Skip to content

मेरा यी जुत्ताहरू लिएर जाऊ। यस बगैँचाबाहिर तिमीले जोकसैलाई भेट्छौ—यदि उसले साँचो हृदय र दृढ विश्वासका साथ 'अल्लाहबाहेक कोही पनि पूज्य छैन' भनी गवाही दिन्छ भने, उसलाई स्वर्गको शुभ-समाचार सुनाइदेऊ।

अबू हुरैरह (रजियल्लाहु अन्हु) ले वर्णन गरेका छन्:

"हामी रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को साथमा बसिरहेका थियौँ, जहाँ अबू बक्र र उमर (रदियल्लाहु अन्हुमा) सहित केही अन्य साथीहरू पनि उपस्थित थिए। त्यत्तिकैमा उहाँ हाम्रो बीचबाट उठेर कतै जानुभयो। उहाँ फर्किन निकै बेर भएपछि हामी चिन्तित भयौँ—कतै उहाँ एक्लै हुँदा (शत्रुहरूले) कुनै हानि त पुऱ्याएनन्? यो डरले हामी सबैजना आत्तियौँ र उहाँको खोजीमा निस्कियौँ। सबैभन्दा पहिले म आत्तिएर उहाँलाई खोज्दै हिँडेँ। खोज्दै जाँदा म अन्सारहरूको ‘बनू नज्जार’ गोत्रको एउटा बगैँचासम्म पुगेँ। भित्र पस्ने ढोका कतै भेटिन्छ कि भनेर मैले बगैँचाको चारैतिर हेरेँ, तर कुनै बाटो पाइनँ। त्यहीँ बाहिरको इनारबाट बगैँचाभित्र पानी गइरहेको एउटा सानो कुलो (रबीअ्) देखेँ—र रबीअ् भनेको सानो कुलो हो। म कुनै फ्याउरोझैँ खुम्चिएर त्यही कुलोको बाटो हुँदै भित्र पसेँ र रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) भएठाउँ पुगेँ। उहाँले भन्नुभयो, "अबू हुरैरा हौ?" मैले उत्तर दिएँ, "हजुर, हे अल्लाहका रसूल!" उहाँले सोध्नुभयो, "के भयो?" मैले भनेँ, "तपाईँ हाम्रो बीचबाट उठेर आउनुभयो, तर फर्किन ढिलो भएपछि तपाईँलाई कतै केही भइहाल्यो कि भन्ने डरले हामी आत्तियौँ। सबैभन्दा पहिला आत्तिएर खोज्न निस्किने म नै थिएँ। त्यसैले बगैँचाको कुलोबाट खुम्चिँदै यहाँसम्म आइपुगेँ र अरू साथीहरू पनि मेरो पछिपछि खोज्दै छन्।" उहाँले आफ्ना जुत्ताहरू मलाई दिँदै भन्नुभयो, "हे अबू हुरैरा! मेरा यी जुत्ताहरू लिएर जाऊ। यस बगैँचाबाहिर तिमीले जसलाई भेट्छौ, यदि उसले साँचो मन र पूर्ण विश्वासका साथ 'अल्लाहबाहेक अरू कोही पूज्य छैन' भनी गवाही दिन्छ भने उसलाई स्वर्गको शुभ समाचार सुनाइदेऊ।" बगैँचाबाट बाहिर निस्कँदा मलाई भेट्ने पहिलो व्यक्ति उमर (रदियल्लाहु अन्हु) थिए। उनले सोधे, "हे अबू हुरैरा! यी जुत्ताहरू कस्ता हुन्?" मैले भनेँ, "यी रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) का जुत्ता हुन्। उहाँले मलाई यी दिएर पठाउनुभएको हो, ताकि जसले हृदयदेखि विश्वास गरेर पूर्ण निष्ठाका साथ 'अल्लाहबाहेक कोही पूज्य छैन' भनी गवाही दिन्छ, उसलाई म जन्नतको शुभ समाचार सुनाउन सकूँ।" यो सुन्नासाथ उमरले मेरो छातीमा हातले धकेले र म पछाडि भुइँमा उत्तानो परेर लडेँ। अनि उनले भने, "हे अबू हुरैरा! फर्केर जाऊ।" म आँखाभरि आँसु लिएर पुनः रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) कहाँ फर्किएँ। मेरो पछिपछि उमर पनि आइपुगे। तब अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो, "अबू हुरैरा, तिमीलाई के भयो?" मैले भनेँ, "मैले बाहिर उमरलाई भेटेर तपाईँको सन्देश सुनाएँ, तर उनले मलाई छातीमा यसरी धकेले कि म भुइँमा लडेँ र उनले मलाई फर्किन भने।" तब अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो, "हे उमर! तिमीलाई यस्तो गर्न कुन कुराले बाध्य पार्यो?" उनले भने, "हे अल्लाहका रसूल! मेरा बुबाआमा तपाईंका लागि समर्पित होऊन्। के तपाईँले नै अबू हुरैरालाई जुत्ता दिएर, निष्ठापूर्वक गवाही दिने जोकसैलाई जन्नतको सुसमाचार सुनाउन पठाउनुभएको हो?" उहाँले भन्नुभयो, "हो।" उमरले भने, "हे अल्लाहका रसूल, त्यसो नगर्नुहोस्! मलाई डर छ, यो सुनेर मानिसहरू यसै कुरामा भर परेर सत्कर्म गर्न छोड्नेछन्। त्यसैले उनीहरूलाई कर्ममै लागिरहन दिनुहोस्।" रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले उनको कुरा स्वीकार गर्दै भन्नुभयो, "हुन्छ, उनीहरूलाई (कर्म गर्न) छोडिदेऊ।""

