زيارة المسجد النبوي الشريف

زيارت مسجد نبوى شريف همراه با آموزش و ارشادات زائران

تألیف:

دكتر عبدالله بن ناجى المخلافى

به نام الله بخشنده و مهربان

مقدمه

خداوند متعال را ستايش مى كنيم كه زيارت مسجد پيامبرش - صلى الله عليه و سلم - را از بزرگترين وسيله هاى تقرُّب و نزديک شدن به خويش قرار داده، و نماز خواندن در آن را موجب افزايش درجات انسان قرار داده است؛ و درود و سلام بر پيامبرمان محمد که پاكترينِ بشر است، و بر آل و اصحابش و كسانى كه تا روز رستاخيز از ایشان به نيكى پيروى نمایند.

اما بعد:

باعث خوشحالى من است كه برای كتاب: (زيارت مسجد نبوى شريف همراه با آموزش و ارشادات زائران)، تأليف: دكتر عبدالله بن ناجى المخلافى، مقدمه ای بنویسم؛ کتاب حاضر، کتابی است جامع که با اسلوبی آسان به نگارش درآمده است و به بیان مهمترین جوانبی پرداخته که زائر در هنگام زیارت باید مراعات نماید.

همچنین چگونگی انجام زيارت شرعى و روش صحيح سلام گفتن بر پيامبر - صلى الله عليه و سلم - و ابوبکر و عمر- رضى الله عنهما -، و مكان هايى كه در مدينه منوره و خارج از مسجد نبوى شريف قرار دارند و زیارت آنها جایز است، بيان شده است. علاوه بر این یک سری آموزش ها و راهنمایی ها در این کتاب ذکر شده كه زائر به آنها نياز دارد، این راهنمایی ها مطابق عقيده صحيح و منهج سلف صالح ماست، منهجی که مبتنی بر قرآن و سنت است. از آنجا که این کتاب و اطلاعات و موضوعات آن از اهمیت زیادی برخوردار است، توصیه می کنم که برای چاپ و نشر آن اقدام شود، و از الله متعال خواستارم هر كسى كه آن را مطالعه مى كند برايش سودمند باشد. از خادم حرمين شريفين ملک سلمــان بن عبدالعــزيز آل سعود حفظه الله - و وليعهد ایشان امیر محمد بن سلمان بن عبدالعزيز آل سعود - حفظه الله - تشکر ویژه دارم بخاطر توجه فراوانی که به حرمين شريفين دارند و نیز بخاطر كليه خدماتی که به زائران ارائه می دهند تا اینکه زائر به راحتی و بدون سختی و ناراحتی زیارت خویش را به جای آورد. و همچنين از شيخ، دكتر عبدالرحمـن بـن عبدالعزيز السديس رئيس كل امور مسجد الحرام و مسجد نبوى، بخاطر تلاش هاى مباركشان در خدمت رسانى به حرمين شريفين و حمايت هاى مستمر ايشان از اداره كميته امر به معروف و نهى از منكر، در معاونت رياست عمومى امور مسجد نبوى، تشكر مى كنم.

الله متعال به آنان پاداش نيک بدهد، و به ما و آنان توفيق خدمت رسانى به اسلام و مسلمانان را عنايت بفرمايد. و صلوات و سلام الله متعال بر پيامبرمان محمد و كليه آل و اصحابشان باد.

على بن صالح المحيسنى

مدير كميته امر به معروف و نهى از منكر، معاونت رياست عمومى امور مسجد نبوى

مقدمه

به نام الله بخشنده و مهربان

پروردگار جهانيان را ستايش مى كنيم، و صلوات و سلام بر پيامبر بزرگوارمان محمد امين و آل و اصحاب نيكوكارشان باد.

اما بعد: اى برادر زائر بزرگوار: سلام عليكم و رحمت الله و بركاته، به شهر رسول الله - صلى الله عليه و سلم - خوش آمديد.

برادر زائر: الله متعال را سپاسگزار باش كه شما را سلامت و توانگر داشت و به تو توفیق داد تا در شهر رسول الله - صلى الله عليه و سلم - حضور یابی. و این را بدان که مسلمانان زیادی مشتاق انجام این زیارت بودند، اما امکان آن برای آنها فراهم نشد. وقتی وارد مدينه منوره شدی، بايد خود را به آداب شرعى ای كه پيامبر هدايتگر - صلى الله عليه و سلم - به آراستن به آنها تشويق نموده اند، آراسته كنى، زیرا برای یک مسلمان مناسب است که در كليه اماكن به این آداب آراسته گردد، اما عمل به این آداب در شهر رسول الله - صلى الله عليه و سلم - از تاکید بیشتری برخوردار است. و الله متعال را شكرگزار باش كه به شما توفيق زيارت مسجد رسولش - صلى الله عليه و سلم - را داده است، و بدان که این مسجد يكى از سه مسجد برگزيده مى باشد كه رسول الله - صلى الله عليه و سلم - فرموده اند: "رخت سفر نبنديد مگر برای زيارت سه مسجد: مسجد حرام، مسجد نبوى، و مسجد الاقصى". (امام بخارى و مسلم - رحمهما الله - آن را روايت كرده اند).

