निस्सन्देह यी जनावरहरूमा पनि जंगली जनावरहरूको जस्तै भाग्ने स्वभाव हुन्छ। त्यसैले तिनीहरूमध्ये जुन तिम्रो नियन्त्रणबाट बाहिर जान्छ, त्यससँग पनि यस्तै व्यवहार गर।
राफेअ बिन खदीज (रजियल्लाहु अन्हु) ले बयान गरेका छन्:
"हामी नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को साथमा जुल् हुलैफा भन्ने ठाउँमा थियौँ। मानिसहरू अत्यन्तै भोकाएका थिए। त्यस बखत उनीहरूले केही ऊँट र बाख्राहरू प्राप्त गरेका थिए। राफेअ् (रजियल्लाहु अन्हु) भन्नुहुन्छ: “नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लस्करको पछाडि हुनुहुन्थ्यो। मानिसहरूले हतार-हतार ती जनावरहरू जब्ह गरेर भाँडामा मासु पकाउन थालिसकेका थिए। पछाडिबाट नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) आइपुग्नुभयो र पकाउँदै गरिएका ती भाँडाहरू घोप्ट्याइदिने आदेश दिनुभयो। आदेशअनुसार ती भाँडाहरू खन्याइयो। त्यसपछि उहाँले माल-सामानको न्यायोचित बाँडफाँड गर्नुभयो र दशवटा बाख्रा बराबर एउटा ऊँट ठहर गर्नुभयो। यसैक्रममा ती ऊँटहरूमध्ये एउटा ऊँट भाग्यो। मानिसहरूले त्यसलाई नियन्त्रणमा लिने निकै प्रयास गरे, तर सकेनन् र थकित भए। त्यहाँ घोडाहरू पनि थोरै थिए। अन्ततः एकजना व्यक्तिले त्यसतर्फ बाण हाने र अल्लाहको कृपाले बाण ऊँटलाई लाग्यो। यो देखेर नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो, ‘यी जनावरहरूमा पनि कहिलेकाहीँ जंगली जनावरको जस्तै उग्रता आउँछ। त्यसैले यदि कुनै जनावर तिमीहरूको नियन्त्रणबाहिर गयो भने, त्यसलाई रोक्न यही तरिका अपनाउने गर।’ राफेअ् (रजियल्लाहु अन्हु) ले सोध्नुभयो, ‘हे अल्लाहका रसूल! भोलि हाम्रो शत्रुसँग मुठभेड हुने डर छ, तर हामीसँग जनावर काट्ने छुरीहरू छैनन्। के हामी बाँसको धारले जनावर वध गर्न सक्छौँ?’ उहाँ (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले जवाफ दिनुभयो, ‘जुन वस्तुले काट्दा रगत बग्छ र अल्लाहको नाम लिएर वध गरिएको छ, त्यसको मासु खाऊ। तर दाँत र नङको प्रयोग नगर्नु। म यस कुरालाई पनि स्पष्ट पारिदिन्छु: दाँत त हड्डी हो, अनि नङचाहिँ हब्शीहरूको छुरा हो।’"
كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذِي الحُلَيْفَةِ، فَأَصَابَ النَّاسَ جُوعٌ، فَأَصَابُوا إِبِلًا وَغَنَمًا، قَالَ: وَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أُخْرَيَاتِ القَوْمِ، فَعَجِلُوا، وَذَبَحُوا، وَنَصَبُوا القُدُورَ، فَأَمَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالقُدُورِ، فَأُكْفِئَتْ، ثُمَّ قَسَمَ، فَعَدَلَ عَشَرَةً مِنَ الغَنَمِ بِبَعِيرٍ فَنَدَّ مِنْهَا بَعِيرٌ، فَطَلَبُوهُ، فَأَعْيَاهُمْ وَكَانَ فِي القَوْمِ خَيْلٌ يَسِيرَةٌ، فَأَهْوَى رَجُلٌ مِنْهُمْ بِسَهْمٍ، فَحَبَسَهُ اللَّهُ، ثُمَّ قَالَ: «إِنَّ لِهَذِهِ البَهَائِمِ أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الوَحْشِ، فَمَا غَلَبَكُمْ مِنْهَا فَاصْنَعُوا بِهِ هَكَذَا»، فَقَالَ أي رافع: إِنَّا نَرْجُو -أَوْ نَخَافُ- العَدُوَّ غَدًا، وَلَيْسَتْ مَعَنَا مُدًى، أَفَنَذْبَحُ بِالقَصَبِ؟ قَالَ: «مَا أَنْهَرَ الدَّمَ، وَذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ فَكُلُوهُ، لَيْسَ السِّنَّ وَالظُّفُرَ، وَسَأُحَدِّثُكُمْ عَنْ ذَلِكَ: أَمَّا السِّنُّ فَعَظْمٌ، وَأَمَّا الظُّفُرُ فَمُدَى الحَبَشَةِ».
