के तिमीहरू ममाथि विश्वास गर्दैनौ, जबकि म आकाशमा हुनुहुने अल्लाहको विश्वसनीय सत्पात्र हुँ? म कहाँ त बिहान र बेलुका आकाशबाट ईश्वरीय सन्देश आउने गर्दछ।
अबू-सईद अल्-खुदरी (रजियल्लाहु अन्हु) ले बयान गरेका छन्,
अली बिन अबी तालिब (रजिअल्लाहो अन्हु) ले यमनबाट रसूल (सल्लल्लाहो अलैहे वसल्लम) कहाँ करज़ (एक प्रकारको वनस्पति) ले प्रशोधित गरिएको छालाको थैलीमा केही सुन पठाउनुभयो, जसलाई अझै माटोबाट पूर्ण रूपमा अलग गरिएको थिएन। (वर्णनकर्ता भन्छन्:) त्यसपछि रसूल (सल्लल्लाहो अलैहे वसल्लम) ले त्यसलाई चार व्यक्तिहरूका बीचमा बाँडिदिनुभयो—उयैना बिन बद्र, अक्रा बिन हाबिस, जैद अल-खैल र चौथो व्यक्ति कि त अल्कमा हुनुहुन्थ्यो वा आमिर बिन अल-तुफैल। तब सहाबाहरूमध्ये एक व्यक्तिले भने, "यस (धन)मा उनीहरूभन्दा बढी हाम्रो अधिकार थियो।" यो कुरा जब नबी (सल्लल्लाहो अलैहे वसल्लम) कहाँ पुग्यो, तब उहाँले भन्नुभयो: "के तिमीहरू ममाथि भरोसा गर्दैनौ? जबकि म आकाशमा हुनुहुने (अल्लाह) को भरोसायोग्य सत्पात्र हुँ; मकहाँ बिहान-साँझ आकाशको सन्देश (वही) आउँछ।" (वर्णनकर्ता भन्छन्:) त्यसपछि यस्तो एउटा व्यक्ति उभियो जसका आँखाहरू भित्र धसिएका थिए, गालाका बङ्गाराहरू बाहिर निस्किएका जस्ता थिए, निधार अगाडि बढेको थियो, बाक्लो दाह्री थियो, टाउको मुन्डन गरिएको थियो, र लुङ्गी (इजार) माथि सारेको थियो। उसले भन्यो, "हे अल्लाहका रसूल! अल्लाहसँग डराउनुहोस्।" उहाँ (सल्लल्लाहो अलैहे वसल्लम) ले यो सुनेर भन्नुभयो: "तेरो विनाश होस्! के म यस धर्तीका मानिसहरूमध्ये सबैभन्दा अल्लाहको भय राख्ने व्यक्ति होइन र?" त्यसपछि त्यो मानिस त्यहाँबाट फर्कियो। खालिद बिन अल-वलीदले भने, "हे अल्लाहका रसूल! के म यसको घाँटी छिनालिदिऊँ?" उहाँ (सल्लल्लाहो अलैहे वसल्लम) ले भन्नुभयो: "हैन, सायद उसले नमाज पढ्ने गर्दछ।" खालिदले भन्नुभयो: "धेरै नमाजीहरू यस्ता छन् जसले आफ्नो मुखले यस्तो कुरा भन्छन् जुन उनीहरूको मुटुमा हुँदैन।" तब रसूल (सल्लल्लाहो अलैहे वसल्लम) ले भन्नुभयो: "मलाई मानिसहरूको हृदय खोतल्ने वा उनीहरूको भित्री मन चिरेर हेर्ने आदेश दिइएको छैन।" त्यसपछि उहाँले त्यस तर्फ हेर्नुभयो, जबकि ऊ पिठ्युँ फर्काएर जाँदै थियो। उहाँ (सल्लल्लाहो अलैहे वसल्लम) ले भन्नुभयो: "निश्चय नै यसको वंशबाट यस्ता मानिसहरूको उदय हुनेछ, जसले अल्लाहको पुस्तक (कुरआन) अत्यन्त सुमधुर स्वरमा पढ्नेछन्, तर त्यो उनीहरूको घाँटीभन्दा तल जाने छैन (अर्थात् हृदयले स्वीकार गर्ने छैन)। उनीहरू धर्मबाट यसरी बाहिर निस्कनेछन्, जसरी बाण आफ्नो धनुषबाट निस्कन्छ।" र मलाई लाग्छ उहाँले यो पनि भन्नुभयो: "यदि मैले उनीहरूलाई भेट्टाएँ भने, मैले उनीहरूलाई समूद (जाति) को विनाश जस्तै गरी नष्ट गरिदिने थिएँ।"
بَعَثَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنَ اليَمَنِ بِذُهَيْبَةٍ فِي أَدِيمٍ مَقْرُوظٍ، لَمْ تُحَصَّلْ مِنْ تُرَابِهَا، قَالَ: فَقَسَمَهَا بَيْنَ أَرْبَعَةِ نَفَرٍ، بَيْنَ عُيَيْنَةَ بْنِ بَدْرٍ وَأَقْرَعَ بْنِ حابِسٍ وَزَيْدِ الخَيْلِ، وَالرَّابِعُ: إِمَّا عَلْقَمَةُ وَإِمَّا عَامِرُ بْنُ الطُّفَيْلِ، فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ: كُنَّا نَحْنُ أَحَقَّ بِهَذَا مِنْ هَؤُلاَءِ، قَالَ: فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «أَلاَ تَأْمَنُونِي وَأَنَا أَمِينُ مَنْ فِي السَّمَاءِ، يَأْتِينِي خَبَرُ السَّمَاءِ صَبَاحًا وَمَسَاءً»، قَالَ: فَقَامَ رَجُلٌ غَائِرُ العَيْنَيْنِ، مُشْرِفُ الوَجْنَتَيْنِ، نَاشِزُ الجَبْهَةِ، كَثُّ اللِّحْيَةِ، مَحْلُوقُ الرَّأْسِ، مُشَمَّرُ الإِزَارِ، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اتَّقِ اللَّهَ، قَالَ: «وَيْلَكَ، أَوَلَسْتُ أَحَقَّ أَهْلِ الأَرْضِ أَنْ يَتَّقِيَ اللَّهَ» قَالَ: ثُمَّ وَلَّى الرَّجُلُ، قَالَ خَالِدُ بْنُ الوَلِيدِ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَلاَ أَضْرِبُ عُنُقَهُ؟ قَالَ: «لاَ، لَعَلَّهُ أَنْ يَكُونَ يُصَلِّي» فَقَالَ خَالِدٌ: وَكَمْ مِنْ مُصَلٍّ يَقُولُ بِلِسَانِهِ مَا لَيْسَ فِي قَلْبِهِ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنِّي لَمْ أُومَرْ أَنْ أَنْقُبَ عَنْ قُلُوبِ النَّاسِ وَلاَ أَشُقَّ بُطُونَهُمْ» قَالَ: ثُمَّ نَظَرَ إِلَيْهِ وَهُوَ مُقَفٍّ، فَقَالَ: «إِنَّهُ يَخْرُجُ مِنْ ضِئْضِئِ هَذَا قَوْمٌ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ رَطْبًا، لاَ يُجَاوِزُ حَنَاجِرَهُمْ، يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ»، وَأَظُنُّهُ قَالَ: «لَئِنْ أَدْرَكْتُهُمْ لَأَقْتُلَنَّهُمْ قَتْلَ ثَمُودَ».
अली बिन अबी तालिब (रजिअल्लाहु अन्हु) ले यमनबाट रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) कहाँ 'करज' द्वारा प्रशोधन गरिएको छालामा बेरेर सुनको एउटा टुक्रा पठाउनुभयो, जुन सुनको टुक्रा अझै आफ्नो माटोबाट पूर्ण रूपमा अलग्याइएको (शुद्ध पारिएको) थिएन; वर्णनकर्ता भन्नुहुन्छ: रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले त्यसलाई चार जना व्यक्तिहरूबीच बाँड्नुभयो: उयैना बिन बद्र फजारी, अक्रअ बिन हाबिस हन्जली, जैद अल-खैल नबहानी र अल्कामा बिन उलासा आमरी। यो देखेर सहाबाहरूमध्येका एक व्यक्तिले भनेः 'हामी यिनीहरूभन्दा यसको बढी हकदार थियौं', वर्णनकर्ताले भन्नुहुन्छ: जब नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई यो कुरा थाहा भयो, उहाँले भन्नुभयो: "के तिमीहरू ममाथि विश्वास गर्दैनौ, जबकि म आकाशमा हुनुहुने (अल्लाह) को विश्वसनीय सत्पात्र हुँ; मकहाँ बिहान र बेलुका आकाशबाट वह्य (प्रकाशना) आउँछ।" वर्णनकर्ताले भन्नुहुन्छ: त्यसपछि एउटा मानिस खडा भयो जसका आँखाहरू भित्र गडेका थिए, गालाको माथिल्लो भाग उठेको थियो, निधार उठेको थियो, दाह्री बाक्लो थियो, टाउको खौरिएको थियो र शरीरको तल्लो भाग ढाक्ने आफ्नो लुगा माथि उठाएको थियो। उसले भन्योः उसले भन्यो, "हे अल्लाहका रसूल! अल्लाहसँग डराउनुहोस्।" उहाँ (सल्लल्लाहो अलैहे वसल्लम) ले यो सुनेर भन्नुभयो: "तेरो विनाश होस्! के म यस धर्तीका मानिसहरूमध्ये सबैभन्दा अल्लाहको भय राख्ने व्यक्ति होइन र?" वर्णनकर्ताले भन्नुहुन्छ: त्यसपछि त्यो मानिस त्यहाँबाट फर्कियो। खालिद बिन अल-वलीदले भन्नुभयो: हे अल्लाहका रसूल, के मैले उसको गर्दन नकाटिदिऊँ ? उहाँले भन्नुभयो: "होइन, हुनसक्छ उसले नमाज पढ्ने गर्छ।" खालिदले भन्नुभयो: र कतिपय नमाजीहरूले आफ्नो मुखले त्यो कुरा भन्छन् जुन