و الله متعال را سپاسگزار باش كه همراه با زيارت مسجد نبوى به شما توفيق زيارت آرامگاه پيامبرمان محمد - صلى الله عليه و سلم - را داده است، شما باید بر روش و منهج استوار ايشان گام بردارید، منهجی كه براى امتشان بنيان نهاده، و در انجام این زیارت، براى آنها مشروع كرده است، و سلف صالح ما - رحمهم الله - نيز بدان عمل کردند.

برادر زائر بزرگوار: برای حضور در مسجد نبوى، خود را تميز، پاكيزه، و معطَّر نموده، و از حضور در مسجد با بوى بد پرهيز كن. چون به مسجد رسیدی، با پاى راست وارد شو و بگو: ((بسم الله والصلاة والسلام على رسول الله، اللهم اغفر لي ذنوبي وافتح لي أبواب رحمتك، أعوذ بالله العظيم وبوجهه الكريم وسلطانه القديم من الشيطان الرجيم)). يعنى: به نام الله متعال، صلوات و سلام بر رسول الله، خدایا گناهانم را ببخش، و درهاى رحمت خويش را بر روى من باز كن، پناه می برم به خدای بزرگ و ذات بخشنده و سخاوتمند، و قدرت ازلی و ابدی اش از شر شيطان رانده شده.

سپس به سمت روضه شريف حركت كن و - در صورت امكان - در آنجا دو ركعت نماز تحيت المسجد بخوان، و اگر آنجا شلوغ بود نماز را در هر مكان ديگرى در مسجد نبوى شريف بخوان، و از ایجاد مزاحمت برای مسلمانان و اذیت و آزار آنها پرهيز كن، زيرا اين كار جايز نيست، و شما به مسجد نبوى آمده اى كه كسب اجر كنى، نه كسب گناه.

سپس با رعایت ادب و احترام و با آرامش به سمت آرامگاه پيامبر - صلى الله عليه و سلم - ، حركت كن، اگر آنجا شلوغ بود سعى كن براى مردم مزاحمت ايجاد نكنى و حتى الامکان آن را اندكى به تعويق انداخته و در وقت كاهش شلوغى به آنجا بروی، و همچنين كوشش كن كه اين زيارت مستقيماً بعد از نمازهاى واجب نباشد؛ زیرا غالباً در اين وقت شلوغ تر مى شود، و هرگز صدايت را در آنجا بلند نكن، زیرا الله متعال بندگان مؤمن خويش را از اين كار بازداشته است، الله متعال مى فرماید: ای کسانیکه ایمان آورده اید، صدايتان را بلندتر از صداى پیامبر قرار ندهید، و با صداى بلند با ايشان سخن نگويید، آنگونه که با یکدیگر سخن مى گوييد؛ تا نادانسته پاداش اعمال‏تان تباه نشود. كسانيكه نزد رسول الله صداهای‏شان را پایین می آورند، همان کسانی هستند که الله متعال دلهای‏شان را با تقوای خویش آزموده است، براى آنان آمرزش گناهان، و پاداش بزرگی در انتظار است. (الحجرات: 2 - 3). امام ابن كثير - رحمه الله - در تفسير خويش می گوید: بلند كردن صدا در كنار آرامگاه رسول الله - صلى الله عليه و سلم - كراهت دارد، همانطور كه در حال حياتشان - صلى الله عليه و سلم - كراهت داشته است، زيرا ايشان در حال حيات و در آرامگاهشان - صلى الله عليه و سلم - و براى هميشه داراى احترام هستند. عمر بن الخطاب - رضى الله عنه - صداى دو مرد را در مسجد پيامبر - صلى الله عليه و سلم - شنيد كه صوتشان را بلند كرده بودند، به آن دو گفت: شما چه كسانى هستيد؟ يا شما اهل كجا هستيد؟ آن دو نفر گفتند: ما اهل طائف هستيم، فرمود: اگر اهل اينجا (مدينه منوره) بوديد شما را به درد مى آوردم، صدای خود را در مسجد رسول الله - صلى الله عليه و سلم - بلند می کنید؟!. (به روايت امام بخارى - رحمه الله -). وقتی روبروی آرامگاه پيامبر - صلى الله عليه و سلم - رسيدی، با آرامش و احترام بايست و به ايشان - صلى الله عليه و سلم - سلام كن، و بگو: السلام عليک اى رسول الله و رحمت الله و بركاته، السلام عليک اى نبى الله، السلام عليک اى بهترين خلق الله متعال، السلام عليک اى سيد پيامبران وامام متقين، شهادت مى دهم كه رسالت را تبليغ نموديد، و امانت را ادا نمودید، و امت را رهنمود كرديد، و در راه الله متعال به حق جهاد كرديد، الله متعال بهترین پاداشی را که از جانب امت یک پیامبر به وی می دهد، به شما عنایت نماید. پروردگارا بر محمد و آل محمد درود بفرست، همانطور كه بر ابراهيم و آل ابراهيم درود فرستاده اى، شما ستايش شونده و بسيار بلند مرتبه هستی، و بر محمد و آل محمد بركت بفرست، همانطور كه بر ابراهيم و آل ابراهيم بركت فرستاده اى، شما ستايش شونده و بسيار بلند مرتبه هستی.

