از دست چپ برای استنجاء و استجمار، و شستن هر دو دست بعد از آن. - ذکر مثال ها بر چیزهایی که استفاده از آنها برای استجمار جایز نیست.
استجمار عبارت است از:
مسح کردن محل خروج ادرار و مدفوع با سنگ یا دستمال تا این که نجاست دور گردد. اهداف درس: - دانش آموز بداند که بعد از قضای حاجت چه کارهایی را باید انجام دهد. - دانش آموز باید استنجاء و استجمار را تعریف کند. - دانش آموز سه مورد از مواردی را باید برشمارد که با آن ها استجمار جواز دارد.
پرسش ها:
س1: پس از قضای حاجت چه کاری باید انجام دهید؟
س2: موارد زیر را تکمیل کنید:
الف- استنجاء: عبارت است از ...................................................................
ب- استجمار: عبارت است از ...........................................................................
س3: پاسخ صحیح را انتخاب کنید:
الف- استجمار توسط ............. جواز دارد.
سنگ ها، آب، دستمال.
ب- از جمله چیزهای نجس:
ادرار. عرق. لعاب دهن.
ج- نجاست لباس را توسط ..................... دور می کنم.
سنگ ها. آب . خاک.
س4: جای خالی را با آنچه مناسب است پُر کنید:
من نجاست اعم ادرار و یا مدفوع را از طریق:
آب، و یا................................................................، و یا.................................................................... دور می کنم.
س 4: جملات زیر را بنویسید:
- پس از رفع حاجت، مخرج ادرار و مدفوع را تمیز می کنم، سپس وضو می گیرم.
- ........................................................................
- ........................................................................
- من بعد از رفع حاجت دست هایم را خوب می شویم.
- ........................................................................
- ........................................................................
- هنگام رفع حاجت حرف نمی زنم.
- ........................................................................
- ........................................................................
* پایبند این دو ذِکر باشید:
1- هنگام دخول دستشوی/تشناب، می گویم:
«بسم الله، اللهم إني أعوذ بك من الخبث والخبائث»([4]). «بنام الله، بار الها از شر شياطين نر و ماده، يا هر پليدی و نا پاكی ديگر به تو پناه می برم».
2- هنگام خروج از دستشوی/تشناب می گویم: (غُفْرانَك)، یعنی الهی مرا بیامرز ([5]).
درس دوم ([6])
طریقۀ وضوء ([7])
در قلبم برای وضوء نیت می کنم، سپس موارد زیر را عملی می کنم:
1- می گویم: بسم الله.
2- دستانم را تا بند سه بار می شویم. به روایت بخاری شماره (142)، و برای زیادت (بسم الله) به فتح الباری (1/244) مراجعه کنید.
3 - مضمضه (شستن دهن) و استنشاق (شستن بینی) را سه بار انجام می دهم.
4- صورت / رویم را سه بار می شویم. روایت ترمذی به شماره (7).
5- دستانم را از اطراف انگشت تا انتهای آرنج هایم سه بار می شویم.
6- سر و گوشم را یک بار مسح می کنم. برای آموزگار/معلم: - بیان اینکه الله متعال پاکیزگان را دوست دارد. - گوشزد به دانش آموزان تا آب را ضایع نکنند؛ زیرا آب نعمتی است که باید از آن محافظت شود. - بیان این که شستن مکرر اعضاء سه مرتبه و یک مرتبه مسح کردن سر و گوش سنت است. - توضیح معنی مضمضه (شستن دهن) و استنشاق (شستن بینی)، و استنثار (بازدم آب از بینی). مضمضه: چرخاندن آب در دهن. استنشاق: داخل كردن آب به داخل بيني و بيرون كشيدن آن با نفس برای خارج كردن آنچه در داخل بيني است. استنثار: بیرون کشیدن آب از بینی پس از استنشاق. - مکلف نمودن همه دانش آموزان به تطبیق وضو، و حصول اطمینان از تسلط آنان بر وضوء. و آموزگار به پاداش بزرگ مژده داده شود، زیرا هر کس دانشی را بیاموزاند، برای او پاداشی مانند پاداش عمل کننده آن خواهد بود.
7- پاهای راستم سپس پاهای چپم را تا انتهای بجلک ها سه بار می شویم.
