Skip to content

रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले हामीलाई सबै कामहरूमा इस्तिखारा (भलाइको कामना गर्ने प्रार्थना) यसरी सिकाउनु हुन्थ्यो, जसरी कुरआनको कुनै सूराह सिकाउनु हुन्थ्यो।

التصنيف الشرعي
الفقهالصلاةصلاة الاستخارة

जाबिर बिन अब्दुल्लाह (रजियल्लाहु अन्हुमा) बाट उद्धृत गरिएको छ, वहाँ भन्नुहुन्छ:

"रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले हामीलाई सबै कामहरूमा इस्तिखारा गर्न सिकाउनुहुन्थ्यो जसरी उहाँले हामीलाई कुरानको सुरह सिकाउनुहुन्थ्यो । उहाँ भन्नुहुन्थ्यो: "जब तिमीहरू मध्ये कसैले कुनै काम गर्ने विचार गर्छ भने, उसले फर्ज बाहेक दुई रक्अत नमाज पढोस्, अनि यसरी भनोस्: "(अल्लाहुम्म इन्नी अस्तखिरुक बिइल्मिक व अस्तक्दिरुक बिकुद्रतिक, व अस्अलुक मिन् फद्लिकल् अजीम, फइन्नक तक्दिरु वला अक्दिरु, व तअलमु वला अअलमु, व अन्त अल्लामुल गुयुब। अल्लाहुम्म इन् कुन्त तअलमु अन्न हाजल अम्र खैरुल ली फी दीनी व मआशी व आकिबति अम्री...) वा उहाँले भन्नुभयो:(फी आजिलि अम्री व आजिलिहि), (...फाक्दुरहु ली व यस्सिरहु ली सुम्म बारिक ली फीहि; व इन् कुन्त तअलमु अन्न हाजल अम्र शर्रुल ली फी दीनी व मआशी व आकिबति अम्री...) वा उहाँले भन्नुभयो:(फी आजिलि अम्री व आजिलिहि), (...फास्रिफहु अन्नी वस्रिफ्नी अन्हु, वाक्दुर् लियल् खैर हैसु कान, सुम्म अर्दिनी)।" अर्थात् ‘हे अल्लाह ! म तपाईंको ज्ञानद्वारा तपाईंसँग भलाइ माग्दछु र तपाईंको शक्तिद्वारा सामर्थ्य माग्दछु, र म तपाईंसँग तपाईंको महान कृपा माग्दछु । किनभने तपाईं सामर्थ्य राख्नुहुन्छ तर म राख्दिनँ, र तपाईं जान्नुहुन्छ तर म जान्दिनँ, अनि तपाईं नै अदृश्य कुराहरूको ज्ञाता हुनुहुन्छ । हे अल्लाह ! यदि तपाईंको ज्ञानमा यो काम {यहाँ आफ्नो आवश्यकता र कामको नाम लिनु पर्नेहुन्छ} मेरो धर्म, मेरो जीवनयापन र मेरो कामको परिणामको हकमा उत्तम छ’ – अथवा उहाँले भन्नुभयो: ‘मेरो वर्तमान र भविष्यको हकमा उत्तम छ भने – यसलाई मेरो लागि निर्धारित गरिदिनुहोस् र यसलाई मेरो लागि सहज बनाइदिनुहोस्, अनि यसमा मेरो लागि आशिष् राखिदिनुहोस् । तर यदि तपाईंको ज्ञानमा यो काम मेरो धर्म, मेरो जीवनयापन र मेरो कामको परिणामको हकमा नराम्रो छ’ – अथवा उहाँले भन्नुभयो: ‘मेरो वर्तमान र भविष्यको हकमा नराम्रो छ भने – यसलाई मबाट टाढा गरिदिनुहोस् र मलाई यसबाट टाढा राखिदिनुहोस्, तथा मेरो लागि जहाँ भए पनि भलाइ नै निर्धारित गरिदिनुहोस्, अनि मलाई त्यसैमा सन्तुष्ट बनाइदिनुहोस्।' उहाँ(सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो: "यो प्रार्थना गर्दा उसले आफ्नो आवश्यकता (वा कार्य) को नाम उल्लेख गरोस्।"

كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَلِّمُنَا الِاسْتِخَارَةَ فِي الْأُمُورِ كَمَا يُعَلِّمُنَا السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ، يَقُولُ: «إِذَا هَمَّ أَحَدُكُمْ بِالْأَمْرِ فَلْيَرْكَعْ رَكْعَتَيْنِ مِنْ غَيْرِ الْفَرِيضَةِ، ثُمَّ لِيَقُلِ: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَخِيرُكَ بِعِلْمِكَ وَأَسْتَقْدِرُكَ بِقُدْرَتِكَ، وَأَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ الْعَظِيمِ، فَإِنَّكَ تَقْدِرُ وَلَا أَقْدِرُ، وَتَعْلَمُ وَلَا أَعْلَمُ، وَأَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ، اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الْأَمْرَ خَيْرٌ لِي فِي دِينِي، وَمَعَاشِي، وَعَاقِبَةِ أَمْرِي» أَوْ قَالَ: «عَاجِلِ أَمْرِي وَآجِلِهِ، فَاقْدُرْهُ لِي وَيَسِّرْهُ لِي ثُمَّ بَارِكْ لِي فِيهِ، وَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الْأَمْرَ شَرٌّ لِي فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي» أَوْ قَالَ: «فِي عَاجِلِ أَمْرِي وَآجِلِهِ، فَاصْرِفْهُ عَنِّي وَاصْرِفْنِي عَنْهُ، وَاقْدُرْ لِي الْخَيْرَ حَيْثُ كَانَ، ثُمَّ أَرْضِنِي» قَالَ: «وَيُسَمِّي حَاجَتَه».

बुखारीले वर्णन गरेका छन्
सही
व्याख्या

जब कुनै मुस्लिम कुनै कार्य गर्न चाहन्छ, जसमा आफ्नो निम्ति कुन पक्ष बढी हितकर छ भन्ने कुरा उसलाई थाहा हुँदैन, तब उसले 'इस्तिखारा' (ईश्वरीय मार्गदर्शनका लागि गरिने विशेष प्रार्थना) को नमाज पढ्नु पर्छ। किनकि नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले आफ्ना सहाबीहरू (रदियल्लाहु अन्हुम) लाई यो नमाज र यसको दुआ त्यसरी नै सिकाउनु हुन्थ्यो, जसरी कुरआनको सूरह सिकाउनु हुन्थ्यो। तसर्थ, उसले फर्ज (अनिवार्य) नमाजबाहेक दुई रकअत नफल नमाज पढेर, अल्लाहको दरबारमा यसो भन्दै दुआ (प्रार्थना) गर्नुपर्छ: हे अल्लाह! म दुवै कुराहरूमध्ये जुन उत्तम छ, त्यसमा सफलताको कामना गर्दै तपाईंसँग भलाइको प्रार्थना गर्दछु (इस्तिखारा गर्दछु)। र तपाईंको त्यो व्यापक ज्ञानको माध्यमबाट माग्दछु जसले प्रत्येक वस्तुलाई घेरेको छ। र तपाईंको त्यो प्रभावशाली सामर्थ्य (शक्ति) को माध्यमबाट मलाई सक्षम बनाउन याचना गर्दछु, किनभने तपाईंको मद्दत बिना ममा न त कुनै शक्ति छ न त सामर्थ्य; तपाईंको लागि कुनै पनि कुरा असम्भव छैन। र म तपाईंसँग तपाईंको महान् तथा व्यापक कृपा र अनुकम्पा माग्दछु; किनभने तपाईंले दिनु तपाईंको अनुग्रह हो, र कसैको पनि तपाईंमाथि कुनै अधिकार छैन। वास्तवमा तपाईं नै हरेक कुरामा सामर्थ्य राख्नुहुन्छ र म निर्धा र असहाय छु, तपाईंको मद्दत बिना म केही पनि गर्न सक्दिनँ। र तपाईं आफ्नो त्यो व्यापक ज्ञानद्वारा प्रकट र अप्रकट, एवं भलाइ र खराबी सबै जान्नुहुन्छ, र म तपाईंको मार्गदर्शन र कृपा बिना केही पनि जान्दिनँ, र तपाईं नै अदृश्य (गायब) कुराहरूको ज्ञाता हुनुहुन्छ। त्यसैले, पूर्ण र अनन्त ज्ञान, तथा सर्वप्रभावी शक्ति र सामर्थ्य केवल तपाईंकै हो; र तपाईंबाहेक अन्य कोहीसँग त्यत्ति मात्र ज्ञान वा सामर्थ्य हुन्छ, जति तपाईंले उसलाई प्रदान गर्नुभएको हुन्छ। त्यसपछि, मुस्लिमले आफ्ना पालनकर्ता (अल्लाह) सँग प्रार्थना गरोस् र आफ्नो आवश्यकताको नाम लिँदै यसरी भनोस्: "हे अल्लाह! मैले आफ्नो मामला तपाईँलाई नै सुम्पिएँ, तसर्थ 'यदि तपाईँको ज्ञानमा यो कुरा'—यहाँ आफ्नो आवश्यकताको नाम लिनुपर्छ, जस्तै: यो घर किन्नु, वा यो गाडी किन्नु, वा यस स्त्रीसँग विवाह गर्नु वा अन्य कुनै कुरा....— 'मेरो धर्मका लागि' (जुन मेरो सम्पूर्ण मामलाको रक्षा गर्ने कडी हो), 'मेरो जीविकाका लागि' (यस संसारमा), 'र मेरो परिणामका लागि' (मेरो मामलाको अन्त्यका लागि) उत्तम (कल्याणकारी) छ — अथवा 'मेरो वर्तमान र भविष्यका लागि' (यस संसार र परलोकमा) उत्तम छ — भने यसलाई मेरो भाग्यमा निर्धारित गरिदिनुहोस्, यसलाई मेरो लागि सहज र सम्पन्न बनाइदिनुहोस्, त्यसपछि यसमा मेरो लागि बर्कत (कल्याण) प्रदान गर्नुहोस् र यसको भलाइलाई बढाइदिनुहोस्। र हे अल्लाह! यदि तपाईंको ज्ञानमा यो कुरा — जसका लागि मैले इस्तिखारा (कल्याणको प्रार्थना) गरिरहेको छु — मेरो धर्म, मेरो जीविका र परिणामका हिसाबले — अथवा मेरो वर्तमान र भविष्यका लागि — खराब (हानिकारक) छ भने, यसलाई मबाट टाढा राखिदिनुहोस् र मलाई पनि यसबाट टाढा गरिदिनुहोस्, र मेरो लागि भलाइ जहाँ भए पनि त्यसैलाई निर्धारित गरिदिनुहोस्, अनि मलाई त्यसैमा र तपाईंको सम्पूर्ण फैसलामा (चाहे त्यो मेरो मन पर्ने कुरा होस् वा मन नपर्ने) सन्तुष्ट गराइदिनुहोस् ।