سلام گفتن با سایر صیغه ها و ساختارهای مشروع نیز جایز است.

سپس اندكى به سمت راست حركت كن، و بر خليفه رسول الله - صلى الله عليه و سلم - ابوبكر صديق - رضى الله عنه - سلام نموده و بگو: السلام عليک اى ابو بكر صديق و رحمه الله و بركاته، السلام عليک ای خليفه ى رسول الله - صلى الله عليه و سلم - و يار پيامبر در غار، الله متعال به خاطر ما و اسلام و مسلمانان به شما پاداش نيک دهد، يا مانند اين الفاظ. سپس دوباره اندكى به سمت راست حركت كن، و بر امير مؤمنان عمر فاروق - رضى الله عنه - سلام نموده و بگو: السلام عليک اى عمر فاروق و رحمه الله و بركاته، السلام عليک اى دومین خلیفه راشد. خداوند متعال از جانب ما و اسلام و مسلمانان به شما بهترین پاداش را عنایت نماید. يا مانند اين الفاظ. و با اين كار زيارت شما از مسجد نبوى و آرامگاه پيامبر - صلى الله عليه و سلم - و دو صحابی ايشان - رضى الله عنهما - به پايان مى رسد. برادر زائر اگر خواستى دعا نموده و از الله متعال چیزی بخواهی، در هر نقطه از مسجد نبوی که بودی و در هر ساعت از شبانه روز، روبه قبله دعا كن، و بهتر است مكانی خلوت را انتخاب كنى، زیرا براى آرامش درونت، جمع آورى افكارت، و آرامش قلبى شما بهتر است. و از الله متعال براى خود و برادران مسلمانت خير دنيا و آخرت را طلب كن. زائر عزیز! مراقب باش که در دعا گفتن تعدی ننمایی؛ تعدی کردن در دعا اشکال گوناگونی دارد، از جمله: طلب كردن و يارى خواستن از غير الله متعال، زیرا اين کار مغاير با فرمان الله متعال و فرمان رسول الله - صلى الله عليه و سلم - است، بلكه شرک ورزیدن به خداوند متعال است؛ زيرا الله متعال ما را از خواندن غیر خویش نهی فرموده است. الله متعال مى فرماید: ﴿فَلَا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَدًا﴾: (همراه با الله هيچ كس را نخوانيد) (الجن: 18). و الله تعالی می فرماید: ﴿وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ ۖ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ ۖ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ﴾: و هنگامی که بندگانم از تو در باره (نزديكى) من می پرسند؛ همانا من به آنان نزدیک هستم، و دعای‏ دعاكننده را هنگامى كه من را مى خواند، اجابت مى كنم، پس باید فرمان‏بردار اوامر من باشند و به من ایمان بياورند، شايد رهنمود شوند. (البقره: 186). و الله تعالی می فرماید: ﴿وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّن يَدْعُو مِن دُونِ اللَّهِ مَن لَّا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلَىٰ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَهُمْ عَن دُعَائِهِمْ غَافِلُونَ﴾: چه کسى گمراه تر از آن كسی است كه به جای الله معبود ديگرى را پرستش می كند که تا روز قیامت به درخواستش پاسخ نمى دهد، و همانا آنان از پرستشگران و درخواست كنندگان خویش بی خبرند. (الاحقاف: 5). ابن عباس - رضى الله عنهما - روایت کرده که رسول الله - صلى الله عليه و سلم - مى فرمايند: ((هرگاه، چيزی خواستی، از الله بخواه و هرگاه کمک و ياری خواستی، از الله درخواست کمک کن )) (به روايت امام ترمذى- رحمه الله -).

بلكه بگو: پروردگارا من را شامل شفاعت پيامبرت - صلى الله عليه و سلم - قرار بده، پروردگارا من را از شفاعت پيامبرت - صلى الله عليه و سلم - محروم نكن، و محبت خود به پیامبر اکرم -صلی الله علیه و سلم-، پيروى از ايشان و همه اعمال نيكت را وسیله تقرب و نزدیکی به الله متعال قرار بده.

برادر زائر بدان که اين زيارت جزء سيرت سلف صالح - رحمهم الله تعالى - مى باشد.

اماكنى كه زيارت آنها مشروع است

در مدينه منوره و بيرون از مسجد نبوى شريف

1- بقيع: آرامگاه اهل مدينه است كه در آن بسيارى از صحابه و تابعين و سلف صالح - رضوان الله عليهم - دفن شده اند، و رسول الله - صلى الله عليه و سلم - به زيارت اهل بقيع مى رفتند، و بر آنان سلام مى كردند، و برايشان دعا مى كردند.