राफेअ बिन खदीज (रजिअल्लाहो अन्हु) ले बताउनु भएको छ कि हामी नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को साथमा 'जुल-हुलैफा' भन्ने स्थानमा थियौँ। त्यसबेला मानिसहरू साह्रै भोकाएका थिए। हामीले शत्रुहरूबाट ऊँट र बाख्राहरू गनिमत (युद्धको माल) का रूपमा प्राप्त गरेका थियौँ। मानिसहरूले हतारिँदै नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को अनुमति र गनिमतको बाँडफाँड अगावै केही पशुहरू वध गरेर पकाउन भाँडाहरू चुलोमा बसाले। नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लस्करको पछिल्लो भागमा हुनुहुन्थ्यो। जब उहाँ आइपुग्नुभयो र यो कुरा थाहा पाउनुभयो, तब भाँडाहरू घोप्ट्याइदिने आदेश दिनुभयो; र त्यसमा भएको सबै झोल पोखिइयो। त्यसपछि उहाँले सबैका बीच न्यायोचित रूपमा गनिमत बाँडफाँड गर्नुभयो, जसमा १० वटा बाख्रा बराबर १ वटा ऊँट तय गरियो। बाँडफाँडकै क्रममा एउटा ऊँट एकाएक भाग्यो। घोडाको सङ्ख्या कम भएकाले मानिसहरूले त्यसलाई दौडेर समात्न सकेनन्। तब एक जना साथीले तीर हानेर ऊँटलाई प्रहार गरे र अल्लाहको इच्छाले ऊँट त्यहीँ रोकियो। यो देखेर नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो: यी पाल्तु पशुहरूमा पनि कहिलेकाहीँ जङ्गली जनावरकै जस्तो भड्किने स्वभाव हुन्छ। त्यसैले कुनै जनावर नियन्त्रण बाहिर गयो वा समात्न असम्भव भयो भने, त्यसलाई रोक्न यसैगरी प्रहार गर्नु। त्यसपछि राफेअ् (रजिअल्लाहु अन्हु) ले सोध्नुभयो: हे अल्लाहका रसूल! भोलि हाम्रो शत्रुसँग मुठभेड हुने सम्भावना छ र हामीलाई डर छ कि हाम्रा हतियारहरूद्वारा पशु वध गर्दा हतियारको धार खुकुलो हुन सक्छ वा बिग्रनेछ, जबकि वध गर्नुपर्ने आवश्यकता अति जरुरी छ; तर हामीसँग चक्कु छैन। के हामी धारिलो बाँस वा नर्कटको भाटोले पशु वध गर्न सक्छौँ? यसरी हाम्रा युद्धका हतियारको धार पनि जोगिनेछ। नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयोः जुन वस्तुले जनावर वध गर्दा रगत राम्ररी बग्छ र धेरै मात्रामा बाहिर निस्किन्छ, र जनावरलाई वध गर्दा अल्लाहको नाम लिइएको छ भने, त्यसलाई खाऊ। तर दाँत र नङद्वारा वध गरिएको जनावर भने नखाऊ। किनकि दाँत त हड्डी हो, र नङको प्रयोग हबशाका काफिरहरू ले गर्दछन्।
रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) सेनाको अन्तिम लहरमा हिँड्नु, आफ्ना साथीहरूको हेरचाह र अवस्थाको निरन्तर खबरदारी गर्नु, अनि साथीहरूले दिएका राम्रा सल्लाहलाई सहर्ष स्वीकार गर्नु, यी सबै उहाँको नम्रता, उँच्च चरित्र र उच्च नेतृत्वका सुन्दर झलकहरू हुन्।
