अल्लाहका नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को समयमा, हामी (सहाबाहरू) प्रत्येक साना-ठूला, स्वतन्त्र व्यक्ति वा दासका तर्फबाट जकात अल-फित्र निकाल्ने गर्थ्यौं—जसमा एक 'साअ' अन्न, वा एक 'साअ' अकित (सुकेको दही/छुर्पी), वा एक 'साअ' जौ, वा एक 'साअ' खजूर, वा एक 'साअ' किशमिश मध्ये केही हुन्थ्यो।
अबू-सईद अल्-खुदरी (रजियल्लाहु अन्हु) ले वर्णन गरेका छन्,
अल्लाहका नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को समयमा, हामी (सहाबाहरू) प्रत्येक साना-ठूला, स्वतन्त्र व्यक्ति वा दासका तर्फबाट जकात अल-फित्र निकाल्ने गर्थ्यौं—जसमा एक 'साअ' अन्न, वा एक 'साअ' अकित (सुकेको दही/छुर्पी), वा एक 'साअ' जौ, वा एक 'साअ' खजूर, वा एक 'साअ' किशमिश मध्ये केही हुन्थ्यो। हामी यसै गरी जकात निकालिरह्यौं, जबसम्म मुआविया बिन अबु सुफियान (रदियल्लाहु अन्हु) हज वा उम्राहका लागि हामीकहाँ आउनुभएन। उहाँले मिम्बरबाट मानिसहरूलाई सम्बोधन गर्नुभयो। उहाँले सम्बोधनका क्रममा भन्नुभयो: 'मलाई लाग्छ कि शाम (सिरिया) को दुई 'मुद्द' गहुँ, एक 'साअ' खजूर बराबर हुन्छ।' त्यसपछि मानिसहरूले उहाँकै कुराको अनुसरण गर्न थाले। तर अबु सईद (अल-खुदरी) ले भन्नुभयो: 'जहाँसम्म मेरो कुरा छ, म जबसम्म जीवित रहनेछु, यसलाई त्यसरी नै निकालिरहनेछु जसरी पहिले निकाल्ने गर्थें।'"
كُنَّا نُخْرِجُ إِذْ كَانَ فِينَا رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَكَاةَ الْفِطْرِ، عَنْ كُلِّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ، حُرٍّ أَوْ مَمْلُوكٍ، صَاعًا مِنْ طَعَامٍ، أَوْ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ، أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ، أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ، أَوْ صَاعًا مِنْ زَبِيبٍ، فَلَمْ نَزَلْ نُخْرِجُهُ حَتَّى قَدِمَ عَلَيْنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ رضي الله عنه حَاجًّا، أَوْ مُعْتَمِرًا فَكَلَّمَ النَّاسَ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَكَانَ فِيمَا كَلَّمَ بِهِ النَّاسَ أَنْ قَالَ: إِنِّي أَرَى أَنَّ مُدَّيْنِ مِنْ سَمْرَاءِ الشَّامِ، تَعْدِلُ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ، فَأَخَذَ النَّاسُ بِذَلِكَ، قَالَ أَبُو سَعِيدٍ: فَأَمَّا أَنَا فَلَا أَزَالُ أُخْرِجُهُ كَمَا كُنْتُ أُخْرِجُهُ، أَبَدًا مَا عِشْتُ.
नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) र उहाँपछि उहाँका धर्मी खलीफाहरूको समयमा, मुस्लिमहरूले साना र ठूला प्रत्येक व्यक्तिको तर्फ बाट एक साअ खाद्य पदार्थ जकात-ए-फित्रको रूपमा दिने गर्थे। त्यसबेला उनीहरूको मुख्य भोजन जौ, किसमिस, सुकाएर कडा पारिएको दूध (छुर्पी) र खजुर थिए। यहाँ यो कुरा याद राख्नु पर्छ, एक सा'मा चार मुद्द हुन्छ। एक मुद्द भन्नाले एउटा साधारण मानिसले आफ्ना दुवै हात जोडेर अञ्जुलि भर्दा जति अट्छ, त्यति बराबरको परिमाण हो। तर जब मुआविया (रजियल्लाहु अन्हु) खलीफाको हैसियतले मदीना आए र शामको गहुँ प्रशस्त भयो, उनले एक उपदेश दिए र भने: मलाई लाग्छ शामको दुई मुद (आधा साअ) गहुँ एक साअ खजूर बराबर हुन्छ। त्यसैले मानिसहरूले उनको सल्लाह अनुसार काम गर्न थाले। तर अबू सईद खुदरी (रजियल्लाहु अन्हु) ले भन्नुभयो: म जीवनभर त्यसरी नै फित्रा निकाल्नेछु जसरी म नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को समयमा निकाल्थें।
यो हदीसले नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को समयमा दिइने सदका अल-फित्रको मात्रालाई व्याख्या गर्दछ। वास्तवमा, उनको समयमा, प्रत्येक खाद्य वस्तुको लागि एक साअ मात्रा दिइन्थ्यो, चाहे त्यो वस्तु वा त्यसको मूल्य जेसुकै होस्।
कुनै पनि खाद्य वस्तु फित्राको रूपमा दिन सकिन्छ। तर चार प्रकारका खाद्य पदार्थहरूलाई विशेष रूपमा उल्लेख गरिएको छ, किनभने यी वस्तुहरू नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को समयमा खानाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो।
फित्रामा खाद्य पदार्थको सट्टा पैसा वा नगद दिनु पर्याप्त हुँदैन।
इमाम नववीले सहीह मुस्लिमको व्याख्यामा भन्नुभएको छ: जब सहाबाहरू बीच कुनै कुरामा मतभेद हुन्छ, तब कसैको भनाइलाई अर्काको भनाइभन्दा बढी प्राथमिकता दिन मिल्दैन। यस्तो अवस्थामा हामीले अर्को प्रमाण (दलील) तर्फ ध्यान दिनुपर्छ। हामीले स्पष्ट हदीसहरू र कियास (तर्कसंगत तुलना) लाई अन्य अन्नहरू जस्तै गहुँको मात्रा पनि एक 'साअ' (एक निश्चित नाप) अनिवार्य हुनुपर्छ भन्ने कुरामा सहमत पायौं। त्यसैले, यसैलाई नै मान्यता दिनु अनिवार्य छ।
इब्न हजरले भन्नुहुन्छ: "अबु सईदको हदीसबाट यो स्पष्ट हुन्छ कि उहाँ रसूलको सुन्नत र भनाइलाई कति कडा रूपमा पालन गर्नुहुन्थ्यो। स्पष्ट आदेश वा प्रमाण हुँदाहुँदै उहाँले कहिल्यै आफ्नो मनमर्जी वा व्यक्तिगत विचार (इज्तिहाद) लागू गर्नुभएन। जहाँसम्म मुआविया (रजियल्लाहु अन्हु) को काम र त्यसमा अन्य मानिसहरूको सहमतिको कुरा छ, यसले आवश्यक परेको बेला इज्तिहाद (विषयको व्यक्तिगत अनुसन्धान) गर्नु जायज छ र यो राम्रो कुरा हो भन्ने देखाउँछ। तर याद रहोस्, यदि कुनै कुरामा पहिले नै स्पष्ट ईश्वरीय आदेश उपलब्ध छ भने, त्यहाँ गरिएको इज्तिहाद गलत र अमान्य हुन्छ।"
सही बुखारी (2/ 131) (1508).
सही मुस्लिम (2/ 678) (985).
थप (6)
تيسير العلام.
لعبد الله البسام (ص309).
تنبيه الأفهام شرح عمدة الإحكام.
لابن عثيمين (3/ 409).
الإلمام بشرح عمدة الأحكام.
لإسماعيل الأنصاري (1/ 251).