هنگامى كه به بقيع رفتى، به آنان سلام كن، و الفاظى را بگو كه پيامبرمان - صلى الله عليه و سلم - مى گفتند: "السَّلَامُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الدِّيَارِ مِنَ الْـمُؤْمِنِينَ وَالْـمُسْلِمِينَ، وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللهُ لَلَاحِقُونَ، أَسْأَلُ اللهَ لَنَا وَلَكُمُ الْعَافِيَةَ"، يعنى: سلام بر شما مؤمنان و مسلمانانی که ساکن اين ديار هستيد؛ الله بر گذشتگان و آيندگان ما رحم بفرمايد و ما نيز به خواست الله به شما خواهيم پيوست. (به روايت امام مسلم - رحمه الله -). و براى اهل بقيع دعا و طلب آمرزش كن. اين همان زيارت شرعى است. برادر مسلمان از پا نهادن یا نشستن بر روی قبرها پرهیز کن، زیرا رسول الله - صلى الله عليه و سلم - از اين كار نهى كرده و فرموده اند: "روبه روى آرامگاه ها نماز نخوانيد، و بر روى آنها ننشينيد". (به روايت امام مسلم - رحمه الله -).

از دست کشیدن بر قبرها یا بوسیدن آنها یا برداشتن خاک آنها یا به فریاد خواندن صاحبان این قبور بپرهیز، زیرا آنها مالک هیچ نفع و ضرری نیستند.

2- شهيدان جنگ احد: اين جنگ ميان مسلمانان و مشركان رخ داد، و در آن هفتاد نفر از صحابه - رضى الله عنهم - شهيد شدند، و رسول الله - صلى الله عليه و سلم - به زيارت شهداى احد مى رفتند و بر آنان سلام مى كردند، و براى آنان دعا مى كردند. این را بدانید که اين شهيدان در دفاع از دين كشته شدند، و یکی از حقوقی که آنان بر ما دارند این است که برای آنها دعا کرده و رضایت الهی را برای ایشان بخواهیم، پس اگر به زيارت آنان رفتى بر آنان سلام كن، همانطور كه بر اهل بقيع و سایر مردگان سلام می کنی.

3- مسجد قباء: زيارت آن و نماز خواندن در آن مشروع است، و پيامبر - صلى الله عليه و سلم - هر هفته سواره يا پياده به مسجد قباء مى رفتند و در آن نماز مى خواندند. و هر کس به آنجا برود و در آن نماز بگزارد پاداشی همچون پاداش یک عمره خواهد داشت. رسول الله - صلى الله عليه و سلم - فرموده اند: "هر كسى در منزلش وضو بگیرد، سپس به مسجد قباء برود و در آن نماز بخواند، برای او پاداشی به اندازه يک عمره می باشد. (به روايت ابن ماجه - رحمه الله -).

پس برادر مسلمان خود را از اين خير و نيكى بزرگ محروم نكن.

نکته ها و راهنمایی های مورد نیاز برای زائران مسجد پيامبر - صلى الله عليه و سلم -

برادر زائر من:

* در گفتن ذكر صحيح در هنگام داخل شدن و بيرون رفتن خويش از مسجد پيامبر - صلى الله عليه و سلم - يا هر مسجد ديگرى حريص باش.

* هنگام سلام گفتن بر رسول الله - صلى الله عليه و سلم - خم نشو، اما با آرامش، ادب و احترام بايست.

* بر روى ديوارها، يا ستون ها، يا درهاى مسجد نبوى، يا منبر، يا محراب ها، يا پنجره هاى اطراف حجره نبوى براى طلب بركت دست نكش، زيرا اين كار جايز نيست.

امام نووى - رحمه الله - در كتاب "المجموع" (257/8) در باره دست كشيدن به آرامگاه شريف پيامبر گفته است: "این اندیشه که دست كشيدن بر قبر پیامبر و مانند آن موجب افزایش برکت است، برگرفته از جهالت و غفلت است، زيرا بركت در چیزی است که موافق با شریعت است، پس چگونه می توان با مخالفت كردن با كار صحيح خواهان فضيلت بود؟".

* برادر زائر! بدان که زيارت مسجد نبوى محدود به وقت معینی -طولانى يا كوتاه- نيست، و همچنين محدود به تعداد نمازهاى مشخصى -كم يا زياد- نيست، و از جمله اشتباهاتى كه از زائران مسجد نبوى سر مى زند اين است كه گمان مى برند بايد حتماً تعداد رکعات مشخصى نماز بخوانند، مانند: چهل رکعت يا مثل آن، و برخى به خود فشار مى آورند و همراهان خود را به مشقت می اندازند، و اين كار اشتباه است؛ زيرا از رسول الله - صلى الله عليه و سلم - تعيين تعداد نمازهايى كه زائر در مسجد نبوى بايد بخواند، ثابت نشده است، پس هر چقدر نماز که برایت میسر بود، بگزار، چه کم باشد، چه زیاد.

