Skip to content

هرجا که بودی تقوای الهی را داشته باش و پس از هر بدی، نيکی کن تا آن بدی را از ميان ببرد و با مردم با اخلاق نيکو رفتار کن

از ابوذر، جندب بن جناده، و ابو عبدالرحمن، معاذ بن جبل رضی الله عنهما روایت است که رسول الله صلى الله عليه وسلم فرمود:

«هرجا که بودی تقوای الهی را داشته باش و پس از هر بدی، نيکی کن تا آن بدی را از ميان ببرد و با مردم با اخلاق نيکو رفتار کن».

«اتَّقِ اللَّهَ حَيْثُمَا كُنْت، وَأَتْبِعْ السَّيِّئَةَ الْحَسَنَةَ تَمْحُهَا، وَخَالِقْ النَّاسَ بِخُلُقٍ حَسَنٍ».

به روایت ترمذی
حديث قال الترمذي: حديث حسن
شرح

پیامبر صلی الله علیه وسلم به سه چیز امر می‌کند: اول: تقوای الهی، و آن با انجام واجبات و ترک محرمات، در هر مکان و زمان و حالی، در نهان و آشکار، و در سلامتی و گرفتاری و غیر آن است. دوم: هرگاه مرتکب گناهی شدی، پس از آن، کار نیکی از قبیل نماز، صدقه، نیکی، صلهٔ رحم، توبه و غیره انجام بده، زیرا آن کار نیک، گناه را پاک می‌کند. سوم: با مردم با اخلاق نیکو رفتار کن، از جمله لبخند زدن، نرمی و ملایمت، نیکی‌کردن و آزارنرساندن به آنها.

از نکات این حدیث

فضل و بخشش خداوند عزّوجل بر بندگان در رحمت و مغفرت و عفو.

این حدیث سه حق را در بر می‌گیرد: حق خداوند با تقوا، حق نفس با انجام نیکی‌ها پس از بدی‌ها، و حق مردم با رفتار کردن با اخلاق نیکو.

تشویق به انجام نیکی‌ها پس از بدی‌ها، و خوش‌اخلاقی از ویژگی‌های تقواست، و همانا به دلیل نیاز به بیان آن، به طور جداگانه ذکر شده است.

منابع
بیشتر (8)

اربعین نووی (ص100) (ح18).

سنن ترمذی (3/ 526) (1987).

التحفة الربانية في شرح الأربعين حديثًا النووية.

لإسماعيل الأنصاري (ص40).

شرح الأربعين النووية.

لابن عثيمين (ص195).

فتح القوي المتين في شرح الأربعين وتتمة الخمسين.

لعبد المحسن البدر (ص67).