तिमीहरूमध्ये सबैभन्दा उत्कृष्ट मेरो पुस्ता हो। त्यसपछि उनीहरू पछिका पुस्ता, अनि त्यसपछि उनीहरू पछिका पुस्ता हुन्।
इमरान बिन हुसैन (रजियल्लाहु अन्हुमा) ले बयान गरेका छन्, रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभएको छ:
"तिमीहरूमध्ये सबैभन्दा उत्कृष्ट मेरो पुस्ता हो। त्यसपछि उनीहरू पछिका पुस्ता, अनि त्यसपछि उनीहरू पछिका पुस्ता हुन्।" इमरान (रजिअल्लाहु अन्हु) ले भन्नुहुन्छ: "मलाई थाहा छैन, नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले त्यसपछि दुई पुस्ताको उल्लेख गर्नुभयो कि तीन पुस्ताको।" तत्पश्चात् नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो: "निश्चय नै तिमीहरूपछि यस्ता मानिसहरू आउनेछन्, जसले विश्वासघात गर्नेछन् र उनीहरूलाई विश्वासयोग्य ठानिनेछैन। उनीहरूलाई साक्षी दिन नबोलाइए पनि आफैँ साक्षी दिन अघि सर्नेछन्। उनीहरू भाकल गर्नेछन् तर त्यसलाई पूरा गर्नेछैनन् र उनीहरूमा मोटोपन व्यापक रूपमा देखा पर्नेछ।"
«خَيْرُكُمْ قَرْنِي، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ» قَالَ عِمْرَانُ: لاَ أَدْرِي أَذَكَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدُ قَرْنَيْنِ أَوْ ثَلاَثَةً، قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ بَعْدَكُمْ قَوْمًا يَخُونُونَ وَلاَ يُؤْتَمَنُونَ، وَيَشْهَدُونَ وَلاَ يُسْتَشْهَدُونَ، وَيَنْذِرُونَ وَلاَ يَفُونَ، وَيَظْهَرُ فِيهِمُ السِّمَنُ».
नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभएको छ कि मानिसहरूको सबैभन्दा उत्तम पुस्ता उहाँ र उहाँका सहाबाहरू रहेको युग हो; त्यसपछि उनीहरूपछि आउने 'ताबेईन' (सहाबाहरूलाई भेटेका तर अल्लाहका रसूल सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमलाई नभेटेका आस्थावान्हरू) हुन् र त्यसपछि उनीहरूपछि आउने ती मानिसहरू हुन् जसले ताबेईनको अनुसरण गरे (अर्थात् तबा-ताबेईन)। चौथो पुस्ताको उल्लेख गर्ने सन्दर्भमा भने सहाबी (वर्णनकर्ता) शङ्कामा पर्नुभएको थियो। त्यसपछि रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो, तिनीहरूपछि यस्ता मानिसहरू आउनेछन् जसले विश्वासघात गर्नेछन् र मानिसहरूले उनीहरूमाथि विश्वास गर्ने छैनन्; उनीहरूसँग गवाही मागिनुअगावै उनीहरू आफैँ गवाही दिनेछन्, भाकल गर्नेछन् तर पूरा गर्ने छैनन्, र खानपिनमा यति धेरै तल्लीन हुनेछन् कि उनीहरूमा मोटोपना देखा पर्नेछ।
संसारको सम्पूर्ण आयुमा सबैभन्दा उत्कृष्ट युग र पुस्ता त्यही युग हो, जसमा नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) र उहाँका सहाबाहरू जीवित हुनुहुन्थ्यो। सहीह बुखारीमा नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) बाट वर्णित छ कि उहाँले भन्नुभयो, "मलाई आदमका सन्तानका सबैभन्दा उत्कृष्ट पुस्ताहरूमा, पुस्तादरपुस्ता हुँदै पठाइयो, यहाँसम्म कि म अन्ततः त्यसै पुस्तामा पुगेँ जसमा म अहिले छु।"