و حديثى كه در آن تعداد نمازها در مسجد نبوى را به چهل نماز محدود كرده است، و در مسند امام احمد از انس بن مالک - رضى الله عنه - از رسول الله - صلى الله عليه و سلم - روايت شده است: "هر كس در مسجد من چهل نماز بخواند و هيج نمازى را از دست ندهد، براى او برائت از آتش دوزخ، و نجات از عذاب، و برائت از دو روىی و نفاق نوشته مى شود". اين حديث ضعيف است. حديث ديگرى را امام ترمذى از پيامبر - صلى الله عليه و سلم - روايت می كند كه فرمودند: "هر كسى براى الله متعال چهل روز نماز را همراه با جماعت بخواند و در تكبير اول شروع نماز حضور داشت، براى او دو برائت نوشته مى شود: برائت از آتش دوزخ، و برائت از دو رویی و نفاق". صحت اين حديث از رسول الله - صلى الله عليه و سلم - ثابت است.

برادر زائر من بنده به شما توصیه مى كنم كه با عمل كردن به اين حديث، اين دو برائت را كسب كنى، حال چه در اينجا باشی و چه در وطن خودت.

* در اصل دعا كننده هنگام دعاء بايد به سمت قبله بايستد، اما برخى از مردم در اطراف مسجد نبوى مى ايستند و دست هايشان را به سمت آرامگاه شريف بالا مى برند، و از الله متعال درخواست مى كنند، در حالی که اين كار از سلف امت، امامان فاضل، و علماى آن ثابت نشده است، پس برادر زائر مواظب باش چنین كارهایی را انجام ندهى، و آنچه كه براى اصحاب رسول الله - صلى الله عليه و سلم - و تابعين و سلف صالح مؤمنان كافى بوده است براى تو هم كافى است، زيرا قبله ى دعاء، كعبه است.

* نوشتن دعا براى رسول الله - صلى الله عليه و سلم - در داخل اوراق و گذاشتن آن در پنجره حجره، يا در روضه، يا در هر گوشه اى از مسجد نبوى منكر است و جايز نيست، و همچنين آوردن اين دعاها از گوشه و كنار جهان و رساندنشان به مسجد نبوى جايز نيست.

* طواف كردن در آرامگاه شريف جايز نيست، زيرا طواف عبادتى است كه تنها در كعبه مشرفه و براى بزرگداشت و پيروى از دستورات الله متعال انجام می گیرد.

* برادر زائر در مدت اقامت خود در مدينه منوره بسیار تلاش کن که انواع عبادات و اعمال خیر را انجام دهی و بر اداى نمازهاى فرض همراه با جماعت در مسجد نبوى حريص باشد، و نمازهاى مستحب بيشترى را در روضه ى شريفه - اگر برايت ميسَّر شد - بخوان، براى اينكه از رسول الله - صلى الله عليه و سلم - روايت شده است كه فرموده اند:

"ميان منزلم و منبرم باغى از باغ هاى بهشت است"

(به روايت بخارى و مسلم - رحمهما الله -).

برخوردار بودن تنها این بخش و این مکان از مسجد نبوی از این ویژگی، دلالت بر فضيلت و خصوصيت خاص آن دارد، پس برای ادای نمازهای نفلی، ذکر خدا و قرائت قرآن کریم در این مکان بکوش، بی آنکه برای نمازگزاران مزاحمت ایجاد نموده و آنها را اذیت نمایی، زيرا اگر كسى براى الله متعال چيزى را ترک نماید، الله متعال بهتر از آن به او خواهد بخشيد.

اما خواندن نمازهاى واجب در صف هاى جلو بهتر است و فضیلت بیشتری دارد، زيرا رسول الله - صلى الله عليه و سلم - مى فرمايند: "بهترين صف هاى مردان اولين آنهاست، و بدترين آنها آخر آنهاست" (به روايت امام مسلم - رحمه الله -).

و حديث پیامبر - صلی الله علیه وسلم -:

"اگر مردم از پاداش اذان و صف اول نماز، آگاه می بودند و برای دستيابی به آن، چاره ای جز قرعه كشی نداشتند، حتما قرعه كشی می كردند".

(به روايت بخارى و مسلم - رحمهما الله -).

"يَسْتَهِمُوا" به معنی قرعه كشی کردن است.

بدان که خواندن يک نماز در مسجد نبوى بهتر از هزار نماز در مساجد ديگر است، بجز مسجد الحرام كه يک نماز در آن بهتر از صد هزار نماز در مساجد ديگر است، رسول الله - صلى الله عليه و سلم - مى فرمايند: "يک نماز در اين مسجد من، بهتر از هزار نماز در مساجد ديگر است، مگر مسجد الحرام، و يک نماز در مسجد الحرام بهتر از صد هزار نماز در مساجد ديگر است" (به روايت ابن ماجه و احمد - رحمهما الله -).

