((كوڕێ ئاده‌می ئامانه‌كێ خرابتر ژ زكی تژی نه‌كرییه، چه‌ند پارییه‌كێن كێم تێرا كوڕێ ئاده‌می هه‌نه كو پشتا وی ڕاگرن، به‌لێ ئه‌گه‌ر وی هه‌ر خوار؛ هنگی بلا سێئێك بۆ خوارنا وی بیت و سێئێك بۆ ڤه‌خوارنا وی بیت و سێئێك بۆ بێهن و هه‌ناسه‌دانا وی بیت))
ژ میقدامێ كوڕێ مه‌عدی كه‌ریبی (خودێ ژێ ڕازی بیت) گۆت: من گوھ ل پێغه‌مبه‌رێ خودێ (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) بوو دگۆت:
((كوڕێ ئاده‌می ئامانه‌كێ خرابتر ژ زكی تژی نه‌كرییه، چه‌ند پارییه‌كێن كێم تێرا كوڕێ ئاده‌می هه‌نه كو پشتا وی ڕاگرن، به‌لێ ئه‌گه‌ر وی هه‌ر خوار؛ هنگی بلا سێئێك بۆ خوارنا وی بیت و سێئێك بۆ ڤه‌خوارنا وی بیت و سێئێك بۆ بێهن و هه‌ناسه‌دانا وی بیت)).
«مَا مَلأَ آدَمِيٌّ وِعَاءً شَرًّا مِنْ بَطْنٍ، بِحَسْبِ ابْنِ آدَمَ أَكَلاَتٌ يُقِمْنَ صُلْبَهُ، فَإِنْ كَانَ لَا مَحَالَةَ، فَثُلُثٌ لِطَعَامِهِ، وَثُلُثٌ لِشَرَابِهِ، وَثُلُثٌ لِنَفَسِهِ».
پێغه‌مبه‌رێ خودێ (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) به‌رێ مه دده‌ته بنیاته‌ك ژ بنیاتێن پزیشكییێ، ئه‌و ژی پارێزه یا كو مروڤ ب وێ ساخله‌مییا خۆ دپارێزیت، ئه‌ڤ بنیاته ژی كێمكرنا خوارنێیه، به‌لكی دێ هندێ خۆت هندی خۆ پێ ڕاگریت و هێز بۆ بهێت ل سه‌ر كرنا كارێن پێدڤی، خرابترین ئامان ژی هاتبیته تژیكرن؛ زكه، ئه‌ڤه ژی ژ به‌ر وان نهخۆشییێن مه‌ترسیدار یێن ژ تێربوونێ دروست دبن یێن كو ناهێنه هژمارتن، چ ئه‌ڤ نه‌خۆشییه بله‌ز بهێن یان دره‌نگ و چ نهخۆشییێن ناڤخۆیی بن یان یێن ب سه‌رڤه بن. پاشی پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) گۆت: ئه‌گه‌ر مروڤ دێ هه‌ر خۆ تێر كه‌ت و پێدڤی پێ هه‌بیت؛ هنگی بلا خوارنا خۆ بكه‌ته سێ پارچه، سێئێكێ بۆ خوارنێ و سێئێكێ بۆ ڤه‌خوارنێ و سێئێكێ بۆ بێهن و هه‌ناسه‌دانا خۆ، داكو به‌رته‌نگی و زیان ل سه‌ر دروست نه‌بن، زێده‌باری ته‌مبه‌لییێ ژ بۆ كرنا وى تشتێ خودێ ل سه‌ر فه‌ر كری د كارێ دین و دونیایا ویدا.
زێده‌گاڤینه‌كرن د خوارن و ڤه‌خوارنێدا، ئه‌ڤه ژی بنیاته‌كێ كۆمكه‌ره بۆ هه‌می بنیاتێن پزیشكی، ژ به‌ر وان نه‌خۆشی و ئێشێن ژ به‌ر گه‌له‌ك تێربوونێ په‌یدا دبن.
مه‌ره‌م و ئارمانج ژ خوارنێ؛ پاراستنا ساخله‌مییا مرۆڤی و هێزێیه و سلامه‌تییا ژیانێ ژی هه‌ر ب وانه.
چه‌ندین زیانێن له‌شی و ئایینی یێن د تژیكرنا زكیدا هه‌ین ژ خوارنێ، عومه‌ری (خودێ ژێ ڕازی بیت) گۆت: ((هشیاری گه‌له‌ك خوارنێ بن هه‌تا زكێ خۆ تژی دكه‌ن، چونكی ئه‌و بۆ له‌شی یا خرابه و خۆدانی ل سه‌ر كرنا نڤێژێ سست و ته‌مبه‌ل دكه‌ت)).
