រ៉ស៊ូលុលឡោះ ﷺ ដែលជាអ្នកសច្ចៈទៀងត្រង់ និងជាអ្នកត្រូវបានគេជឿជាក់បានមានប្រសាសន៍ប្រាប់ពួកយើងថា៖ “ពិតប្រាកដណាស់ ម្នាក់ៗនៃពួកអ្នកត្រូវបានគេប្រមូលផ្ដុំកំណើតនៅក្នុងផ្ទៃម្ដាយរបស់ខ្លួនរយៈពេលសែសិបថ្ងៃ(ដំបូង ជាតំណក់ទឹកកាម)
អំពី អាប់ទុលឡោះ ពិន ម៉ាស្អ៊ូទ رضي الله عنه ថា៖
រ៉ស៊ូលុលឡោះ ﷺ ដែលជាអ្នកសច្ចៈទៀងត្រង់ និងជាអ្នកត្រូវបានគេជឿជាក់បានមានប្រសាសន៍ប្រាប់ពួកយើងថា៖ “ពិតប្រាកដណាស់ ម្នាក់ៗនៃពួកអ្នកត្រូវបានគេប្រមូលផ្ដុំកំណើតនៅក្នុងផ្ទៃម្ដាយរបស់ខ្លួនរយៈពេលសែសិបថ្ងៃ(ដំបូង ជាតំណក់ទឹកកាម)។ បន្ទាប់មក ក្លាយជាដុំឈាមក្នុងរយៈពេលដូចគ្នា។ បន្ទាប់មកទៀត ក្លាយជាដុំសាច់ក្នុងរយៈពេលដូចគ្នា។ ក្រោយមក គេ(អល់ឡោះ)បានចាត់តាំងម៉ាឡាអ៊ីកាត់ម្នាក់ទៅកាន់គភ៌នោះដោយគេប្រើឲ្យកត់ត្រានូវបួនប្រការ។ ពេលនោះ ម៉ាឡាអ៊ីកាត់ក៏កត់ត្រានូវលាភសក្ការៈរបស់គេ អាយុជីវិតរបស់គេ ទង្វើរបស់គេ និងសំណាងល្អ(ចូលឋានសួគ៌) ឬសំណាងអាក្រក់(ចូលឋាននរក)។ បន្ទាប់មកទៀត ម៉ាឡាអ៊ីកាត់ក៏ផ្លុំវិញ្ញាណទៅក្នុងគភ៌នោះ។ ជាការពិតណាស់ អ្នកខ្លះខំធ្វើទង្វើល្អដែលជាទង្វើអ្នកឋានសួគ៌ រហូតដល់(ជិតបានចូលឋានសួគ៌ទៅហើយ)នៅសល់តែមួយហត្ថទៀតប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្ដែដោយសារគេបានកត់ត្រារួច គាត់ក៏ត្រឡប់ទៅធ្វើទង្វើអាក្រក់ដែលជាទង្វើអ្នកឋាននរកវិញ ហើយគាត់ក៏ចូលឋាននរកទៅ។ ចំណែកឯអ្នកខ្លះទៀតខំធ្វើទង្វើអាក្រក់ដែលជាទង្វើអ្នកឋាននរក រហូតដល់(ជិតចូលឋាននរកទៅហើយ)នៅសល់តែមួយហត្ថទៀតប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្ដែដោយសារគេបានកត់ត្រារួច គាត់ក៏ត្រឡប់ទៅធ្វើទង្វើល្អដែលជាទង្វើអ្នកឋានសួគ៌វិញ ហើយក៏បានចូលឋានសួគ៌ទៅ”។
حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ الصَّادِقُ المَصْدُوقُ: «أَنَّ خَلْقَ أَحَدِكُمْ يُجْمَعُ فِي بَطْنِ أُمِّهِ أَرْبَعِينَ يَوْمًا وَأَرْبَعِينَ لَيْلَةً، ثُمَّ يَكُونُ عَلَقَةً مِثْلَهُ، ثُمَّ يَكُونُ مُضْغَةً مِثْلَهُ، ثُمَّ يُبْعَثُ إِلَيْهِ المَلَكُ، فَيُؤْذَنُ بِأَرْبَعِ كَلِمَاتٍ، فَيَكْتُبُ: رِزْقَهُ وَأَجَلَهُ وَعَمَلَهُ وَشَقِيٌّ أَمْ سَعِيدٌ، ثُمَّ يَنْفُخُ فِيهِ الرُّوحَ، فَإِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الجَنَّةِ حَتَّى لاَ يَكُونُ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ إِلَّا ذِرَاعٌ، فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الكِتَابُ، فَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ فَيَدْخُلُ النَّارَ، وَإِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ إِلَّا ذِرَاعٌ، فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الكِتَابُ، فَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ الجَنَّةِ فَيَدْخُلُهَا».
អាប់ទុលឡោះ ពិន ម៉ាស្អ៊ូទ رضي الله عنه បាននិយាយថា៖ រ៉ស៊ូលុលឡោះ ﷺ ដែលជាអ្នកសច្ចៈទៀងត្រង់បំផុតចំពោះពាក្យសម្តីរបស់លោក និងជាអ្នកត្រូវបានគេជឿជាក់ បានមានប្រសាសន៍ប្រាប់ពួកយើងថា៖ ពិតប្រាកដណាស់ ម្នាក់ៗនៃពួកអ្នកត្រូវបានគេប្រមូលផ្ដុំកំណើតនៅក្នុងផ្ទៃម្ដាយរបស់ខ្លួនរយៈពេលសែសិបថ្ងៃ(ដំបូង)ជាតំណក់ទឹកកាម។ នោះគឺនៅពេលដែលបុរសរួមមេត្រីជាមួយភរិយារបស់ខ្លួន ហើយទឹកកាមរបស់បុរសត្រូវបានប្រមូលផ្តុំក្នុងស្បូនស្ត្រី។ បន្ទាប់មក វាវិវឌ្ឍន៍ក្លាយទៅជាកំណកឈាមដែលរឹងក្នុងរយៈពេលសែសិបថ្ងៃបន្ទាប់ ដែលជាដំណាក់កាលទីពីរ។ បន្ទាប់មកទៀត វាក៏វិវឌ្ឍន៍ក្លាយជាដុំសាច់មួយដុំ ដែលមានទំហំប៉ុនដុំដែលអាចទំពារបានក្នុងរយៈពេលសែសិបថ្ងៃបន្ទាប់ ដែលជាដំណាក់កាលទីបី។ បន្ទាប់ពីនោះមក អល់ឡោះជាម្ចាស់បានបញ្ជូនម៉ាឡាអ៊ីកាត់ម្នាក់ទៅកាន់គភ៌នោះ រួចគេក៏ផ្តុំវិញ្ញាណចូលទៅក្នុងគភ៌នោះ។ ហើយអល់ឡោះបានប្រើម៉ាឡាអ៊ីកាត់នោះឲ្យកត់ត្រានូវបួនប្រការ គឺលាភសក្ការៈរបស់គេ ថាតើពេញមួយជីវិតរបស់គេ តើគេទទួលបានឧបការគុណក្នុងបរិមាណប៉ុន្មាន? កត់ត្រានូវអាយុជីវិតរបស់គេ ថាតើគេមានជីវិតរស់នៅក្នុងលោកិយនេះរយៈពេលប៉ុន្មាន? កត់ត្រានូវទង្វើរបស់គេ ថាតើទង្វើល្អឬទង្វើអាក្រក់ ជាអ្នកសំណាងល្អ(ចូលឋានសួគ៌) ឬសំណាងអាក្រក់(ចូលឋាននរក)។ បន្ទាប់មក ណាពី ﷺ បានស្បថថា ជាការពិតណាស់ អ្នកខ្លះសាងទង្វើកុសលដែលជាទង្វើរបស់អ្នកឋានសួគ៌ ពោលគឺតាមអ្វីដែលគេបង្ហាញឲ្យមនុស្សបានឃើញ ហើយគេនៅតែបន្តបែបនេះ រហូតដល់នៅសល់តែមួយហត្ថទៀតប៉ុណ្ណោះនឹងបានចូលឋានសួគ៌ តែដោយសារគេបានកត់ត្រា និងកំណត់ឲ្យគាត់រួច គាត់ក៏ត្រឡប់ទៅធ្វើទង្វើអាក្រក់ដែលជាទង្វើអ្នកឋាននរកវិញ រួចក៏បានស្លាប់ក្នុងពេលនោះ ហើយគាត់ក៏ចូលឋាននរកទៅ ពីព្រោះលក្ខខណ្ឌក្នុងការទទួលយកទង្វើកុសល គឺគេត្រូវតែសាងទង្វើកុសលរហូត និងមិនផ្លាស់ប្តូរឡើយ។ ហើយមានអ្នកខ្លះទៀតសាងអំពើអាក្រក់ដែលជាទង្វើអ្នកឋាននរក រហូតជិតតែនឹងចូលឋាននរកទៅហើយ នៅសល់តែមួយហត្ថទៀតប៉ុណ្ណោះនឹងត្រូវចូលឋាននរក តែដោយសារគេបានកត់ត្រា និងកំណត់ឲ្យគាត់រួច គាត់ក៏ត្រឡប់ទៅធ្វើទង្វើល្អដែលជាទង្វើអ្នកឋានសួគ៌វិញ ហើយក៏បានចូលឋានសួគ៌ទៅ។
...:
លទ្ធផលចុងក្រោយនៃកិច្ចការទាំងឡាយ គឺអាស្រ័យទៅលើព្រេងវាសនាដែលអល់ឡោះជាម្ចាស់ទ្រង់បានកំណត់។
ព្រមានឲ្យប្រុងប្រយ័ត្នពីការចាញ់បោករូបភាពខាងក្រៅនៃទង្វើរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ ព្រោះថា ទង្វើទាំងឡាយ គឺអាស្រ័យលើទីបញ្ចប់របស់វា។
សហេស អាល់ពូខរី (9/ 135) (7454).
(4/ 111) (3208).
សហេស មូស្លីម (4/ 2036) (2643).
បន្ថែមទៀត (2)
عمدة القاري شرح صحيح البخاري (15/ 130).
شرح الأربعين النووية للعثيمين (ص: 84).