* آیا جواز دارد که پاهایم را قبل از دستانم بشویم؟ اهداف درس: - دانش آموز جای نیت را مشخص کند. - دانش آموز صفت وضو را تطبیق کند. - دانش آموز میان آرنج ها و کف دست ها تفکیک کند.
جایز نیست؛ زیرا ترتیب لازم است همانطور که در شرح صفت وضوی خود اشاره کردم.
* اگر رو و دست هایم را شستم، سپس رفتم تلفون را جواب دادم و تاخیر کردم، بعد برگشتم و سر و گوشم را مسح کردم. آیا وضوی من صحیح است؟
این گونه وضو جایز نیست؛ زیرا پی هم شستن تمام اعضا الزامی می باشد.
پرسش ها:
س1: جای نیت کجاست؟
س2: عبارت های زیر را تکمیل کنید:
- دست هایم را می شویم، سپس مضمضه (دهانم را آب کش می کنم) و ................................... ........................................و .......... ...................................................... .....................
- پای راستم را می شویم تا ...................... سپس ...................... ................................................
س3: کلمه ستون (الف) را با کلمه مناسب در ستون (ب) پیوند دهید:
ستون (الف)
ستون (ب)
می شویم
سرم
می شویم
صورتم
مسح می کنم
پاهایم
س4: آخرین کاری را که در وضو انجام می دهید انتخاب کنید:
شستن دستان - شستن پاها - مسح سر - شستن صورت.
س 5: با قرار دادن عدد در جای مناسب، اعضای وضو را ترتیب دهید:
پاها - دست ها - سر - صورت - دو کف دست.
س6: برای پاسخ صحیح علامت (√) و برای پاسخ نادرست علامت (×) بگذارید.
- پای راستم را قبل از دست راستم می شویم.
- بعد از شستن پاهایم سرم را مسح می کنم
- صورتم را می شویم سپس دست هایم را
س 7: جملات زیر را بنویسید:
- هیچ یک از اعضای وضو را نمی گذارم که آب به آن نرسیده است.
- ........................................................................
- ........................................................................
- شستن اعضای وضو را بدون تاخیر ادامه می دهم.
- ........................................................................
- ........................................................................
- در شستن اعضای وضو ترتیب را رعایت می کنم.
- ........................................................................
- ........................................................................
درس سوم ([8])
شکننده های وضو ([9])
* وضو به چند چیز باطل می شود، از جمله:
1- آنچه از دو راه -مخرج- خارج می شود: (ادرار، باد، مدفوع).
2- خواب.
خوردن گوشت شتر.
* اگر با یکی از این موارد وضوی تو باطل شد، باید آن را اعاده کنید.
پرسش ها:
س 1: زیر مواردی که وضو را باطل می کند خط بکشید:
(خنده - خواب - حرف زدن - خروج چیزی از دو راه - خوردن گوشت شتر).
س 2: وضو گرفتم سپس گوشت گوسفند را خوردم، آیا وضویم را باطل می کند؟ و چرا؟ برای آموزگار/معلم: - توضیح معنای شکننده های وضو. - بیان حکم کسی که گوشت شتر خورده و بعد از انتهای نماز آن را فهمید، این شخص باید نمازش را اعاده کند.
س3: برای خواندن نماز برخاستی و وضویت شکست، تو باید چه کاری بکنی ؟
با علامت گذاری پاسخ مناسب را انتخاب کنید. اهداف درس: - دانش آموز مواردی که وضو را باطل می کند ذکر کند. - دانش آموز توضیح دهد هنگام شکستن وضو چه کاری باید بکند.
نماز و وضو را اعاده کند. وضو را اعاده کند.
س4: گوشت خوردی و تا بعد از پایان نماز نمی دانستی که گوشت شتر است.
پس چه کار میکنی؟ (پاسخ را بنویسید)................................................ ..................................
س5: جملۀ زیر را بنویسید:
- هرگاه یکی باطل کننده های وضو اتفاق بیافتد، وضو را اعاده می کنم.
- ........................................................................
- ........................................................................
درس چهارم ([10])
دعای استفتاح ([11])
* از جمله دعاهای مشروع در نماز خواندن دعای استفتاح است، که عبارت است از:
(سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ، وَلَا إِلَهَ غَيْرَكَ). بار الها! ما تو را منزه می دانیم، و تو را حمد و سپاس می گوئیم، و نام تو را برتر می دانیم و هیچ معبـود بر حقی غیر از تو وجود ندارد.
