যি ইল্মৰ দ্বাৰা আল্লাহৰ সন্তুষ্টি অৰ্জন কৰিব পাৰি, তেনেকুৱা ইল্ম যিয়ে দুনিয়াৱী স্বাৰ্থ অৰ্জন কৰাৰ বাবে শিকে, সেই ব্যক্তিয়ে কিয়ামতৰ দিনা জান্নাতৰ সুগন্ধিও নাপাব।
আবু হুৰাইৰাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বৰ্ণিত, তেওঁ কৈছেঃ ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ
"যি ইল্মৰ দ্বাৰা আল্লাহৰ সন্তুষ্টি অৰ্জন কৰিব পাৰি, তেনেকুৱা ইল্ম যিয়ে দুনিয়াৱী স্বাৰ্থ অৰ্জন কৰাৰ বাবে শিকে, সেই ব্যক্তিয়ে কিয়ামতৰ দিনা জান্নাতৰ সুগন্ধিও নাপাব।"
«مَنْ تَعَلَّمَ عِلْمًا مِمَّا يُبْتَغَى بِهِ وَجْهُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ لَا يَتَعَلَّمُهُ إِلَّا لِيُصِيبَ بِهِ عَرَضًا مِنَ الدُّنْيَا لَمْ يَجِدْ عَرْفَ الْجَنَّةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» يَعْنِي رِيحَهَا.
নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে হাদীছটোত স্পষ্ট কৰিছে যে, যি শ্বাৰয়ী ইল্ম আল্লাহৰ সন্তুষ্টি অৰ্জনৰ বাবে শিকিব লাগে, তেনেকুৱা ইল্ম যদি কোনোবাই পাৰ্থিৱ উপাৰ্জনৰ বাবে শিকে, যেনে ধন-সম্পদ বা মান-মৰ্যাদা অৰ্জনৰ বাবে শিকে, সেই ব্যক্তি কিয়ামতৰ দিনা জান্নাত তো দূৰৰ কথা, জান্নাতৰ সুগন্ধিৰ পৰাও বঞ্চিত হ’ব।
ইখলাচৰ সৈতে নিষ্ঠা সহকাৰে নিৰ্ভেজালভাৱে ইল্ম অৰ্জন কৰা ওৱাজিব, আৰু ইয়াৰ প্ৰতি উৎসাহিত কৰা হৈছে।
মানুহক দেখুৱাবলৈ বা পাৰ্থিৱ উপাৰ্জনৰ উদ্দেশ্যে শ্বাৰয়ী ইল্ম অৰ্জন কৰিবলৈ কঠোৰভাৱে সতৰ্ক কৰা হৈছে। কাৰণ এইটো হৈছে মহাপাপ।
যিয়ে আল্লাহৰ সন্তুষ্টি অৰ্জনাৰ্থে ইল্ম অন্বেষণ কৰে, দুনিয়া তাৰ ওচৰলৈ নিজে নিজেই আহে, তেওঁৰ বাবে সেইটো গ্ৰহণ কৰা জায়েজ, ইয়াৰ ফলত তেওঁৰ কোনো ক্ষতি নহ'ব।
ছিন্ধীয়ে কৈছে: 'عَرْفَ الْجَنَّةِ' (জান্নাতৰ সুগন্ধি)—এইটো ব্যৱহাৰ কৰি জান্নাত যে তাৰ ওপৰত হাৰাম, সেই কথাৰ প্ৰতি অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। কাৰণ যিয়ে জান্নাতৰ গোন্ধই নাপাব, সি জান্নাত পাব কেনেকৈ।
যিটো ইল্ম একমাত্ৰ আল্লাহৰ সন্তুষ্টি অৰ্জনৰ বাবে আহৰণ কৰা উচিত, তেনেকুৱা জ্ঞান যদি কোনোবাই কেৱল চাকৰি, পদমৰ্যাদা বা বেলেগ কোনো স্বাৰ্থসিদ্ধিৰ বাবে অৰ্জন কৰে, তেন্তে সেই ব্যক্তিয়ে এই ভ্ৰষ্ট নিয়তৰ বাবে আল্লাহৰ ওচৰত তাওবা কৰা উচিত, যাতে আল্লাহে তাৰ এই বেয়া নিয়তৰ ফলত হোৱা গুনাহ ক্ষমা কৰি দিয়ে। কিয়নো তেওঁ মহা অনুগ্ৰহশীল।
এই সতৰ্কবাণী বিশেষকৈ দ্বীনি জ্ঞান অৰ্জনকাৰীসকলৰ বাবে। আনহাতে যিয়ে দুনিয়াবী জ্ঞান কেৱল পাৰ্থিৱ লাভৰ বাবে শিকে, যেনে: অভিযান্ত্ৰিক (ইঞ্জিনিয়াৰিং), ৰসায়ন বিদ্যা আদি, সেই ব্য়ক্তি নিয়ত অনুসাৰেই প্ৰতিদান পাব।
ছুনান আবি দাঊদ (5/ 504) (3664).
ছুনান ইবনে মাজাহ (1/ 169) (252).
মুছনাদ আহমদ (14/ 169) (8457).
অধিক (12)
شرح رياض الصالحين.
لابن عثيمين (2/ 477).
كنوز رياض الصالحين.
لمجموعة من الباحثين (16/ 507).
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين.
لمجموعة من الباحثين (2/ 957).
بهجة الناظرين.
لسليم الهلالي (2/ 447).
عون المعبود شرح سنن أبي داود.
العظيم آبادي (10/ 70).
حاشية السندي على سنن ابن ماجه.
لمحمد التتوي (1/ 110).
গ্ৰন্থসমূহত উল্লেখিত
3 গ্ৰন্থসমূহঅধিক (3)
- الخطب المنبريةموسوعة الخطب المنبرية (القسم الأول)«مَنْ تَعَلَّمَ عِلْمًا مِّمَّا يُبْتَغَىٰ بِهِ وَجْهُ اللَّهِ، لَا يَتَعَلَّمُهُ إِلَّا لِيُصِيبَ بِهِ عَرَضًا مِنَ الدُّنْيَا، لَمْ يَجِدْ عَرْفَ الْجَنَّةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ - يَعْنِي: رِيحَهَا-»؛
- رياض الصالحينرياض الصالحين مع فوائد وهدايات - 6«مَنْ تعلَّمَ علماً ممَّا يُبْتغىٰ به وجهُ الله _عز وجل_ لا يتعلَّمُهُ إلا ليُصيبَ به عَرَضاً من الدُّنيا لم يجد عَرْفَ الجَنَّة يومَ القيامةِ» يَعني: ريحَها.
- رياض الصالحينرياض الصالحين مع فوائد وهدايات - 7«مَنْ تعلَّم علماً ممَّا يُبْتَغَىٰ به وجهُ الله _عز وجل_ ، لا يتعلمهُ إلَّا ليصيبَ بهِ عَرَضاً منَ الدُّنيا، لم يجدْ عَرْفَ الجنَّة يومَ القيامة» يعني: ريحها.