به خود زیان نزنید و به دیگران زیان نرسانید. کسی که زیان برساند الله به او زیان رساند و کسی که سخت بگیرد الله بر او سخت بگیرد
از ابوسعید خُدری ـ رضی الله عنه ـ روایت است که رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ فرمودند:
«لَا ضَرَرَ وَلَا ضِرَارَ، مَنْ ضَارَّ ضَرَّهُ اللَّهُ، وَمَنْ شَاقَّ شَقَّ اللَّهُ عَلَيْهِ»: «به خود زیان نزنید و به دیگران زیان نرسانید. کسی که زیان برساند الله به او زیان رساند و کسی که سخت بگیرد الله بر او سخت بگیرد».
«لَا ضَرَرَ وَلَا ضِرَارَ، مَنْ ضَارَّ ضَرَّهُ اللَّهُ، وَمَنْ شَاقَّ شَقَّ اللَّهُ عَلَيْهِ».
پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ بیان می‌کند که باید ضرر و زیان را با همهٔ انواع و مظاهرش از خود و دیگران دور نمود، بنابراین برای کسی حلال نیست که به خودش یا دیگران زیان برساند. و برای او حلال نیست که ضرر و زیان را با ضرر و زیان پاسخ گوید، زیرا زیان با زیانی دیگر از بین نمی‌رود مگر در باب قصاص آن هم بدون تعدی و زیاده‌روی. سپس رسول خدا ـ صلی الله علیه وسلم ـ به بیان وعید و تهدید دربارهٔ کسی می‌پردازد که به مردم زیان می‌رساند و اینکه هرکس به مردم سخت بگیرد، دچار سختی و مشقت می‌شود.
...:
نهی از مجازاتی که بیش از مثل آن باشد.
الله تعالی بندگانش را به چیزی که به زیان آنها باشد امر نکرده است.
تحریم زیان زدن به خود و دیگران با گفتار یا رفتار یا با ترک عملی.
جزا از جنس عمل است، بنابراین کسی که زیان برساند الله به او زیان می‌رساند و کسی که سخت بگیرد و سبب مشقت شود، الله به او سختی و مشقت می‌رساند.
یکی از قواعد شریعت این است که: «الضرر یُزال»: «زیان از بین برده می‌شود». چون شریعت زیان را تایید نمی‌کند و هرگونه زیان‌رسانی را انکار می‌کند.
بیشتر (6)
سنن دارقطنی (4/ 51) (3079).
التحفة الربانية في شرح الأربعين حديثًا النووية (ص74).
شرح الأربعين النووية.
لابن عثيمين (ص325).
فتح القوي المتين في شرح الأربعين وتتمة الخمسين.
للعباد (ص112).