हदीसका केही फाइदाहरू

रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) आफ्ना साथीहरू (रदियल्लाहु अन्हुम) लाई यो नमाज सिकाउन सदैव अत्यन्तै उत्सुक रहनुहुन्थ्यो; किनकि यसमा विशाल लाभ र महान् कल्याण रहेको छ।

इस्तिखारा गर्नु र त्यसपछि मसनुन दुआ पढ्नु मुस्तहब हो ।

इस्तिखारा ती अनुमति प्राप्त (मुबाह) मामिलाहरूमा गर्न मुस्तहब (उत्तम) मानिन्छ, जसमा निर्णय लिन द्विविधा उत्पन्न हुन्छ। यो कुनै अनिवार्य वा पुण्यकारी (मुस्तहब) कार्यका लागि गरिँदैन, किनकि मूल रूपमा ती कार्यहरू सम्पादन गर्नु नै जरुरी हुन्छ; तथापि, ती कार्यहरूसँग सम्बन्धित अन्य पक्षहरूका लागि इस्तिखारा गर्न सकिन्छ, जस्तै—हज वा उम्राहका लागि साथीहरू छनौट गर्दा।

अनिवार्य वा पुण्यकारी (मुस्तहब) कार्यहरू गर्नका लागि इस्तिखारा गरिँदैन, र निषेधित (हराम) तथा अप्रिय (मक़रूह) कार्यहरू त्याग्नका लागि पनि इस्तिखारा गरिँदैन।

इस्तिखाराको दुआ नमाजपछि पढ्नुपर्छ; किनभने नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभएको छ: "त्यसपछि उसले भनोस्...", तर यदि सलाम भन्दा पहिले पढियो भने पनि कुनै हर्ज छैन।

भक्तले आफ्ना सबै कार्यहरू अल्लाहलाई सुम्पनुपर्छ, साथै, उसले आफ्नो व्यक्तिगत सामर्थ्य र शक्तिमा भरोसा नगरी पूर्ण रूपमा अल्लाहकै शरणमा पर्नुपर्छ; किनकि उच्च र महान् अल्लाहको सहायताबिना न कुनै सामर्थ्य छ, न कुनै शक्ति।

श्रोतहरू

सही बुखारी (8/ 81) (6382).

सही बुखारी (8/ 81) (6382).

थप (16)

بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين.

لسليم الهلالي (2/ 43).

كنوز رياض الصالحين.

لمجموعة من الباحثين (10/ 133).

شرح رياض الصالحين.

لابن عثيمين (4/ 158).

نزهة المتقين شرح رياض الصالحين.

لمجموعة من الباحثين (1/ 593).

بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين.

لسليم الهلالي (2/ 43).

كنوز رياض الصالحين.

لمجموعة من الباحثين (10/ 133).

شرح رياض الصالحين.

لابن عثيمين (4/ 158).

نزهة المتقين شرح رياض الصالحين.

لمجموعة من الباحثين (1/ 593).