* این دعا بعد از گفتن تکبیر احرام گفته می شود.
پرسش ها:
س 1: جاهای خالی را با کلمه مناسب پُر کنید:
( غيرك - اسمك - جَدّك - وبحمدِك ).
سُبحانَك اللَّهمَّ .......................................... وتَبارَك .......................................... ، وتعالى .......................................... ،ولا إله ..........................................
س2: محل دعای استفتاح را توضیح دهید.
س3: پاسخ صحیح را انتخاب کنید:
دعای استفتاح را می گویم:
پس از قرائت فاتحه. بعد از گفتن تکبیر احرام. برای آموزگار/معلم: - بیان محل دعای استفتاح، و اینکه فقط در رکعت اول نماز خوانده می شود. - توضیح معانی دعای استفتاح که عبارتند از: (سُبحانَك اللَّهمَّ وبحمدِك): یعنی ای الله تو را منزه می دانم از آنچه که شایسته تو نیست اعم از کمبودی ها و زشتی ها. (وبحمدِك): یعنی تو را تسبیح می گویم. (تَبارَك اسمك): یعنی برکت هایت زیاد است. (وتعالى جَدّك): یعنى قدر و شأن تو بالا و بزرگ است. (ولا إله غيرُك): يعنى هيچ معبود برحق جز تو نيست كه شايسته پرستش باشد.
س4: کلمه مناسب را انتخاب کنید و آن را در جای خالی مناسب قرار دهید:
(سوم، چهارم، اول). اهداف درس: - دانش آموز دعای استفتاح را ذکر کند. - دانش آموز جای دعای استفتاح را در نماز تعین کند.
تکبیر احرام، و آن تکبیر ........................... در نماز است.
س5: دعای استفتاح را ذکر کنید.
س6: علامت (√) و علامت (×) در جای مناسب قرار دهید:
- دعای استفتاح را در هر رکعت می گویم.
- دعای استفتاح در رکعت اول گفته می شود.
س7: جملۀ زیر را بنویسید:
- دعای استفتاح را بعد از تکبیر احرام می گویم.
- ..........................................
- ..........................................
درس پنجم ([12])
نماز های فرض ([13]) برای آموزگار/معلم: - پیوند دادن موضوع نماز با ارکان پنج گانۀ اسلام. - تشویق دانش آموزان به التزام به نمازهای پنج گانه در وقت مقرر آن؛ زیرا آن ها رکن اسلام هست، و هر که آن را ترک کند کافر می شود، چنانکه رسول الله صلی الله علیه وسلم فرموده اند: « العَهْدُ الذي بَيْنَنا وبَيْنَهم الصَّلاةِ، فَمَن تَرَكَها فَقَد كَفَر ». «پیمان میان ما و آنان نماز است، پس هر که آن را ترک کند کافر شده است». روایت ترمذی شماره (2621).
* نماز دومین رکن اسلام بعد از شهادتین است.
* پابندی به نماز سبب ورود به بهشت است. اهداف درس: - بیان جایگاه نماز در اسلام توسط دانش آموز. - ذکر نمازهای فرض در شبانه روز توسط دانش آموز. - تحدید تعداد رکعت های هر نماز از نمازهای فرض توسط دانش آموز.
* و ترک آن یکی از اسباب ورود به جهنم است.
نمازهای فرض در شبانه روز پنج نماز می باشد، كه آن عبارتند از:
1- صبح
2- پیشین
3- دیگر
4- شام
5- خفتن
دو رکعت
چهار رکعت
چهار رکعت
سه رکعت
چهار رکعت
پرسش ها:
س1: ناقص را تکمیل کنید:
- ارکان اسلام پنج است، و عبارتند از:
1- شهادتین - دو گواهی-. 2- ................................................ 3- پرداخت زکات. 4- روزه گرفتن ماه رمضان. 5-حج.
- پابندی به نماز سبب ورود به ................، و ترک آن سبب ورود به ......................... می گردد.
س 2: نمازهای فرض در یک شبانه روز را ذکر کنید.