इब्न हजरले भन्नुभएको छ: "यस हदीसले सहाबाहरू ताबेईनहरूभन्दा श्रेष्ठ छन् र ताबेईनहरू तबे-ताबेईनहरूभन्दा श्रेष्ठ छन् भन्ने कुरालाई पुष्टि गर्दछ। तर, यो श्रेष्ठता प्रत्येक व्यक्तिका हकमा हो कि समग्र पुस्ताका रूपमा हो भन्ने विषय अनुसन्धानको विषय हो। अधिकांश विद्वानहरू दोस्रो मततर्फ झुकेका छन् (अर्थात् उनीहरूका अनुसार यो श्रेष्ठता समग्र पुस्ताको दृष्टिले हो, प्रत्येक व्यक्तिको हकमा अनिवार्य रूपमा होइन)।"
यसबाट स्पष्ट रूपमा यो सङ्केत मिल्दछ कि प्रारम्भिक तीन उत्कृष्ट युग (सहाबा, ताबिईन र तब-ताबिईन) को सत्मार्गको अनुशरण गर्नु अनिवार्य छ; किनभने जसको समय नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को समयसँग जति बढी नजिक छ, ऊ नै श्रेष्ठता, दिव्य ज्ञान र नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को आदर्श तरिकालाई आत्मसात् गर्न एवं त्यसको अनुशरण गर्न सबैभन्दा बढी योग्य हुन्छ।
भाकल: कुनै पनि वयस्क, सचेत तथा शरीअतका आदेशहरूको जिम्मेवार व्यक्ति (मुकल्लफ) ले आफूलाई शरीअतले अनिवार्य नगरेको कुनै आज्ञापालनसम्बन्धी कार्य आफ्नै इच्छाले आफूमाथि अनिवार्य गर्नु भाकल हो। यसका लागि उसले त्यस्तो प्रतिबद्धता जनाउने कुनै शब्द प्रयोग गर्दछ, जसद्वारा उक्त कार्य ऊमाथि अनिवार्य ठहरिन्छ।
यसमा विश्वासघात गर्नु, भाकल पूरा नगर्नु र दुनियाँप्रति मोह राख्नुको निन्दा गरिएको छ।
यस हदीसमा हकदार (अधिकारवाला) लाई जानकारी भएको अवस्थामा उसले नमागीकन गवाही दिनुलाई निन्दनीय मानिएको छ। तर, यदि सम्बन्धित हकदारलाई गवाहीको बारेमा कुनै जानकारी छैन र उसले माग नगरीकन नै गवाही प्रस्तुत गरियो भने, यो कार्य रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को यस भनाइ अन्तर्गत पर्दछ: "के म तिमीहरूलाई सर्वोत्कृष्ट साक्षीका बारेमा नबताऊँ? ऊ त्यो व्यक्ति हो, जसले आफूसँग गवाही मागिनुपूर्व नै (सत्यको रक्षाका लागि) गवाही पेस गर्दछ।" (मुस्लिम)
सही बुखारी (3/ 171) (2651).
सही मुस्लिम (4/ 1964) (2535).
(3/ 1344) (1719).
थप (2)
النهاية في غريب الحديث والأثر (747).
نيل الأوطار (8/ 341).
Cited in books
4 Booksथप (4)
- الخطب المنبرية موسوعة الخطب المنبرية (القسم الثاني)«خَيْرُ النَّاسِ قَرْنِي، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ»
- فهم السلف الصالح للنصوص الشرعية والرد على الشبهات حوله"خيركم قرني، ثم الذين يلونهم، ثم الذين يلونهم"[8].
- مجموعة زاد التربية الإسلامية (1)، والسيرة النبوبة (1)، والعقيدة (1)، والفقه (1)التربية الأسلامية 1« خيْرُ النّاسِ قرْنِي، ثُمّ الّذِين يلُونهُمْ، ثُمّ الّذِين يلُونهُمْ»
- مشروع منهاج زادكزادك 3 طالب نهائي«خَيْرُ النَّاسِ قَرْنِي، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ»