निश्चय नै, धेरै 'फित्ना'हरू (उपद्रव, प्रलोभन र विकृतिहरू) उत्पन्न हुनेछन्। सावधान रहनुहोस्! त्यसपछि यस्तो फित्ना उत्पन्न हुनेछ, जसमा बसिरहने व्यक्ति हिँड्ने व्यक्तिभन्दा उत्तम हुनेछ, र हिँड्ने व्यक्ति दौडने व्यक्तिभन्दा उत्तम हुनेछ।
उस्मान शहामले वर्णन गरेका छन्: म र फर्कद सब्खी मुस्लिम बिन अबी बक्रासमक्ष गयौँ, त्यतिबेला उहाँ आफ्नो जमिनमा हुनुहुन्थ्यो। हामी उहाँसमक्ष उपस्थित भयौँ र सोध्यौँ: "के तपाईंले आफ्ना पिताले फितना (उपद्रव, प्रलोभन र विकृतिहरू) को विषयमा कुनै हदीस वर्णन गर्दै गरेको सुन्नुभएको छ?" उहाँले भन्नुभयो: "हो, मैले अबू बक्रा (रजियल्लाहु अन्हु) लाई वर्णन गर्दै गरेको सुनेको छु, उहाँले भन्नुभयो: अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभएको छ:"
"निश्चय नै चाँडै फित्नाहरू आउनेछन्। सावधान! त्यसपछि यस्तो फित्ना हुनेछ, जसमा बस्ने व्यक्ति हिँड्ने व्यक्तिभन्दा उत्तम हुनेछ, र हिँड्ने व्यक्ति त्यसतर्फ दौडने व्यक्तिभन्दा उत्तम हुनेछ। सुन्नुहोस्! जब त्यो फित्ना आउनेछ वा घटनेछ, तब जसको ऊँट छ ऊ आफ्नो ऊँटसँगै लागोस्, जसका बाख्राहरू छन् ऊ आफ्ना बाख्राहरूसँगै लागोस्, र जसको जमिन छ ऊ आफ्नो जमिनमै लागोस्।" एक व्यक्तिले सोधे: "हे अल्लाहका रसूल! जसको ऊँट, बाख्रा र जमिन केही पनि छैन भने उसले के गर्ने?" उहाँले भन्नुभयो: "उसले आफ्नो तरवार समातोस् र ढुङ्गाले हानेर त्यसको धारलाई भुत्ते बनाओस्, त्यसपछि यदि ऊ बाँच्न सक्छ भने बाँचोस्। हे अल्लाह! के मैले सन्देश पुऱ्याएँ? हे अल्लाह! के मैले सन्देश पुऱ्याएँ? हे अल्लाह! के मैले सन्देश पुऱ्याएँ?" त्यसपछि अर्का एक व्यक्तिले सोध्यो: "हे अल्लाहका रसूल! यदि मलाई बाध्य पारेर दुई सेनामध्ये वा दुई समूहमध्ये कुनै एकमा लगियो, अनि कसैले मलाई तरवारले प्रहार गर्यो वा कुनै काँड आएर मलाई लाग्यो र म मारिएँ भने के हुन्छ?" उहाँले भन्नुभयो: "त्यो मार्ने व्यक्तिले आफ्नो पाप र तिम्रो पाप (दुवैको भार) बोक्नेछ र ऊ नर्कबासीहरूमध्ये हुनेछ।"
«إِنَّهَا سَتَكُونُ فِتَنٌ، أَلَا ثُمَّ تَكُونُ فِتْنَةٌ الْقَاعِدُ فِيهَا خَيْرٌ مِنَ الْمَاشِي فِيهَا، وَالْمَاشِي فِيهَا خَيْرٌ مِنَ السَّاعِي إِلَيْهَا، أَلَا فَإِذَا نَزَلَتْ أَوْ وَقَعَتْ فَمَنْ كَانَ لَهُ إِبِلٌ فَلْيَلْحَقْ بِإِبِلِهِ، وَمَنْ كَانَتْ لَهُ غَنَمٌ فَلْيَلْحَقْ بِغَنَمِهِ، وَمَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَلْحَقْ بِأَرْضِهِ»، قَالَ فَقَالَ رَجُلٌ: يَا رَسُولَ اللهِ أَرَأَيْتَ مَنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ إِبِلٌ وَلَا غَنَمٌ وَلَا أَرْضٌ؟ قَالَ: «يَعْمِدُ إِلَى سَيْفِهِ فَيَدُقُّ عَلَى حَدِّهِ بِحَجَرٍ، ثُمَّ لِيَنْجُ إِنِ اسْتَطَاعَ النَّجَاءَ، اللهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ؟ اللهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ؟ اللهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ؟»، قَالَ: فَقَالَ رَجُلٌ: يَا رَسُولَ اللهِ أَرَأَيْتَ إِنْ أُكْرِهْتُ حَتَّى يُنْطَلَقَ بِي إِلَى أَحَدِ الصَّفَّيْنِ، أَوْ إِحْدَى الْفِئَتَيْنِ، فَضَرَبَنِي رَجُلٌ بِسَيْفِهِ، أَوْ يَجِيءُ سَهْمٌ فَيَقْتُلُنِي؟ قَالَ: «يَبُوءُ بِإِثْمِهِ وَإِثْمِكَ، وَيَكُونُ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ».
उस्मान अश्-शह्हाम र फरकद् अस्-सबखीले महान सहाबी अबू बकरह (रजियल्लाहु अन्हु) का छोरा मुस्लिमसँग सोधे: के उनले आफ्ना बुबाबाट मुस्लिमहरूबीच हुने उपद्रव र युद्धको बारेमा नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को कुनै हदीस सुनेका छन्? उहाँले जवाफ दिनुभयो: हो, नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले जानकारी दिनुभएको थियो कि उहाँको मृत्युपछि धेरै ठूला फित्ना (अराजकता र संकट)हरू आउनेछन्। यी फितनाहरूमा, यसबाट टाढा रहेर शान्त बस्ने व्यक्ति, यसमा हिँड्ने वा चासो राख्नेभन्दा उत्तम हुन्छ; र यसमा सामान्य रूपमा हिँड्ने व्यक्ति, यसतर्फ दगुर्ने र यसमा सक्रिय रूपमा भाग लिनेभन्दा राम्रो हुन्छ। त्यसपछि नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले त्यस व्यक्तिलाई मार्गदर्शन गर्नुभयो जसको समयमा वा जसको नजिक कलह र विद्रोह सुरु हुन्छ वा देखा पर्छ, कि यदि उसले शरण लिने कुनै ठाउँ पाउँछ भने त्यहीँ शरण लिओस्; तसर्थ जोसँग ऊँटहरू छन्, ऊ आफ्ना ऊँटहरूको रेखदेखमा लागोस्; जोसँग भेडा-बाख्राहरू छन्, ऊ आफ्ना पशुधनको स्याहारमा लागोस्; र जसको जमिन वा खेतबारी छ, ऊ आफ्नो कृषि कार्यमा लागोस्। एक व्यक्तिले सोध्यो: "हे अल्लाहका रसूल, तपाईंको के मार्गदर्शन छ त्यस्तो व्यक्तिको लागि, जसको न त कुनै शरण छ, न त ऊँट, न भेडा-बाख्रा, न त जमिन नै छ?" उहाँ (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो: उसले आफ्नो हतियारलाई फुटाइदिओस् र नष्ट गरिदिओस्, त्यसपछि यदि बाँच्न सम्भव छ भने आफूलाई र आफ्ना सन्तानलाई बचाउन त्यहाँबाट भागोस्। त्यसपछि रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले तीन पटक साक्षी राख्दै भन्नुभयो: हे अल्लाह! के मैले सन्देश पुर्याइदिएँ? हे अल्लाह! के मैले पुर्याइदिएँ? हे अल्लाह! के मैले पुर्याइदिएँ? तब एक व्यक्तिले सोधे: हे अल्लाहका रसूल! मलाई भन्नुहोस्, यदि मलाई यी दुई दल वा समूह मध्ये कुनै एकमा सामेल हुन बाध्य पारियो, र कुनै व्यक्तिले म माथि आफ्नो तरवारले प्रहार गर्यो वा कुनै तीर आएर मलाई मारिदियो भने के हुन्छ? उहाँले भन्नुभयो: मार्ने व्यक्ति तिम्रो पाप र आफ्नो पाप दुवै बोकेर फर्कनेछ, र कयामतको दिन नर्कवासीहरू मध्ये हुनेछ।
यस हदीसमा फित्नाहरू आउनेछन् भन्ने खबर दिँदै चेतावनी दिइएको छ, ताकि मानिसहरूले त्यसका लागि तयार रहन सकून्, त्यसमा नफसून्, र अल्लाहसँग धैर्य धारण गर्न तथा त्यसको खराबीबाट बच्नका लागि प्रार्थना गरून्।
इमाम नववीले भन्नुभएको छ: "नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को कथन "(त्यस फित्नामा बस्ने व्यक्ति उभिने व्यक्तिभन्दा उत्तम हुन्छ)... अन्त्यसम्म" को अर्थ यस फित्नाको गम्भीर खतरालाई स्पष्ट पार्नु र यसबाट बच्न तथा टाढा रहन प्रेरित गर्नु हो। साथै, यसको खराबी र दुष्परिणाम त्यस फित्नासँग मानिसको निकटता वा संलग्नताको स्तरमा निर्भर रहन्छ भन्ने कुरा पनि स्पष्ट पार्नु हो।"
इमाम नववीले भन्नुभएको छ: "त्यहाँ उपस्थित हुन बाध्य पारिएको व्यक्तिबाट पाप हटाइन्छ, तर हत्या भने बाध्य पारिएको भए पनि वैध हुँदैन। त्यसैले विद्वानहरूको सर्वसम्मत मत अनुसार हत्या गर्न बाध्य पारिएको व्यक्तिले हत्या गरे पनि पापी नै हुन्छ।"
इब्न हजरले भन्नुभएको छ: "अन्य विद्वानहरूले भनेका छन्: यदि कुनै समूहले शासक (इमाम) विरुद्ध विद्रोह गर्छ, आफ्नो अनिवार्य कर्तव्य पालना गर्न अस्वीकार गर्छ र युद्ध सुरु गर्छ भने, उनीहरूविरुद्ध युद्ध गर्नु अनिवार्य हुन्छ। त्यसैगरी, यदि दुई समूहहरू आपसमा लड्छन् भने, प्रत्येक सक्षम व्यक्तिको यो कर्तव्य हुन्छ कि उसले गल्ती गर्नेलाई रोकोस् र सही पक्षलाई साथ दिनुपर्छ। यो अधिकांश विद्वानहरूको मत हो। जबकि अन्य विद्वानहरूले यसलाई अझ स्पष्ट पार्दै भनेका छन्: जहाँ मुस्लिम समुदायको कुनै साझा शासक (इमाम) हुँदैन, त्यहाँ दुई मुस्लिम समूहहरूबीच हुने हरेक प्रकारको युद्ध निषेधित हुन्छ; र यस अवस्थामा उक्त विषयमा आएका हदीसहरूअनुसार नै नियम लागू गरिन्छ।"
इमाम नववीले भन्नुभएको छ: "फित्ना (अशान्ति र विद्रोह) को युद्धको समयमा लडाइँ गर्ने विषयमा विद्वानहरूका बीच भिन्न मत रहेको छ। एक समूहको भनाइ छ कि मुस्लिमहरूका बीच हुने युद्धमा लडाइँ गर्नु हुँदैन; यहाँसम्म कि यदि विरोधीहरू कसैको घरभित्रै प्रवेश गरेर उसलाई मार्न खोज्छन् भने पनि, उसलाई आफ्नो रक्षाका लागि लडाइँ गर्ने अनुमति छैन, किनभने आक्रमणकारी कुनै तावील (गलत व्याख्या वा भ्रम) को कारणले त्यसो गरिरहेको हुन्छ। यो विचार सहाबी अबू बक्रा (रदियल्लाहु अन्हु) र अन्य विद्वानहरूको हो। अर्कोतर्फ, इब्ने उमर र इम्रान बिन हुसैन (रदियल्लाहु अन्हुमा) लगायतका अन्य विद्वानहरूको मत छ कि त्यस्तो प्रकारको युद्धमा संलग्न त हुनु हुँदैन, तर यदि कसैले आफूमाथि नै आक्रमण गर्छ भने आफ्नो ज्यान जोगाउन रक्षात्मक प्रहार गर्न सकिन्छ। यी दुवै विचारधारा मुस्लिमहरूबीच हुने सम्पूर्ण युद्ध वा आपसी विवादहरूमा प्रत्यक्ष रूपमा सहभागी नहुने कुरामा सहमत छन्। तर, अधिकांश सहाबा, ताबेईन (सहाबाका अनुयायीहरू) र आम विद्वानहरूको मत छ कि आपसी युद्ध वा विवादको समयमा सत्यको पक्षमा रहेकाहरूलाई मद्दत गर्नु र विद्रोही वा अत्याचारी समूहका विरुद्ध उनीहरूको साथ दिएर लड्नु अनिवार्य छ; अल्लाहले भन्नुभएको छ: {...तसर्थ विद्रोही (अत्याचारी) समूहसँग तबसम्म लड, जबसम्म उनीहरू अल्लाहको आदेशतर्फ फर्कँदैनन्...} (अल-हुजुरात: ९)। र यही मत नै सही हो। जहाँसम्म गृहयुद्धबाट टाढा रहन सचेत गराउने हदीसहरूको प्रसङ्ग छ, ती हदीसहरू कि त त्यस्ता व्यक्तिहरूका लागि हुन् जसलाई कुन पक्ष सत्य हो भन्ने कुरा स्पष्ट हुँदैन, अथवा ती दुवै अत्याचारी समूहहरूका लागि हुन् जसमध्ये कसैको पक्षमा पनि कुनै न्यायसङ्गत तर्क हुँदैन।"
सही मुस्लिम (4/ 2212) (2887).
थप (2)
النهاية في غريب الحديث والأثر (91).
شرح سنن أبي داود للعباد (478/ 3).