س3: نمازهای ستون (الف) را با تعداد رکعت های مناسب آن در ستون (ب) پیوند دهید.
ستون (الف)
ستون (ب)
نماز صبح
چهار رکعت
نماز پیشین
دو رکعت
نماز شام
سه رکعت
یک رکعت
س4: کلمات زیر را ترتیب دهید تا از آن جمله مفید ساخته شود:
(مواظب می کند، در وقت آن- به خواندن نماز - زید)
.......................................... .......................................... ..........................................
(از ارکان - نماز - اسلام - رکن- دوم- است)
.......................................... ....................................................................................
س 5: برای نمازهایی که تعداد آنها چهار رکعت است دایره بکشید:
صبح پیشین دیگر شام خفتن
درس ششم ([14])
تشهد ([15])
(التحيات لله والصلوات والطيبات، السلام عليك أيها النبي ورحمة الله وبركاته، السلام علينا وعلى عباد الله الصالحين، أشهد أن لا إله إلا الله، وأشهد أن محمدًا عبده ورسوله). (تمام تعظیم ها و نمازها و سایر پاکیها فقط از آن الله است، سلام و رحمت و برکات الله بر تو باد ای پیامبر، و سلام بر ما باد و بر بندگان نیکوکار الله، گواهی می دهم که جز الله معبودی بر حـق نیست، و گواهی می دهم که محمد رسول و فرستاده اوست).
مکان تشهد: برای آموزگار/معلم: ـ بیان معانی تشهد به اسلوب آسان برای دانش آموزان: (التَّحيّات للهِ): یعنی کلماتی که دلالت بر سلامتی و سیادت و بقا و عظمت می کند برای الله متعال است. (والصَّلَوات): یعنی نمازهای فرض ونفل برای الله متعال است. (والطَّيِّبات): يعنى اعمال نیک برای الله متعال است، زيرا الله متعال پاک است و جز پاکی ها را نمى پذيرد. - تأكيد بر محبت پيامبر صلى الله عليه وسلم و قدردانى و محبت با بندگان صالح الله متعال.
- بعد از رکعت دوم نماز سه و چهار رکعتی گفته می شود، و آن را (تشهد اول) می نامند.
- بعد از رکعت اخیر در هر نماز گفته می شود، و آن را (تشهد اخیر) می نامند. اهداف درس: - دانش آموز تشهد را حفظ کند. - دانش آموز مکان تشهد را در نماز مشخص کند.
پرسش ها:
س 1: تشهد را ذکر کنید.
س2: جاهای خالی زیر را پُر کنید:
- تشهد بعد از رکعت دوم نماز سه رکعتی و چهار رکعتی خوانده می شود و آن را : ...................... ... می نامند.
- تشهد بعد از رکعت آخر در هر نماز گفته می شود و آن را : ............................... می نامند.
س 3: در تشهد رکنی از ارکان اسلام است. آن را استخراج کنید.
س4: پاسخ صحیح را انتخاب کنید:
الف- تشهد اول بعد از:
- رکعت اول. - رکعت دوم. می باشد.
ب- تشهد اخیر:
- بعد از درود گفتن بر پیامبر صلی الله علیه وسلم .
- قبل از درود گفتن بر پیامبر محمد صلی الله علیه وسلم. گفته می شود.
س 5: نمازهایی که در آنها دو تشهد است زیر یک مجموعه، و نمازهایی که در آنها یک تشهد است زیر مجموعۀ دیگر قرار دهید.
( نماز خفتن - نماز دیگر - نماز شام - نماز صبح - نماز پیشین)
ستون (الف)
ستون (ب)
1- ..........................................
1- ..........................................
2- ..........................................
2- ..........................................
3-..........................................
3-..........................................
4- ..........................................
4- ..........................................
درس هفتم ([16])
درود بر پیامبر محمد صلی الله علیه وسلم ([17])
( اللَّهمَّ صَلِّ على محمَّد وعلى آل محمَّد كما صَلَّيْتَ على إبراهِيم وعلى آل إبراهِيم إنَّك حَمِيدٌ مَجِيدٌ، وبارِك على محمَّد وعلى آل محمَّد كما باركتَ على إبراهِيمَ وعلى آل إبراهِيمَ إنَّك حمِيدٌ مَجيدٌ ). «الهی! بر محمد و آل محمد رحمت نازل کن همانگونه که بر ابراهیم و آل ابراهیم رحمت نازل فرمودی. همانا تو ستوده شده و با عظمت هستی. الهی! بر محمد و آل محمد برکت نازل کن همانگونه که بر ابراهیم و آل ابراهیم برکت نازل فرمودی همانا تو ستوده شده و با عظمت هستی».