كُنَّا قُعُودًا حَوْلَ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، مَعَنَا أَبُو بَكْرٍ، وَعُمَرُ فِي نَفَرٍ، فَقَامَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ بَيْنِ أَظْهُرِنَا، فَأَبْطَأَ عَلَيْنَا، وَخَشِينَا أَنْ يُقْتَطَعَ دُونَنَا، وَفَزِعْنَا، فَقُمْنَا، فَكُنْتُ أَوَّلَ مَنْ فَزِعَ، فَخَرَجْتُ أَبْتَغِي رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَيْتُ حَائِطًا لِلْأَنْصَارِ لِبَنِي النَّجَّارِ، فَدُرْتُ بِهِ هَلْ أَجِدُ لَهُ بَابًا؟ فَلَمْ أَجِدْ، فَإِذَا رَبِيعٌ يَدْخُلُ فِي جَوْفِ حَائِطٍ مِنْ بِئْرٍ خَارِجَةٍ - وَالرَّبِيعُ الْجَدْوَلُ - فَاحْتَفَزْتُ، فَدَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ: «أَبُو هُرَيْرَةَ» فَقُلْتُ: نَعَمْ يَا رَسُولَ اللهِ، قَالَ: «مَا شَأْنُكَ؟» قُلْتُ: كُنْتَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا، فَقُمْتَ فَأَبْطَأْتَ عَلَيْنَا، فَخَشِينَا أَنْ تُقْتَطَعَ دُونَنَا، فَفَزِعْنَا، فَكُنْتُ أَوَّلَ مَنْ فَزِعَ، فَأَتَيْتُ هَذَا الْحَائِطَ، فَاحْتَفَزْتُ كَمَا يَحْتَفِزُ الثَّعْلَبُ، وَهَؤُلَاءِ النَّاسُ وَرَائِي، فَقَالَ: «يَا أَبَا هُرَيْرَةَ» وَأَعْطَانِي نَعْلَيْهِ، قَالَ: «اذْهَبْ بِنَعْلَيَّ هَاتَيْنِ، فَمَنْ لَقِيتَ مِنْ وَرَاءِ هَذَا الْحَائِطَ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ مُسْتَيْقِنًا بِهَا قَلْبُهُ، فَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ»، فَكَانَ أَوَّلَ مَنْ لَقِيتُ عُمَرُ، فَقَالَ: مَا هَاتَانِ النَّعْلَانِ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ؟ فَقُلْتُ: هَاتَانِ نَعْلَا رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، بَعَثَنِي بِهِمَا مَنْ لَقِيتُ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ مُسْتَيْقِنًا بِهَا قَلْبُهُ، بَشَّرْتُهُ بِالْجَنَّةِ، فَضَرَبَ عُمَرُ بِيَدِهِ بَيْنَ ثَدْيَيَّ فَخَرَرْتُ لِاسْتِي، فَقَالَ: ارْجِعْ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ، فَرَجَعْتُ إِلَى رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَأَجْهَشْتُ بُكَاءً، وَرَكِبَنِي عُمَرُ، فَإِذَا هُوَ عَلَى أَثَرِي، فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا لَكَ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ؟» قُلْتُ: لَقِيتُ عُمَرَ، فَأَخْبَرْتُهُ بِالَّذِي بَعَثْتَنِي بِهِ، فَضَرَبَ بَيْنَ ثَدْيَيَّ ضَرْبَةً خَرَرْتُ لِاسْتِي، قَالَ: ارْجِعْ، فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا عُمَرُ، مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا فَعَلْتَ؟» قَالَ: يَا رَسُولَ اللهِ، بِأَبِي أَنْتَ، وَأُمِّي، أَبَعَثْتَ أَبَا هُرَيْرَةَ بِنَعْلَيْكَ، مَنْ لَقِيَ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ مُسْتَيْقِنًا بِهَا قَلْبُهُ بَشَّرَهُ بِالْجَنَّةِ؟ قَالَ: «نَعَمْ»، قَالَ: فَلَا تَفْعَلْ، فَإِنِّي أَخْشَى أَنْ يَتَّكِلَ النَّاسُ عَلَيْهَا، فَخَلِّهِمْ يَعْمَلُونَ، قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «فَخَلِّهِمْ».

