Skip to content

«الله متعال می‌فرمایند: سه کس هستند که روز قیامت دشمن و خصم من خواهند بود

از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند:

«الله متعال می‌فرمایند: سه کس هستند که روز قیامت دشمن و خصم من خواهند بود: کسی که به نام من [پیمان] ببندد، سپس خیانت کند، و کسی که انسان آزادی را بفروشد و بهایش را بخورد، و کسی که کارگری را به استخدام درآورد و از او کار کامل بکشد، ولی مزدش را نپردازد».

«قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: ثَلاَثَةٌ أَنَا خَصْمُهُمْ يَوْمَ القِيَامَةِ: رَجُلٌ أَعْطَى بِي ثُمَّ غَدَرَ، وَرَجُلٌ بَاعَ حُرًّا فَأَكَلَ ثَمَنَهُ، وَرَجُلٌ اسْتَأْجَرَ أَجِيرًا فَاسْتَوْفَى مِنْهُ وَلَمْ يُعْطِهِ أَجْرَهُ».

بخاری روایت کردهاست.
حديث صحيح
توضیح

پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم خبر دادند که الله متعال فرموده است: «سه گروه هستند که روز قیامت دشمن من خواهند بود و هر که من دشمن او باشم، [در آن روز] با او دشمنی کرده و بر او چیره می‌شوم: نخست: کسی که سوگندش را [به نام من] داد و به الله قسم خورد و پیمانی بست، سپس آن را نقض کرد و خیانت ورزید. دوم: کسی که مرد آزادی را [ناحق] به عنوان برده فروخت و بهایش را خورد و از ارزش آن استفاده کرد. سوم: کسی که کارگری را برای انجام کاری اجیر کرد، و [آن کارگر] کار را به طور کامل انجام داد، ولی [صاحبکار] مزد عملش را به او نپرداخت.

از فوائد حدیث

این حدیث از جمله احادیثی است که پیامبر اکرم (صلی الله علیه وسلم) از پروردگار خود روایت می‌کند و به آن «حدیث قدسی» یا «الهی» می‌گویند، الفاظ و معانی آن از جانب الله است، اما ویژگی‌های قرآن کریم — مانند تعبد به تلاوت، طهارت برای لمس آن، تحدی و اعجاز و غیره — را ندارد.

سندی می‌گوید: گفته شده ذکر این سه گروه به معنای اختصاص [خشم خدا] به آنان نیست، چرا که الله متعال دشمن همه ستمکاران است، بلکه برای تأکید و تشدید [عذاب] بر این سه گروه است.

ابن جوزی می‌گوید: انسان آزاد، بنده الله متعال است، پس هر که به او ستم کند، دشمنش همان آقا و مولای او — که الله متعال است — خواهد بود.

خطابی می‌گوید: برده‌سازی انسان آزاد به دو صورت واقع می‌شود: ۱. او را آزاد کند سپس آن را کتمان نماید یا انکار کند. ۲. پس از آزادی، او را به اجبار به خدمت بگیرد، که مورد اول شدیدتر است. [شارح می‌گوید:] و حدیث مورد بحث ما شدیدتر است؛ زیرا در آن علاوه بر کتمان یا انکار آزادی، مطابق با آن [ادعا] عمل شده، مانند فروش و خوردن بهایش، و به همین دلیل وعید [عذاب] آن شدیدتر است.

منابع
بیشتر (4)

صحیح بخاری. (3/ 90) (2270).

فتح ذي الجلال والإكرام بشرح بلوغ المرام (4/ 252).

إرشاد الساري لشرح صحيح البخاري (4/ 108).

مرشد ذوي الحجا والحاجة إلى سنن ابن ماجه والقول المكتفى على سنن المصطفى (14/ 211).