خوارن وه‌ك حوكم دابه‌ش دبیته سه‌ر چه‌ند پشكه‌كان: خوارنه‌كا پێدڤی (واجب): ئه‌و خوارنه یا مرۆڤ ب وێ پاراستنێ ل سه‌ر ژیانا خۆ دكه‌ت و هێلانا وێ دبیته ئه‌گه‌رێ زیانگه‌هاندنێ ب مرۆڤی. خوارنه‌كا دروست (جائز): ئه‌و خوارنه یا ژ ئاستێ پێدڤی زێده‌تر بیت و مه‌ترسییا زیانگه‌هاندنێ ل سه‌ر نینه. خوارنه‌كا نه‌باش (مه‌كروھ): ئه‌و خوارنه یا مه‌ترسییا زیانگه‌هاندنێ ل سه‌ر هه‌ی. خوارنه‌كا سوننه‌ت (موسته‌حه‌ب): ئه‌و خوارنه یا دبیته هاریكار بۆ مرۆڤی ل سه‌ر عیباده‌تێ خودێ و گوهدانا وی، ئه‌ڤه هه‌می د فه‌رمووده‌یێدا ب سێ ئاستان هاتییه كورتكرن: ئاستێ ئێكێ: تژیكرنا زكی. ئاستێ دووێ: خوارنا چه‌ند پارییه‌كێن كێم كو پشتا خۆدانی ڕاگرن. ئاستێ سێیێ: گۆتنا وی: ((سێئێكه‌ك بۆ خوارنا وی و سێئێكه‌ك بۆ ڤه‌خوارنا وی و سێئێكه‌ك بۆ بێهن و هه‌ناسه‌دانا وی))، ئه‌ڤه هه‌می ژی ئه‌گه‌ر جۆرێ خوارنێ یێ حه‌لال و دروست بیت.
فه‌رمووده بناخه‌یه‌كه ژ بناخه‌یێن پزیشكییێ، و ژ به‌ر كو زانستێ پزیشكی ل سه‌ر سێ بنیاخه‌یان دزڤڕیت: پاراستنا هێزێ و ڕێگریكرن ژ تشتێ ب زیان و ده‌رئێخستنا تشتێ زێده و ب زیان ژ ناڤ له‌شی، و فه‌رمووده‌یێ هه‌ردوو بنیاخه‌یێن ئێكێ ب خۆڤه گرتن، هه‌روه‌كی د گۆتنا خودایێ مه‌زندا هاتی: (وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ) [الأعراف: 31]، ئانكو: ((بخۆن و ڤه‌خۆن و ئیسرافێ نه‌كه‌ن، چونكی ب ڕاستی خودێ حه‌ز ژ مرۆڤێن ئیسرافكه‌ر ناكه‌ت)).
ته‌مامه‌تی و جوانییا ڤی شه‌ریعه‌تی كو به‌رژه‌وندییێن مرۆڤی یێن دین و دونیایا وی ب خۆڤه گرتینه.
ژ زانستێن شه‌ریعه‌تی؛ بناخه‌یێن پزیشكی و چه‌ند جۆره‌كێن وێنه، هه‌روه‌كی ده‌ق ل دۆر هنگڤینی و ڕه‌شكان هاتین.
حوكمێن شه‌رعی ژ حیكمه‌ت و كاربنه‌جهییان پێكهاتینه، و ئه‌و ل سه‌ر لادانا خرابییان و ب ده‌ستڤه‌ئینانا باشی و به‌رژه‌وه‌ندییان هاتینه ئاڤاكرن.
زێده‌تر (10)
سونه‌نا تیرمیزی (4/ 188) (2380).
سونەنا ئبن ماجه (4/ 448) (3349).
موسنه‌دا ئه‌حمه‌دی (28/ 422) (17186).
فتح الباري لابن حجر (9/ 528).
جامع العلوم والحكم في شرح خمسين حديثا من جوامع الكلم.
لابن رجب (2/ 467).
التحفة الربانية في شرح الأربعين حديثًا النووية.
لإسماعيل الأنصاري (ص100).
فتح القوي المتين في شرح الأربعين وتتمة الخمسين.
لعبد المحسن العباد (ص148).
Cited in books
4 Booksزێده‌تر (4)
- سؤال وجواب حول الإسلام«مَا مَلَأَ آدَمِيٌّ وِعَاءً شَرًّا مِنْ بَطْنٍ، بِحَسْبِ ابْنِ آدَمَ أُكُلَاتٌ يُقِمْنَ صُلْبَهُ، فَإِنْ كَانَ لَا مَحَالَةَ، فَثُلُثٌ لِطَعَامِهِ، وَثُلُثٌ لِشَرَابِهِ، وَثُلُثٌ لِنَفَسِهِ»
- شرح الأربعين النووية«مَا مَلَأَ آدَمِيٌّ وِعَاءً شَرًّا مِنْ بَطْنٍ، بِحَسْبِ ابْنِ آدَمَ أُكُلَاتٌ يُقِمْنَ صُلْبَهُ، فَإِنْ كَانَ لَا مَحَالَةَ، فَثُلُثٌ لِطَعَامِهِ، وَثُلُثٌ لِشَرَابِهِ، وَثُلُثٌ لِنَفَسِهِ».
- مشروع منهاج زادكزادك 1 طالب«مَا مَلَأَ آدَمِيٌّ وِعَاءً شَرًّا مِنْ بَطْنٍ، بِحَسْبِ ابْنِ آدَمَ أُكُلَاتٌ يُقِمْنَ صُلْبَهُ، فَإِنْ كَانَ لَا مَحَالَةَ فَثُلُثٌ لِطَعَامِهِ، وَثُلُثٌ لِشَرَابِهِ، وَثُلُثٌ لِنَفَسِهِ»
- نبراس طالب (2)نبراس طالب (2) «مَا مَلَأَ آدَمِيٌّ وِعَاءً شَرًّا مِنْ بَطْنٍ، بِحَسْبِ ابْنِ آدَمَ أُكُلَاتٌ يُقِمْنَ صُلْبَهُ، فَإِنْ كَانَ لَا مَحَالَةَ فَثُلُثٌ لِطَعَامِهِ، وَثُلُثٌ لِشَرَابِهِ، وَثُلُثٌ لِنَفَسِهِ»