मुस्लिमले वर्णन गरेका छन्
सही
व्याख्या

नबी (सल्लल्लाहो अलैहे वसल्लम) आफ्ना सहाबीहरूका साथ बसिरहनुभएको थियो, जहाँ हजरत अबु बक्र र हजरत उमर (रजिअल्लाहु अन्हुमा) पनि उपस्थित हुनुहुन्थ्यो। केही बेरपछि उहाँ (सल्लल्लाहो अलैहे वसल्लम) त्यहाँबाट उठेर कतै जानुभयो। निकै समय बितिसक्दा पनि उहाँ नफर्किएपछि सहाबीहरूको मनमा चिन्ता र डर हुन थाल्यो—कतै शत्रुहरूले उहाँलाई कुनै हानि त पुर्‍याएनन्? कतै उहाँलाई बन्दी त बनाइएन? अन्ततः सहाबीहरू (रजिअल्लाहु अन्हुम) अत्यन्त आत्तिएर उहाँको खोजीमा निस्के। सबैभन्दा पहिले हतारिँदै खोजीमा निस्कने व्यक्ति अबु हुरैरा (रजिअल्लाहु अन्हु) हुनुहुन्थ्यो। खोज्दै जाँदा उहाँ बनू नज्जारको एउटा बगैँचानजिक पुग्नुभयो। भित्र पस्ने कुनै ढोका फेला पर्छ कि भनेर उहाँ बगैँचाको चारैतिर घुम्नुभयो, तर चारैतिर पर्खाल मात्र थियो। त्यही क्रममा उहाँले पर्खालको तल्लो भागमा पानी भित्र पस्नका लागि बनाइएको एउटा सानो नाली (प्वाल) भेट्टाउनुभयो। उहाँले आफ्नो शरीरलाई खुम्च्याएर उक्त सानो प्वालबाट बगैँचाभित्र प्रवेश गर्नुभयो र बगैंचामा नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई बसिरहनुभएको भेट्टाउनुभयो। नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) कोही आएको देखेर भन्नुभयो, अबू हुरैरा हौ? उनले भने: हो हजुर, म नै हुँ। नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो: तिम्रो कुरा के हो? अबू हुरैरा (रजिअल्लाहु अन्हु) ले भन्नुभयो: हे अल्लाहका रसूल! तपाईं हाम्रै माझमा हुनुहुन्थ्यो, तर केही बेरका लागि कतै जानुभयो र फर्किन निकै ढिलो गर्नुभयो। तपाईं एक्लै हुनुभएकाले शत्रुले केही हानि पुर्‍यायो कि भन्ने डरले हामी अत्यन्त आत्तियौँ। सबैभन्दा पहिले आत्तिएर खोज्न निस्कने म नै थिएँ। खोज्दै गर्दा म यस बगैँचाको पर्खालसम्म आइपुगेँ र सानो प्वालबाट फ्याउरोझैँ आफूलाई खुम्च्याएर भित्र छिरेँ। अरू साथीहरू पनि मपछि खोज्दै आउँदै छन्। त्यसपछि नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले आफ्ना कुराको प्रमाणस्वरूप उहाँलाई आफ्ना दुईवटा जुत्ता दिँदै भन्नुभयो: मेरा यी जुत्ता लिएर जाऊ। पर्खालबाहिर तिमीले जसलाई भेट्छौ, यदि उसले साँचो मन र पूर्ण विश्वासका साथ 'अल्लाहबाहेक अरू कोही सत्य पूज्य छैन' भनी गवाही दिन्छ भने, जसमा यो विशेषता हुन्छ, ऊ स्वर्गवासीहरूमध्ये हुनेछ। बगैँचाबाट बाहिर निस्कनासाथ उहाँको भेट सबैभन्दा पहिले उमर (रजिअल्लाहु अन्हु) सँग भयो। उमरले सोध्नुभयो, हे अबू हुरैरा! यी जुत्ताहरू के हुन्? अबू हुरैराले उत्तर दिनुभयो, यी त रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) का जुत्ताहरू हुन्। साँचो हृदयले 'अल्लाहबाहेक कोही सत्य पूज्य छैन' भनी गवाही दिने हरेक विश्वासीलाई जन्नतको सुसमाचार सुनाउन उहाँले मलाई यी प्रमाणसहित पठाउनुभएको हो। यो सुन्नासाथ उमरले अबू हुरैराको छातीमा हल्का धक्का दिनुभयो, जसले गर्दा उहाँ उत्तानो भएर लड्नुभयो। अनि उमरले भन्नुभयो: अबू हुरैरा, फर्की जाऊ! त्यसपछि अबू हुरैरा डराउँदै, अनुहार मलिन पारेर, आँखाभरि आँसु लिएर पुनः नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) कहाँ फर्किनुभयो, र उमर पनि उहाँको पछिपछि आइपुग्नुभयो। नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले यो देखेर भन्नुभयो: हे अबू-हुरैरह! तिमीलाई के भयो? अबू हुरैरा (रज़ियल्लाहु अन्हु) भन्नुभयो: मैले उमरलाई भेटेर तपाईंले पठाउनुभएको सन्देश सुनाएँ। तर उहाँले मेरो छातीमा यसरी धकेल्नुभयो कि म पछाडिपट्टि लड्न पुगेँ, र भन्नुभयो: 'फर्किएर जाऊ।' नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले सोध्नुभयो, हे उमर! तिमीलाई यसो गर्न कुन कुराले बाध्य पार्यो? उमर (रज़ियल्लाहु अन्हु) ले भन्नुभयो: हे अल्लाहका रसूल! मेरा आमाबुबा तपाईंमाथि समर्पित होऊन्, के तपाईंले नै अबू हुरैरालाई आफ्ना जुत्ताहरू दिएर पठाउनुभएको हो, ताकि जसले मनैदेखि पूर्ण विश्वासका साथ ‘अल्लाहबाहेक कोही सत्य पूज्य छैन’ भन्ने गवाही दिन्छ, उसलाई उनले स्वर्गको शुभसमाचार सुनाऊन्? नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो: हो मैले नै पठाएको थिए। उमर (रज़ियल्लाहु अन्हु) ले भन्नुभयो: हजुर, त्यसो नगर्नुहोस्। मलाई डर छ, कतै मानिसहरूले कर्म गर्न छाडेर यसैको भरमा बस्न थाल्ने त होइनन्! त्यसैले उनीहरूलाई कर्ममै लागिरहन दिनुहोस्। यो सुनेर नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो: त्यसो भए उनीहरूलाई छोडिदेऊ।

हदीसका केही फाइदाहरू

सहाबा (रदियल्लाहु अन्हुम) अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) सँग अगाध प्रेम गर्दथे र उहाँलाई हरेक प्रकारको हानिबाट सुरक्षित राख्न सधैँ तत्पर रहन्थे।