تلاش کن تا جایی که می توانی در مسجد نبوی به قرائت قرآن کریم، ذکر خداوند متعال، شکر و سپاس او تعالی، صدقه دادن و اعتکاف همت گماری.

* اگر در امور دين براى شما مشكلى پيش آمد از اهل علم سؤال كن، كسانى مانند: علماى فاضل و مشايخ و مدرسين مسجد نبوى شريف، زیرا خداوند متعال می فرماید: (فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ): "پس از اهل علم سؤال كنيد، اگر نمى دانيد". (الانبياء: 7).

* يا به سمت تلفن هاى "اداره امور ارشاد سؤال كنندگان" كه در كنار درهاى مسجد نبوى، يا برخى از اماكن آن وجود دارند، برويد، و -ان شاء الله - پاسخ مشکلی را که در رابطه با زیارت، عمره و حج دارید، دریافت خواهید کرد.

كوشش كن در درس هاى علمى ای كه مشايخ اهل فضل و مدرسين مسجد نبوى شريف برگزار مى كنند، حضور پيدا كنى، تا نسبت به مسائل دینی خویش آگاه شوی، و مشمول اين فرموده رسول الله - صلى الله عليه و سلم - قرار گیرید: "هرکس به نيت تعليم و يا تعلّم خير (علم و دانش، حکمت و فرزانگی، اوامر و فرامين الهی، تعاليم وآموزه های نبوی، احکام و دستورات شرعی و حقائق و مفاهيم والای قرآنی) به مسجد من (مسجد النبي) بيايد، جايگاه و منزلت او بسان جايگاه جهادگر در راه خدا خواهد بود. و هرکس براي هدفی جز اين آيد، منزلت وی همانند منزلت مردی است که به متاع غيرش نگاه می کند". (امامان ابن ماجه، احمد، و حاكم در مستدرک - رحمهم الله - آن را روايت كرده اند).

برادر طالب علم، بازديد از كتابخانه مسجد نبوى شريف را فراموش نكن، اين كتابخانه در سالن وسيعى در طبقه دوم مسجد نبوى، در سمت غربى توسعه خادم حرمين شريفين ملک فهد - رحمه الله - قرار دارد، و بالا رفتن به سمت آن به وسيله پله برقى شماره (10) امكان پذير است، و در آن چیزهایی را خواهید یافت که به نفع شما خواهد بود.

برادر زائر، اگر شما جزء كسانى مى باشيد كه به كتاب هاى خطى اهميت مى دهيد، مى توانيد به بازديد بخش ويژه ى كتاب هاى خطى در باب عثمان بن عفَّان - رضى الله عنه - برويد، اين بخش در آخر توسعه ى سعودى اول در وسط مسجد نبوى شريف، واقع شده است.

همچنين يک اداره ارشادى براى توليد صدا و تصوير در باب عمر بن الخطاب - رضى الله عنه - باب شماره: (17) در توسعه ى خادم حرمين شريفين ملك فهد - رحمه الله - وجود دارد كه درس ها، خطبه ها، و نمازهاى مسجد نبوى را ضبط كرده و به صورت رايگان بعد از حاضر كردن نوار خالى، يا سيدى نورى، يا هارديسک در اختيار زائران قرار مى دهد، و همچنين كتابخانه اى براى بانوان در بخش شرقى مسجد بانوان در باب شماره: (24)، و در بخش غربى مسجد بانوان در باب شماره: (16)، و كتابخانه اى صوتى براى بانوان در باب شماره: (28) وجود دارد.

* وارد صف هاى نماز شويد، و صف ها را به ترتيب پر كنيد، و در ورودى ها، راه روها، پله ها، و درهای مسجد ننشينيد، زيرا با اين كار شما راه هاى ورودى مسجد را مى بنديد، به همين خاطر مردم مجبور مى شوند در بيرون از مسجد نماز بخوانند، در حالى كه در داخل مسجد گنجايش وجود دارد. بلكه شما و دوستان نمازگزارتان تلاش كنيد كه صف ها را به هم متصل كنيد، و به دنبال هم صف ها را پر كنيد، تا صف ها به طور پيوسته تكميل شوند، و درون مسجد از نمازگزاران پر شود.

* اگر مى خواهى در صف هاى اول يا در روضه شريفه نماز بخوانى، پس زودتر در مسجد نبوى حضور پيدا كن، و دير حاضر نشويد سپس بر روى گردن مردم حركت كنى، جلو نماز آنان عبور كنى، و براى آنان مزاحمت ايجاد كنى، زيرا اين كار باعث آزار و اذيت نمازگزاران مى شود، و آزار و اذيت مسلمانان جايز نيست.

پيامبر - صلى الله عليه و سلم - در روز جمعه مردى را ديدند كه بر روى گردن مردم حركت مى كند تا به صف هاى جلوتر برسد، و رسول الله - صلى الله عليه و سلم - بر روى منبر در حال خطبه خواندن بود، پيامبر - صلى الله عليه و سلم - خطبه را قطع كرد و به او فرمودند: "بشين به راستى آزردى، و تأخير كردى" (به روايت ابن ماجه و احمد - رحمهما الله -).

يعنى: با حركت بر روى گردن مردم آنان را آزردى، و در آمدن به مسجد تأخير كردى، و اگر مى خواستى در (صف هاى) جلو باشى بايد زودتر مى آمدى و تأخير نمى كردى.

* ازجلوى نمازگزاران عبور نكن، زیرا رسول الله - صلى الله عليه و سلم - از اين كار نهى كرده و فرموده اند: "كسی كه از جلوی نمازگزار می گذرد، اگر می دانست كه اين كار چقدر گناه دارد، تا چهل (سال) توقف می نمود ولی از جلوی نماز گزار، عبور نمی كرد". ابو نصر گفته است: نمى دانم چهل روز گفت، يا چهل ماه، يا چهل سال. (به روايت امام بخارى- رحمه الله -). امام ابن حجر - رحمه الله - در "فتح البارى 585/1" گفته است: "كلام ايشان: پس چهل (روز يا ماه يا سال) ايستادن": يعنى: اگر عبور كننده مقدار گناهی را که از انجام این کار متوجه او می شود بداند، حاضر می شود در طول مدت مذکور در آنجا بایستد اما از جلوی نمازگزار عبور نکند".

* برادر زائر نظافت فردی خود را رعایت کن، خود را خوش بو كن و بوهای ناخوشایند را از بدن و لباس خویش دور کن، زيرا فرشتگان با آنچه كه انسان اذيت مى شود، اذيت مى شوند.

* سعی کن نظافت مسجد و محوطه هاى آن را رعایت نمایی، و برادان مسلمانت را با انداختن آب دهان يا آب بينى بر روى سنگ فرش هاى مسجد نبوى يا ديوارها يا حياط هاى آن، آزار ندهی، و بايد حرمت اين مكان را رعایت كنى، و بدان كه انداختن آب دهان در مسجد گناه است، همانطور كه پيامبر - صلى الله عليه و سلم - خبر داده و فرمودند: "انداختن آب دهان در مسجد گناه است، و كفَّاره آن دفن كردن (پاک كردن) آن است". (به روايت بخارى و مسلم - رحمهما الله -).

* بچه هايت را رها نكن تا در مسجد کارهای لهو و بیهوده انجام دهند و صدايشان را بلند كنند، زیرا اين كار با رعايت كردن ادب در مسجد رسول الله - صلى الله عليه و سلم - منافات دارد.

* از اماكن شلوغ دورى كنید، و به سمت اماكنى كه در مسجد گنجايش بيشترى دارد برويد، و بدانید که فضيلت نماز خواندن در مسجد نبوى در هر ناحيه اى از مسجد كه در آن نماز خوانده شود، حاصل مى شود.

* برادر زائر: بعد از اداى نمازها كمى درنگ كن، و اذكار وارده بعد از نمازها را بخوان، و شتابان بعد از نمازهاى واجب، فوراً شروع به خواندن نمازهاى مستحب نكن، بويژه در اماكن شلوغ و اوقات ازدحام، براى اينكه به اهل عذر و كسانى كه مى خواهند زودتر از مسجد بيرون روند فرصت بيرون رفتن داده شود، تا آنان در تنگناى عبور از جلوى نمازگزاران قرار نگيرند.

* در هنگام بالا بردن پرده اى كه براى نماز خواندن بانوان در روضه مطهر گذاشته مى شود، آرامش خود را حفظ كن، و شتابان و با هول دادن ديگران حركت نكن.

* مصحف هاى داخل مسجد نبوى شريف را بيرون نبريد، زيرا آنها وقف مسجد هستند.

* بر قفسه هاى مصاحف تكيه نكن، و كفش ها را در كنار آن قرار نده، و براى احترام به كتاب الله متعال بر روى آنها گام بر نداريد.

* هنگام گذاشتن كفش هايت در مكانی معين، لازم است آن مكان را بشناسيد. كليه جاكفشى ها كه كفش در داخل يا بالاى آنها گذاشته مى شود، شماره گذارى شده اند، و براى دانستن مكان كفش هايت فقط لازم است شماره روى آن را بدانيد تا به آسانى آنها را بيابيد.

برادر زائر بدان، مسجد نبوى و ديگر مساجد، براى عبادت ساخته شده اند، پس آن را به مكانى براى خواب، يا گدايى، يا يافتن گم شده، تبديل نكن.

* از شيرهاى آب و كلمن هاى آب زمزم كه برای نوشیدن در اطراف مسجد گذاشته شده اند، برای وضو گرفتن استفاده نکنید، و از فرش هاى مسجد به عنوان بالش يا لحاف استفاده نکنید.

* از نشستن در محوطه هاى مسجد نبوى شريف پرهيز كنيد.