इमाम (शासक) द्वारा आफ्ना प्रजा तथा सेनालाई दण्डित गरिने कुरा प्रस्ट हुन्छ; किनकि नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले पनि उहाँको अनुमति बिना उनीहरूले देखाएको हतारो र अनुशासनहीनताका कारण सजाय दिनुभएको थियो। अनि उनीहरूका लागि सजायको स्वरूप यही थियो कि उनीहरूले प्राप्त गर्न चाहेकै कुराबाट उनीहरूलाई वञ्चित गरियो।
सहाबाहरू (रजियल्लाहु अन्हुम) नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) का आदेशहरूको शीघ्र पालना गर्दथे।
'गनिमत'को धन बाँडफाँड नभएसम्म त्यसबाट लिन निषेध गरिएको छ।
न्याय कायम गर्नु अति आवश्यक छ, विशेष गरी शत्रुहरू र काफिरहरूसँगको जिहादको मैदानमा; किनकि यो नै शत्रुमाथि विजय र सफलता प्राप्त गर्ने प्रमुख कारणहरूमध्ये एक हो।
इमाम नववीले भन्नुभएको छ: "यदि कुनै घरपालुवा जनावर भड्किएर वा तर्सेर भागेमा—जस्तै उँट, गाय, घोडा, बाख्रा वा अन्य कुनै पशु—त्यसलाई जङ्गली शिकारसरह मानिनेछ। तसर्थ, त्यसलाई टाढैबाट प्रहार गरी घाइते बनाएर बध (हलाल) गर्नु वैध हुनेछ।"
जनावरको मासु खान योग्य (हलाल) हुनका लागि त्यसलाई धार्मिक विधिअनुसार वध (जिब्हा) गर्नु अनिवार्य छ। यसका लागि जनावरमा निम्न सर्तहरू पूरा भएको हुनु आवश्यक छ: १. त्यो जनावर खानका लागि धर्मशास्त्रअनुसार जायज (मुबाह) हुनुपर्छ। २. त्यो मानिसको नियन्त्रण वा बसमा भएको हुनुपर्छ। नियन्त्रणमा नरहेको जनावरको हकमा सिकारसम्बन्धी नियम लागू हुन्छ। ३. त्यो जमिनमा बस्ने जनावर हुनुपर्छ; पानीमा रहने जनावरका लागि धार्मिक विधिअनुसारको वध अनिवार्य छैन।
जब्ह (पशु वध) वैध हुनुका शर्तहरू: १. वध गर्ने व्यक्तिको योग्यता: वध गर्ने व्यक्ति विवेकशील, होस भएको, र मुस्लिम वा किताबी (यहूदी/इसाई) हुनुपर्छ। २. अल्लाहको नाम लिनु ('बिस्मिल्लाह' भन्नु): वध सुरु गर्दा अनिवार्य रूपमा अल्लाहको नाम लिनुपर्छ । ३. हतियारको उपयुक्तता: वधका लागि प्रयोग गरिने औजार दाँत र नङबाहेक अरू जुनसुकै पदार्थको भए पनि धारिलो हुनुपर्छ। ४. नियन्त्रणमा रहेका पशुहरूको हकमा श्वासनली (कण्ठ), अन्ननली र दुवै घाँटीका मुख्य रगतका नसहरू (वदजैन) काटेर घाँटीको तोकिएको ठाउँमै वध गर्नुपर्छ।
सही बुखारी (3/ 138) (2488).
सही मुस्लिम (3/ 1558) (1968).
थप (2)
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام.
لعبد الله البسام (ص721).