* موضع درود بر پیامبر صلی الله علیه وسلم: بعد از تشهد آخر و قبل از دو سلام است.
پرسش ها:
س1: صیغۀ درود بر پیامبر صلی الله علیه وسلم را ذکر کنید. برای آموزگار/معلم: - تشویق دانش آموزان به کثرت درود بر محمد صلی الله علیه وسلم، مخصوصاً وقتی نام او برده می شود. - بیان این که درود گفتن الله متعال: ستایش بنده نزد اهل اسمان است. - بیان این که برکت عبارت است از: استمراریت و کثرت همه خیرها، و هیچ چیزی بیشتر از خیر الله متعال نمی توان دوام یابد.
سوال 2: جاهای خالی زیر را با کلمات متن پر کنید:
الف- یکی از نام های الله متعال .......................................... است. اهداف درس: - دانش آموز درود بر پیامبر صلی الله علیه وسلم را ذکر کند. - دانش آموز جای درود گفتن بر پیامبر صلی الله علیه وسلم را در نماز مشخص کند.
ب- از جمله نامهای پیامبران ...................................
س3: در اطراف پاسخ صحیح زیر خط دایره بکشید:
درود بر پیامبر محمد صلی الله علیه وسلم گفته می شود در:
(رکوع - سجده - بعد از تشهد اخیر).
درس هشتم ([18])
چیزهایی که در جلسه تشهد پس از درود گفتن بر پیامبر صلی الله علیه وسلم از آنها پناه برده می شود ([19]).
مسلمان در جلسۀ تشهد پس از درود گفتن بر پیامبر صلی الله علیه وسلم از چهار چیز پناه می خواهد، و می گوید:
1- اللَّهمَّ إني أعوذ بِك مِن عَذابِ جَهَنَّم. الهی از عذاب جهنم به تو پناه می برم.
2- ومِن عَذابِ القَبْرِ. و از عذاب قبر.
3- ومِن فِتْنَة المحيا والممات. و از فتنۀ زندگی و مرگ.
4- ومِن فِتْنَةِ المسِيحِ الدَّجّالِ. و از فتنۀ مسیح دجال.
پرسش ها: برای آموزگار/معلم: - به دانش آموزان تأکید کنید که در هر زمان مخصوصاً در نماز از این چهار چیز پناه ببرند؛ زیرا پیامبر صلی الله علیه وسلم به پناه بردن از آن دستور داده است. - شرح چهار لغات پناه بردن که در درس آمده است: (أعوذ): التجا و پناه می برم. (فِتْنَة المحيا): فتنۀ زندگی: آن چيزی است كه برای انسان در مدت عمر زندگی اش اعم از در فتنه قرار گرفتن به دنیا و شهوت های آن می باشد. (فِتْنَة الممات): گفته شده که هنگام مرگ، و یا فتنه و عذاب قبر می باشد، و از آن جمله پرسیدن دو فرشته است. (فِتْنَة المسِيح الدَّجّال): (مسیح دجال): او مرد دروغگو و کافر است، کسی که در آخرالزمان ظهور می کند و ادعای ربوبیت می کند، الله متعال توسط او نشانه های زیادی را جاری می کند، از جمله فروآوردن باران بر کسی که او را تصدیق کند، و آوردن قطحی بر کسی که او را تکذیت نماید، و بسیاری از مردم فریب او را می خورند و از او پیروی می کنند، و در تمام سرزمین ها گردش می کند به جز مکه و مدینه، سپس عیسی علیه السلام او را می کشد. از جمله راه های رهایی از فتنۀ او: قوت ایمان، پناه بردن به الله متعال از فتنۀ او، و حفظ ده آیه از آغاز سوره کهف است. او صلی الله علیه وسلم فرمود:" مَن حَفِظَ عَشر آياتٍ مِن أوَّلِ سُورَةِ الكَهْفِ عُصِمَ مِن الدَّجّال ". هر کس ده آیه از اول سوره کهف را حفظ کند از دجال در امان می باشد. مسلم به شمارۀ (809) روایت کرده است.