उनीहरूको हृदयमा हुँदैन, नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले यो सुनेर भन्नुभयो: "निश्चय नै मलाई मानिसहरूको हृदय खोतल्न वा उनीहरूको भित्री मन चिर्न आदेश दिइएको छैन; मलाई त केवल उनीहरूको बाह्य आचरण र प्रकट कुराहरूको आधारमा निर्णय लिने आदेश दिइएको छ।" वर्णनकर्ताले भन्नुहुन्छ: त्यसपछि रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले त्यस व्यक्तितर्फ हेर्नुभयो, ऊ पिठ्युँ फर्काएर जाँदै थियो, अनि उहाँले भन्नुभयो: यसको वंश वा उसका साथीहरू वा समुदायबाट यस्ता मानिसहरू निस्कनेछन्, जो अल्लाहको किताब (कुरआन) राम्रो स्वरमा पढ्नमा निकै सिपालु हुनेछन्; निरन्तरको पाठले गर्दा उनीहरूको जिब्रो त सधैं चलिरहनेछ (भिजिरहेको हुनेछ), तर त्यो कुरआन उनीहरूको घाँटीभन्दा तल जानेछैन, न त उनीहरूको हृदयले त्यसलाई बुझ्नेछ र हृदयको सुधार हुनेछ, न त अल्लाहले त्यसलाई स्वीकार गर्नुहुनेछ। उनीहरू धर्मबाट यसरी बाहिर निस्कनेछन्, जसरी तीर तीव्र गति र हल्कापनका साथ धनुषबाट निस्कन्छ। वर्णनकर्ताले भन्नुहुन्छ, मलाई लाग्छ कि उहाँले भन्नुभयो: 'यदि मैले उनीहरूलाई मुसलमानहरूका विरुद्ध तरवार उठाएर विद्रोह गरिरहेको भेटेँ भने, म उनीहरूलाई समूदको जातिलाई जस्तै कठोरतापूर्वक (सखाप पार्ने गरी) मार्नेछु।'
यसमा नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को सहनशीलता र कष्टहरूमाथिको उहाँको धैर्यताको स्पष्ट वर्णन छ।
यसमा नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को दूतत्वको सत्यताको प्रमाण छ र यसले यो कुरालाई पुष्टि गर्दछ कि उहाँलाई प्रदान गरिएको ज्ञान केवल अल्लाहको तर्फबाट अवतरित 'वही' (ईश्वरीय प्रकाश) नै हो।
मानिसहरूसँग उनीहरूका बाह्य कर्म र व्यवहारका आधारमा व्यवहार गर्नुपर्छ, जबकि उनीहरूका भित्री नियत र उद्देश्यको हिसाबकिताब अल्लाहले लिनुहुनेछ।
यसमा नमाजको उच्च महत्त्व र गरिमाको स्पष्ट बयान छ, तथा नमाज पढ्ने व्यक्तिहरू (मुस्लिमहरू) लाई इस्लामको कानुनी अधिकार बिना हत्या गर्न पाइँदैन भन्ने कुरा स्पष्ट पारिएको छ।
यसमा ख्वारिज (इस्लामी राज्य वा शासकविरुद्ध विद्रोह गर्ने चरमपन्थी गुट) को गम्भीर खतरालाई स्पष्ट पारिएको छ, र यदि तिनीहरू युद्ध वा हिंसामा उत्रिन्छन् भने तिनीहरूको हानि तथा उपद्रवलाई रोक्नका लागि तिनीहरूविरुद्ध युद्ध (प्रतिकार) गर्नु शरई रूपमा जायज हुने कुरा उल्लेख गरिएको छ।
इमाम नववीले भन्नुभएको छ: "यसमा 'खवारिज' विरुद्ध लड्न प्रोत्साहित गरिएको छ र उनीहरूका विरुद्ध लडेकोमा अली (रजिअल्लाहु अन्हु) को श्रेष्ठता प्रमाणित हुन्छ।"
यसबाट कुरआनमाथि मनन गर्ने, त्यसलाई बुझ्ने, त्यसअनुसार आचरण गर्ने तथा त्यसलाई दृढतापूर्वक अङ्गीकार गर्ने कुराको महत्त्व स्पष्ट हुन्छ।
सही बुखारी (5/ 163) (4351).
सही मुस्लिम (2/ 741) (1064).
थप (13)
عمدة القاري شرح صحيح البخاري.
لمحمود العيني (18/ 7).
المصباح المنير في غريب الشرح الكبير.
لأحمد الفيومي (2/ 499).
فتح الباري شرح صحيح البخاري.
لابن حجر(12/ 292).
إكمال المعلم بفوائد مسلم.
للقاضي عياض (3/ 607).
تاج العروس من جواهر القاموس.
للزبيدي (2/ 452).
شرح كتاب التوحيد من صحيح البخاري.
لعبد الله الغنيمان (1/ 451).
معجم اللغة العربية المعاصرة (2/ 1649).