«هان! همانا شراب حرام شد»
از انس رضی الله عنه روایت است که گفت:
ساقیِ گروهی در خانهٔ ابی‌طلحه بودم و شرابشان در آن روز «فضیخ» بود. پس رسول خدا صلی الله علیه و سلم به منادی‌ای دستور دادند که ندا دهد: «هان! همانا شراب حرام شد». [انس] گفت: پس ابی‌طلحه به من گفت: برو بیرون و آن را بریز. من نیز بیرون رفتم و آن را ریختم، و [شراب] در کوچه‌های مدینه جاری شد. پس برخی از آن گروه گفتند: گروهی کشته شده‌اند در حالی که آن [شراب] در شکم‌هایشان بود. پس خداوند این آیه را نازل کرد: {لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا} (بر کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده‌اند، گناهی در آنچه [پیش از این] خورده‌اند، نیست) [مائده: ۹۳] تا پایان آیه.
كُنْتُ سَاقِيَ القَوْمِ فِي مَنْزِلِ أَبِي طَلْحَةَ، وَكَانَ خَمْرُهُمْ يَوْمَئِذٍ الفَضِيخَ، فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُنَادِيًا يُنَادِي: أَلاَ إِنَّ الخَمْرَ قَدْ حُرِّمَتْ، قَالَ: فَقَالَ لِي أَبُو طَلْحَةَ: اخْرُجْ، فَأَهْرِقْهَا، فَخَرَجْتُ فَهَرَقْتُهَا، فَجَرَتْ فِي سِكَكِ المَدِينَةِ، فَقَالَ بَعْضُ القَوْمِ: قَدْ قُتِلَ قَوْمٌ وَهِيَ فِي بُطُونِهِمْ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ: {لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا} [المائدة: 93] الآيَةَ.
انس بن مالک رضی الله عنه خبر داده است که او ساقیِ کسانی بود که در خانهٔ شوهرِ مادرش، ابی‌طلحه رضی الله عنه، بودند، و شرابشان در آن روز «فضیخ» بود که مخلوطی از خرما و خرمای نارس بود. ناگهان منادیِ رسول خدا صلی الله علیه و سلم ندا داد: هان! همانا شراب حرام شد. [انس] گفت: پس ابی‌طلحه به من گفت: برو بیرون و آن را بریز. من نیز بیرون رفتم و آن را ریختم، و شراب در کوچه‌های مدینه جاری شد. پس برخی از آن گروه گفتند: برخی از صحابه قبل از حرام شدنش کشته شده‌اند در حالی که آن [شراب] در شکم‌هایشان بود. پس خداوند نازل کرد: {لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا} (بر کسانی که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته انجام داده‌اند گناهی در آنچه [قبلا] خورده‌اند نیست) [مائده: ۹۳] تا پایان آیه. یعنی: بر کسانی که ایمان آورده‌اند، در آنچه از شراب قبل از حرام شدنش خورده و نوشیده‌اند، گناهی نیست.
فضیلت ابی‌طلحه و صحابه رضی الله عنهم، از آنجا که به سرعت و بدون چون و چرا، امر خدا را اجابت کردند، و این همان چیزی است که شایستهٔ مسلمانِ حقیقی است.
خمر: نامی است فراگیر برای هر چیز مست‌کننده.
فضیخ: شرابی است که از رطب نارس و خرما تهیه می‌شود، بدون آنکه آتش به آن برسد. و «بُسر»: میوهٔ درخت نخل است پیش از آنکه رطب شود.
ابن حجر گفته است: مهلّب گفته است: شراب در راه ریخته شد تا اعلامی برای ترک آن باشد و ترک کردنش شهرت یابد، و این [کار] از نظر مصلحت، برتر از [جلوگیری از] اذیت شدنِ [مردم] به خاطر ریختن آن در راه بود.
بیان رحمت خداوند به بندگانش، و اینکه او برای عملی قبل از نازل شدن حکمش، محاسبه نمی‌کند.
خداوند عز و جل شراب را حرام کرد؛ به دلیل مفاسدی که در آن است و به عقل و مال ضرر می‌رساند، و به سبب آن، عقل انسان از بین می‌رود و در نتیجه مرتکب بسیاری از گناهان می‌شود.
بیشتر (5)
صحیح بخاری (3/ 132) (2464).
صحیح مسلم (3/ 1570) (1980).
النهاية في غريب الحديث والأثر (709) (1006).
فتح الباري لابن حجر (1/ 133).
إرشاد الساري لشرح صحيح البخاري (4/ 267).