“នៅសម័យកាលចុងក្រោយ(កៀកនឹងថ្ងៃបរលោក) នឹងមានមនុស្សមួយក្រុមដែលជាយុវជន ហើយមានគំនិតរាក់។ ពួកគេនឹងនិយាយពាក្យដែលល្អបំផុតរបស់មនុស្សជាតិ ប៉ុន្តែពួកគេនឹងចេញពីសាសនាឥស្លាម ប្រៀបដូចជាព្រួញចេញពីធ្នូដូច្នេះដែរ។
អំពី អាលី رضي الله عنه បាននិយាយថា៖ ប្រសិនបើខ្ញុំរាយការណ៍ហាទីស្ហអំពីរ៉ស៊ូលុលឡោះ ﷺ ទៅកាន់អ្នក នោះប្រាកដណាស់ ការដែលធ្លាក់ពីលើមេឃមក វាធ្វើឱ្យខ្ញុំពេញចិត្តជាងការនិយាយបំផ្លើសលើលោក។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើខ្ញុំរាយការណ៍ទៅកាន់អ្នកអំពីបញ្ហារវាងខ្ញុំហើយនិងអ្នក នោះសង្រ្គាមគឺគ្មានអ្វីក្រៅពីការបោកប្រាស់នោះឡើយ។ ខ្ញុំបានលឺរ៉ស៊ូលុលឡោះ ﷺ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖
“នៅសម័យកាលចុងក្រោយ(កៀកនឹងថ្ងៃបរលោក) នឹងមានមនុស្សមួយក្រុមដែលជាយុវជន ហើយមានគំនិតរាក់។ ពួកគេនឹងនិយាយពាក្យដែលល្អបំផុតរបស់មនុស្សជាតិ ប៉ុន្តែពួកគេនឹងចេញពីសាសនាឥស្លាម ប្រៀបដូចជាព្រួញចេញពីធ្នូដូច្នេះដែរ។ ជំនឿរបស់ពួកគេនឹងមិនចូលទៅហួសពីបំពង់ករបស់ពួកគេឡើយ។ គ្រប់ទីកន្លែងដែលអ្នកឃើញពួកគេ ចូរសម្លាប់ពួកគេចុះ។ ការសម្លាប់ពួកគេនឹងទទួលបានរង្វាន់ក្នុងនាមជាអ្នកដែលសម្លាប់ពួកគេនៅថ្ងៃបរលោក” ។
«يَأْتِي فِي آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ حُدَثَاءُ الأَسْنَانِ سُفَهَاءُ الأَحْلاَمِ، يَقُولُونَ مِنْ خَيْرِ قَوْلِ البَرِيَّةِ، يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، لاَ يُجَاوِزُ إِيمَانُهُمْ حَنَاجِرَهُمْ، فَأَيْنَمَا لَقِيتُمُوهُمْ فَاقْتُلُوهُمْ، فَإِنَّ قَتْلَهُمْ أَجْرٌ لِمَنْ قَتَلَهُمْ يَوْمَ القِيَامَةِ».
អាមីរុលមុមីនីន អាលី رضي الله عنه បានរាយការណ៍ថា៖ ប្រសិនបើអ្នកបានលឺខ្ញុំរៀបរាប់ហាទីស្ហអំពី ព្យាការី នោះខ្ញុំនឹងមិនប្រើពាក្យអសុរស ឬប្រមាថឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ ខ្ញុំនឹងនិយាយឱ្យត្រឹមត្រូវ និងច្បាស់លាស់។ ពិតប្រាកដណាស់ វាជារឿងងាយស្រួល និងស្រាលសម្រាប់ខ្ញុំក្នុងការធ្លាក់ពីលើមេឃមក ជាងការនិយាយបំផ្លើសលើលោក ប៉ុន្តែនៅពេលដែលខ្ញុំនិយាយអំពីបញ្ហារវាងខ្ញុំ និងមនុស្ស នោះសង្គ្រាមគឺជាការបោកប្រាស់ ដូច្នេះខ្ញុំប្រហែលជាប្រើពាក្យអសុរស និងពាក្យសំដីគ្រោតគ្រាត។ ខ្ញុំបានរ៉ស៊ូលុលឡោះ ﷺ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ នៅសម័យកាលចុងក្រោយ នឹងមានមនុស្សមួយក្រុមដែលជាយុវជន ហើយមានគំនិតរាក់។ ពួកគេនឹងនិយាយចេញពីគម្ពីរគួរអាន ហើយសូត្រវាច្រើន ប៉ុន្តែពួកគេនឹងចេញពីសាសនាឥស្លាម ហើយបំពានព្រំខ្នាតរបស់វា ដូចជាព្រួញដែលបាញ់ចេញពីធ្នូដូច្នេះដែរ។ ជំនឿរបស់ពួកគេនឹងមិនចូលហួសពីបំពង់កឡើយ។ គ្រប់ទីកន្លែងដែលអ្នករកពួកគេ ចូរសម្លាប់ពួកគេ។ ការសម្លាប់ពួកគេនឹងទទួលបានរង្វាន់ក្នុងនាមជាអ្នកដែលសម្លាប់ពួកគេនៅថ្ងៃបរលោក។
បញ្ជាក់អំពីលក្ខណៈមួយចំនួនរបស់ពួកខវ៉ារិច។
នៅក្នុងហាទីស្ហនេះ គឺជាភស្តុតាងនៃភាពជាណាពី ពោលគឺណាពី ﷺ បានប្រាប់ជាមុនអំពីអ្វីដែលនឹងកើតឡើងក្នុងចំណោមមនុស្សបន្ទាប់ពីការទទួលមរណភាពរបស់លោក ហើយបន្ទាប់មក វាបានកើតឡើងដូចដែលលោកបានទាយទុកជាមុន។
អាចប្រើពាក្យមិនច្បាស់លាស់ និងពាក្យប្រមាថក្នុងសង្គ្រាម។ អនុញ្ញាតឱ្យធ្វើការបោកបញ្ឆោតនៅក្នុងសង្រ្គាម ពាក់ព័ន្ធនឹងការប្រើពាក្យមិនច្បាស់លាស់ និងការកុហកដើម្បីផលល្អប៉ុណ្ណោះ មិនមែននៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀង និងការធានានូវសុខសន្តិភាពឡើយ ព្រោះវាជាទង្វើដែលត្រូវបានហាមឃាត់។
អ៊ីម៉ាំ អាន់ណាវ៉ាវី បាននិយាយពន្យល់ឃ្លាថា៖ “ពួកគេនឹងនិយាយពាក្យដែលល្អបំផុតរបស់មនុស្សជាតិ” គឺជាអត្ថន័យចំ។ ដូចជាការនិយាយរបស់ពួកគេថា 'គ្មានច្បាប់ណាក្រៅពីអល់ឡោះ' និងពាក្យស្រដៀងគ្នាដែលបង្ហាញពីការអំពាវនាវទៅរកគម្ពីររបស់អល់ឡោះ។
អ៊ិពនូ ហាជើរ បាននិយាយពន្យល់ពីប្រសាសន៍របស់ណាពី ﷺ ថា៖ "ជំនឿរបស់ពួកគេមិនចូលហួសពីបំពង់កឡើយ" នេះមានន័យថា ជំនឿមិនចាក់ឫសនៅក្នុងបេះដូងរបស់គេនោះទេ ពីព្រោះអ្វីដែលឈប់នៅនឹងបំពង់ក គឺមិនឆ្លងកាត់ទៅដល់បេះដូងឡើយ" ។
អាល់ក៏ទី បាននិយាយថា៖ " បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញបានសម្រេចឯកភាពគ្នាថា ក្រុមខវ៉ារិច និងក្រុមពិទអះ ដូចជាពួកគេដែរនោះ ប្រសិនបើពួកគេបះបោរប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល មិនយល់ស្របនឹងទស្សនៈរបស់ក្រុមអ្នកមូស្លីម ហើយមិនស្តាប់បង្គាប់នោះ គឺត្រូវតែប្រយុទ្ធនឹងពួកគេ បន្ទាប់ពីបានរំលឹក ហើយបានបង្ហាញភស្តុតាងរួច។
សហេស អាល់ពូខរី (4/ 200) (3611).
សហេស មូស្លីម (2/ 746) (1066).
បន្ថែមទៀត (3)
النهاية في غريب الحديث والأثر (259)(866).
البحر المحيط الثجاج في شرح صحيح الإمام مسلم بن الحجاج (20/ 264) (20/ 258).
إرشاد الساري لشرح صحيح البخاري (6/ 58).