1- چهار مورد که در جلسه تشهد پس از درود گفتن بر پیامبر صلی الله علیه وسلم از آنها پناه برده می شود را ذکر کنید.
............................................................................................................................ اهداف درس: - دانش آموز مواردی که از آن در نماز پناه می برده می شود ذكر نمايد. - دانش آموز موضع پناه خواستن از این موارد چهارگانه در نماز را مشخص کند.
..............................................................................................................................
س2: موارد زیر را تکمیل کنید:
از جمله راه های نجات از فتنۀ مسیح دجال:
- پناه بردن به الله متعال از .........................
- حفظ ده آیت از اول ...................................
درس نهم ([20])
وصف نماز ([21])
1- رو به قبله می ایستم و تکبیر احرام را می گویم در حالی که به جای سجده نگاه می کنم، سپس دعای استفتاح را می خوانم.
2- می گویم: ( أعوذ بالله مِن الشَّيطانِ الرَّجِيم، بسم الله الرَّحمن الرَّحيم )، سپس سورۀ فاتحه، و آنچه از قرآن کریم حفظ دارم را می خوانم.
3- دستم را بلند می کنم و می گویم: (اللهُ أَكْبَر )، سپس رکوع می کنم و سه مرتبه می گویم: (سُبْحانَ ربي العَظِيم).
4- از رکوع بلند می شوم و می گویم: ( سَمِعَ اللهُ لِمَن حَمِدَه، رَبَّنا ولك الحمْد حَمْداً كَثِيراً طَيِّباً مُباركاً فيه). الله شنید کسی را ستایشش را کرد، پروردگارا حمد و ستایش مخصوص توست، ستایش فراوان، خوب و پر برکت.
5- الله اکبر می گویم و با اعضای هفت گانه سجده می کنم، و در حال سجده می گویم: (سبحان ربی الاعلی) سه مرتبه.
6- استوار شده و می گویم: (الله اکبر)، و بین دو سجده می گویم: ( رَبِّ اغْفِرْ لي ) پروردگارا مرا بیامرز.
7- سجدۀ دوم را ادا می کنم و می گویم: (الله اکبر) ، و در سجده سه مرتبه می گویم: ( سبحان ربی الاعلی).
8- برای رکعت دوم استاد مى شوم و می گویم: ( الله اکبر)، و همان کاری های را که در رکعت اول انجام دادم انجام می دهم. برای آموزگار/معلم: - تطبیق نماز توسط آموزگار در حضور دانش آموزان. - مکلف نمودن هر دانش آموز برای اقامه نماز در حضور همصنفی هایش و تصحیح اشتباهات که در آن واقع می شوند. - اعادۀ نماز از سوی دانش آموزان در صورت رخ دادن اشتباهات هنگام اقامه نماز. - اشاره به این که کمترین کمال در گفتن (سُبْحانَ ربي العَظِيم)، و (سُبْحان رَبي الأعلى) یک بار است. - شرح چگونگی خواندن نماز محمد صلی الله علیه وسلم به روایت عامر بن سعد که از پدرش نقل شده که فرمود: " كنتُ أرَى رَسولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم يُسَلِّم عن يمينِه وعن يَسارِه حتى أرى بَياضَ خَدِّه ". «رسول الله صلی الله علیه وسلم را می دیدم به سمت راست و چپش سلام می نمود تا این که سفیدی گونه هایش را می دیدم». روايت مسلم، شماره (582). - بیان این كه زن در نماز تمام بدن خود را باید بپوشاند، مگر صورت و دستهایش را، اگر در حضور مردان نامحرم نباشد.
9- بعد از رکعت دوم برای تشهد اول می نشینم.
10- در بقیه نمازم همان طور که در دو رکعت قبل انجام داده ام انجام می دهم. اهداف درس: - توضیح وصف نماز توسط دانش آموز. - تطبیق صحیح نماز توسط دانش آموز.
11- در آخر نمازم می نشینم و تشهد آخر را می خوانم، و بر پیامبر صلی الله علیه وسلم درود می گویم، سپس به سمت راست و چپ خود سلام می کنم و می گویم: (السَّلام عَليكُم ورَحمة اللهِ).
