“ចូរពួកអ្នកស្ដាប់បង្គាប់ និងគោរពតាម។ តាមពិត ពួកគេនឹងទទួលខុសត្រូវចំពោះអ្វីដែលពួកគេរ៉ាប់រង ហើយពួកអ្នកក៏នឹងទទួលខុសត្រូវចំពោះអ្វីដែលពួកអ្នកត្រូវរ៉ាប់រងដែរ”។
អំពី វ៉ាអ៊ិល អាល់ហាត់រ៉មី បាននិយាយថា៖ សាឡាម៉ះ ពិន យ៉ាហ្ស៊ីទ អាល់ជួកហ្វី رضي الله عنه បានសួររ៉ស៊ូលុលឡោះ ﷺ ថា៖
ឱណាពីរបស់អល់ឡោះ! តើលោកយល់យ៉ាងណា ប្រសិនបើមេដឹកនាំទាមទារសិទ្ធិរបស់គេអំពីពួកយើង ហើយហាមឃាត់ពួកយើងអំពីសិទ្ធិរបស់ពួកយើង តើលោកប្រើពួកយើងឲ្យធ្វើដូចមេ្ដច? ពេលនោះ លោកបានងាកចេញអំពីគាត់។ បន្ទាប់មក គាត់បានសួរលោកម្តងទៀត។ លោកបានងាកចេញអំពីគាត់។ បន្ទាប់មក គាត់បានសួរលោកម្តងទៀតជាទីពីរ ឬលើកទីបីទៀត រហូតដល់ អាល់អាស្ហអាស ពិន ក័យស៍ បានទាញគាត់(សាឡាម៉ះ)។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ “ចូរពួកអ្នកស្ដាប់បង្គាប់ និងគោរពតាម។ តាមពិត ពួកគេនឹងទទួលខុសត្រូវចំពោះអ្វីដែលពួកគេរ៉ាប់រង ហើយពួកអ្នកក៏នឹងទទួលខុសត្រូវចំពោះអ្វីដែលពួកអ្នកត្រូវរ៉ាប់រងដែរ”។
يَا نَبِيَّ اللهِ، أَرَأَيْتَ إِنْ قَامَتْ عَلَيْنَا أُمَرَاءُ يَسْأَلُونَا حَقَّهُمْ وَيَمْنَعُونَا حَقَّنَا، فَمَا تَأْمُرُنَا؟ فَأَعْرَضَ عَنْهُ، ثُمَّ سَأَلَهُ، فَأَعْرَضَ عَنْهُ، ثُمَّ سَأَلَهُ فِي الثَّانِيَةِ أَوْ فِي الثَّالِثَةِ، فَجَذَبَهُ الْأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ، وَقَالَ: «اسْمَعُوا وَأَطِيعُوا، فَإِنَّمَا عَلَيْهِمْ مَا حُمِّلُوا، وَعَلَيْكُمْ مَا حُمِّلْتُمْ».
មានគេសួរណាពី ﷺ អំពីអ្នកដឹកនាំដែលទាមទារសិទ្ធិរបស់ខ្លួនពីប្រជាជនឲ្យស្តាប់បង្គាប់ និងគោរពតាម តែខ្លួនបែរជាមិនផ្តល់នូវសិទ្ធិដល់ប្រជាជនខ្លួនដែលពួកគេត្រូវទទួលបានទៅវិញ ដូចជាត្រូវមានភាពយុត្តិធម៌ ផ្តល់នូវទ្រព្យជ័យភណ្ឌ បង្វិលត្រឡប់នូវកម្មសិទ្ធិដល់អ្នកដែលត្រូវបានគេបំពាន និងប្រព្រឹត្តដោយស្មើភាពគ្នាជាដើម។ តើលោកប្រើពួកយើងឲ្យធ្វើដូចម្តេចជាមួយមេដឹកនាំទាំងនោះ? ពេលនោះ ណាពី ﷺ បានងាកមុខចេញ ហាក់ដូចជាមិនពេញចិត្តសំណួរបែបនេះ។ ប៉ុន្តែអ្នកសួរបានសួរម្តងទៀតជាលើកទីពីរ និងលើកទីបី រហូតដល់ អាល់អាស្ហអាស رضي الله عنه បានទាញអ្នកដែលសួរនោះឱ្យនៅស្ងៀម(ឈប់សួរ)។ ណាពី ﷺ បានឆ្លើយថា៖ ចូរពួកអ្នកស្តាប់សម្តីរបស់ពួកគេ និងគោរពតាមបទបញ្ជារបស់ពួកគេ។ តាមពិត ពួកគេត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះអ្វីដែលពួកគេរ៉ាប់រង និងទទួលបន្ទុក ដូចជាការផ្តល់នូវភាពយុត្តិធម៌ និងផ្តល់នូវសិទ្ធិរបស់អ្នកដែលខ្លួនគ្រប់គ្រងដល់ពួកគេ ហើយពួកអ្នកត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះអ្វីដែលពួកអ្នកត្រូវបានគេដាក់បន្ទុក ដូចជាការគោរពប្រតិបត្តិ បំពេញនូវកាតព្វកិច្ច និងអត់ធ្មត់ចំពោះការបំពាន។
បង្គាប់ប្រើឱ្យស្តាប់បង្គាប់ និងគោរពតាមមេដឹកនាំក្នុងគ្រប់ស្ថានភាពទាំងអស់ចំពោះអ្វីអល់ឡោះពេញចិត្ត ទោះបីជាពួកគេមិនបានបំពេញនូវសិទ្ធិរបស់អ្នកដែលខ្លួនគ្រប់គ្រងក៏ដោយ។
ការដែលអ្នកដឹកនាំបំពេញកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួនមិនបានពេញលេញ មិនអាចយកធ្វើជាហេតុផលសម្រាប់ប្រជាជនក្នុងការមិនបំពេញនូវកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួនចំពោះមេដឹកនាំឡើយ ព្រោះម្នាក់ៗត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះទង្វើរបស់ខ្លួន ហើយត្រូវគេយកទោសពៃរចំពោះការធ្វេសប្រហែសរបស់ខ្លួន។
សាសនាឥស្លាមមិនបានបង្កើតឡើងនៅលើគោលការណ៍នៃការដោះដូរឡើយ។ តាមពិត វាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅលើការប្តេជ្ញាចិត្តនៅក្នុងការបំពេញនូវអ្វីដែលជាកាតព្វកិច្ចមកចំពោះខ្លួន ទោះបីជាភាគីម្ខាងទៀតមិនបានបំពេញនូវអ្វីដែលជាកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួនក៏ដោយ ដូចដែលបានបញ្ជាក់ក្នុងហាទីស្ហនេះ។
សហេស មូស្លីម (3/ 1474) (1846).
បន្ថែមទៀត (8)
بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين.
لسليم الهلالي (1/ 719).
شرح رياض الصالحين.
لابن عثيمين (3/ 664).
تطريز رياض الصالحين.
لفيصل آل مبارك (ص432).
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين.
لمجموعة من الباحثين (1/ 553).