* سيگار كشيدن در حياط ها، و محوطه هاى مسجد نبوى ممنوع است، و هر كسى كه به كشيدن سيگار مبتلا شده است، در مسجد رسول الله - صلى الله عليه و سلم - از الله متعال درخواست كند كه به او توفيق ترک آن را عنايت فرمايد، و بدان كه اهل علم فتواى تحريم كشيدن سيگار، و فروش آن را صادر كرده اند، بنابراين: كسى كه سيگار مى كشد گناهكار است، و برادر زائر شما براى جمع كردن حسنات آمده ايد، پس از گناهان پرهيز كنيد.

* كليه باب هاى مسجد نبوى شريف نام گذارى، و شماره گذارى شده اند، و برادر زائر بايد نام و شماره ى بابى را كه از آن وارد شده اى حفظ كنى، تا هنگام بيرون رفتن از مسجد بتوانى از همان باب بيرون بروى.

* اگر بابهای مسجد شلوغ بود، بهتر است درون مسجد بمانى تا شلوغى کاهش يابد.

* فراموش نکن که هنگام بیرون شدن از مسجد با پای چپ خارج شوی و دعاى بيرون رفتن از مسجد را بخوانى، دعاى خروج اين است: "بسم الله، اللهم صلى و سلم على محمد، اللهم اغفر لي ذنوبي وافتح لي أبواب فضلك"، يعنى: بنام الله، خدایا بر محمد صلوات و سلام بفرست، خدایا گناهان من را ببخش، و درهاى فضل خويش را بر روى من باز كن. (امامان: ترمذى، ابن ماجه، و احمد آن را روايت كرده اند، و در صحيح امام مسلم - رحمهم الله - شاهدى براى اين حديث وجود دارد).

* به شما توصيه مى كنیم كه كارت محل سكونت خود را به همراه داشته باشيد، تا در صورت فراموش كردن محل سكونت خويش از آن استفاده كنيد.

* اگر در مسجد نبوى بیماری نیاز به اورژانس پیدا کرد، فوراً اين حالت را به نگهبانان كنار باب هاى مسجد نبوى شريف اطلاع دهيد، يا هر كدام از كارمندانى را كه بي سيم به همراه دارند مطلع كنيد.

* طبقه ى دوم مسجد نبوى شريف در طول سال براى نماز جمعه، و براى نمازهاى پنچگانه در اوقات (رمضان و حج) باز مى شود، پس برادر زائر اگر ديدى طبقه اول مسجد نبوى شلوغ است، مى توانى به طبقه ى دوم بروى، و ان شاء الله در آنجا گنجايش كافى خواهى يافت.

* ويلچرهایی براى معلولان و سالخوردگان نيازمند در "اداره درهای هاى مسجد نبوى شريف"، در باب شماره (8) در سمت غربى مسجد نبوى فراهم شده، و به آنان تحويل داده مى شود تا آنان را از محل سكونتشان يا داخل اتوبوس ها در مدت زمان اقامتشان به سوى مسجد نبوى منتقل كنند.

* هنگام نمازها و در اوقات شلوغى در حياط جلوى مسجد نبوى از امام جلوتر نرويد، و اين براى دورى جستن از اختلاف فقهى در بين علما است.

* سعى كن از راهنمايى هاى كارمندان داخل مسجد نبوى كه براى خدمت رسانى به شما، و آسان سازى راه هاى آسايش شما گذاشته شده اند، استفاده كنيد.

* بیشتر و بیشتر زاری و التماس و دعا کن و با توبه صادقانه، عهد و پیمانت را با پروردگار محکم کن، و بدان حقيقت ادب با الله - جل وعلا - محبت، تعظيم، و اخلاص در دين براى اوست، و حقيقت ادب با رسول الله - صلى الله عليه و سلم - در تبعيت از سنت ايشان، و ادامه دادن راه و روش هاى ايشان، و عمل كردن در راستاى عمل اصحاب ايشان، و مؤدب بودن با ايشان بعد از وفاتشان - صلى الله عليه و سلم - مى باشد.

* در آخر: برادر زائر به شما توصيه مى كنم كه بيشتر صلوات و سلام بر پيامبرمان و سيدمان محمد - صلى الله عليه و سلم - بفرست، زيرا عمرو بن العاص - رضى الله عنه - از رسول الله - صلى الله عليه و سلم - روايت مى كند كه فرمودند: "هر كسى بر من يک درود بفرستد، الله بر او ده درود مى فرستد" (به روایت امام مسلم و دیگران).

اذكار وارده را بیشتر بخوان، و بیشتر به درگاه خداوند متعال التماس كن و به او پناه ببر؛ زيرا شما در مكانى قرار دارید كه امید بیشتری به اجابت دعا است، و در دعاهايت والدين، زن و فرزندان، و برادران مسلمان خود را در سرتاسر دنيا فراموش نكن.

و صلوات الله متعال بر سيدمان محمد و بر آل ايشان و جميع اصحابشان باد.