खुशीको खबर सुनाउनु एकदमै उचित कुरा हो।

इमान र आस्था भनेको वचन, कर्म र विश्वासको नाम हो।

काजी अयाज तथा अन्य विद्वानहरूले भन्नुभएको छ: "उमर (रजिअल्लाहु अन्हु) को यो कार्य र रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) सँग भएको यो छलफल उहाँको विरोध गर्न वा उहाँको आदेश अस्वीकार गर्नका लागि कदापि थिएन; किनकि रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले अबू हुरैरा (रजिअल्लाहु अन्हु) लाई दिएर पठाउनुभएको सन्देशको उद्देश्य उम्मत (मुस्लिम समुदाय) लाई प्रफुल्लित पार्नु र शुभ समाचार सुनाउनु मात्र थियो। त्यसैले उमर (रजिअल्लाहु अन्हु) ले यो कुरा तत्काल गोप्य राख्नु नै उनीहरूका लागि बढी हितकर हुने ठान्नुभयो, ताकि उनीहरू यसैमा मात्र भर परेर कर्म गर्न नछोडून्। उहाँको विचारमा अहिल्यै शुभ समाचार सुनाउनुभन्दा उनीहरूलाई कर्ममा निरन्तर लागिरहन दिनु दीर्घकालीन रूपमा बढी लाभदायक थियो। जब उमर (रजिअल्लाहु अन्हु) ले आफ्नो यो विचार रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) समक्ष प्रस्तुत गर्नुभयो, तब उहाँले त्यसलाई सही ठहर्‍याउनुभयो।"

इमाम अन-नवावीले भन्नुभएको छ: "यस हदीसबाट यो शिक्षा प्राप्त हुन्छ कि जब कुनै इमाम वा सामान्यतया कुनै पनि वरिष्ठ व्यक्तिले कुनै विषयमा निर्णय गर्नुहुन्छ, तर उहाँका अनुयायी वा मातहतका व्यक्तिहरूमध्ये कसैको विचार त्यस निर्णयभन्दा भिन्न हुन्छ भने, उसले आफ्नो विचार नेतृत्वकर्तासमक्ष प्रस्तुत गर्नुपर्छ, ताकि उहाँले त्यस विषयमा पुनर्विचार गर्न सक्नुहोस्। यदि नेतालाई अनुयायीको विचार नै सही भएको स्पष्ट हुन्छ भने, उहाँले आफ्नो पूर्वनिर्णय फिर्ता लिएर सही विचारलाई स्वीकार गर्नुपर्छ। तर यदि उहाँलाई आफ्नो निर्णय नै उचित लागेमा, अनुयायीको मनमा उत्पन्न भएको शङ्का वा भ्रमको उचित समाधान गर्दै त्यस विषयलाई स्पष्ट पारिदिनुपर्छ।"

जनहितका लागि वा हानिनोक्सानीको डरले अनावश्यक ज्ञानको प्रचारप्रसार नगर्नु उचित हुन्छ।

तौहीद (एकेश्वरवाद) का अनुयायीहरूका लागि यो ठूलो खुसीको खबर हो कि जसले अल्लाहबाहेक कुनै सत्य ईश्वर छैन भनी साँचो मनले साक्षी दिन्छ र त्यही अवस्थामा उसको मृत्यु हुन्छ, उसले स्वर्ग प्राप्त गर्नेछ।

यसबाट उमर (रजिअल्लाहु अन्हु) को सामर्थ्य, बुद्धिमत्ता र गहन धार्मिक समझ प्रस्ट हुन्छ।

इमाम नववीले भन्नुभएको छ: "यसबाट यो कुरा प्रमाणित हुन्छ कि कुनै व्यक्ति अर्को व्यक्तिको सम्पत्ति वा स्वामित्वमा रहेको स्थानमा उसको अनुमतिविना पनि प्रवेश गर्न सक्छ; यदि उनीहरूबीचको प्रगाढ सम्बन्ध वा यस्तै अन्य कुनै कारणले गर्दा सम्बन्धित व्यक्तिलाई यसमा कुनै आपत्ति नहुने, बरु ऊ राजी नै हुने कुरा निश्चित रूपमा थाहा छ भने।"

श्रोतहरू

सही मुस्लिम (1/ 59) (31).

थप (8)

نزهة المتقين شرح رياض الصالحين.

لمجموعة من الباحثين (1/ 384).

شرح رياض الصالحين.

لابن عثيمين (3/ 317).

كنوز رياض الصالحين.

لمجموعة من الباحثين (6/ 563).

بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين.

لسليم الهلالي (1/ 495).