پرسش ها:
س 1: وصف نماز را ذکر کنید.
س2: کلمه و یا عبارت زیر را در جای خالی مناسب قرار دهید:
(فاتحه، الله اکبر، قبله، آنچه از قرآن کریم حفظ دارید).
- مسلمان هنگام نماز رو به ................ می ایستد، و در شروع نماز خود می گوید ........................... ............... سپس سورۀ ... ............................ را می خواند. ........... و بعد از آن ......... ...................... ......... را می خواند.
س3: شاعر می گوید:
پسرم وضوء بگیر و برخیز برای ادای نماز
**
و برای پروردگارت نماز بخوان رضایتش را کسب می کنی
پسرم با آب پاک وضو بگیر
**
چون آب وضوء برای صورتت نور است
هرگاه الله از مسلمانی راضی گردد
**
در طول زندگی سعادت را نایل می شود
ترانۀ قبلی را بخوان و موارد زیر را پاسخ بدهید:
الف- مسلمان با چه وضو می گیرد. ب- یکی از ثمرات ادای نماز را ذکر کنید؟
س4: پاسخ صحیح موارد زیر را انتخاب کنید:
الف- در اثنای نماز نگاه می کنم بسوی:
سقف. دیوار. جای سجده.
ب- در اثنای رکوع دستانم را قرار می دهم بالای:
زانو هایم. ساق هایم.
ج- در سجده می گویم:
سُبحانَ ربي الأعْلى. سُبْحان ربي العَظِيم.
س5: عبارات ستون (الف) را با عبارات مناسب آن در ستون (ب) وصل کنید:
ستون (الف)
ستون (ب)
هنگام سجده می گویم
سُبْحان رَبي العَظِيم
هنگام رکوع می گویم
سُبْحان ربي الأَعْلى
در بین دو سجده می گویم
سَمِعَ اللهُ لِمَن حَمِدَه
هنگام بلند شدن از رکوع می گویم
ربِّ اغفِرْ لي
اللهُ أكبَر
درس دهم ([22])
شکننده های نماز ([23])
نماز به اموری باطل می گردد، از جمله:
1- خوردن. 2- نوشیدن. 3- سخن گفتن.
4- خندیدن. 5- شکستن وضوء بواسطۀ ادرار و یا مدفوع و یا باد. 6- حرکت زیاد.
* اگر در نماز یکی از این موارد رخ دهد نماز باطل می شود، و باید اعاده شود.
* در اثنای نماز بر خشوع حرص ورزید.
پرسش ها:
س1: شکننده های نماز را ذکر کنید.
س2: هرگاه نمازِ نمازگذار باطل گردید، چه کاری باید بکند؟
س 3: باطل کنندۀ نماز را در هر یک از حالات زیر که رخ می دهد مشخص کنید:
الف ـ در حالى كه دانش آموز مشغول نماز باشد، برادرش انس را ديد كه مدادش را مى گيرد، به او گفت: (مدادم را بگذار)؟ () برای آموزگار/معلم: - مراجعۀ مواردی که وضو را باطل می کند. - تأکید بر اهمیت خشوع در نماز. - مکلف نمودن تعدادی از دانش آموزان برای اقامه نماز در حضور دوستان شان، و از بقیه خواسته شود اشتباهات را اصلاح کنند. - بیان این که بطلان وضو با یکی از چیزهایی که وضو را باطل می کند صورت می گیرد، مانند صدا یا باد. - بیان این که سخن گفتن به شکل عمدی نماز را باطل می کند.
ب- دانش آموزان هنگام نماز در اتاق صدای زنگ بیرون خانه را شنید، پس رفت تا در را باز کند، سپس برای تکمیل نماز برگشت.
ج ـ دانش آموز در حال نماز برادر کوچکش را دید که می خواهد راه برود، اما بر زمین افتاد و خندید. -1016635-102298500 () اهداف درس: - دانش آموز مواردی که نماز را باطل می کند توضیح دهد. - دانش آموز تذکر دهد که پس از باطل شدن نمازش چه کاری باید بکند.
Related books
All books
المناهج التعليمية - الصف الأول
المناهج التعليمية - الصف الثالث
المناهج التعليمية - الصف الرابع
المناهج التعليمية - الصف الخامس