«بېشکه الله جل جلاله څه شیان فرض کړي، نو هغه مه ضاېع کوئ او ځېني پولې یې ټاکلي له هغې مه اوړئ، او څه شیان یې حرام کړي هغه مه نقض کوئ، او پر تاسو د مهربانۍ له مخې له ځینو شیانو چپ پاتې شوی؛ نه دا چې هېر شوي یې دي، نو تاسو د هغوی پلټنه مه کوئ».
د ابو ثعلبه الخُشني جُرثوم بن ناشر رضي الله عنه نه روایت دی، چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل:
«بېشکه الله جل جلاله څه شیان فرض کړي، نو هغه مه ضاېع کوئ او ځېني پولې یې ټاکلي له هغې مه اوړئ، او څه شیان یې حرام کړي هغه مه نقض کوئ، او پر تاسو د مهربانۍ له مخې له ځینو شیانو چپ پاتې شوی؛ نه دا چې هېر شوي یې دي، نو تاسو د هغوی پلټنه مه کوئ».
«إِنَّ اللَّهَ فَرَضَ فَرَائِضَ فَلَا تُضَيِّعُوهَا، وَحَدَّ حُدُودًا فَلَا تَعْتَدُوهَا، وَحَرَّمَ أَشْيَاءَ فَلَا تَنْتَهِكُوهَا، وَسَكَتَ عَنْ أَشْيَاءَ رَحْمَةً لَكُمْ غَيْرَ نِسْيَانٍ فَلَا تَبْحَثُوا عَنْهَا».
نبي کریم صلی الله علیه وسلم خبر راکوي چې الله جل جلاله ځینې شيان واجب کړي او فرضونه یې ټاکلي، نو تاسو پرې پابندي وکړئ او په پرېښودلو یا بېپروايۍ سره پکې ناغیړي مه کوئ، الله تاسو ته ځینې حدونه ټاکلي او ګواښنې یې درته کړي چې له ناسمو او هغو کړنو مو منع کړي چې هغه یې نه خوښوي، نو په هغه څه کې زیاتوالی مه کوئ چې شریعت پرې امر کړی وي، او ځینې شیان یې حرام کړي نو مه یې کوئ او مه ورته نږدې کيږئ، او له دې پرته یې نور پریښې او پر بندګانو د مهربانۍ له مخې ترې چپ پاتې شوی، نو هغه په خپل اصل یعنې رواوالي سره پاتې دي، نو په اړه یې نورې پلټنې مه کوئ.
حدیث پر دې دلیل دی چې قانون جوړوونکی (شریعت ټاکونکی) یوازې الله دی، او ټول حکم د هغه سپېڅلي ذات په لاس کې دی.
په حدیث کې د حکم او اباحت له مخې شرعي قواعد رانغاړل شوي دي؛ ځکه شرعي حکم (څو حالتونه لري چې) يا خو یې په اړه صراحت نه وي شوی چې (مسکوت عنه) ورته وایي او يا یې په اړه څرګند حکم بيان شوی وي، نو لدې امله شرعي احکام په لاندې ډول دي: هغه چې امر پرې امر شوی وي: يا په وجوب (حتمي تر سره کولو) او يا په ندب (ترغيب) سره، یا دا چې منع ترې راغلي وي په تحریم او یا کراهت سره او یا دا چې مباح یعنې روا وي.
هغه چې الله تعالی یې په اړه څه نه دي ویلي؛ فرض کړی یې نه دی، حد یې پرې نه دی ټاکلی او نه یې منع کړی نو دا حلال دی.
د رسول الله صلی الله علیه وسلم په زړه پورې تشریح چې په حدیث کې یې (حکمونه) واضح او ښکاره تقسیم کړي دي.
د الله تعالی په فرایضو پابندي واجب ده.
د الله تعالی په پولو (حدودو) تېری کول حرام دي.
نور (5)
سنن الدار قطني (4396).
المعجم الكبير للطبراني (22/221).
جامع العلوم والحكم (ص617).
شرح الأربعين النووية للعثيمين (ص309).
توضيح الأحكام من بلوغ المرام (6/ 210).
په کتابونو کې یاد شوی
3 کتابونهنور (3)
- رياض الصالحينرياض الصالحين مع فوائد وهدايات - 8«إنَّ اللهَ تَعَالىٰ فَرَضَ فَرائِضَ فَلا تُضَيِّعُوهَا، وَحَدَّ حُدُوداً فَلا تَعْتَدُوهَا، وَحَرَّمَ أَشْيَاءَ فَلا تَنْتَهِكوهَا، وَسَكَتَ عَنْ أَشْيَاءَ رَحْمَةً لَكُمْ غَيْرَ نِسْيَانٍ فَلا تَبْحَثُوا عَنها».
- شرح الأربعين النووية«إنَّ اللَّهَ تَعَالَى فَرَضَ فَرَائِضَ فَلَا تُضَيِّعُوهَا، وَحَدَّ حُدُودًا فَلَا تَعْتَدُوهَا، وَحَرَّمَ أَشْيَاءَ فَلَا تَنْتَهِكُوهَا، وَسَكَتَ عَنْ أَشْيَاءَ رَحْمَةً لَكُمْ غَيْرَ نِسْيَانٍ فَلَا تَبْحَثُوا عَنْهَا».
- متن اصول الإيمانمتن أصول الإيمان{إن اللَّه فرض فرائض فلا تضيعوها، وحد حدودا فلا تعتدوها، وحرم أشياء فلا تنتهكوها، وسكت عن أشياء رحمة لكم غير نسيانٍ فلا تبحثوا عنها}.